הפשטת התפלה שלא יהיה שינוי רצון האל ע”פ הבעש”ט

שיעור – המתקת הדינים און דביקות באותיות

דביקות בפנימיות האותיות

וואס זאגט ער? איין מינוט. אה, יעצט הער איך עס. “שיהיו שורשיו בדינים וזולתם בבוקע, ודביקה וחשקה שידבק את עצמו בפנימיות האותיות שבתוך האותיות”.

און וואס שטייט דארט ווייטער? “מפאת היותו צריך לדבק את עצמו בהשתלשלות האותיות אצילות בריאה יצירה עשיה, שנקראים שער ב’ אותיות, ב’ בחינות שהם פנים ואחור, שיש בהם דינים”.

ער ברענגט דא וועגן דעם וואס זיין גוף איז געווען צובראכן, וואס ער האט געשריבן צו אים, איז וויאזוי ער האט אן עצה. ער האט געזאגט אז ער איז געווען אין די פריערדיגע גלגולים האט ער געזאגט אז ער איז געווען א מגדעף, ער האט געדארפט זיין צווישן די עשירות.

איך רעד וועגן דעם שטיקל אין בעל שם טוב. דא איז די עיקר אז דא איז א זאך דינים, און דא איז א זאך דינים. און ער זאגט אז דא איז אן עצה וויאזוי ממתיק צו זיין די דינים – אז מ’איז זיך מדבק צו די אורות און די ספירות שבתוך האותיות.

אבער איך האב געטראכט אזוי, איך האב געזאגט אין ווידוי תפילה, אז מ’האט מיר שוין אפאר מאל אויפגעוויזן אז ס’איז דא אן ענין זיך מצמצם צו זיין צו די אותיות, און וואס האט עס דא דווקא מיט די דינים?

ס’איז גוט פאר דעם אויכעט. ס’איז גוט פאר אלעס. ס’איז א רפואה פאר אלע זאכן, די זעלבע רפואה. ס’איז גוט פאר אלע זאכן.

יא. ס’איז דא זיכער ביידע זאכן.

המתקת הדינים – דער אריז”ל און דער בעל שם טוב

די נושא פון המתקת הדינים איז א נושא פון חודש אב, נישט פון חודש אדר. פארוואס? נאר ממתיק זיין די דינים פון הויז? נישט כדי חודש אדר. דאס איז א גאנצן חודש אב.

ניין, ס’גייט צו אלעמאל. דער אריז”ל, דרך אגב, ס’איז זייער אינטערעסאנט. איך מיין, קודם כל, המתקת הדינים איז איינע פון די אריז”ל’ס מערסטע פעיוואריט זאכן. איך מיין, דער בעל שם טוב פריערט וועגן דעם גאנצע צייט, קומט פון כתבי אריז”ל, פון שער הכוונות. דער אריז”ל האט זייער זייער אסאך כוונות, אפילו אין א געוויסע זין אפילו יחידים, אפילו זיווגים, אלעס מאכט דער אריז”ל פאר המתקת הדינים. אדער איינע פון די וועגן פון אונז זאגן איז המתקת הדינים אלעמאל.

און דאס איז איין זאך. צווייטע זאך איז, דאס איז איין הקשר, איין זאך. דער בעל שם טוב האט זיין אייגענע פשט אביסל, ער טייטשט אביסל אנדערש ווי דער אריז”ל מיינעך, יא? די המתקת הדינים. אבער די מרכזיות דערפון איז זיכער א זאך וואס נעמט זיך פון די כוונות. דו ביסט מסכים?

יא. איך ווייס נישט, איך וויל נישט יעצט רעדן וועגן המתקת הדינים בכלל. אין אריז”ל רעדט ער פון כוונות אליין. דער אריז”ל איז נישט דורך אן עבודה. דער אריז”ל רעדט אז דער גאנצער תכלית פון די כוונות, פון די זמירות וואס א איד מקיים, איך ווייס נישט וואס, “כל מקדש שביעי כראוי”, דאס איז אלץ ממתיק זיין די דינים בשורשן. און דער בעל שם טוב האט עס שוין געמאכט אין א גאנצער… ס’איז דער בעל שם טוב איז געגאנגען אין אריז”ל אז המתקת הדינים איז א עיקר און א יסוד אין די עבודה פון א איד.

די ראשונים און מקובלים וועגן המתקת הדינים

יא, דאס איז זיכער. און אויך איז דאס איין זאך, די ראשונים און די מקובלים. איך מיין, דער זוהר, איך האב געעפנט דער זוהר לעצטע וואך, פרשת יתרו. די ערשטע זאך, זאגט ער א גאנצע דרשה וועגן “ויתרועעו כל העם”, שטייט “יהודה”, נישט “יהודי”. דער גאנצער ענין פון הרמת ידים איז צו מאכן אז פון “יהודה” זאל ווערן “יהודוי”, אז די יד ימין זאל זיין שטערקער אויף די יד שמאל. ס’איז דא אזא זאך, און דער רמב”ן רעדט אויך אסאך.

“ממתיק זיין” איז אפשר נישט די ווארט, מער “מגביר זיין חסד”. אבער יא, אפשר דער אריז”ל… איך טראכט יעצט… ער רעדט נישט קיין סאך איבער “ממתיק זיין”. “ושכרך לבשם” רעדט ער נישט קיין סאך וועגן דעם. יא, “לבשם” זיין די דינים.

וואס הייסט עכט “לבשם”? אה, “לבשם”, זייער גוט. דו זאגסט ספירה. העלא? “חייב אדם לבשמי”. וואס גייט פאר? יא, ס’איז נישט קיין ווערטל. “לבשם” איז די זעלבע לשון. ס’מיינט מאכן גוט שמעקן, אפשר ליטעראלי, אדער מאכן זיס, אפשר אזא זאך. וואס מיינט מאכן זיס? “לבשם” זיין. ס’קען אויך זיין פון לשון “בשמים”, אז דו מאכסט עס גוט שמעקן, אזא זאך. א שקר איז א זיסער, א מבשם, יא? אביסל צו זיס שוין.

תפילה און המתקת הדינים

למעשה, דאס איז איינס. דער בעל שם טוב אויך, איך מיין אויך אין אריז”ל אפשר אין די תיקונים, אין געוויסע פלעצער, מ’דארף קוקן מער. ער מאכט פון דעם אויך אזא פראקטישע זאך. דער בעל שם טוב איז אויך א צדיק, איינע פון זיינע עבודות איז צו פועל’ן ישועות פאר אידן. איך מיין, יעדער איינער דארף ישועות פאר זיך אויך, אבער אויך פאר אנדערע. און ער זוכט אלעמאל א וועג, וויאזוי, וויאזוי, וויאזוי טוט מען עס? וואס דארף מען טון?

ס’ברענגט צום נושא פון תפילה. איך מיין, אלע אנדערע טעיפס רעדן מיר א גאנצע צייט פון די נושא פון תפילה. תפילה איז אזויווי א שם הכולל פאר עבודה פנימית, אין א געוויסע וועג. און א גרויסע חלק פון תפילה איז המתקת הדינים, יא? “ראינו עניינו”. איך ווייס וואס, דו האסט פראבלעמס, דו האסט צרות, דו האסט געוויסע בליץ-דינים, און מ’דארף זען וואס מ’טוט מיט דעם. ס’דארף זיך מהפך זיין לטובה, ס’דארף זיך בעסער מאכן. ס’איז זייער א בעיסיק זאך.

דער חידוש פון בעל שם טוב, איך מיין, ער רעדט וועגן דעם אסאך. דער חידוש פון בעל שם טוב איז לכאורה אז ער האט א געוויסע מהלך. ער האט עפעס א גאנג. וויאזוי איז צו טון? וואס ס’מיינט. שטימט?

די קשיא פון שינוי רצון

דא איז זייער אן אינטערעסאנטע שטיקל תולדות. איך פארשטיי נישט פארוואס שטייט עס דא אין פרשת נח ערגעץ. איך געדענק אז איך האב עס געזען אין תולדות יעקב יוסף פרשת נח, איך פארשטיי נישט פארוואס. וועגן אן תיקון חצות דינים, איך געדענק.

דער תולדות זאגט, אז דער בעל שם טוב האט נאכגעזאגט א קשיא פון בשם הרמב”ן. איך ווייס נישט צו ס’שטייט אין רמב”ן, מען דארף זוכן ווי ער נעמט עס. זייער אסאך זאכן שטייט בשם הרמב”ן, וואס איך ווייס נישט וואו ס’קומט פון. ס’דארף קומען פון ערגעץ.

ער פרעגט, ער ברענגט א קשיא. זייער א גוטע קשיא. איך מיין, ס’איז אויך א לומד’ישע קשיא, א פילאסאפישע קשיא. אבער דער בעל שם טוב, אזוי ווי מיר האבן געלערנט נעכטן וואך, איך מיין אז ביי אים מאכט ער עס פאר א פראקטישע קשיא. ער זאגט אז ער האט געפרעגט א קשיא. ס’איז אים שווער געווען, וויאזוי ארבעט תפילה, יא? לכאורה שינוי רצון, דאס איז דער לשון.

איך לייען דא דער לשון וואס איך האלט דא:

> “איך על ידי תפילה נשתנה גזירתו לטובה, והלא חס ושלום יש שינוי רצון?”

און דאס איז אזוי ווי א יסוד וואס שטייט אין די ראשונים, אז דער אייבערשטער האט נישט קיין שינוי. ס’שטייט אין רמב”ם, דער אייבערשטער טוישט זיך נישט. ער טוישט נישט זיין רצון. איז אויב ס’איז געווען שלעכט נעכטן, איז דאס מסתמא דער אייבערשטער האט געהאלטן אז ס’דארף אזוי זיין.

“כי אני ה’ לא שניתי”. יא. דער רמב”ם ברענגט דער פסוק. היינט האבן מיר אנגעהויבן מיט די רמב”ם אין יסודי התורה. אזוי, מיר האבן געמאכט א שיעור. דער רמב”ם ברענגט דער פסוק, “אני ה’ לא שניתי” אין פרק א’ גלייך, אויף די נושא. יא.

דו מאכסט א שיעור רמב”ם?

יא.

יעדן טאג?

דריי פרקים.

דריי פרקים?

איין פרק, איין פרק. הלוואי, הלוואי זאל מען האבן צייט פאר איין פרק. ס’איז זייער אסאך.

