חלוקת הספר חלק ב – תמלול

ספר קדושה – סדר הספר פון רמב”ם

די שטרוקטור פון ספר קדושה

ספר קדושה נעמט אריין די אלע הלכות פון איסורי ביאה און איסורי אכילה. דאס איז וואס מקדש א איד, דאס איז וואס מבדיל א איד פון א גוי.

די דאזיגע הלכות נעמען אריין דריי הלכות:

– הלכות איסורי ביאה – מיט וועמען א איד טאר נישט חתונה האבן

– הלכות מאכלות אסורות – וואס מ’טאר נישט עסן

– הלכות שחיטה – בעיסיקלי א פארט פון מאכלות אסורות, נאר ער זעט אויס אז ס’איז א הלכה אויף זיך אליין, פשוט ווייל דארט הייבן זיך אן אסאך הלכות ווי אזוי א מענטש וויל עסן א בעל חי, ווי אזוי מ’מאכט שחיטה

—

הלכות איסורי ביאה – 37 מצוות

איין מצות עשה און זעקס און דרייסיג מצות לא תעשה. דאס זענען מער ווייניגער א באנטש פון עריות.

די עריות

בת אשת אב – וואס הייסט דאס, א שטיף-טאכטער? ניין, בת אשת אב איז א שטיף-שוועסטער.

א טאכטער אליין – ס’האט מיר געוואונדערט אז דאס שטייט נישט אין די תורה בפירוש.

אשה ובתה – א פרוי און איר טאכטער צוזאמען, דאס הייסט די טאכטער פון דיין ווייב, אדער די מאמע פון דיין ווייב.

אשת אחי האם

וואס איז מיט אשת אחי האם? שטייט נישט אין די ליסטע פון לאוין.

בהמה – זכר און נקבה

א זכר מיט א בהמה, א נקבה מיט א בהמה. א מאן זאל נישט שלאפן מיט א זכר בהמה אדער א נקבה. און א פרוי זאל נישט לאזן – ס’איז “לא תביא” פאר דעם וואס דו האסט נישט “לא תבא”, ווייל ס’איז נישט פשט אז זי טוט עפעס אקטיוו, אבער זי איז מביא, זי טוט די פעולת המעשה אז די בהמה זאל קומען אויף איר.

ערות אב

“לא תגלה ערות אב” – ס’איז נישט די טאטע אליינס איז אן איסור אלס זכר, דער גמרא לערנט אז ס’מיינט די טאכטער מיט איר טאטע.

עמוני ומואבי – לא יבא בקהל

עמוני ומואבי וואס זענען נישט בא בקהל – ס’איז נישט קיין איסור חתונה אדער ביאה ממש, ביאה בקהל האט אנדערע חילוקים.

שאלה: א פרוי וואס איז בועל אן עמוני, איז זי עובר אויף דעם? אדער ס’איז א “לא יבא” – מ’וועט לערנען וואס ס’מיינט “לא יבא”. ס’איז א גוטע שאלה.

דור שלישי – א לאו להיתר

א דור שלישי זאל מען נישט מרחיק זיין, דאס הייסט ער וועט יא מותר זיין לבא בקהל. ס’איז א מצות לא תעשה שבכללותה עשה – וואס מיינט אז ער איז יא מותר. ס’איז איינע פון די מצות לא תעשה וואס איז להיתר. סאך מצות לא תעשה זענען איסורים, אבער די מצות לא תעשה איז א היתר.

סירוס

א איסור צו מסרס זיין א זכר, אפילו א בהמה חיה ועוף.

כהן גדול מיט אלמנה

א איסור פאר א כהן גדול צו חתונה האבן מיט אן אלמנה. א באזונדער איסור פאר א כהן גדול צו בועל זיין אן אלמנה אפילו אן קידושין.

די מצות עשה

דו געדענקסט אז ס’איז דא זעקס און דרייסיג מצות לא תעשה וואס איך זאג די גאנצע צייט – ווען גייט קומען די מצות עשה? דא איז ער אנגעקומען: כהן גדול בבתולה איז א מצות עשה. און אויב ער האט געהאט חתונה מיט אן אלמנה, איז ער עובר אויף די מצות עשה.

—

הלכות מאכלות אסורות – 28 מצוות

פיר מצוות עשה און 24 מצוות לא תעשה.

די פיר מצוות עשה – לבדוק סימנים

עקטשועלי אלע פיר מצוות עשה זענען לבדוק:

– סימני בהמה וחיה

– סימני עוף

– סימני דגים

– סימני חגבים

שאלה: דו שמועסט אז ס’איז עקטשועלי א מצוה פון לבדוק, אדער דו מיינסט אז מ’זאל נישט עסן אן דעם וואס מ’זאל וויסן אז ס’איז כשר?

תשובה: זייער גוט. אבער ער זאגט אויך אז ס’איז פשוט פיר די זעלבע מצוה, נאר ס’איז חל אויף אן אנדערע גוף – יעדע מין בעל חי באזונדער.

—

הלכות שחיטה – 5 מצוות

דריי עשה און צוויי לא תעשה.

לשחוט ואחר כך לאכול

מיר האבן שוין גערעדט אסאך מאל – דאס איז אלעמאל די דוגמא פון א מצוה וואס איז נישט קיין מצוה חיובית. מ’איז נישט מחויב צו שעכטן, נאר אויב מ’וויל עסן, דעמאלט דארף מען קודם שעכטן.

אותו ואת בנו

ווירד אז דאס איז אריינגעקומען אין הלכות שחיטה. דאס איז נישט פשט אז דו קענסט עס נישט עסן, דאס איז פשט אז דו מעגסט עס נישט שעכטן.

שילוח הקן – פארוואס געהערט עס דא?

זייער קיוט – דאס קומט אריין אין הלכות שחיטה! דאס הייסט וויאזוי הרג’עט מען א בעל חי כדי צו עסן.

קשיא: וויאזוי האסטו געלייגט דא שילוח הקן?

תירוץ: קען זיין דאס איז אלעס נאר זאכן וואס פארדעם טאר מען נישט עסן. אבער דא ביי אותו ואת בנו איז נישט מעכב דאס עסן, אבער שילוח הקן איז מעכב – דו טארסט נישט נעמען די ביצים פאר דו שיקסט אוועק די מאמע.

קשיא: תוספות זאגט אז דו טארסט עסן די פלייש פאר דו האסט געשאכטן?

תירוץ: יא, אבער די פלייש ווערט נישט קיין נבילה דורך אותו ואת בנו. ס’איז מער אזויווי כיסוי הדם.

דער רמב”ן’ס טעם פאר שילוח הקן

איך וואלט געזאגט אז שחיטה זעט אויס אז ס’איז אינטערעסאנט – דאס הייסט וויאזוי הרג’עט מען די בהמה בכלל? וויאזוי כאפט מען עס? סאו ס’איז דא:

– שחיטה

– כיסוי הדם

– ווען דו מעגסט נישט שעכטן

– וויאזוי צו נעמען די בנים

דער רמב”ן שטעלט צו שילוח הקן צו אותו ואת בנו. ער זאגט אז ס’איז א מין אכזריות אויסצונוצן די מאמע’ס רחמנות צו איר קענען כאפן. ווייל די קינדער זענען נאך שוואך, קענסטו זיי גרינג כאפן, אבער די מאמע געווענליך קען שנעל אוועקפליען. אבער יעצט האסטו א געלעגנהייט צו כאפן די מאמע, ווייל זי איז דא מיט די קינדער.

זייער שיין, איך האב זייער ליב דעם רמב”ן – ס’איז עפעס וואס איך האב נישט געכאפט פריער.

