סיכום השיעור 📋
סיכום פון שיעור – פרק ד׳ הלכות ברכות (ברכת המזון), ספר אהבה
—
א. ברכת המזון במקום שאכל
דער רמב״ם זאגט: “כל המברך ברכת המזון או שאר ברכה אחרונה שבין שלש (מעין שלש), צריך לברך אותה במקום שאכל.” “אכל כשהוא עומד, יאכל כשהוא יושב ויברך.” “לא יברך אלא כשהוא יושב ובמקום שאכל.”
פשט: מען דארף בענטשן (אדער זאגן “על המחיה”) אויף דעם פלאץ וואו מען האט געגעסן. אויב מען איז אוועקגעגאנגען, זאל מען כאטש זיצן בלייבן אויף דעם פלאץ וואו מען האט אויפגעהערט עסן, און דארטן בענטשן. אפילו ווען מען האט געגעסן שטייענדיג, דארף מען זיך אוועקזעצן צו בענטשן. לכתחילה זאל מען זיצן; בדיעבד, אויב מען האט געבענטשט שטייענדיג אדער גייענדיג, איז מען יוצא ידי חובה.
חידושים און הסברות:
1. דער דין פון “במקום שאכל” איז נישט א דין פון כוונה. ביי תפילה דארף מען שטיין אויף איין פלאץ צוליב כוונה, אבער ביי ברכת המזון איז עס אן אנדערע זאך: די ברכה דארף זיך מתייחס זיין אויף די אכילה — זי מוז פארבונדן זיין מיט דעם מקום וואו מען האט געגעסן. דאס איז אנדערש פון קריאת שמע, וואו מען קען גיין בשעת מען זאגט עס.
2. ברכת המזון איז נישט בלויז א “דאנק” פאר הנאת הגרון (דער פיזישער הנאה פון עסן). עס איז א דין פון קביעות סעודה — א סעודה איז א קביעות, און אויף דער קביעות סעודה קומט א בענטשן. דערפאר מוז די ברכה זיין פארבונדן מיט דעם מקום פון דער סעודה. אפילו א קאץ דאנקט דעם אייבערשטן ווען ער עסט — אבער ביי א מענטש איז עס אן אנדערע לעוועל, עס דארף זיין א קביעות.
3. “אכל כשהוא עומד, יאכל כשהוא יושב ויברך” — דער טעם: קביעות סעודה דארף זיין זיצעדיג. [דיגרעסיע: ביי געוויסע חסידישע טישן בענטשט מען שטייענדיג, אבער דער רמב״ם׳ס כלל איז אז לכתחילה זאל מען זיצן.]
—
ב. שכח ברכת המזון — שוגג vs. מזיד
דער רמב״ם: “שכח ברכת המזון” — אויב ער האט פארגעסן צו בענטשן און זיך דערמאנט פאר שיעור עיכול, “מברך במקום שנזכר.” אבער “אם היה מזיד… וקונסין אותו, ויחזור למקומו ויברך.”
פשט: א שוגג (פארגעסן) בענטשט וואו ער האט זיך דערמאנט. א מזיד (באוואוסטזיניג נישט געבענטשט) מוז צוריקגיין צום מקום אכילה — אלס קנס.
חידושים און הסברות:
1. דער חידוש ביי שוגג: פריער האט מען געלערנט אז מען קען בענטשן דארט וואו מען האט אויפגעהערט עסן. דא איז דער חידוש אז ווען עס איז שוין א לאנגע צייט שפעטער און ער איז שוין אויף אן אנדערע פלאץ בכלל, קען ער אויך בענטשן וואו ער האט זיך דערמאנט — ער מוז נישט צוריקפארן.
2. קשיא אויף “מזיד”: ווער רעדט מען צו? אויב ער איז געווען א מזיד — ער האט נישט געוואלט פאלגן די תורה — פארוואס וועט ער יעצט פאלגן? תירוץ: “מזיד” מיינט נישט אז ער איז א רשע. עס מיינט אז ער האט געהאט עפעס א חשבון, עס איז נישט געווען א טעות. יעצט האט ער תשובה געטאן און וויל טון די ריכטיגע זאך — דעמאלטס מוז ער צוריקגיין.