המתקת הדינים ודביקות באותיות – חלק ב

הקשר בין רמב”ם ותפילה

אני ה’ לא שניתי. חב”ד איז א מעידזשער זאך, אני ה’ לא שניתי. יא, דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק. איך האב היינט אנגעהויבן מיט’ן רמב”ם אין יסודי התורה, אז זיי האבן געמאכט א שיעור. דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק “אני ה’ לא שניתי” אין פרק א’ גלייך, אויף די נושא.

דו מאכסט א שיעור אין רמב”ם? יא, יעדן טאג. דריי פרקים מיט’ן אייבערשטנ’ס הילף. איין פרק. הלואי זאל מען מיט איין פרק מצליח זיין. ס’איז זייער אסאך. מ’איז נישט מסוגל צו פארשטיין רוב פון די זאכן. נכון. אבער וואס מ’האט אנדערע בעלי בתים – קודם, מ’איז מתפלל.

יא, ס’איז פשוט אזוי. דו האלטסט אויך ביי די זעלבע? יא, מ’האט געענדיגט. איך מאך א שיעור, איך מאך הקלטות, איך האלט שוין אביסל ווייטער, איך האב געמאכט פאר נעקסטע וואך שוין היינט, מיין חברותא, ר’ יואליש.

איך האב געזען א שמועס פון איינער האט געזאגט בשם א סימנער רב, ער האט געזאגט אז דער ליובאוויטשער רבי זאגט אז ס’איז א גרויסע זאך צו ענדיגן רמב”ם, און ווייל ס’איז אזוי שווער, דארף מען זאגן תהילים, דער אייבערשטער זאל העלפן מ’זאל קענען מצליח זיין. פארדעם איז דאך א שיעור תהילים יעדן טאג אין חב”ד. זיי האבן דאך א שיעור תהילים, יא? חת”ת, תהילים. מ’זאגט תהילים אז מ’זאל מצליח זיין צו לערנען רמב”ם, ווייל ס’איז א שווערע זאך.

די קשיא פון שינוי הרצון

עניוועיס, אני ה’ לא שניתי, יא, ליובאוויטש ווערט אסאך טיפער אז ער האט זיך נישט געטוישט פאר די וועלט, נאך די וועלט, אשריך. אבער דער אייבערשטער טוישט זיך נישט. דאס איז דאך פון דעם ווערט א קשיא אז וויאזוי קען מען תפילה? ס’איז דאך פשוט א…

וואס? יא. תפילה איז דאך טייטש מ’בעט דעם אייבערשטן ער זאל טוישן אנדערש, אז נעכטן האט ער געזאגט אזוי, און די מקובלים זאגן אזוי, איז דא אזא שווערע זאך, א קשיא. ס’זעט אויס אז די ראשונים, זיי רעדן וועגן דעם, די מקובלים, די ספרים, אלע רעדן וועגן דעם בעצם. און דער בעל שם טוב זאגט, יא, you can have it, I’m in the class. אה, you want to print? I can’t print for you now, ’cause I’m using my computer. Another time. Take a book, okay?

תירוץ הראשון: פון רבי אהרן שלמה

ער זאגט אזוי, ער ברענגט, בשלמא, אזוי זאגט דער בעל שם טוב, בשלמא, ס’איז זייער אינטערעסאנט, בשלמא, ער זאגט נאך בשם, מ’דארף זוכן, ס’איז נאר געקומען צו מיר פון די זייט. בשלמא, אז א מענטש דאוונט פאר זיך אליין, קען מען זאגן אז דער אייבערשטער איז דיר עוזר געווען, אז מ’האט דיר ארויפגענומען, דו ביסט א רשע, איך ווייס, עפעס איז קרום ביי דיר, אז דו דאוונסט ווערסטו בעסער, דו באקומסט מער אמונה, מער דעת, מער תשובה, איך ווייס. קען מען זאגן אז דער מענטש האט זיך געטוישט, ממילא איז נישט פשט אז דער אייבערשטער טוישט זיך, נאר ס’איז מצד דער מענטש אז ער טוישט זיך, ער ווערט בעסער, ער באקומט א בעסערע ציור. אבער ווען ער דאוונט פאר א צווייטן, איז דאך זייער שווער וויאזוי קען דאס זיין. דאס איז א זייער אינטערעסאנטע הוספה וואס ער האט צו די קשיא.

ער זאגט אזוי, ער זאגט אז זיין רבי האט געזאגט איין זאך, און דער בעל שם טוב זאגט אנדערש. דער רבי, רבי אהרן שלמה אחי של אני, ער זאגט א תירוץ, און דער רבי אליין, דער בעל שם טוב, האט געזאגט אן אייגענע תירוץ. ס’איז זייער אינטערעסאנט, ווייל יעדער ווייסט אז דער בעל שם טוב איז געווען א תלמיד פון אחיה השילוני, אבער דו זעסט אז נישט אלעמאל איז דאס אן אנדערע פשט, אפשר איז דאס א פירוש פון אים אויף דעם. ער רעדט וועגן דעם אין תולדות, איך מיין אז ס’איז דא פלעצער וואו ער קאנעקט די ביידע פירושים.

למתק הדין בשורשו

ער זאגט אז זיין רבי האט אים געזאגט אזוי, אז תפילה איז דאך פאר די שכינה, און ממילא די תפקיד פון תפילה איז למתק הדין בשורשו. דין מיינט, ביי אים דינים קומען פון די מלכות, און די שורש הדין איז בינה. דאס איז די זוהר, יא? דינים איז אנהירו. און ממילא מזמרת מלכות צו בינה, און אזוי שטייט “ושם יהודה מאחר”, דאס איז דער צווייטער, נישט דער מענטש. נישט אז דער מענטש איז זיך אליין צומאל. ס’איז זייער אינטערעסאנט. אויב א מענטש איז זיך אליין צומאל, איז דאך שוין… דאס איז די פשוט’ע פשט, דאס איז כאילו אויף איין פשט קען מען אויך פארשטיין אז א מענטש ווערט בעסער, און ממילא באקומט ער אן אנדערע סארט שפע. די וועלט זעט אמאל ס’איז אנדערש.

אבער ער זאגט אז די תפילה איז מתקן צו זיין, און דאס איז די לשון פון “אחרי יחד שלו נאר”. אפשר דאס איז מער מקובל און מער אפליקאבל, אז די תפילה איז פשט אז ס’איז דא א פירוד אין די מלכות, ס’איז דא א צער אין די מלכות, און ווען מ’איז עס מעלה צו בינה, דעמאלט ווערט נמתק דער דין, און ממילא… וואס איז די תירוץ? איך ווייס נישט. ס’איז אן אינטערעסאנטע… מ’דארף זייער גוט פארשטיין די קאנעקשן פון די קשיא מיט די תירוץ, יא?

און מורי איז אין אלפי יהודה, אזוי ווי אין די לעצטע ספרים זיינע מסביר, שורש איז די התכסות. ס’קומט ארויף אויף אן אופן פון דעם, און ס’ווערט נתעלה למעלה, און ס’איז בלוזך.

תפילה ארבעט בדרך הטבע

די תירוץ פאר די שינוי רצון איז כולו אז תפילה ארבעט בדרך הטבע. דו ביסט מסכים? דו ביסט מסכים צו מיין טייטש אדער נישט?

כאילו, איך פארשטיי אז דרך הטבע… איך וועל פרעגן די זעלבע קשיא אויף דרך הטבע. יא, וויאזוי קען זיין א מענטש וואס האט נישט געהאט קיין פרנסה, און ער איז געגאנגען ארבעטן און ער האט באקומען פרנסה? דער אייבערשטער האט געוואלט אז ער זאל נישט האבן? דער תירוץ איז, אזוי האט דער אייבערשטער געמאכט, ס’איז א סיסטעם, א סדר. געווענליך, אז א מענטש גייט צו דער ארבעט, מען צאלט אים, אדער א בעל הבית איז מקבל, אדער ער טוט אין סחורה, ער באקומט געלט.

וויאזוי ארבעט תפילה? דו האסט געמיינט אז תפילה ארבעט אנדערש? תפילה איז פשט איך רייס צו דעם אייבערשטן, איך ברענג אים צו משנה זיין אנדערש? ניין, תפילה האט אויך א סדר. ס’איז דא די שכינה, ס’איז דא צען ספירות מיט בינה און מיט מלכות, א גאנצע סדר וואס שטייט אין קבלה. און אז מ’גייט צו די מלכות, מ’פארעכט די בעיה פון די מלכות, מ’איז מעלה צו בינה, דעמאלטס קומט בעסער. ס’איז בדרך הטבע. דו ביסט מסכים?

די קשיא בלייבט

וויאזוי איז די גאנצע… אויף די גאנצע דרך הטבע איז דאך שווער די קשיא. וויאזוי פארשטייט מען אז דער אייבערשטער איז זיך משלב מיט דעם? דאס איז די גאנצע סדר אז ער גייט. ס’איז דאך נישט… ס’איז דאך כולו אחדות אין די מציאות פון די וועלט, אז ס’איז דא א סדר אויף די וועלטן. מ’גייט נישט קעגן די רצון השם ווען מ’גייט… יא, איינער אנטלויפט פון א צרה, ער גייט נישט קעגן די רצון השם. אזוי האט דער אייבערשטער געמאכט, אז דא איז א צרה און דארט נישט. ס’איז נישט קעגן די… דו האסט בחירה.

ס’איז צו פשוט א מהלך. וואס? ס’איז צו פשוט א מהלך. ס’איז צו פשוט, אמת? ס’איז צו פשוט א מהלך. ס’איז געבליבן א קשיא. די זעלבע קשיא. עס בלייבט די זעלבע קשיא, דאס וויל איך וויסן. וואס איז די קשיא פון פריערדיגע מאמר? איך ווייס נישט, וואס האט מען געטראכט ביז יעצט? און וואס זאגסטו יעצט?

וואס מיינט שינוי הרצון?

ס’איז נישט… מיר יעצט האבן געטראכט אז שינוי הרצון מיינט אז דער אייבערשטער וויל נישט קיין געלט, און מיט’ן מיר מתפלל זיין, במחילה, ער וויל יא געלט. און יעצט מיינט שינוי הרצון אז נישט געלט, נאר מלכות, ער וויל מלכות, ער וויל מלכות, ער וויל מלכות. דער אייבערשטער וויל אז דו זאלסט מאריך זיין אין מלכות. איך האב מחליט געווען אז איך גיי דאווענען און איך גיי מקיים זיין מלכות, און מיר איז נישט נוגע קיין געלט. סיי וויאזוי די זאלסט זיין, סיי וויאזוי די זאלסט זיין, סיי וויאזוי די זאלסט זיין.