סיכום הלכות שחיטה

אין אנדערע ווערטער קען מען זאגן: וויאזוי צו דיעלן מיט די בעל חי אז מ’זאל קענען עסן זיין פלייש אדער זיין אייער. מער אזוי ווי ווי מ’דילט מיט די סטעפ פון כאפן די בעל חי.

—

סיכום ספר קדושה

קומט אויס אז ס’איז דא זיבעציג מצוות אין דעם ספר – אכט עשין און צוויי און זעכציג לאוין. רוב זאכן איז וואס מ’טאר נישט עסן און נישט בועל זיין.

—

ספר הפלאה

וואס הייסט “הפלאה”?

“הפלאה” מיינט זאכן וואס דער מענטש לייגט צו איסורים אויף זיך דורך זיינע נדרים אדער שבועות. “אפלאה” טייטש מפריש זיין – כאילו ער נעמט זאכן ארויס פון זיין תחום דורך א ווארט. ס’איז רילי הלכות פראמיסעס – אלע סארט פראמיסעס וואס א מענטש טוט מיט זיין דיבור.

די פיר הלכות

– הלכות שבועות

– הלכות נדרים

– הלכות נזירות – ווען א מענטש זאגט הריני נזיר און ער ווערט נזיר אויף געוויסע זאכן

– הלכות ערכין וחרמין – ווען מ’מקדיש געוויסע זאכן באופן ערכין וחרמין

ערכין וחרמין – פאסט עס אריין?

דאס איז נישט ממש אן איסור, אביסל פאסט נישט אזוי גוט אריין אין די זאכן וואס זאגט אז עס איז אסור. מער אזוי ער זאגט צו עפעס פאר הקדש. אבער עס איז מפריש פון זיך – ער גיט עס פאר הקדש, עס איז מוקדש.

—

הלכות שבועות – 5 מצוות

איין עשה און פיר לא תעשה.

דער חילוק צווישן שבועות און נדרים

שבועות – ווען מ’זאגט אויף זיך “איך וועל נישט” אדער “איך וועל יא”

נדרים – מ’זאגט די זאך זאל זיין אסור אויף מיר, די זאך אויף די זאך, וועלכע צו עזה ווי “הרי עלי” אדער “הרי זה”

די לאוין

1. מ’זאל נישט שווערן און נעמען דעם אייבערשטן’ס נאמען לשקר

2. און נישט נאר לשקר, אויך לשוא – טייטש פאר אן אומוויכטיגע זאך, אדער פאר א זאך וואס איז אבסורד, וכדומה

3. שלא לכפור פיקדון – מ’זאל נישט לייקענען מיט א שבועה אויף א פיקדון. ווי אזוי א מענטש האט א פיקדון און ער מאכט א שבועה אז ער האט עס נישט

4. מ’זאל נישט שווערן על כפירת ממון אז מ’איז נישט שולדיג ווען ס’איז נישט אמת

די מצות עשה – שווערן באמת

אז מ’זאל יא שווערן אין אייבערשטן’ס נאמען באמת.

ס’איז זייער א מצוה נדירה – איך האב נישט געהערט קיינמאל אז איינער זאל עס מקיים זיין, אבער ס’איז א גרויסע מצוה.

“ובשמו תשבע” אין רמב”ם

ס’איז דא וואס זאגן אז די מצוה פון “ובשמו תשבע” באמת האט דער רמב”ם נישט אריינגעברענגט אין ספר המצוות, אבער ס’איז דא פלעצער וואו ער דערמאנט עס יא אלס א וועג פון ווייזן אז מיר גלייבן אין אייבערשטן.

הלכות שבועות

די ערשטע לא תעשה איז אז מ’זאל נישט שווערן אין דעם אייבערשטנ’ס נאמען לשקר, און נישט נאר לשקר, נאר אויך לשווא – דאס הייסט פאר אן אומוויכטיגע זאך, אדער פאר א זאך וואס איז אמת וכדומה.

די דריטע מצוה איז שלא לכפור בפיקדון – מ’זאל נישט לייקענען בשבועה אויף א פיקדון. אז א מענטש האט א פיקדון און ער מאכט א שבועה אז ער האט עס נישט, איז ער עובר אויף דער לאו. מ’זאל נישט שווערן על כפירת ממון, אז מ’איז נישט שולדיג ווען ס’איז נישט אמת.

דער נעקסטער איז א מצות עשה – אז מ’זאל יא שווערן אין דעם אייבערשטנ’ס נאמען באמת. אהא, זייער א מצוה נדירה, איך האב נישט געהערט קיינמאל אז איינער זאל עס מקיים זיין, אבער ס’איז א גרויסע מצוה.

ס’איז דא וואס זאגן אז די מצוה פון לשבע בשמו באמת האט דער רמב”ם נישט אריינגעלייגט אין הלכות יסודי התורה, אבער ס’איז דא פלעצער וואו ער דערמאנט עס יא, אלס א וועג פון ווייזן אז מ’גלייבט אין דעם אייבערשטן. באט ס’איז דאך א דין אין הלכות שבועות. אין א געוויסן זין אלעס קען מען אריינלייגן אין יסודי התורה, זייער אסאך זאכן, באט דאס באלאנגט צו הלכות שבועות, פארשטייט זיך אליין. איך זאג, די הארבקייט דערפון איז דער מחלל זיין שמו דורך א שבועה, אבער ס’איז דאך אויך טאקע יעדער אין שבועות. די גאנצע הלכות שבועות איז דאך אין די תורה, ס’האט אלץ א שייכות.

הלכות נדרים

הלכות נדרים זאגט ער דריי מצוות, צוויי מצוות עשה און איין מצות לא תעשה.

די ערשטע מצוה איז שישמור מוצא שפתיו – אז אויב האט ער עפעס צוגעזאגט און ער האט געמאכט א נדר, זאל ער עס פאלגן און ער זאל טון ככל היוצא מפיו. און די לאו דערפון איז אז ער זאל נישט יחל דברו – ער זאל נישט מאכן זיין ווארט אויף חולין דורך זאגן אז מיינע ווערטער איז גארנישט ווערד און ס’איז אומזיסט.

דערנאך איז דא א מצות עשה אז אויב האט מען יא געמאכט א נדר אדער א שבועה, זאל מען באופן וואו מ’זאל מאכן התרת נדרים, זאל מען עס טון. ווי אזוי יודען אין הפרת נדרים וואס שטייט אין די תורה – ווי אזוי דער טאטע אדער דער מאן אדער דער בית דין איז מפר נדרים. בית דין שטייט נישט אין די תורה, סאו איך פארשטיי נישט פונקטליך וואס ער מיינט צו זאגן “שיהיו הפרת נדרים על פי דין התורה” – אפשר מיינט ער נאר דער טאטע און דער מאן. ס’איז דא א מצוה, דאס איז א מצות עשה, אז ס’איז דא אן אופן פון הפרת נדרים.

הלכות נזירות

נזירות האט צען מצוות – צוויי מצוות עשה און אכט מצוות לא תעשה.

דער ערשטע דערפון איז אז דער נזיר זאל לאזן וואקסן זיין האר לאנג. און דער צווייטער מצוה איז ער זאל נישט אפשערן זיין האר – דאס איז דא פארקערט, איז דער עשה און די לא תעשה.

נאכדעם איז דא אפאר מצוות פון נישט טרינקען וויין אדער עניטינג וואס האט צוטון מיט טרויבן: איין מצות לא תעשה זאל נישט טרינקען וויין אדער א תערובת וויין אדער אפילו נאר די חומץ פון וויין. און נאכדעם עס איז דא אפאר וועגן פון עסן טרויבן – ווען ס’איז נאך פריש, טרויבן ווען איז ראזשינקעס, אדער די שאלעכטס פון טרויבן, אדער די גרעינים – די זרע פון די טרויבן.