3. דער עיקר פונקט פון דעם קנס: דער קנס איז נישט געמאכט פאר נאכדעם — ער איז געמאכט אז עס זאל נישט געשען. ווען א איד שטייט ביי א סעודה און טראכט אוועקצוגיין אן בענטשן, זאל ער וויסן אז ער וועט מוזן צוריקפארן. דאס איז א preventive מעשה פון חכמים.
4. א מעלה צוריקצוגיין אפילו ביי שוגג? אפילו א שוגג, אויב ער וויל צוריקגיין צום מקום אכילה, איז דאס א מעלה — נאר מען איז נישט מחייב אים.
—
ג. שכח לברך המוציא
דער רמב״ם: “מי שנסתפק לו אם בירך המוציא או לא בירך, אינו חוזר ומברך” — ווייל המוציא איז דרבנן, און ספק דרבנן לקולא. “שכח לברך המוציא באמצע סעודתו, עד שלא גמר סעודתו, חוזר ומברך.” אבער “אחר שגמר, אינו מברך.”
פשט: ביי א ספק אויף המוציא בענטשט מען נישט נאכאמאל (ספק דרבנן לקולא). אויב מען האט זיכער פארגעסן המוציא און מען האלט נאך אינמיטן סעודה, מאכט מען יעצט המוציא. נאך דער סעודה — נישט מער.
חידושים און הסברות:
1. וואס הייסט “באמצע סעודתו”? אויב ער האלט אינמיטן עסן און ער האט נאך נישט געמאכט א ברכה, איז דאך פשוט אז ער דארף מאכן א ברכה — וואס איז דער חידוש? מעגליכער תירוץ: אפשר מיינט דער רמב״ם אז ער האלט שוין ביי קאמפאט (דעסערט) — ער עסט שוין נישט קיין ברויט מער, אבער ער מאכט המוציא אויף די גאנצע סעודה, ווייל די סעודה איז א סעודה וואס האט ברויט, און ער זאל נישט מאכן א שהכל אויף דעם קאמפאט, נאר א המוציא אויף די גאנצע סעודה.
2. “אחר שגמר אינו מברך” — נאך דער סעודה קען מען שוין נישט מאכן המוציא, ווייל עס איז שוין נישטא אויף וואס צו מאכן די ברכה.
—
ד. שינוי מקום בסעודה — אוכל בבית זה ופסק סעודתו והלך לבית אחר
דער רמב״ם: “אוכל בבית זה ופסק סעודתו והלך לבית אחר” — אדער אפילו “הלך ועבר לדבר עם אשתו על עסקיו” ביי דער טיר (לפתח הבית) — “הואיל ושינה מקומו… צריך לברך למפרע על מה שאכל” (בענטשן), “וחוזר ומברך תחילה המוציא וחוזר ואוכל גמר סעודתו.”
פשט: ווען מען גייט אוועק פון מקום הסעודה (אפילו בלויז צו דער טיר), ווערט די סעודה אפגעבראכן. מען מוז בענטשן אויף וואס מען האט שוין געגעסן, און אויב מען וויל ווייטער עסן, דארף מען נאכאמאל מאכן המוציא.
חידושים און הסברות:
1. “למפרע” טייטשט ברכה אחרונה — דאס הייסט ברכת המזון אויף וואס ער האט שוין געגעסן, נישט א ברכה ראשונה. אוועקגיין מאכט נישט פטור פון ברכת המזון — ער איז נאך אלץ מחויב צו בענטשן אויף וואס ער האט שוין געגעסן.