די סברא איז אז מיר דאווענען, און דער אייבערשטער מאכט אז ער זאל עס מאכן מיט נישט קיין געלט. סתם, איך מיין צו זאגן אז ס’איז ווייטער אן אמונה. ס’איז ווייטער אן אמונה. ס’קען נישט זיין נאר די פשוט’ע אמונה.

די פילאזאפישע קשיא

ניין, איין מינוט, לאמיר פארשטיין. לאמיר זאגן, איך האב ביז היינט, איך האב ביז היינט געטראכט די קשיא אנדערש, רייט? וואס איז די קשיא? וואס מיינט שינוי הרצון? וואס איז די קשיא? איך האב א פילאזאפישע קשיא, איך מיין אז ס’איז א קשיא געבויט אויף א יסוד אז מ’קען נישט טוישן דעם אייבערשטנ’ס רצון. דאס אז מ’קען נישט טוישן דעם אייבערשטנ’ס רצון איז אן אנדערע וועג פון זאגן אז דער אייבערשטער איז נישט קיין גוף, יא? ס’איז אן אנדערע וועג פון זאגן די עיקר פון חוסר הגשמה. ווייל א מענטש האט פארשידענע חלקים, אמאל וויל ער אזוי, אמאל וויל ער אזוי. ס’איז אלעס גוף’דיגע זאכן, נאר מ’קען עס רופן מתפעל, ס’איז די זאך וואס מ’קען טוישן, ס’איז אפילו נישט דווקא א גוף, אפילו אין די נפש פון א מענטש איז דא אזוי, מגושם לפי ערך.

און דער אייבערשטער איז דאך נישט סתם א מענטשלע וואס שטייט אונטער די וועלט ערגעץ, א מענטשלע וואס מ’קען צוגיין צו אים און מסביר זיין און ער זאל טראכטן אנדערש, יא? ריבונו של עולם, זיי מוחל, זיין גוט, פליז, א רחמנות. נישט אזוי. דער אייבערשטער איז עפעס אן אנדערע סארט זאך וואס מ’קען נישט געהעריג ארויסגעבן אין מענטשלעך, יא? מ’קען זאגן א משל, און מ’קען נישט זאגן וואס ס’איז. איז ממילא, איז דאס בעיקר די קשיא.

די משל פון תפילה

די סארט תפילה וואס רוב מענטשן אפשר טראכטן אז תפילה איז פשט אזוי ווי… איך מיין, ס’איז נאר אזא משל. דארף מען וויסן וואס דער נמשל איז, אדער אפשר איז בעסער צו זאגן אן אנדערע משל וואס געבט בעסער ארויס די נקודה. מענטשן טראכטן אזוי ווי טבע איז פשט אז איך ווייס נישט, ס’איז אזא סיסטעם, ס’איז פשוט אזוי. תפילה איז די טייטש אז מ’רעדט צום אייבערשטן, און מ’פרובירט צו משכנע זיין אז דער אייבערשטער זאל טראכטן אנדערש ווי ער האט געטראכט ביז יעצט. ווייל דער אייבערשטער מאכט דאך אלעס, און זעט אויס ער האט געוואלט אז איך זאל נישט האבן קיין געלט, גיי איך אים משכנע זיין, איך גיי אים בעטן ער זאל רחמנות האבן, “זעסט דאך מיר אזא עני ואביון אנכי, פליז…” און אזוי ווייטער.

און וואס איז דאן דעם? אז ער טראכט, דער אייבערשטער האט זיך געטוישט. דער אייבערשטער וואס איז געווען ברוגז אויף דיר, איז ער נישט ברוגז אויף דיר. ס’איז דאך א שינוי אין גאט. וויאזוי קען זיין א שינוי אין גאט? ווייל איך דמיון’ע אז דער אייבערשטער איז אזא מענטשלעך, ס’איז א גרויסער מענטש, דו ווייסט וואס, א גרויסער רבי, א גרויסער מענטש, און אים דארף מען משכנע זיין.

און די תורה איז בעצם געבויט אויף דעם אז… און דאס איז דאך נישט אמת, “אין שינוי” איז פשט אז דער אייבערשטער איז נישט קיין גוף. ס’איז די זעלבע זאך כמעט, ס’איז נאך א פשט פרט אין דעם, אבער ס’איז מקושר. דער אייבערשטער איז נישט קיין מענטשלע, מ’קען אים נישט משכנע זיין. איז וואס איז פשט? אויב אזוי, וועט איינער זאגן, אויב אזוי איז דער אייבערשטער דער מערסטע… דאס איז דאך די קשיא וואס מ’פרעגט, אויב אזוי איז דער אייבערשטער דער גרעסטער טשוואק, מ’קען נישט מיט אים רעדן. מיט א מענטש קען מען כאטש רעדן, מיט’ן אייבערשטן קען מען נישט רעדן. ס’קוקט אויס זייער מאדנע, יא? דער אייבערשטער איז א טיש, מיט אים קען מען נישט רעדן. א טיש קען מען שטופן, מ’קען נישט רעדן, ס’האט נישט קיין זינען. איך מיין נישט דאס.

די צמצומים פון אונזער שפראך

מיר זענען זייער מוגבל צו רעדן וועגן דעם אייבערשטן, ווייל וואס מ’זאל נאר זאגן, גלייך פאלט מען אריין אין די צמצומים פון אונזער שפראך. “מלכות” איז די פשט איז אז ווען איך טו אזאך אין מלכות, דארף מען דא די דינים. ווען איך גיי ארויף דורך די תפילה אין בינה, איז דארט נישט נוגע די דינים. יא, איך מיין אז דער יסוד הדברים וואס דו ווילסט גייט איז ווילן איבערטייטשן מער פראקטיש, אבער איך זאג אז די יסוד פון אים איז געבויט אויף א געוויסע הפשטה.

אבער מ’פארשטייט אז ווען מ’רעדט פון דעם אייבערשטן, מ’מיינט נישט צו זאגן אז דאס איז א מענטשלע וואס מ’דארף אים משכנע זיין ער זאל מחליט זיין. אויב מ’קען זאגן עפעס אויף דעם אייבערשטן, אז ער איז מלא רחמים, מלא… דאס איז שוין אליין א תיקון אין אונזער דיבור. מ’קען נאר זאגן אז ער איז מלא רצון און מלא גוצקייט און מלא נסים וואס מ’זאגט “הטוב”, די אלע סארט זאכן. אפילו דאס איז דאך א משל. אונז פאנטאזירן אז ער איז א גוטער מענטש ווייטער. אבער שוין. זאגט מען אז מבטל דעת, יא! על דעת, על דעת וואס דער רמב”ם האט פארשטאנען, איך מיין עס אליינס נישט.

על כל פנים, איז אה… יעצט אויב אזוי, איז וואס איז טאקע וואס איז מציאות פון תפילה? תפילה איז דאך

המתקת הדינים ודביקות באותיות – חלק ג

תירוץ השני: תפילה משנה את העולם, לא את הקב”ה

בכלל, דאס איז שוין אליינס א תיקון אדיר. עס קען נאר זיין מלא רצון, און מלא גוטסקייט, און מלא נסיונות. אפילו וועסטו זיך וועלן איינרעדן אז ער איז א גוטער מענטש ווייטער. אבער שוין, איז אזוי, זאגט מען אז מען איז מבטל דעת, יא? על דעת, על דעת וואס דער רמב”ם האט פארשטאנען. איך מיין עס אליינס נישט.

על כל פנים, איז יעצט אויב אזוי, וואס איז טאקע? וואס טוט מען מיט תפילה? תפילה איז דאך אז איך זאג “ברוך אתה ה'”, רבונו של עולם, פליז מאך אנדערש. דו קענסט נישט מחולק זיין אז די ווערטער פון תפילה זענען אזוי. איך מיין, דו קענסט נישט איינעם זאגן אז אן אמת’דיגע קטנות איז דא. עס איז דא.

מעשה מהיום: א שטיקל בעל שם טוב

איך האב היינט אינדערפרי געזען א שטיקל… איך וועל אנקומען צו דעם. היינט אינדערפרי האב איך געטון אזויווי דער תולדות זאגט, אויפגעשטאנען אינדערפרי. עס איז נישט געווען אזוי פרי היינט, עס איז געווען מער עלף אזייגער אינדערפרי, אבער… איך האב געעפנט דעם ספר פון בעל שם טוב, ווייל איך האב געזוכט אפשר אן עצה פאר עפעס. און איך האב געזען… אקעי, איך וועל דיר זאגן נאך א מינוט וואס ער זאגט, אבער מיר וועלן אנקומען צו דעם.

די פשט פון קבלה: וויאזוי רעדט מען פון דעם אייבערשטער?

אבער דו פארשטייסט אז א תפילה… וויאזוי וועל איך זאגן? איך ווייס שוין, ער זאגט מלכות און בינה, דאס זענען סתם קאודס, סתם ווערטער, עס איז קבלה. דאס זאגט די וועלט אז עס איז קבלה. ניין, קבלה איז כאילו צו זאגן אז וואס איז דער פשט? דער אייבערשטער, וויאזוי קען מען רעדן פון דער אייבערשטער? און זיי דארפן דאך יא רעדן פון דער אייבערשטער, ער טוט דאך זאכן אויף דער וועלט. דער אייבערשטער פירט דאך די וועלט. ס’איז אמת אז עצמותו אין לו שום השגה, איז אינגאנצן נישט מפשט אז דער אייבערשטער פירט יא די וועלט.

די טייטש פון “רחם עלינו” לויט קבלה

אזוי ווי מיר זאגן “ברוך אתה ה'”, די טייטש איז אזוי, ער זאגט “אנא כביכול שנה את דעתך”, יא? כביכול, “רחם עלינו”. “רחם עלינו” איז טייטש על פי קבלה… ער זאגט אן אנדערע נקודה פון מעלה זיין, אקעי. אבער לאמיר זאגן “רחם עלינו” על פי קבלה שטייט אין די סידור “הירושלמי” פון אים, וואס איז די טייטש? “ימשך שפע הכתר על המלכות”, אזוי. אדער דא זאגט ער מעלה זיין די מלכות צו בינה, אדער צו כתר, שפעטער זאגט ער צו כתר, יא? עס איז צוויי לעוועלס.