און האבן דא נאך צוויי איסורים פון טומאה – ער זאל נישט מטמא זיין דורך אריינגיין אין די אוהל המת, אדער סיי וועלכע אנדערע וועג פון מטמא ווערן מיט א מת.

און האט מען דא א מצוה אז דער נזיר זאל זיך גלח זיין ווען ער ענדיגט זיינע נזירות, אדער ווען זיינע נזירות ענדיגט זיך דורך דעם וואס ער האט זיך מטמא געווען וואס ענדיגט זיך אויף זיינע נזירות – דארף ער זיך גלח זיין ווען ער ברענגט די קרבנות.

הלכות ערכין וחרמים

די נעקסטע איז הלכות ערכין וחרמים – וואס מיר האבן געלערנט מיט אונזער סדר פון ויקרא, האבן געלערנט נעכטן די מצוות.

זאגט ער, ס’איז דא זיבן מצוות – פינף עשה און צוויי לא תעשה, וזהו פרטן:

איינס איז לדון בערכי אדם כמו שמפורש בתורה – אויב א מענטש זאגט ערך אדם, ער איז מקדיש ערך אדם, דאס איז א מצות עשה שידין ערכי אדם. און די זעלבע זאך ערך בהמה – א מענטש איז מקדיש דער ווערט פון א בהמה. די נעקסטע איז אויב א מענטש איז מקדיש דער ערך פון א הויז. די פערטע מצוה איז לדון אויב איינער איז מקדיש דער ערך פון א שדה. די פינפטע מצוה איז אויב איינער איז מחרים – עס איז חרם.

און נאכדעם איז דא צוויי לאוין וואס מען זאל נישט טון מיט א חרם: מען זאל נישט פארקויפן א פעלד אדער א זאך וואס איז חרם, און מען זאל עס נישט אויסלייזן.

קומט אויס אז אין ספר הפלאה איז דא פינף און צוואנציג מצוות – צען עשה און פופצן לא תעשה.

—

ספר זרעים

איצט גייען מיר צו ספר זרעים – די הלכות וואס האט צו טון מיט געוויקסן.

דער רמב”ם נעמט דא זיבן קאטעגאריעס, זיבן מסכתות אזוי ווי: הלכות כלאים, הלכות מתנות עניים – צדקה וואס מען דארף געבן פאר עניים, תרומות וואס מען דארף געבן פאר די כהנים, מעשרות וואס מען דארף געבן פאר די לוויים, מעשר שני און נטע רבעי זענען צוויי מיני זאכן וואס דער מענטש אליין עסט און ער דארף עס נאר עסן אין ירושלים, בכורים און שאר מתנות כהונה שבגבולין וואס איז די גייד פאר אידן אויך אין דרויסן פון ירושלים וואס זיי דארפן צאלן מיט די ערשטע געוואקסן פון די פעלד און אזוי ווייטער, אדער די ערשטע געוואקסן פון זייער בהמה – יא, ראשית הגז און אלע די זאכן – און נאכדעם די הלכות פון שמיטה און יובל.

הלכות כלאים

אין הלכות כלאים איז דא פינף מצוות לא תעשה:

איינס, מען זאל נישט איינזייען זרעים כלאים. און די צווייטע איז מען זאל נישט איינזייען תבואה או ירק בכרם – מען זאל נישט איינזייען זרעים אין א כרם. די דריטע מצוה איז שלא להרביע בהמה כלאים – מען זאל נישט צוזאמשטעלן בהמה מין שאינו מינו. די פערטע מצוה איז מען זאל נישט טון א מלאכה מיט כלאי בהמה כאחד – מען זאל נישט נעמען צוויי מיני בהמות און מאכן ארבעטן צוזאמען. און די פינפטע איז מען זאל נישט אנטון בגדים וואס איז א צוזאמגעמישטע פון צוויי מינים.

סאו בייסיקלי האסטו דא דריי סארט כלאים: כלאי זרעים, כלאי בהמה, און כלאי בגדים. די זרעים האבן צוויי מצוות – זריעה און כרם. און די בהמה האט אויך צוויי מצוות – וואס איז נישט מרביע זיין און נישט צוזאמארבעטן. דו קענסט זאגן אז ס’איז דא צוויי מינים: ס’איז דא ווען זיי ווערן איינס, און ס’איז דא ווען זיי ווערן נישט איינס אבער דו ארבעטסט מיט זיי אויף איינמאל. און די איסור אין א כרם איז ענליך אזוי ווי שלא לעשות מלאכה בכלאים – וואס ס’ווערט נישט איינס, אבער די איסור איז פארן האלטן זיי צוזאמען.

הלכות מתנות עניים

דאס איז די זאכן וואס זענען מתנות עניים. מיר האבן דא דרייצן מצוות – זיבן עשה און זעקס לא תעשה, וזהו פרטן:

די ערשטע איז די מצות עשה אז מ’זאל איבערלאזן פאה, און די לא תעשה דערפון איז אז מ’זאל נישט אוועקנעמען די פאה – די עק פון די פעלד.

נאכדעם נאכאמאל אן עשה מיט א לא תעשה – יא איבערלאזן לקט, דאס וואס מ’האט איבערגעלאזט ביים צוזאמנעמען, און מ’זאל עס נישט צוזאמנעמען, מ’זאל עס נישט אהיימנעמען, מ’זאל עס טאקע לאזן.

און אויך עוללות האט צוויי – מ’זאל איבערלאזן די עוללות, די קליינע געהענגלעך פון טרויבן, און מ’זאל עס נישט אפשניידן און אהיימנעמען.

אזוי אויך פרט האט אן עשה מיט א לא תעשה – מ’זאל עס לאזן און מ’זאל עס נישט אהיימנעמען.

אזוי אויך שכחה – מ’זאל עס לאזן און מ’זאל עס נישט נעמען צו זיך.

און די עלפטע מצוה איז אז מ’זאל געבן מעשר פאר אן עני – מעשר עני. דאס איז די מעשר וואס מ’דארף געבן פאר אן עני וואס האט א שיעור, מעשר.

און מ’האט דא אן עקסטערע מצוה אן א שיעור – אז ווען ס’קומט צו דיר אן עני, זאלסטו אים געבן וויפיל דו קענסט אים געבן. און מ’האט דא א לא תעשה אז דו זאלסט זיך נישט מתאכזר זיין און זיך צוריקהאלטן פון אים געבן.

ס’איז אינטערעסאנט – ס’איז אמת אז די אלע זענען מתנות עניים, אבער ס’איז אינטערעסאנט אז דער רמב”ם האט געכאפט די קאטעגאריעס: פאה, לקט, שכחה, סתם צדקה – דאס איז אלץ איין גרופע מצוות, איין סארט מצוות, ס’האט איין נאטור כביכול.

הלכות תרומות

אין הלכות תרומות איז דא אכט מצוות – צוויי עשה און זעקס לא תעשה, און דאס זענען זיי:

די ערשטע מצוה איז צו געבן תרומה גדולה – די ערשטע תרומה וואס מ’געבט פאר די כהן. און נאכדעם אז מ’זאל געבן די תרומה וואס ווערט גערופן מעשר – תרומת מעשר, אז דער לוי געבט תרומה פאר די כהן פון זיין מעשר. אה, די תרומה פון די מעשר. סאו דו וואלסט געקענט לייגן אין הלכות מעשרות, אבער ס’איז תרומה – ס’איז די לוי’ס תרומה. ס’גייט פאר די כהן.

די דריטע מצוה איז אז מ’זאל עס טון אויפ’ן סדר – שלא יקדים תרומות ומעשרות זה לזה. און מען זאל עס טון לויט די סדר, אז קודם תרומה און נאכדעם מעשרות.