מעלה זיין די… דאס איז די טייטש פון די תפילה. די תפילה איז נישט די טייטש… די תפילה איז טייטש, אז דער אייבערשטער כביכול האט געמאכט, אדער האט זיך אליינס משעבד געווען, וויאזוי מען זאגט עס, ער האט געמאכט עפעס א סדר, און דער סדר איז אביסל זיך, יא? דער סדר איז נישט דער אייבערשטער’ס כלים, דער אייבערשטער’ס אורות זענען, וויאזוי ער איז זיך מלביש פאר אונז.

תפילה מיינט נישט צו שכנע דעם אייבערשטער

און ווען אונז זאגן “יהי רצון מלפניך”, אונז זאגן, אונז זענען מתפלל “רחם עלינו”, מיינען אונז נישט צו זאגן אז דער אייבערשטער האט א מקבל רחמים אזוי ווי א מענטש חס ושלום, מען בעט זיך ביי אים, ער זאל האבן רחמנות אז ער זעט עפעס א זאך. נאר ס’איז עפעס גאר א משונה’דיגע זאך, ס’איז א דבר, כדי עס צו פארשטיין דארף מען זיין א שטיקל מקובל. ס’איז א חלק פון די תורה.

דער תהליך פון שפע און דינים

דער אייבערשטער, דאס איז דער מקור, דער מקור פון אלע שפע’ס וואס איז דא. יעצט, וויבאלד דער שפע גייט דורך עפעס א גאנצע תהליך, קומט אויס בסוף דינים. דער אייבערשטער וויל קיינמאל נישט שלעכטס. אפילו דאס צו זאגן איז מאדנע, ווייל וואס זאגט דער חובת הלבבות? ס’איז דא עפעס א תהליך, בסוף פון די תהליך איז דא דינים. און די דינים איז פארדעם האט יענער איד א צרה. איך האב גערעדט פון א צווייטן איד, יענער איד האט א צרה ווייל ס’איז דא דינים אין די סוף פון די תהליך.

און וואס דארף מען טון? מען דארף עס צוריקברענגען, מען דארף עס ארויפשטופן די דינים, מעלה זיין צו בינה, וואטעווער ס’מיינט, און דארט איז דאך נישטא קיין דינים, דארט איז דאך נישטא קיין פראבלעם.

תירוץ די קשיא פון רמב”ן

ס’קומט אויס אין א געוויסע זין, מען קען דאס אומדירעקט פארשטיין אז ווען אונז זאגן, ס’שטימט וואס איך זאג? ס’העלפט עפעס בכלל?

תלמיד: ס’שטימט אויף די קשיא פון רמב”ן יא.

יא, אויף די קשיא פארענטפערט ער, דאס איז די ערשטע ארגינעלע קשיא.

תלמיד: איך ווייס נישט יא.

אויב דאס איז די קשיא, דאס איז די תירוץ. דער אייבערשטער איז נישט משפיע. איך מיין, ס’איז אביסל פארקערט.

דער רבי פון רעדשיץ: ערשט יעצט קען ארבעטן תפילה

אסאך מענטשן, איך מיין דער רמב”ם אליינס און אנדערע האבן עס שווער געווען. ס’ברענגט דאך דער רמב”ן, אויב מען זאגט אז דער אייבערשטער איז משפיע, וויאזוי קען ארבעטן תפילה? דער רבי פון רעדשיץ זאגט פארקערט, ערשט יעצט קען ארבעטן תפילה. ווייל תפילה מיינט נישט מען קען משכנע זיין דעם אייבערשטן.

אפילו איינער וואס פארשטייט נישט אז דער אייבערשטער איז משפיע, אויך דעמאלטס איז שווער צו פארשטיין וואס הייסט אז מען קען משכנע זיין דעם אייבערשטן. ער איז דאך זיכער קלוגער פון אונז, יא? און זיכער ווייסט ער בעסער וואס צו טון ווי אונז. איך האלט אז ס’איז א שווערע זאך.

תפילה איז מתקן די סדר

פארקערט, יעצט פארשטייט מען בעסער. אז דער אייבערשטער פירט די וועלט מיט אזא סדר, דאס איז די מהלך וואס ער גייט, און די מקובלים האבן מסביר געווען און מגלה געווען די סדר וואס זיי פארשטייען. און תפילה איז בעצם א מתקן די סדר אזוי, ס’איז נישט אז דער אייבערשטער איז משנה רצון.

דער אייבערשטער האט געמאכט די תכנית מלכתחילה

פארקערט, אויב דו ווילסט זאגן אן אנדערע וועג קענסטו זאגן, אזוי האט דער אייבערשטער געמאכט די וועלט, כביכול בשעת מעשה בראשית, צו ווען ער האט שוין געמאכט די סדר אז יעדע מאל וואס איינער וועט דאווענען וועט זיין אנדערש. דאס וועט פארענטפערן אביסל די קשיא וואס דו האסט געפרעגט, יא?

אזוי ווי דער רמב”ם זאגט, אזוי ווי מ’זאגט תפילה אויף קריעת ים סוף בשעת מעשה בראשית, די זעלבע קשיא, יא, שינוי רצון, דער אייבערשטער וויל דער ים זאל זיין א ים אדער וויל ער זאל זיין א יבשה?

דער תירוץ איז אז דער אייבערשטער איז אביסל קליגער פון דיר, יא? דער אייבערשטער דארף נישט וועלן נאר איין זאך. ווען דער אייבערשטער האט געמאכט די וועלט, האט ער שוין געקענט דעמאלט זען אז ס’וועט אמאל זיין א צייט וואס מ’וועט דארפן אראפקומען ניסים. האט ער שוין אריינגעשריבן אין די תכנית, יא?

ס’איז נישט ביי דער אייבערשטער נישטא קיין “באגס”, נישטא קיין בעיות אין די תכנית וואס ער דארף פאררעכטן, וואס ער דארף דעמאלט מאכן א נס. ער האט שוין מלכתחילה געמאכט די תכנית מיט די אלע כללים, מיט די אלע פרטים, מיט די אלע… וויאזוי פונקטליך האט ער עס געמאכט? לאמיר לערנען און פארשטיין די פרטים וויאזוי ער האט עס אזוי געמאכט, אבער מ’קען אפילו זאגן מצד אמונה.

תפילה מאכט א שינוי אין די וועלט

ווען דער אייבערשטער האט עס געמאכט, האט ער געוואוסט אויך אז דו וועסט אמאל דאווענען, און תפילה איז א זאך, תפילה איז אן אמת’דיגע זאך, תפילה מאכט א שינוי. מאכט א שינוי אין די וועלט, נישט אין דער אייבערשטער, אין די וועלט, אין די עולמות העליונים זאל זיין, אבער אין עפעס א דבר נברא, כביכול, מאכט עס א שינוי.

און די דבר נברא, אויב ס’טוישט זיך די וועלט, טוישט זיך די מקבלים, טוישט זיך די אור וואס איז משפיע אין זיי. ווען מ’זאגט אז דער אייבערשטער כביכול טוישט זיך, נישט דער אייבערשטער טוישט זיך, אבער די פעולות זיינע טוישן זיך לויט די כלים וואס האבן זיך געטוישט. און דאס איז… יעצט פארשטייען מיר וואס איז תפילה, דאס איז בעצם. יעצט פונקטליך וויאזוי צו טון, האט ער געזאגט אז ער איז שלם, אז מ’איז מעלה די מלכות צו בינה, און שיין, דאס איז די נקודה.

תירוץ השלישי: צירוף אותיות

יא? וואס איז דער פשט? דאס איז דער ערשטער פשט. אה, דאס איז דאך קבלה, ס’איז דאך ישר שלם געזאגט אויף קבלה.

דער בעל שם טוב מסביר: ביאור הענין

האט דער בעל שם טוב מסביר געווען וואס מיינט עס. ביאור הענין, דאס איז די לשון וואס שטייט דא. ער ברענגט אין אן אנדערע פלאץ זאגט ער אזוי ווי צוויי פירושים, ער ברענגט צוויי פירושים. ער האט געזאגט אז מורי האט מסביר געווען בעסער אין די נושא פון צירוף אותיות, ער האט אביסל אנדערש מסביר געווען. ער האט געזאגט, ס’זענען דא דריי פירושים דא אין די זעלבע פרשה, און אין די זעלבע שטיקל אפילו.

די מהלך פון צירוף אותיות

איין זאך וואס מורי האט געזאגט, אז ס’איז נגזר דין אין אותיות, ויוכל השליח לעשות צירוף אחר באותיות אלו ממש. ער זאגט א נייע זאך. ס’איז אויך תלוי אין א געוויסע הפשטה. אן די הפשטה ארבעט גארנישט. איך מיין אז ס’איז קלאר, מ’רעדט דאך פון קדושת התורה. אן אביסל הפשטה גייט עס נישט גיין. אבער עניוועיס, ס’דארף נישט קיין שום בירור.

ער זאגט אז דער אייבערשטער, בסדר, דער אייבערשטער האט געמאכט א גזר דין. גיי ווייטער, דער אייבערשטער האט זיך משתלשל געווען געוויסע אותיות, און אין די אותיות שטייט למשל, יא, ווי מ’זאגט, ס’זאל זיין א צרה.

וואס טוט דער מתפלל?

און יעצט, וואס איז די תפילה? יעצט, ווארט, מ’רעדט פון מתפלל בערת חבריה. וואס טוט ער מיט זיין תפילה? ער פארשטייט, לאמיר זאגן ער פארשטייט. אדער ווארט, יעדע זאך וואס מ’קען פארשטיין קען מען אויך אננעמען אין בחינת אמונה.

ער פארשטייט, לאמיר זאגן, אז דא אויף דעם איד דארף זיין אן אות, יא, דער אריז”ל זאגט אז ס’זענען אותיות מנצפ”ך, איך ווייס, ס’איז דא פינף אותיות, מ’ נ’ ץ’ פ’ ך’, ענדע ך’, יא, די ענדע פון די אותיות, און דארט איז דא ליגט א דין, דארף עס מסתמא תיק זיין.

דער רמ”ע מפאנו: מאכן אן אנדערע ווארט

איז דער רמ”ע מפאנו זאגט, נעמט ער די אותיות, און ער לייגט עס, מאכט ער פון אים אן אנדערע ווארט. און יעצט, איז שוין נישט די זעלבע גזירה. ס’איז אביסל אזוי ווי, ס’קוקט אויס אזא משחק, אזוי ווי איך ווייס, ווי ס’שטייט דארט “תף תמות תף תחיה”, איך ווייס, דער בעל שם טוב רעדט וועגן דעם אויך, יא, ווי ס’שטייט אין זוהר.

די גזירה איז א מציאות

אז די גזירה שטייט אין אנדערע ווערטער, די גזירה איז דאך א מציאות. די מציאות איז דאך אפילו די גזירה, דער אייבערשטער האט א גזר דין, ס’איז די רצון השם. מ’רעדט דאך נישט פון די רצון השם פון עצמותו, רצון השם פון עצמותו איז למעלה פון די אלע זאכן. מ’רעדט דאך פון עפעס א געוויסע גזר דין וואס איז נשתלשל געווארן אז ס’שטייט אין אזעלכע אותיות.

יעצט, ס’שטייט נישט אזוי. אונז שטעל דיך פאר א מענטש, איך ווייל עס ארויסברענגען. ס’איז א גזר דין, א ציווי, איך ווייס. אבער קעז איז דאך נאר אותיות ק’ א’ ז’. מ’קען ברענגען א זאק אויך, א זאק, א זעק, איך ווייס. מ’קען עס זאגן אנדערשט.

תלמיד: מ’קען די גזירה דינס.

יא, עס איז על צנות, אמת.

תלמיד: ער האט איך נישט געמיינט אז דער געוואטערע זיין די גזירה דינס.

וואס?

תלמיד: ווי די גאנצע גזיידע איז אפשר צו…

יעצט, יעצט.

תלמיד: דאס ביי א מענטש, קען עס נישט ארבעטן.

ווייל א מענטש ארבעט נישט עמדזיג מיט צוריפה אותיות.

תלמיד: ס’איז נישט אויף די לעוועל.

אפשר א געוויסע לעוועל, קען עס יא ארבעטן. מ’דארף טראכטן עפעס א וועג וואס עס מעט ארבעטס אפילו ביי א מענטש. אבער אויפן כלל’י, ווען איך זאג דאך א זאך, מיין איך נישט די צוריפה אותיות. מיין איך בין א מגושם, איך בין איך שוין נאכטערצער, איך מיין דעצר פאר אנדערע ווערטער. איך בין שוין זייער זייער קאנקריט, זייער מצריב, זייער מצומצום. איך וויל כעז, איך וויל נישט זאק. אפילו עפעס א שם וואס איז געמטריק פיין זיין, איך וויל יענטש ענטס אויכעט נישט, יא?

דער חילוק צווישן מלך בשר ודם און הקב”ה

אבער דער אייבערשט, וואלט מען זאגט אז דער אייבערשט איז א גזייער אין דער גענט, ווען מען רעדט פון עפעס ענדלעך א נאמי, לאמיר זאגט עס איז עס איז א מלך, וואס דער מלך איז כחונת קעיס, מיט דעם קען מען נישט רעדן, ביי דעם שטייט פאר דער וואך, יא?

מיר זענען געדענקט, אז א שענפטער זאגט מען דער טייטש, איך בין זיכער אז עס שטייט, עס שטייט נישט עפעס אזוי, עס שטייט “דבר מלך שלטון ואשר יאמר לו מה תעשה”, דאס הייסט על תמר בו, יא אזוי דער וועל שטענטער, מען קען נישט מאכן קיין תמירה, מען קען נישט טוישן די אותיות, ווייל ווען דער גזייער זענען שוין ביי א מלך, מלך מיט טייט, וועלכע מלך דער זיין, עס שטייט ער האט געוויסע שליחות, ער זייסט און דארף טון אזוי, אותיות תתוכה תתמות, מיט אים קען מען גארנישט טון.

“על תמר בו” – ביים אייבערשטער קען מען יא

ביי דער אייבערשטער קען מיר יא, “על תמר בו”, יא, זייער אינטערסאנט, עס האט נישט פשוט פשט, סאוי חסידישע טייטש, על תמר בו – תמירה יא, מ’קען טוישן איין אות פאר א צווייט, מ’קען מאכן די צדור פאר צוייל.

נאכדעם וואס עס איז שוין א מלך קען מען נישט, שוין יצר, אזוי ווי שטייט “כפי יצר” מ’זאכט נאי מלך, מ’קען שוין נישט לעין לאשר. אבער ווען דער אייבערשטער אליינט, קען מען יא, ווייל ווען דער אייבערשטער מאכט א גזירה, זייער דער חלקה אלקושא וגזירה, יא, מצדיק זייער איז א פאקט, מ’קען זאגן עס איז נישט תלשון געווען אין טבע זיכער, עס שוין נישט דא וואס צו טון, מ’קען דארט דעמאלט אנדערע איינצערס, אבער עס איז שוין יצר גזאר דין.

פאר יצא גזר דין קען מען נאך מאכן א תמורה

אבער פאר יצר גזאר דין, אדער אויב מ’טראכטן אנדערע ווערטער, און מצד, דער אייבערשטער איז אלמאל פאר היבערשטיג זייער די וואלן, רעדט דיך יעצט פון די רצון השם, רעדט דיך יעצט פון די מדריאיגע פון דעם מלאך וואס האט שוין נסתלשון געווארן, עס איז נישט גשום געווארן, וואס וויל דער אייבערשטער? דער אייבערשטער וויל, יא, דער אייבערשטער וויל דא עפעס.

מ’קען נישט זאגן אז ס’איז אוודאי רצון השם, אבער דער אייבערשטער וויל באופן זייער מופשט. קען די זעלבע זאך וואס דער אייבערשטער וויל, קען זיין אנשטאט פון תמר בו, קען זיין תמר, קען זיין א טייטל, יא? קען זיין אמת’קע. וואס איז די סיין? א טייטל איז אמת’קע. ס’שטייט דא אין תמר איז געמאכט.

חלק 4: תמר והמתקת הדינים, אמונה פשוטה און תיקון השכינה

תמר איז אן המתקה פון די דינים

מ’רעדט יעצט פון רצון ה’, מ’רעדט יעצט פון די מדריגה פון דעם מלאך וואס האט שוין התפשטות הגשמיות, ער וויל דאס טון. וואס וויל דער אייבערשטער? דער אייבערשטער וויל עפעס. מ’קען נישט זאגן אז ס’איז עבודת רצון ה’, אבער דער אייבערשטער וויל באופן דרך אפשר. די זעלבע זאך וואס דער אייבערשטער וויל קען זיין מיט א שותף פון תמר בוי, קען זיין תמר, קען זיין א טייטל. קען זיין אן המתקה. דו ווייסט דאס? א טייטל איז אן המתקה. ס’שטייט דאך אין תמר איז גימטריא צוויי מאל א”ה, איך מיין ס’שטייט אין כוונות פון קריאת שמע. דו געדענקסט? זעקס הונדערט פערציק איז צוויי מאל שכ”ח, צדיק. צוויי מאל שכ”ח. תמר איז זעקס הונדערט פערציק. איך זאג דיר נישט פון קריאת שמע, איך פארשטיי אז תמר איז אן המתקה פון שכ”ח דינים. צוויי מאל שכ”ח דינים איז תמר. דאס איז א תורה פון אריז”ל. דאס איז דאך “ויתעל תמר בו”.

ביי דעם מלאך קען מען נישט טוישן, קען מען נישט זאגן דו ביסט רפ”ח, דו וועסט ווערן א תמר. ס’גייט נישט אזוי. אבער תמר, ווייל דער אייבערשטער קען מען מאכן פון רפ”ח א תמר, פארשטייסט? ווייל דאס איז א העכערע לעוועל.

וואס איז דארט א פייער? דאס איז דאך איינס, דאס איז אן אנדערע מדריגה. איך רעד וועגן שאר הפח”ן. שאר הפח”ן איז אן אנדערע מספר, אבער אין קבלה שטייט אסאך מאל דאס, אז תמר איז א צדיק כתמר יפרח, תורה זאגט דעם, איך געדענק נישט. איך מיין ר’ מאטעלע זאגט אסאך וועגן די גימטריא פון תמר, איך מיין איך געדענק נישט. איך מיין אז ס’איז גימטריא שמע ישראל אויך. סאו איך פארשטיי אז דאס איז דער בעל שם טוב’ס פשט. דאס איז דאך אלץ אביסל קבלה למעשה.

דער חילוק צווישן אמונה פשוטה און אמת’דיגע הבנה

און אין ענין, וואס האסטו אויפגעטון מער ווי דער איד וואס זאגט איך האב אמונה? וואס הייסט איך האב אויפגעטון מער? איך האב געזאגט א לענגערע דרשה וועגן די אמונה. און ס’איז דא א שכל וואס האט ליב צו זאגן די לאנגע דרשה. אויב האסטו געהערט מיין שיעור ערב שבת? אויב אונז וואלטן געווען די חכמה על יום אליין, וואלטן מיר געזאגט אלעס גאר קורץ, אונז לעבן דאך א קורצע צייט.

סאו וואס הייסט אמונה? ניין, אבער ער זאגט דאך, אמונה אז דער אייבערשטער מאכט אלעס. נו, דורך אגב, איך וועל ערנסטער רעדן, עס איז מער, אסאך מער ערנסטער די תירוץ. דער וואס האט א סתם אמונה, קודם כל, געווענליך דער וואס האט א סתם אמונה איז מגשם. בסדר, נישט געפערליך.

מחלוקת צאנזער רב און רבי שמעון סופר

דער רבי שמעון סופר האט געשריבן א בריוו צו דער צאנזער רב. דער צאנזער רב איז געווען זייער ברוגז, ער איז נישט געווען בייז, ער איז געווען שטרענג, אז מען זאל נישט דרוקן אן עין יעקב אויף אידיש, איך געדענק נישט וועלכע שפראך. מען האט געוואלט איבערטייטשן אגדות חז”ל. דער צאנזער רב האט נישט געלאזט. ער האט געזאגט פארוואס? ווייל עס איז דא אסאך אגדות וואס איז א הגשמה, צו אויפ’ן אייבערשטן, צו אויף די צדיקים, די אמוראים און תנאים. מען קען נישט צולאזן אז יעדער איינער זאל עס פארשטיין. עס דארף שטיין אין גמרא, מען לערנט עס, ווייסט מען אז ס’איז העכערע זאכן, צו איינער ווייסט אפילו וואס די העכערע זאכן זענען, ער האט זיך נישט מסתכל געווען.