ווייטער, אז א זר זאל נישט עסן תרומה. נישט נאר אזוי, נאר אויך אפילו איינער וואס האט א שייכות צו א כהן – ווייל ער איז א תושב פון א כהן אדער א שכיר פון א כהן – טאר אויך נישט עסן תרומה. אויך האט א ערל, אפילו א כהן, טאר נישט עסן תרומה. און אויך האט א כהן וואס איז טמא טאר נישט עסן תרומה. און אויך האט א ווייב פון א כהן וואס איז א חללה – ס’איז נעכטן געווען אז א כהן וואס איז א חלל איז אויס כהן – אבער אפילו א חללה כהנת אדער א טאכטער פון א כהן א חללה טאר נישט עסן תרומה און נישט די חלק פון די קדשים וואס כהנים עסן.

הלכות מעשר

הלכות מעשר האט איין מצות עשה – אז מען זאל מפריש זיין מעשר ראשון, יעדע איינציגע יאר זאל מען אראפנעמען דעם מעשר און עס געבן פאר די לויים.

הלכות מעשר שני ונטע רבעי

און יעצט קומט הלכות מעשר שני און נטע רבעי, און דעם האט מען ניין מצוות – דריי עשה’ס און זעקס לא תעשה’ס, און דאס זענען זיי:

איינס, צו אפשיידן מעשר שני.

די צווייטע איז מען זאל נישט נוצן די געלט פון מעשר שני פאר אנדערע צרכים נאר פאר די צרכים פון אכילה, שתיה, וסיכה – אבער נישט טפל למאכל, אבער יא. אזוי ווי דער רמב”ם זאגט, למאכל מיינט וואס איז נישט צורך חיי נפש און נישט א חלק פון די גופנ’דיגע נוץ.

די דריטע, מען זאל נישט עסן די מעשר שני בטומאה. און איינס נאכדעם איז אן ענליכע זאך – מען זאל עס נישט עסן ווען מען איז אן אונן, ווען מען איז באוויינט גלייך פאר קבורה.

יעצט האט ער דריי מצוות פון נישט עסן מעשר שני אין אנדערע ערטער ווי אין ירושלים, אבער ס’איז צעטיילט אין דריי: מעשר שני פון דגן – פון תבואה, מעשר שני פון וויין, און מעשר שני פון אויל.

און נאכדעם איז דא אז די וואס וואקסט די פערטע יאר איז קודש. לגבי וואס איז עס קודש? אז ס’האט א דין אזויווי מעשר שני – אז די בעלים עסן עס אין ירושלים.

און די ניינטע מצוה איז אז ווען מען ברענגט מעשר שני קיין ירושלים, איז דא א מצוה אז מען זאל זאגן וידוי. וידוי מעשרות איז די דריטע יאר – וואס מען זאגט “בערתי הקודש מן הבית” וכו’.

הלכות בכורים ושאר מתנות כהונה שבגבולין

יעצט קומט הלכות בכורים מיט אנדערע מתנות כהונה וואס איז אויך נוהג בגבולין.

זאגט דער רמב”ם אז דאס איז ניין מצוות – אכט עשה און איין לא תעשה, וזהו פרטן:

אז מ’זאל אפשיידן ביכורים – די ערשטע געוואקסענע זאכן – און ארויפטראגן צום מקדש, און דער כהן זאל עס עסן נאר אין ירושלים.

יעצט קומט הלכות ביכורים מיט אנדערע מתנות כהונה, וואס איז אויך נוגע אין די גבולים. זאגט דער רמב”ם, דאס איז ניין מצוות – אכט עשה’ס און איין לא תעשה.

די פרטים: אז מ’זאל אפשיידן ביכורים, די ערשטע געוואקסענע זאכן, זיי ארויפברענגען צום מקדש, און דער כהן זאל דאס עסן נאר אין ירושלים. און די לאו איז מ’זאל נישט עסן אינדרויסן פון ירושלים. מ’זאל קורא זיין אליין, מ’זאל רופן שיין ביכורים – לכאורה מיינט דאס וידוי ביכורים, די הגדה וואס מ’זאל געזאגט.

נאכדעם האט מען געזאגט נאך מתנות כהונה. וואס זענען די אנדערע מתנות כהונה? מ’זאל אראפנעמען א שטיקל פון די טייג, אראפנעמען די ערשטע געוויסע חלקים פון די בהמה – זרוע, לחיים וקיבה, און די ערשטע ביסל פון די האר ווען מ’שניידט אפ די צמר, און די בכור פון די בהמה.

און מ’דארף נישט דווקא געבן די בהמה אליין, מ’זאל קענען געבן די פדיון. איז א מצוה צו מאכן די פדיון, אדער איז עס מ’קען מאכן פדיון? ביידע. ער מאכט צוויי מצוות. מ’קען געבן די בכור אליין? דו רעדסט וועגן בכור אדם. בכור אדם פון א מענטש – א מענטש קען מען נישט געבן, דער כהן עקסעפט עס נישט. ער זאגט טאקע “מביא הוא שתים”, אבער ער עקסעפט נישט אז מ’זאגט “נעם מיין זון”.

פטר חמור איז יא דא ביידע אפשענס. פטר חמור געבט מען אויך די פדיון פאר’ן כהן, אדער דער כהן קען דאך נישט – א חמור איז דאך א בהמה טמאה. אויב וויל מען נישט פודה זיין, דארף מען עס הרג’ענען דורך עריפה.

—

הלכות שמיטה ויובל

הלכות שמיטה ויובל האט 22 מצוות: ניין עשה’ס און דרייצן לא תעשה’ס.

שמיטה

די ערשטע איז די עשה, אז מ’זאל לאזן רוען די ערד, מ’זאל מאכן שבת הארץ, מ’זאל לאזן רוען די ערד בשביעית. און נאכדעם איז דא פארשידענע לא תעשה’ס פון נישט ארבעטן: איינס איז מ’זאל נישט ארבעטן אויף די ארץ, אויף די ערד, מ’זאל נישט ארבעטן די עבודת האילן, בעסער מאכן די אילן. מ’זאל נישט אפשניידן די געוויקס וואס וואקסט אליין.

וואס שטייט די אנדערע לשון? די מצוה איז געשטאנען נישט לקצור כדרך שקוצר בכל שנה – עס שטייט כנגד הקוצרים און כנגד הבוצרים. דאס מיינט אז מען זאל נישט טון ווי די קוצרים טוען און וואס די בוצרים טוען. מען טאר שניידן, דאס איז נישט די שניידן – מען טאר עס נאר נישט נעמען פאר זיך אליין. די ווארט איז אז מען זאל נישט נעמען קעגן דאס וואס אנדערע מענטשן טוען.

די זעקסטע מצוה פון די קאטעגאריע: וואס עס וואקסט יא זאל מען משמט זיין, דאס הייסט מען זאל עס איבערלאזן פאר די עניים און פאר די חיות. און די זעלבע זאך זאל מען טון מיט די געלט – אז מען זאל משמט זיין די הלוואות. און נאכדעם איז דא א לאו אויף דעם משמט זיין די הלוואות, אז מען זאל נישט גיין און תובע זיין פון די לווה. און נאכדעם איז דא א לאו אז אפילו א מענטש ווייסט אז די געלט גייט ווערן שמיטה, זאל ער זיך נישט צוריקהאלטן פון בארגן פאר שנת השמיטה.

יובל

די צענטע מצוה איז אז מען זאל ציילן די יארן כדי אנצוקומען צו יובל. און נאכדעם די עלפטע מצוה איז אז ווען עס קומט די יאר יובל זאל מען מקדש זיין די יאר און עס ערקלערן אלס יובל. און די נעקסטע מצוה איז אז אין די יום כיפור פון יובל זאל מען תוקע זיין בשופר און מודיע זיין אז עבדים גייען ארויס לחפשי. און אז אין די יאר פון יובל זאל מען נישט ארבעטן אויף די פעלד.

און אזוי ווי עס איז געשטאנען לגבי שמיטה איז אויך דא אן עקסטערע מצוה פון נישט אפשניידן די ספיחים, מען זאל נישט אפשניידן די טרויבן כנגד הבוצרים.

גאולת קרקעות

די מצות עשה ליטול גאולה לארץ – אין די יאר פון יובל זאל מען געבן גאולה לארץ, דאס הייסט מען זאל לאזן די פראפערטיס וואס מען האט פארקויפט זאלן צוריקגיין צו די אריגינעלע בעלים. דאס ווערט אנגערופן מיט די שדה אחוזה און שדה מקנה.

י”ז איז די זעלבע זאך אויף אן אופן לאו, אז מען זאל נישט פארקויפן די ארץ לצמיתות, נאר עס טון באופן אז עס גייט צוריק ביי יובל.

שבט לוי

און נאכדעם איז דא דין בתי ערי חומה. און דאס גייט צוריק אין מצות י”ט אז שבט לוי זאל נישט נעמען קיין חלקים אין ארץ ישראל, נאר באקומען ספעציעלע ערי מתנות.

ס’איז אינטערעסאנט, ער לייגט עס אריין אין די קאטעגאריע וואס איז אויך ענליך צו דעם – אז א שדה אחוזה איז אזויווי א פעלד וואס באלאנגט נישט פאר דיר, און אויך גאנץ ארץ ישראל באלאנגט נישט פאר די לוויים.

שבט לוי נעמט אויך נישט קיין חלק בביזה ווען מ’נעמט איין ארץ ישראל אדער ווען מ’גייט ארויס אין מלחמות און מ’באקומט רויב. אבער אויסער דעם וואס די לוויים באקומען נישט, איז דא וואס זיי באקומען יא – זיי באקומען ערים לשבת, זיי באקומען שטעט און די מגרש לעבן די שטעט. און די מגרש טאר מען נישט פארקויפן, נאר זיי קענען עס אייביג גואל זיין, “לא ימכר לצמיתות”.

ס’איז נישט דא די דין אז געווענליך ביי א שטאט גייט עס צוריק, ס’ווערט עס חלוט נאך א יאר אדער וואטעווער די הלכה איז, אבער בתי ערי חומה – משא”כ די לוויים האבן “גאולת עולם תהיה ללוים”. לכאורה דאס איז די ריזן פארוואס די גאנצע זאך קומט אריין, ווייל די שטעט פון די לוויים האבן א ספעציעלע דין לגבי די דינים פון גאולה פון יובל און די זאכן.

איז די ספר האט 76 מצוות.

—

ספר עבודה

לאמיר גיין צום ספר עבודה. די ספר עבודה האט ניין קאטעגאריעס, ניין מסכתות:

– הלכות בית הבחירה – די הלכות פון בית המקדש

– הלכות כלי המקדש און די עובדים אין בית המקדש – די כהנים וואס טוען די עבודה אין בית המקדש

– די הלכות פון ווער מעג און וויאזוי מען מעג קומען אין בית המקדש

– די הלכות איסורי מזבח – וואס מ’טאר נישט מקריב זיין אויפ’ן מזבח

– די הלכות פון וויאזוי מ’איז מקריב געוויסע קרבנות

– די הלכות פון תמידין ומוספין – דאס זענען די קרבנות ציבור וואס מ’איז מקריב אייביג

– הלכות פון זאכן וואס זענען פסול וואס מ’טאר זיי נישט ברענגען פאר א קרבן, א זאך וואס ווערט פסול דורך פעמים וואס מיר וועלן זען

– הלכות עבודת יום הכיפורים – די עבודה פון יום כיפור

– און נאכדעם הלכות מעילה – ווען איינער האט הנאה פון קדשים

—

הלכות בית הבחירה

הלכות בית הבחירה האט זעקס מצוות – דריי עשין און דריי לא תעשין.

די ערשטע מצוה איז אז מ’זאל בויען א בית המקדש, “ועשו לי מקדש”. דאס איז אן אייבערשטער’ס זאך, אונז דארפן טון.

די צווייטע מצוה איז א לאו, אז מ’זאל נישט בויען די מזבח באופן גזית, דאס הייסט געשניטענע שטיינער. און מ’זאל נישט ארויפגיין אויף די מזבח במעלות, נישט מאכן קיין טרעפ, נאר מאכן א כבש.

מצוה לירא מן המקדש – מ’זאל זיך אויפפירן מיט א יראה אין מקדש.

און מ’לערנט ארויס צוויי מצוות פון שמירת המקדש: איינס, אז מ’זאל אפהיטן די מקדש, די כהנים זאלן שטעלן שומרים, שומרי המקדש. און אז מ’זאל זיך נישט צוריקהאלטן פון שמירת המקדש, “ולא ישביתו את עבודתי”, אז ס’זאל נישט זיין א שביתה.

—

הלכות כלי המקדש והעובדים בו

הלכות כלי המקדש והעובדים בו – די הלכות פון די כלי המקדש און די הלכות פון די עובדי המקדש. דאס האט פערצן מצוות – זעקס עשין און אכט לאוין.

וזהו פרטן:

שמן המשחה: לעשות שמן המשחה – מ’זאל מאכן א שמן המשחה, און מיט דעם גייט מען שמירן די עובדים און די כלים. און די שמן המשחה מעג מען נאר מאכן פאר קודש, מ’זאל נישט מאכן כמותו – די נעקסטע לאו איז “שלא לעשות כמותו”. און א זר זאל זיך נישט שמירן דערמיט באופן שאינו ראוי, ס’איז נישט די מצוה.

קטורת: די זעלבע זאך איז מיט קטורת, אז מ’זאל נישט מאכן אזויווי די קטורת. די נעקסטע מצוה איז אז מ’זאל נישט מקטיר זיין אויף די מזבח הזהב קיין שום זאך אויסער די קטורת וואס מ’דארף דארט מקטיר זיין.

ארון: די נעקסטע מצוה איז אז די ארון ווען מ’טראגט עס – אינטערעסאנט, מ’טראגט עס אין מדבר אדער נאך מצות, ווען מ’דארף עס טראגן – ווען מ’דארף טראגן די ארון, זאל מען עס אייביג טראגן על הכתף, דרך כבוד דארף מען עס טראגן. און אז די בדים וואס ליגט אין די ארון, וואס ס’איז געמאכט געווארן כדי מ’זאל עס קענען טראגן, זאל אייביג בלייבן דארטן, מ’זאל עס נישט אוועקנעמען.

עבודת הלויים: די נעקסטע מצוה איז אז די לוי זאל טון עבודה אין מקדש. און די נעקסטע מצות לא תעשה איז אז קיינער זאל נישט אריינגיין אין די צווייטנ’ס טעריטאריע אין די מלאכת המקדש, דאס הייסט אז די כהן זאל נישט טון די עבודה פון די לוי אדער פארקערט.

מקדש זיין כהנים: און די צענטע מצוה איז מ’זאל מקדש זיין די כהנים לעבודה, ס’טייטש לכאורה מיט די שמן המשחה.

משמרות ברגלים: די עלפטע מצוה איז אז אלע משמרות זאלן זיין אייניג ברגלים – ס’טייטש א גאנץ יאר איז דא אנדערע משמרות האבן די רעכט פאר יענע טאג, אבער אין רגלים האבן אלע די זעלבע רעכט.