איז רבי שמעון סופר, עס איז דא דער בריוו, ער האט געשריבן א בריוו צום צאנזער רב אז ער איז מחולק מיט אים. ער האט געזאגט אז דער צאנזער רב זאגט אז אנשטאט צו לערנען די אגדות זאל מען לערנען חסידישע ספרים. מען האט דאך געלערנט שטותים אנשטאט. כאטש זאל מען לערנען, זאל דער עולם קומען אביסל אגדות חז”ל. איי, עס איז הגשמה? זאגט ער, אויף דעם שטייט “גשמי ברכה”. כאטש זאל א איד זיך קאכן אין די תנאים אמוראים. אמת, קען מען זאגן אזוי זאל זיין, וואס איז בעסער.

דאס איז וואס ער האט געלערנט, אז דא איז דא גשמי ברכה. “שמים השבורים מוריד הגשם”, שטייט אמאל די רוחות, עס איז אמאל די גשם, וואס עס איז זיין.

רבי פנחס קאריצער וועגן “דער אייבערשטער איז נישט קיין גוף”

על כל פנים, וואס איך פארשטיי איז, אז איך זאג, א פשוט’ער איד, קודם כל איז ער מגשם. צווייטנס, ער מיינט אז ער קען וויסן דעם אייבערשטן. מען דארף זיין אמת’דיג. דער רבי פנחס קאריצער זאגט אז מען דארף זאגן פיר הונדערט מאל אז דער אייבערשטער איז נישט קיין גוף. עס איז שווער, אפילו מ’זאגט עס פאר קינדער, איך מוטשע זיך אסאך. עס איז זייער שווער, אפילו גרויסע מענטשן פארשטייען נישט, קל וחומר קינדער. מ’זאגט, דער אייבערשטער איז נישט קיין גוף. וואס איז ער, לופט?

איז רבי פנחס קאריצער, ער מוטשעט זיך, ער זאגט וועגן וויאזוי מען קען מסביר זיין פאר א מענטש. ער זאגט למשל, אז איך זאג דיר אז… איך געדענק נישט זיין משל. ער האט עפעס א משל, אז מען קען זאגן אז איינער איז דא, עס מיינט נישט אז ער איז דא, עס מיינט אז די געדאנק איז שבו, די רוחניות איז שבו. ער זאגט אז ס’איז געווען איינער איז געקומען, ער האט געהאט א חלום, א חלום איז א גוטע משל, ס’איז איינער איז געקומען, ער האט געהאט א חלום, איז געקומען זיין אימעדזש איז געקומען, זיין איידיע איז געקומען. איז אזוי איז יא, אדם קדמון איז נישט א מענטש, ס’איז א מענטש.

על כל פנים, און און איז רוב מענטשן מיינען אז זיי, איך מיין אמת’דיג, רוב מענטשן מיינען אז זיי זענען משכנע דעם אייבערשטן. מ’מאכט זיך אזוי ארימען, “אני ועבדך בנינו”, אפשר וועט ער רחמנות האבן. מ’דארף דאס טון, אבער מ’דארף וויסן די ריכטיגע כוונה פון דאס טון. מ’דארף עס טון אמת’דיג, תפילות, תחנונים, אלע זאכן.

די אמת’דיגע משמעות פון תפילה

אבער וואס מיינט מען אמת’דיג? זאגט דער בעל שם טוב א פשוט’ע זאך, וואס דו טוסט אמת’דיג ווען דו מאכסט חלומות, דאס איז “אני לעין”, אן אנדערע לשון, אבער ס’איז ענליך. ס’האט דארט א טעם, פארוואס וואס טוסטו בעצם ווען דו טוסט דאס? ווייל די דאס וואס ס’איז דא דינים איז ווייל דו האסט צופיל, דו ביסט צופיל אני, אדער אין די שכינה איז דא צופיל ישות, צופיל, דאס איז דער שורש פון די אני, איז די דינים וואס איז דא אין די נוק’, די גבורות, און וועגן דעם איז דאך אלע בעיות. אז דו מאכסט זיך אביסל קלענער, ווערסטו מער א כלי פאר די אור אין סוף, טרעפסטו די אור אין סוף אין די וועלט, און דורך דעם ווערן זאכן בעסער.

ס’איז די זעלבע זאך, די זעלבע פעולה, אבער ס’האט א גאנץ אנדערע משמעות. און ס’איז מער קרוב, מ’קען נישט זאגן אז ס’איז דער אמת, ווייל דער אמת וויאזוי זאכן ארבעטן ווייסט נאר דער אייבערשטער, אבער ס’איז מער קרוב צו דער אמת, דאס איז דאך די קבלה, דאס איז דאך די חסידות, וואס איז מסביר וויאזוי ס’ארבעט אמת’דיג. תפלה ארבעט איז דורך דעם וואס מ’שטייט, מ’שרייט, מ’וויל מרחם זיין. אזוי דארף מען טון, דאס איז א מעשה פשוטה. אבער די משמעות דערפון איז אמת’דיג אז מ’איז ממלא די מלכות צו בינה.

דאווענען פאר זיך איז א פגם

און אויך, דאס איז איין זאך. די צווייטע זאך איז, נאך א זאך וואס דער בעל שם טוב איז זייער פארנומען מיט איז אז אז אז נטוראליש טאקע פאר זיך, דאווענען פאר זיך איז דאך אליינס א פגם, ס’איז א גרויסע בעיה. א מענטש דאווענט, אסאך מאל איז דא א מענטש וואס ער דאווענט, ווי מער ער דאווענט ווערט ער מער פארצערט. ווייל ער גייט אריין אין זיין צער, ער גייט אריין אין זיין כאב, אין זיין ווייטאג, און ער קומט ארויס פון דאווענען מיט א מער פארזארגטע פנים ווי ער איז אריינגעגאנגען. איך האב נישט געטראפן די עצה.

וואס? זאגט ער, מ’דארף דאווענען אז א איד זאל גוט זיין. ניין, איך מיין אז אפילו מען דאווענט תפילה איז געווענליך אויף עפעס א צורך, אפילו א חסרון רחמנא, אפילו אויף עפעס א חסרון, עפעס א כיסן, עפעס א חסרון, עפעס וואס פעלט. איז דא דא א בעיה, אן אמת’דיגע בעיה. און די זאך, איך ווייס נישט, מען רעדט אזויפיל פון דעם, מען ספאנסערט אויף די שכינה, לשמה, ס’איז עפעס א גרויסע מדריגה, ס’איז שטותים, ס’איז גארנישט קיין גרויסע מדריגה, ס’איז א פשוט’ע זאך. דו דארפסט גלייבן.

מעשה פון ספר שמואל’ס טאכטער

איך האב געזען היינט א מעשה, איך וועל אייך זאגן בסוד, איך האב געזען היינט א מעשה, ר’ מאטל’ס מעשיות, איך ליין יעדע וואך, דא אין אייער געבן זיי ארויס ר’ מאטל זילבער’ס מעשיות וואס ער פארציילט. איז ער פארציילט א מעשה אז די גארליצער רב’ס טאכטער האט חתונה געהאט מיט’ן ספר שמואל. איז ביי די חתונה האט דער ספר שמואל געזאגט פאר זיין ווייב, פאר זיין כלה, ער האט זיך געוואונטשן, “אונז זאלן האבן קינדער אזוי ווי דיין זיידע”. און זי איז געווען א צאנזער אייניקל, זיידע צאנזער רב. האט זי געזאגט, “אזוי ווי דער זיידע קען נישט זיין”. פון דעמאלטס אן האבן זיי נישט געהאט קיין קינדער. אזוי גייט די מעשה.

סאו, האב איך זיך מתבונן געווען, איך האב זיך מתבונן געווען, ס’איז מיר אריינגעפאלן א פראגע, אז וואס איז פשט אין די מעשה? פשוט, זיי זענען געווען עלטערע מענטשן, איך ווייס שוין, ס’איז געווען א סיבה בדרך הטבע אז זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער, איך ווייס שוין, ס’דארף נישט אזויפיל א פירוש די חסיד’ישע מעשה. אבער איך האב געטראכט, וואס איז די פשט? איך מיין, זי איז געווען גערעכט, זי האט אים אנגעקוקט אז ער איז א גערער, ער קומט פון דארט פון קאצק, און ער ווייסט נישט וואס די צאנזער רב איז, ער מיינט אז מען קען זיין אזוי ווי די צאנזער רב, ס’גייט נישט אזוי. אזוי איז די הקדמה פון די מעשה לויט ווי ר’ מאטל פארציילט עס.

אבער למעשה, וואס גייט דא פאר? האב איך געטראכט אזוי, אז כדי צו האבן קינדער… איך האב געטראכט אזוי: כדי צו האבן קינדער, אפשר דארף מען גלייבן אז ס’איז דא נעבן עפעס א טוב, אז ס’קען נאר ארויסקומען פון די יונגל עפעס א געוואלדיגע נשמה, עפעס א צדיק. אויב מען גייט צו די ערשטע מינוט, “אזוי ווי דער זיידע גייט שוין נישט זיין”, פון דעם קען מען נישט מוליד זיין קיין קינדער.

די נושא פון גאווה און די רמב”ם וועגן פריה ורביה

דאס איז דאך די נושא פון גאווה. מען קען נישט אפילו דאווענען אזוי, “אה, איך קען דאווענען אזוי ווי דער רבי, אזוי ווי דער בעל שם טוב קען איך נישט”. אפשר… דעמאלטס זאלסטו נישט דאווענען? דו ווילסט מוליד זיין עפעס, דארפסטו האפן אז פון דעם קינד זאל זיין משיח. האסט שוין געזאגט, אז איך האב געזאגט די תורה ביי די שיעור. עס שטייט “משזיווג שיעור לא תילד”. עקזעקטלי. און דאס איז די כוונה.

דער רמב”ם זאגט אז די כוונה פון יעדער איד פון פריה ורביה, וואס איז די ריכטיגע כוונה? נישט אזוי ווי המון עם’ס תאוות און תענוגים. די כוונה איז, שמא אפשר דער זון וועט זיין א גדול בישראל. און איך האב געזאגט אז עס שטייט ביי משה רבינו. פארוואס האט פרעה געזאגט “כל הבן הילוד”? פארוואס? ווייל ער האט געוואוסט אז עס גייט ארויסקומען מושיען של ישראל. איז די פשט אז יעדער איד וואס האט חתונה איז א ספק מושיען של ישראל. יעדער יונגל… דאס איז דיין בעיבי. יעדער יונגל… דאס איז די כוונה. און נישט קען ער נישט… אויב מען הייבט אן גלייך אז אויב דו וועסט זיין א זיידע קען מען נישט חתונה האבן, קען מען נישט האבן קיין קינדער. דאס איז די סאד פון יענע מעשה.