בגדי כהונה: און די נעקסטע מצוה איז אז דער כהן זאל גיין בגדי כהונה ביי די עבודה. די דרייצנטע מצוה איז מ’זאל מאכן די מעיל באופן אז עס זאל זיך נישט קורע זיין, מ’זאל נישט קורע זיין די מעיל. און די חושן זאל זיך נישט רירן פון די אפוד, און עס זאל זיין איינס לעבן די אנדערע באהאפטן.

—

הלכות ביאת המקדש

און יעצט, הלכות ביאת המקדש. די הלכות פון קומען אין בית המקדש האט פופצן מצוות – צוויי עשה און דרייצן לא תעשה.

וואס זענען זיי? בפנים וויאזוי דער כהן זאל נישט אריינקומען אין דעם בית המקדש:

– ער זאל נישט אריינקומען אין שיכור

– ער זאל נישט אריינקומען מיט צולאזטע לאנגע האר

– ער זאל נישט אריינקומען מיט צוריסענע קליידער

– ער זאל נישט אריינקומען סתם סיי ווען, נאר ווען ער דארף אריינקומען

און יעצט, די נעקסטע מצוה איז אז דער כהן זאל נישט ארויסגיין פון די מקדש בשעת די עבודה.

טומאה: יעצט איז דא א מצות עשה אז די טמאים זאל מען פארשיקן, און די מצות לא תעשה דערפון איז אז דער טמא זאל נישט קומען אין בית המקדש. און ווער נאך טאר נישט – דער בעצם טהור האט ער זיך שוין גערייניגט, אבער ער איז נאך נישט טהור, ווייל עס איז נאך נישט געווען אן ערב שמש, ווייל די זון איז נאך נישט אונטערגעגאנגען.

קידוש ידים ורגלים: א עובד, דער וואס טוט די עבודה אין בית המקדש, האט מקדש זיין ידיו ורגליו.

בעלי מומים: און די נעקסטע מצוה, דריי זענען בעלי מומים: אז דער בעל מום זאל נישט אריינגיין אין דער שטח פון קודש, ביי די היכל און דער מזבח, און דער בעל מום זאל נישט טון די עבודה, און אפילו א בעל מום עובר וואס האט נאר א שוואכע מום וואס גייט אריבער, טאר אויך נישט טון די עבודה.

זר: און די פופצנטע מצוה איז אז א זר זאל נישט טון די עבודה.

—

הלכות איסורי מזבח

און יעצט גייען מיר לערנען הלכות איסורי מזבח. און דאס האט פערצן מצוות – פיר עשה און צען לא תעשה.

וזהו פרטן: אז אלע קרבנות זאל מען מקריב זיין תמימים, גאנצע קרבנות. און די פארקערטע לאו דערפון איז אז מ’זאל נישט מקריב זיין א בעל מום.

און דער בעל מום טאר מען נישט – וואס זאל מען נישט טון מיט א בעל מום? ער איז נישט מקריב זיין, נישט שעכטן, נישט שפריצן, נישט מקטיר זיין זיין חלב.

אלע קרבנות זאלן מקריב זיין תמימים, גאנצע קרבנות, און די פארקערטע, די לאו דערפון איז אז מ’זאל נישט מקריב זיין בעלי מומים.

מ’זאל נישט מקריב זיין א בהמה וואס האט א מום, א בעל מום זאל מען נישט מקריב זיין, אפילו א קרבן וואס א גוי שיקט. מ’זאל נישט מאכן א מום אין קדשים וואס מ’האט שוין מקדש געווען. מ’זאל אויסלייזן קדשים וואס איז געווארן פסול, מיט אנדערע ווערטער, עס האט באקומען א מום.

אין בהמות וואס מ’איז מקדש האט עס א געוויסע צייט, וואס דאס איז מיום השמיני, פארדעם הייסט עס מחוסר זמן, זאל מען נישט מקריב זיין.

מצוה י”א איז אז מ’זאל נישט מקריב זיין אתנן ומחיר, און י”ב איז אז מ’זאל נישט מקריב זיין שאור ודבש. און נאכדעם איז דא א עשה מיט א לא תעשה אז מ’זאל זאלצן די קרבן, און אז מ’זאל נישט מקריב זיין אן זאלץ.

—

הלכות מעשה הקרבנות

הלכות מעשה הקרבנות האט דריי און צוואנציג מצוות, צען עשה און דרייצן לא תעשה. וואס זענען די פרטים? וויאזוי מען טוט און וויאזוי מען מאכט יעדע קרבן. מיט אנדערע ווערטער, אויב איינער ווייסט נישט וויאזוי מען מאכט א קרבן עולה, זאל ער קוקן אין הלכות מעשה הקרבנות. נישט אז מ’זאל מאכן א קרבן עולה, נאר ווער עס דארף מאכן, דארף וויסן וויאזוי. און די זעלבע זאך חטאות וכו’.

סדר הקרבנות

די קרבנות גייען על הסדר. די עולה איז דא א מצוה וואס איז דא צו מאכן על הסדר, און נישט עסן די בשר העולה, דאס איז איינע פון די פרטים פון די עולה – מען טאר נישט עסן.

די זעלבע זאך חטאת, סדר החטאת, וואס מיינט לכאורה אויך די זעלבע זאך – לעשות את החטאת כמעשהו, און נישט עסן פון א חטאת הפנימית. סתם געווענליכע חטאות עסט מען יא, אבער ס’איז דא חטאות הפנימיות וואס זיי טאר מען נישט עסן. חטאת העוף טאר מען נישט מבדיל זיין.

נאכדעם איז דא א מצוה פון אשם, און די דריטע סדר האשם. נאכדעם איז דא א מצוה אז די סדר קדשי קדשים, וואס מיינט חטאת און אשם בעיקר, זאלן זיי עסן במקדש, און נישט עסן חוץ לעזרה. דאס איז עד כאן קדשי קדשים.

קדשים קלים

יעצט קען מען לערנען פון קדשים קלים. קדשים קלים מיינט א שלמים. ס’איז דא א סדר וויאזוי עס מקריב צו זיין, דאס איז א מצוה. ס’איז דא א לאו אז מ’זאל נישט עסן קדשים קלים קודם זריקת דמים, מ’דארף ווארטן אז מ’זאל מאכן די זריקה.

מנחה

יעצט גייט מען צו א מנחה. מנחה האט א סדר המנחה. פרטים פון די סדר המנחה: א מנחת חוטא לייגט מען נישט קיין שמן. ביי א חוטא האבן מיר עס שוין געזען, אבער יעצט רעדט מען פון די מנחת חוטא, א מנחה וואס קומט פאר א חטא, לייגט מען נישט קיין שמן, און לייגט מען נישט קיין לבונה.

נאכדעם, ווען מ’ברענגט א מנחה עסט מען עס נישט, ווערט עס כלל א חמץ פון תנור, באקן די מנחה חמץ. און כהנים, ס’איז א מצות עשה פאר די כהנים צו עסן שירי המנחות. נאכדעם איז דא א מצות עשה פאר די כהנים צו עסן – אזויווי די כהנים זאלן עסן די קדשי קדשים, יעצט איז א מצוה אז די מנחות זאלן זיי אויך עסן.

נדרים ונדבות

די מצות עשה איז אז ווער ס’מאכט א נדר אדער א נדבה זאל עס ברענגען תיכף, מצות עשה ברגל ראשון, און די לאו איז אז מ’זאל נישט מאחר זיין די נדרים און נדבות אדער אנדערע זאכן וואס מ’איז חייב, וואטעווער די שיעור פון איחור איז.

מצוה כ’ איז אז אלע קרבנות זאלן מקריב זיין אין די בית הבחירה, אפילו קרבנות חוץ לארץ. און די לאוין פון דעם איז נישט שחט’ן חוץ לעזרה, נישט מקריב זיין חוץ לעזרה.