די זעלבע זאך ביי תפילה

על כל פנים, די זעלבע זאך איז… נישט ממש די זעלבע זאך, אבער ענליך צו דעם איז אז מען קען נישט דאווענען… אויב מען דאווענט אזא גוט… אויב מען זאגט… איך האב געוואלט זאגן, אויב מען זאגט די ערשטע שמועס, מען קומט אריין פאר ראש השנה, עס שטייט אין זוהר אז מען טאר נישט דאווענען פאר זיך. אויב איז א גרויסע מדריגה, ווערט איך איינגערעדט אז עס איז א גרויסע מדריגה. איך האב געזאגט אזוי, עס איז נישט סתם נישט געשען, עס איז נישט קיין גרויסע מדריגה, דברים פשוטים. אמת, א מענטש האט דאך זיינע דאגות, אבער דאווענען אויף דיינע דאגות איז לא כיף. ס’איז נישט קיין כיף צו דאווענען אויף דיין אייגענע פראבלעמען. מיינע פראבלעמען ווייס איך א גאנצע טאג.

איין מינוט, איך בין זייער ברוגז אויף די וואס מאכן פורים א יום תפילה, אז מ’דארף זאגן תהלים ווייל עס איז א יום תפילה. א גאנצע יאר האב איך צרות, איך מעג איין טאג טאנצן אן זיין א סגולה אויף א ישועה? מעג איך? מעג איך פארגעסן דערפון אביסל? עד דלא ידע, מ’הייסט… מ’קען מסביר זיין, ס’איז דא באוואוסטע סגולות פון חתם סופר אז אלץ איז לטובה, וואטעווער. לאז די חופה.

אבער דער בעל שם טוב זאגט א סאך א טיפערע זאך. דער בעל שם טוב זאגט אז אויף דו דאווענסט פאר זיך, דו ביסט א חלק פון די בעיה, דו ביסט נישט קיין חלק פון די פתרון. דו קאכסט זיך דארט אין די חסרונות.

פארוואס איז דא א מצוה פון תפילה?

יעצט טראכט אריין א מינוט, פארוואס איז דא בכלל א מצוה פון תפילה? די מצוה פון תפילה, ווייל מענטשן זענען בעלי בחירה, דער אייבערשטער האט זיי נישט געקענט געבן… ער האט נישט געקענט געבן פאר די בעלי בחירה אן תפילה? פארוואס איז דא א מצוה פון תפילה? ווייל דאס איז א תיקון השכינה. מ’קען זאגן ווייל דער אייבערשטער וויל אזוי, מ’וועלן זאגן בבחינת אמונה פשוטה, און קומען צו אמונה פשוטה. דער אייבערשטער וויל אז מ’זאל דאווענען. באש”ד.

מיר דאווענען נישט ווייל אונז דארפן א פראבלעם. דאס אז אונז האבן א פראבלעם, דאס איז דער אייבערשטער, ער קען דאס מענעדזשן אליינס. ער דארף נישט אז מיר זאלן דאווענען. ער ווייסט דאס לכתחילה. ער האט שוין געוואוסט פאר בריאת העולם, פאר איך בין געבוירן, ער האט געוואוסט אלע עבירות וואס איך גיי טון. אקעי, ס’איז ידיעה און בחירה, פרעג א קשיא. און ער האט אויך געוואוסט אלע צרות וואס איך גיי האבן, און ער האט שוין געוואוסט וואס מען דארף טון צו פארעכטן. נישט וועגן דעם דאווענט מען. מיר דאווענען פארוואס? ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געוואלט.

פארוואס איז דא א מצוה פון תפילה? ווייל דאס איז א תיקון השכינה. דו קענסט זאגן ווייל דער אייבערשטער וויל אזוי. אפילו איך וויל זאגן אז מיין בחינה איז מנה פשוטה, און איך קום מיר איבער מנה פשוטה – דער אייבערשטער וויל אז מ’זאל דאווענען.

פשט, מ’דאווענט נישט ווייל אונז דארפן א פראבלעם. דאס וואס אונז האבן א פראבלעם, דאס דארף דער אייבערשטער קענען מתקן זיין אליינס, ער דארף נישט מ’זאל דאווענען. ער ווייסט שוין מלכתחילה, ער האט שוין געוואוסט פאר בריאת העולם. פאר איך בין געבוירן געווארן האט ער געוואוסט אלע עבירות וואס איך גיי טון – אקעי, ס’איז ידיעה ובחירה, פרעג א קשיא – און ער האט אויך געוואוסט אלע צרות וואס איך גיי האבן, און ער האט שוין געוואוסט וואס איך דארף און וויאזוי ס’דארף צו פארעכטן ווערן.

נישט וועגן דעם דאווענט מען. מ’דאווענט פארוואס? ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געוואלט, מאיזה טעם שיהיה לפי חכמתו הנעלמה וואס איך פארשטיי נישט. דער אייבערשטער האט געוואלט אז דווקא על ידי תפילה זאלן געשען זאכן.

תפילה לתיקון השכינה

איז פארוואס דאווען איך פאר זיך? ניין, דאווען לתיקון השכינה. דו קענסט זאגן על פי קבלה, ווייל די שכינה האט ניצוצות, און די הלכה איז ניצוצות, דאס איז די יחוד, דאס איז וואס דער אייבערשטער האט ליב, דאס איז די תענוג למעלה כביכול – פאר דעם דאווענט מען.

זאגט דער בעל שם טוב: די תנועה אליין איז שוין א גרויסע תיקון. יעצט ביסטו ארויסגעגאנגען פון זיך, יעצט האסטו ממתיק געווען א גרויסע דין, וואס דו ביסט מחבר געווען אני לאין, האסט געברענגט די שכינה.

וואס איז דאס די שכינה? די שכינה איז געווען אין דיר פאר דעם – דו ביסט געווען א טאכטער, יא? ס’איז נאר נישט געווען אין גדלות, ס’איז נישט געווען במודעות, ס’איז געווען נעבעך. דער מענטש האט געמיינט אז דו ביסט די בעיה. דו האסט געכאפט: דו ביסט, איך בין די בעיה? מיינע בעיות זאלן גיין אין דר’ערד, who cares? איך בין דאך נאר איין מענטש, עניוועיס, ווייסטו וויפיל מענטשן ס’זענען דא? איך בין נישט אזוי וויכטיג.

די ישות פון “איך האב א בעיה”

א מענטש קען זיך טראכטן: די מצוה פון תפילה, איך טראכט, איך מיין אמת’דיג, די מצוה פון תפילה, מ’דארף טון א מצוה. א מענטש האט א צרה, א מענטש האט א גאנצן טאג צרות, איך האב א בעיה. ער שטעלט זיך נעמען א תהלים: קוק מיר אן, איך האב א בעיה. ווער זאגט אז ס’קומט מיר? איך בין אזא צדיק אז ס’קומט זיך מיר נישט צו האבן בעיות? איך האב א בעיה, טו מיר עפעס. דאס איז ישות, יא, עצבות. אזוי טראכטן מענטשן, און זיי זענען בעצבות.

קומט דער בעל שם טוב און ער זאגט דיר: יא, אוודאי, דו ביסט גערעכט, קיינער גייט נישט שטארבן פון דיינע בעיות. אבער דו דארפסט געדענקען – די שכינה האט אויך א בעיה. די שכינה איז א גרויסע זאך, די שכינה האט זיך מתלבש געווען. די גאנצע סיבה פארוואס ס’איז געווען די בעיה – אבער די שכינה האט זיך מתלבש געווען אין דעם בעיה ווייל זי וויל דו זאלסט דאס ממלא זיין. האסט נישט קיין רחמנות אויף די שכינה? דו ווילסט נישט עפעס טון פאר איר?

דורך די חיות פון די וועלט – די שכינה איז נישט עפעס א ווייטע זאך, שכינה איז דאס וואס מחיה אלע עולמות. טו א טובה פאר די שכינה און דאווען. און די תפילה איז… די ערשטע תנועה פון די תפילה איז די אמונה, אז דו האסט מלוה געווען די שכינה. דו האסט געזאגט אז די בעיה איז אין די שכינה. יעצט זיי מלוה די שכינה צו בינה. אקעי, וואס מיינט דאס? איך ווייס נישט. זיי מאכן נייע צירופי אותיות. נאך אזא זאך דארף מען טראכטן די שכינה צו מיינען.

וואס איז מער מסביר געווען?

וואס איז מער מסביר געווען פאר אונזער עולם? אז א איד האט געזאגט א מי שברך, און מתפלל געווען פאר זרע של קיימא, און גוטע נייעס פאר זיווגים? אדער ס’איז מער מסביר געווען פאר מענטשן אז ס’גייט גוט פאר א איד איז א תענוג פאר’ן אייבערשטן? וואס איז מער אראפגעברענגט גאולה מטה צו די פשט? וועלכע פון די ביידע?

יא! איי, מ’דארף האבן די נסתרות’דיגע פשט, ווייל אז נישט קען דאך דער אייבערשטער זיין גוט אזוי אויכעט. מ’דארף נישט… אויב ס’וואלט געווען א גשמיות’דיגער אייבערשטער וואס איז אין א שלעכטע mood, און מ’דארף אים משכנע זיין יעצט צו זיין גוט, מילא. אבער דער אייבערשטער איז נישט אין קיין שלעכטע mood. יא! אדער ס’איז נאר א משל אויב מ’זאגט אזא זאך.

איז וואס… פארוואס איז דא תפילה? תפילה איז דא ווייל די שכינה דארף תיקונים.