דאס איז עד כאן הלכות מעשה הקרבנות.

—

הלכות תמידין ומוספין

יעצט קען מען זען הלכות תמידין ומוספין, וואס דאס איז קרבנות וואס מ’איז מקריב יעדן טאג, תמיד יעדן טאג, און מוסף פון שבת און יום טוב. ס’איז דא ניינצן מצוות פון דעם, אכצן עשין און איין לאו.

א’, געבן צוויי כבשים יעדן טאג עולות, איינס אינדערפרי און איינס ביינאכט. ב’, מאכן אן אש על המזבח יעדן טאג. לאו איז לא תכבה, איינער עוסק עס צו האלטן, אויסלעשן די פייער, לא תכבה. מצוה ד’ איז תרומת הדשן, מצוה ה’ איז קטורת סמים יעדן טאג, מצוה ו’ איז אש התמיד פון יעדן טאג, מצוה ז’ איז מנחת חביתין פון יעדן טאג.

מצוה ח’ איז מוסף פון שבת, צוויי כבשים. מצוה ט’ איז לחם הפנים וואס מ’מאכט שבת. מצוה י’ איז מוסף פון ראש חודש. י”א איז מוסף פון פסח. י”ב איז עומר התנופה וואס מ’טוט די צווייטע טאג פסח.

ספירת העומר

י”ג איז די ציילן ספירת העומר. דאס איז איין מצוה וואס עמטליך באלאנגט עס אין ספר זמנים, וואס איז שטייט דא. ווער ס’וועט זען, דאס איז אינטערעסאנט – מ’קען לערנען די גאנצע ספר זמנים און נישט וויסן וועלכע ספירת העומר, מ’דארף זוכן אין רמב”ם וועלכע ספירת העומר.

דער רמב”ם לייגט עס אריין אז ס’איז מקושר צו די הקרבת העומר, די ציילן פון די הקרבת העומר, ס’איז א סניף אין די מצוה פון הקרבת העומר. אבער למעשה דער רמב”ם, מ’געדענקט אז דער רמב”ם האט צעטיילט אלע זאכן וואס מ’טוט אין די מקדש און וואס מ’טוט נישט אין די מקדש, ער האט צעטיילט. און דער רמב”ם האלט די פירוש אז ס’איז דא א מצוה אפילו בזמן הזה בדרך הרמז צו ציילן ספירת העומר, אפילו ס’איז נישט קיין קרבן עומר. און אבער כל זה, ס’שטייט גלייך דא, וואס איז לכאורה נישט די ריכטיגע פלאץ פון די דעת עצמו, מ’דארף זוכן א סוד אינדערהיים.

מוספים (המשך)

י”ד איז די מוסף פון שבועות, ט”ו איז די שתי הלחם פון שבועות וואס קומט מיט די קרבנות וואס קומט מיט זיי, ט”ז איז די מוסף פון ראש השנה, י”ז איז מוסף פון סוכות, י”ח איז מוסף פון יום כיפור, י”ט איז מוסף פון חג, און כ’ איז מוסף פון שמיני עצרת, וואס איז א רגל בפני עצמו.

—

הלכות פסולי המוקדשין

יעצט איז דא הלכות פסולי המוקדשין. פסולי המוקדשין איז וואס מ’טוט מיט געוויסע מוקדשין שנפסלו אדער שנפל בהן מום. דא אין דעם איז דא צוויי עשין און זעקס לאוין.

א’ איז נישט עסן קודשים שנפסלו, אויכעט נישט עסן בעל מום, ג’ נישט מאכן נותר, ד’ נישט עסן נותר, ה’ נישט עסן קודשים שנטמאו – דאס איז נאך א וועג וויאזוי ס’קען ווערן פסול, און ו’ וויאזוי א טמא’נער מענטש זאל נישט עסן קודשים. ז’ איז פארברענען נותר, ח’ איז פארברענען טמא.

דער רמב”ם האט ליב צו זאגן א טמא, אדם שנטמא, א מענטש איז א טמא. ס’איז נישטא אזא זאך א מענטש איז טמא, וואס הייסט א מענטש איז טמא? ס’איז נישטא אזא זאך. א מענטש איז א דבר טהור, מ’מאכט זיך אזוי טמא.

—

עבודת יום הכיפורים

עבודת יום הכיפורים איז איין מצוה, מ’זאל טון די גאנצע סדר אזויווי עס שטייט – אין אכט בגדים, כוונות, וידוי, שליח ציבור, די גאנצע עבודה.

—

הלכות מעילה

מעילה האט דריי מצוות, איין עשה און צוויי לא תעשה. וואס איז דאס? מצות עשה אז דער מועל זאל צאלן חומש מיט’ן קרן. אויב דער מועל זאל צולייגן א חומש? ער דארף צאלן וואס ער האט מזיק געווען קודש, וואס ער האט גענוצט, און חוץ פון דעם א חומש פון די קרן. דאס איז דער דין פון א מועל, אלס איין מצוה. און די לא תעשה איז נישט צו מעל זיין, און נישט צו נוצן קדשים.

—

סיכום ספר עבודה

קומט אויס 103 מצוות. א ריזיגע צאל! יעצט פארשטייסטו פארוואס ביז דערווייל איז דאס די מערסטע מצוות וואס מיר האבן געטראפן אין דעם ספר – 37 עשין און 66 לא תעשה’ס.

און דאס איז וואס אונז אידן לערנען נישט און זענען נישט אזוי קלאר אין די נושא פון קדשים, און מיר זענען א ריזיגע עם הארץ, און ס’איז א ריזיגע פראצענט פון מצוות זענען אין דעם.

—

ספר הקרבנות

דער ספר הקרבנות האט זעקס הלכות: הלכות קרבן פסח, הלכות חגיגה, הלכות בכורות, הלכות שגגות, הלכות מחוסרי כפרה, און הלכות תמורה.

הלכות קרבן פסח

הלכות קרבן פסח זאגט דער רמב”ם האט זעכצן מצוות, פיר עשה און צוועלף לא תעשה. און דאס זענען די פרטים:

איינס, די עשה אז מ’זאל שחט’ן א קרבן פסח בזמנו. מ’זאל עס נישט שחט’ן ווען מ’האט נאך חמץ. מ’זאל נישט לאזן די איברים זאלן ווערן פסול בלינה. מ’זאל שחט’ן א קרבן פסח שני אויב מ’האט פארפאסט די ערשטע.

מ’זאל עסן די בשר הפסח, זאל מען עסן בליל חמשה עשר מיט מצה ומרור. מ’זאל עסן אויך פסח שני, זאל מען טון די זעלבע זאך, אז בליל חמשה עשר פון חודש אייר זאל מען עס אויך עסן על מצות ומרורים.

זיין א לאו אז די קרבן פסח זאל מען נישט עסן נא ומבושל. און א לאו אז מ’זאל נישט ארויסנעמען פון די בשר הפסח אויסער פון די חבורה וואס עסט די קרבן פסח.

די ניינטע מצוה איז אז א משומד זאל נישט עסן פון די קרבן פסח. די נעקסטע איז אז א תושב אדער א שכיר וואס איז נישט פולקאם א איד זאל נישט עסן פון די קרבן פסח. און א ערל וואס איז נישט גע’מל’ט זאל נישט עסן פון די קרבן פסח.

ווייטער, אז מ’זאל נישט צוברעכן א ביין פון די קרבן פסח. די זעלבע זאך מיט פסח שני טאר מען נישט צוברעכן א ביין. און מ’טאר נישט איבערלאזן אז די קרבן פסח זאל ווערן נותר. און די זעלבע זאך מיט פסח שני טאר מען נישט איבערלאזן ביי די נעקסטע צופרי. און אויכעט פון חגיגת ארבעה עשר, די קרבן וואס מ’ברענגט אויסער די קרבן פסח, די קרבן חגיגת ארבעה עשר, טאר מען אויך נישט לאזן ביז די דריטע טאג פון פסח.