דיין הנאה איז נישט אזוי וויכטיג

אז דו רעדסט פון מיין הנאה, אפילו ס’איז פאר’ן אייבערשטן, איז עס ווייטער מיין הנאה. ניין, איך זאל זאגן אז ס’איז אן אמת אזוי. ווייל דיין הנאה איז נישט אזוי וויכטיג. נישט דיין הנאה, נישט דיין טראבלס, ס’איז גארנישט נישט אזוי וויכטיג. דו ביסט איין מענטש, ס’איז דא ביליאנען מענטשן אויף די וועלט, אקעי? זאג דו וואס איז נישט אזוי וויכטיג. די שכינה’ס צרכים איז וויכטיג, דאס איז נישט דיך. אבער דיין הנאה…

איך קען דיר זאגן נאך א וועג. יא, איך פלעג טראכטן אזוי: מ’דאווענט יעדן טאג נישט איין מאל. ביינאכט דאווענט מען נישט, אבער וואס קומט? איך ווייס נישט, ראש השנה, עפעס איז א צייט. און מ’האט שוין יעצט געענדיגט מוסף, מ’גייט שוין דאווענען מנחה, אדער עפעס, איך ווייס נישט וואס די סדר איז. וואס יעצט? אויב די אלע צרכים וואס איך האב, אפילו די צרכים רוחניים, האבן שוין יוצא געווען ביי מוסף, פעלט מיר גארנישט. יעצט, וואס דארף מען מנחה נאכאמאל?

אמת, אפשר הלכה’דיג איז דא א קשיא, איך ווייס נישט. אבער די תירוץ איז אז ס’איז דא נאך א ייחוד, און למעלה איז דא א ייחוד ביי נאכמיטאג, אן אנדערע ייחוד ווי אינדערפרי. דאס האט שוין נישט מיט דיר. ס’איז שוין א מלך, איך דארף שוין אים.

ס’איז דא א צווייטע מדריגה. מ’האט נאך מלוכה געווען, נאך מלוכה איז דא נאך איין לעוועל, די שכינה.

המתקת הדינים דורך ארויסגיין פון זיך

עניוועיס, דאס איז פשוט פשט אין המתקת הדינים. איך מיין אז די ארויסגיין פון זיך, דאס איז די המתקת הדינים. וועגן דעם זאגט די בעל שם טוב – ס’איז זייער גוט, איך האב אנגעהויבן מיט דעם שטיקל – וואס טוט א איד ווען ער האט א צרה? די עצה איז ער זאל גיין אוועק פון די פרי, און לערנען נאר מלך. וואס האט עס מיט מיין צרה? טאקע ס’האט נישט, וועגן דעם העלפט עס.

אה, נאכדעם דארף מען זיך קאנעקטן צו די צרה? ס’איז שוין א גאנצע סייד טרעק. נאר אבער די המתקה איז זייער גוט. נאכדעם האט מען נאך א גאנצע זאך אז המתקת הדינים איז אז מ’טרעפט די טוב שבתוך הדינים.

פארוואס תפילה בדיבור?

נאכדעם האט ער די זאך וואס איך האב געטראפן אינדערפרי, אז ער זאגט אז חלק פון די זעלבע קשיא איז פארוואס דארף מען תפילה בדיבור, יא? פארוואס איז דא א מעשה? פארוואס קען מען נישט טון במחשבה? אדער אפילו באמונה? דו פרעגסט א קשיא: איך גלייב שוין. דאס איז געווען די זעלבע קשיא – דער אייבערשטער מאכט שוין אלעס, און איך גלייב שוין אז דער אייבערשטער מאכט שוין אלעס. צו איך גלייב נישט, ס’מאכט אויך נישט אויס, אפילו ווען איך גלייב נישט מאכט דער אייבערשטער נאך אלץ אלעס. איז, איז זאל איך דארפן דאווענען? ס’איז אן ענליכע קשיא, יא? אדער מ’קען זאגן פארוואס איז נישט גענוג צו דאווענען במחשבה?

תולדות: מחשבה און דיבור

און ער זאגט אין תולדות, אז אמת, אן הכנה מין, איך וועל טרעפן וואו ס’איז דא, אן הכנה מין, ס’איז גענוג צו דאווענען במחשבה. ס’איז טאקע געווען אזא צייט, איך וועל זען וואו דאס שטיקל איז.

ס’איז דא אמאל זאכן וואס מ’קען יוצא זיין במחשבה. איך טרעף נישט… איך טרעף נישט וואו ס’איז. אה, דו זאגסט אבער ארויסצוגיין פון זיך דארף מען זיין מער, אבער דארף מען דאווענען בדיבור. זייער גוט.

איז ער זאגט אזוי: המתפלל, איינער וואס איז מתפלל כדי צו האבן דביקות, איינער צריך הורדת השפע – אויב דו ווילסט נאר עליה דעמאלט דארף מען, קען מען טאקע טון במחשבה. אן הכנה מין. אזוי זאגט די תולדות אין פרשת ואתחנן.

אבער טאמער איינער דארף האבן א שפע, דאס הייסט, ער זאגט: אקעי, זייער גוט, איך בין יעצט ארויסגעגאנגען פון מיר, איך בין יעצט אריינגעגאנגען אין עולם המלכות, עולם הבינה, איך ווייס ווי. דארט איז אלעס אין סדר, דארט לערנט מען אביסל, די ריח הספרים איז אלעס גוט. נאכדעם, אבער נאכדעם שטיי איך דאך, די המתקה ענדיגט זיך יעדע נאכט, יא? שפעטער הייבט זיך אן די גאנצע סדר היום. איז וואס זאגט ער דעמאלט? מ’דארף מאכן הורדת השפע. דאס איז די תפקיד פון די תפילה בדיבור.

דיבור מאכט א כלי להורדת השפע

ער זאגט: צו מאכן א כלי להורדת השפע. ער זאגט, דאס איז א “והיה אלקים”, “אתה החלות”, אדנ-י, דאס איז די כלה, מען מאכט דאס אזוי. אלקים, יא, א ווייבל, נקודת אלקים איז בינה, ס’שטייט השם אלקים, יא, ס’שטייט דארט אדנ-י אלקים. איז דער… אז מ’דארף… די דיבור, דעיס ברענגט ארויף די שפע שוין צו ווערטער, צו… ס’איז ווערן מער מגושם, ס’איז ווערן וואס מ’דארף. דאס איז די תפילה בדיבור. דאס איז שוין מער אזויף די הורדת השפע.

וואס איז די פוינט פון דעם? און מ’דארף זאגן די דיבור אויך. ס’איז מאכן געלט. דאס איז דאך מעשה אויך, אדער… איך מיין אז נישט. ס’העלפט דעם מענטש ארויסגיין מער פון זיך, ווייל ער זאגט, ער טוט מער.

ניין, איך מיין אז די תפילה… די דיבור איז נישט ארויסגיין פון זיך. די דיבור איז אויף צו צוריקברענגען א נייע זיך. צוריקברענגען. דאס איז די נעקסטע לעוועל. דאס איז אויך נישט פאר זיך. דאס איז אויך נישט פאר זיך. דאס איז צו מסדר זיין וואס? איז עס אויך פאר זיך שוין? ס’איז פאר זיך אין די סענס אז ס’איז מכוון כלפי הורדת השפע, יא. אבער ס’איז נישט פאר זיך, ווייל די גאנצע זאך איז נישט פאר זיך. אויב ס’וואלט געווען פאר זיך, וואלט עס נישט געארבעט אזוי גוט. ס’וואלט אויך געארבעט, אבער נישט אזוי גוט.

“לעולם יאמין”

אבער דעי קען איך דיר געדענקען דיין ווערטל וואס דו זאגסט אלעמאל. וואס איז די ווערטל? ס’איז דאך “לעולם יאמין”. ניין, ס’איז דאך “לעולם יאמין”. יא, וואס? אז ער איז זייער וויכטיג די די… די אמת און די… גלייבט ער נישט. ניין, ס’איז דאך “לעולם יאמין”. יא. אבער דאס אז “לעולם יאמין”, גלייבט ער נישט, גלייבט ער בכלל? פארוואס דארף ער דאווענען?

אמת, אבער מ’זאל זיך קיינמאל נישט איינרעדן אז מ’גלייבט נישט. מ’גלייבט נישט מיינט דאך… מ’מיינט צו זאגן אז מ’האט נאכנישט קיין ערנסטע מ’גלייבט. קודם טוט מען נאך נישט גלייבן.

דער בעל שם טוב’ס דגוש: העלאת מ”ן

יא. די דיבור, מ’דארף קודם… ס’קומט אויס פון די סדר, דער בעל שם טוב איז אסאך מער עוסק אלעמאל אין די צד מלמטה למעלה. ער רעדט פון הורדת השפע, אבער ס’איז נישט זיין פאוקעס. זיין דגוש איז אלעמאל אויף די העלאת מ”ן, אויף די העלאה.

און אנדערע צדיקים, אזויווי דער רבי ר’ ברוך’ל, ווען מער אין די הורדת השפע, און נעמט ער געוואלט מענטשן, דאס איז אן אנדערע זאך. איך ווייס נישט אזוי גוט, אבער ער וויל א גאנצע צייט ארויסגיין. ער דארף קודם ארויסגיין כדי צו קענען טרעפן אפשר אנדערע וועגן וויאזוי צו זיין אן עובד ה’ אין די וועלט. דארף מען קודם ארויסגיין פון די כלים וואס מ’האט, פון די צירופי אותיות וואס מ’וויל צירופים, כדי צו קענען מאכן נייע צירופים.

דאס מאכן נייע צירופים איז נישט קיין זאך וואס ער איז מסביר אזוי, אפשר יא, אבער ער איז מער עוסק אין די זיך משחרר זיין פון די היינטיגע צירופים. אפשר די נייע צירופים קומען שוין פון זיך אליין, דאס איז דאך דער אייבערשטער, דאס איז דאך מלמעלה למטה. אפשר דער אייבערשטער טוט עס שוין.

“ה’ שפתי תפתח”

אויב איינער זאגט “ה’ שפתי תפתח”, וואס איז דאס? די עבודה, די עבודת הדינים, איז לפי ערך צו דאס וואס דער אייבערשטער איז ממשיך אין זיינע כלים די תהילה, די נייע שפע. דעמאלטס קומט ארויס ווערטער. כאילו די הכנה לתפילה אדער די התעוררות איז די מחשבה, און נאכדעם די תפילה אליין איז די דיבורים, און דעמאלטס קומט ארויס די… מ’ווייסט שוין וואס צו זאגן, די תפילה איז שוין גוט, מ’פירט די אלע זאכן.

—

אקעי, איך וועל דיר רופן שבת.

שבת?

א מזל טוב פאר ר’ יצחק יוסף, ער איז שוין געווען א מיידל.

וואס?

ס’קומט א מזל טוב פאר ר’ יצחק יוסף.

יא יא, מזל טוב, האבן מיר גערעדט.

מ’האט שוין אפילו גערעדט וועגן די בעיבי אז זי קען זיין משיח.

א מיידל?

א מיידל.

זי דארף שוין קיין ווייב?