הלכות חגיגה

און יעצט קומט הלכות חגיגה, איז זעקס מצוות, פיר עשה’ס און צוויי לא תעשה’ס, און דאס זענען זיי:

איינס, אז מ’זאל ארויפקומען אין בית המקדש, מ’זאל זען לראות את פני ה’. די צווייטע איז אז מ’זאל ארויפקומען די שלש רגלים לחוג, מ’זאל טון מצות חגיגה. די דריטע מצוה איז אז מ’זאל זיך פרייען אין די ימים טובים. און ד’, אז ווען מ’קומט ארויף זאל מען נישט ארויפקומען ריקם, מ’זאל נישט ארויפקומען אן קרבנות. ה’, אז אויך דער לוי וואס האט נישט קיין אייגענע קרקעות זאל מען זיך נישט צוריקהאלטן פון אים משמח זיין, און מ’זאל אים געבן די מתנות כהונה ברגלים.

הקהל

די זעקסטע מצוה איז אז חג הסוכות אין מוצאי שמיטה דארף דער מלך מקהיל זיין דעם עם.

דאס איז אין די ראנג פלעיס. איך ווייס נישט פארוואס זיי האבן עס געלייגט. איך פרעג נאר א קשיא, ודרך כבוד – איך זאג אז מ’גייט לייגן אין הלכות מלכים? אפשר אין הלכות קריאת התורה? איך ווייס נישט.

די רמב”ם האט געהאלטן אז ס’איז א דין אין חג הסוכות. ס’איז מער א דין אין חג הסוכות ווי א דין אין הלכות מלכים. באמת, ס’איז מתתיהו סוכות, but it’s weird to think that it’s a דין אין חג הסוכות.

ס’איז דאך וואס מ’דארף לערנען אינעווייניג די הלכה, און מ’דארף טראכטן וועגן דעם. די סוגיא פון די פלאץ פון יעדע זאך איז דא. אבער איך זאג, ווען דו לערנסט די הלכות האסטו מיט וואס צו ארבעטן, האסטו כלים מיט וואס צו טראכטן.

הלכות בכורות – פארוואס מעשר בהמה איז אריינגעשטעלט

דער רמב”ם האט צוגעשטעלט מעשר און בכור ווייל זיי זענען איין גדר, כענין שכתוב – אזויווי דער פסוק זאגט, אז ס’איז דא מום אין ביידע, אין בכור און אין מעשר, “ככל חוקתיו עליו תעשה”. שוין זעען מיר אז מעשר און בכור זענען איין קאטעגאריע. זעסט, ער ברענגט א ראיה.

דאס איז די סוגיא פון די פלאץ פון יעדע זאך. אבער דו זעסט אז דער רמב”ם האט געפילט אז ס’איז נישט קלאר. מ’האט געקענט פרעגן א הקהל, און אנדערע קשיות, איך ווייס נישט. אבער דאס איז געווען דעם רמב”ם’ס שוועריגקייט – שטייט דא הלכות בכורות, מיט אמאל קוקסטו אריין אינעווייניג, זעסטו אז ס’איז דא מעשר. ווייסטו וואס ער האט געדארפט טון? ער האט געדארפט לייגן א הלכות מעשרות, ער האט געדארפט מפריד זיין. אדער ער האט געדארפט הייסן הלכות בכורה ומעשר. זאגט דער רמב”ם: וויסן זאלסטו, בכור און מעשר האבן די זעלבע מעשים, זיי האבן די זעלבע דינים. נישט נאר זיי האבן די זעלבע דינים, נאר דער פסוק זאגט זייער דין אין די זעלבע ווארט – אז מיר זאלן קלערן אז דאס מיינט סיי בכורות סיי מעשרות, ממילא באלאנגט עס אין איין הלכה.

—

הלכות שגגות

הלכות שגגות האט פינף מצוות עשה:

א’ – אז א יחיד וואס האט געטון אן עבירה זאל ברענגען א קרבן חטאת וואס איז קבוע אויף זיין שגגה.

ב’ – ווען ס’איז א מצב אז ער דארף ברענגען אן אשם, וואס ער איז לא נודע לו – ער ווייסט נישט אויב ער האט חוטא געווען ביז ער איז געוואויר געווארן – דארף ער ברענגען אן אשם תלוי עד שיודע לו. אשם תלוי איז נאר צייטווייליג. שפעטער ווען ער געפינט אויס, דארף ער ברענגען א חטאת אויך. ס’איז נישט פוטר אים, נאר ביז מ’איז מברר זיין ספק.

ג’ – אזא איינער וואס איז שוגג אין מעילה, אדער גזילה, אדער שפחה חרופה, אדער כופר בפקדון, ברענגט אייביג אן אשם – דאס איז אן אשם ודאי.

ד’ – אזא חוטא וואס איז עובר אויף געוויסע עבירות, האט א קרבן עולה ויורד – אז אן עשיר ברענגט א בהמה, און אן עני קען ברענגען אן עוף אדער עשירית האיפה. דאס איז קרבן עולה ויורד.

ה’ – סנהדרין וואס האט געטון די עבירה פון נישט וויסן די הלכה און גע’פסק’נט שלא כהלכה, דארף ברענגען א קרבן, אויב ס’איז א טעות באחת מן החמורות.

—

הלכות מחוסרי כפרה

הלכות מחוסרי כפרה האט פינף מצוות עשה. ס’טאטשט מענטשן וואס האבן נישט געטון אן עבירה אדער עפעס, נאר ס’פעלט זיי א כפרה – דאס איז זייער איינציגסטע פראבלעם, א סארט קרבן. זיי האבן נישט געטון קיין עבירה, אבער ס’פעלט זיי א כפרה.

ס’איז אינטערעסאנט – ס’איז דא מענטשן וואס זענען חוטא און זענען מחוסרי כפרה. אבער דא, זיי זענען נישט חוטא, זייער איינציגסטע פראבלעם איז זיי זענען מחוסרי כפרה. דער קאנטעקסט פון מחוסרי כפרה איז געווענליך אז מ’זאגט אז ס’איז דא טהרה, ס’איז דא שבעה נקיים, ס’איז דא טבילה, און נאכדעם איז דא אז איין לעוועל פון זיין טהרה איז דורך א כפרה אויך. ס’איז א סארט קרבן וואס מ’דארף ברענגען בתור טהרה, נישט בתור כפרה אויף א חטא.

זייער פשוט: אז א זב ווען ער ווערט נטהר דארף ער ברענגען א קרבן, די זעלבע זאך א יולדת ווען זי ווערט נטהר דארף זי ברענגען א קרבן, די זעלבע זאך א זבה ווען זי ווערט נטהר דארף זי ברענגען א קרבן, די זעלבע זאך א מצורע ווען ער ווערט נטהר דארף ער ברענגען א קרבן – און נאכדעם ווערן זיי טהור.

—

הלכות תמורה

הלכות תמורה האט דריי מצוות – איינס עשה און צוויי לא תעשה:

איינס – אז מ’זאל נישט מאכן תמורה.

צווייטנס – אויב איינער האט יא געמאכט, איז די תמורה ווערט קדוש.

דריטנס – נאך א לא תעשה, מ’זאל נישט טוישן קדשים פון איין קדושה צו די צווייטע.

—

סיכום ספר הקרבנות

זאגט ער, ס’קומט אויס אז די ספר, ספר הקרבנות, איז ניין און דרייסיג מצוות – צוואנציג עשה און ניינצן לא תעשה.