2. מחלוקת רמב״ם און ראב״ד וועגן “שינה מקומו”: דער ראב״ד טענה׳ט אז “שינה מקומו” מיינט נאר ווען מען גייט צו אן אנדערע הויז. אבער אויב מען בלייבט ביי דער טיר פון דער זעלבער הויז, הייסט עס נישט “שינה מקומו.” דער רמב״ם אבער זאגט אז אפילו ארויסגיין צו דער טיר (לפתח הבית) איז שוין “שינה מקומו.” עס ווערט דיסקוטירט צי “פתח” מיינט פון אינעווייניג אדער פון אינדרויסן פון דער טיר.
3. א יסוד׳דיגער חידוש אין דעם מהות פון א סעודה: פארוואס זאל מען נישט זאגן אז עס איז איין סעודה מיט אן אונטערברעכונג? דער תירוץ: א סעודה איז ווען מ׳זיצט אויף א סעודה — אז דאס איז “די היינטיגע סעודה.” ווען ער גייט אוועק אינמיטן, איז געווארן “אויס סעודה.” דאס איז נישט בלויז אן הפסק, נאר א סיום פון דער סעודה גופא.
4. א מוסר-השכל וועגן “נארמאלע מענטשן”: רוב הלכות זענען געבויט אויף נארמאלע מענטשן וואס זיצן אויף איין זאך. מיר היינטיגע מענטשן זענען “צומישטע” — מיר טוען צוויי זאכן אויף איינמאל, מיר רעדן מיט איינעם און ענטפערן א טעלעפאן אינמיטן. אבער די הלכה רעכנט מיט א מענטש וואס ווען ער גייט אוועק, האט ער טאקע געענדיגט.
5. דער פראקטישער פאל: ווען איינער זיצט ביי א שבת סעודה, קינדער זינגען זמירות, און מ׳רופט אים צו דער טיר — לויט דעם רמב״ם האט ער יעצט געענדיגט זיין סעודה. דער חבר איז נישט מסכים און מיינט אז דאס איז נאך אלץ די זעלבע סעודה.
—
ה. חברים שיצאו — איבערלאזן א שומר
אויב חברים זענען געזעסן צוזאמען עסן און זיי זענען ארויסגעגאנגען (למשל לקראת חתן וכלה), אויב זיי האבן איבערגעלאזט איינעם פון די חברים, דארפן זיי נישט מאכן א פרישע ברכה ווען זיי קומען צוריק. אבער אויב קיינער איז נישט געבליבן — דארף מען מאכן א פרישע ברכה מיט א פרישע המוציא.
חידושים:
1. דער יסוד: ווען איינער בלייבט, האלט ער אן אז די סעודה גייט נאך אן. אפילו דער וואס איז געבליבן האט נישט געקענט מיטשלעפן — מ׳קען נישט זאגן אז די סעודה האט זיך געענדיגט, ווייל “סך הכל בלייבן הייסט נאך אז די סעודה איז אנגעגאנגען.”
—
ו. שינוי מקום ביי פירות און וויין (דער ראב״ד)
דער ראב״ד זאגט: די זעלבע דין גילט נישט נאר ביי א סעודה פון ברויט, נאר אויך ווען מ׳זיצט טרינקען וויין אדער עסן פירות — שכל המשנה מקומו הרי פסק אכילתו. ער דארף מאכן א ברכה אחרונה (על העץ, על הגפן) און דערנאך א פרישע ברכה ראשונה.
חידושים:
1. דער ראב״ד׳ס חילוק צווישן אינעווייניג און אינדרויסן: משנה מקומו מפינה לפינה אין דער זעלבער הויז — אינו צריך לברך, ס׳איז די זעלבע סעודה. אבער ארויסגיין פון דער הויז — דאס איז א שינוי מקום.
2. דער דין ביי אינדרויסן — אוכלי מזרחה של תאנה: ווער עס עסט אויף דער מזרח-זייט פון א פייגנבוים און גייט עסן אויף דער מערב-זייט — צריכין לברך. ווייל אינדרויסן איז נישט דא קיין חדרים/צימערן, איז יעדע אנדערע זייט אן אנדערע פלאץ. דאס ווערט אילוסטרירט: אויב מ׳מאכט א בארביקיו און מ׳שרייבט אויף דער אינוויטעישאן “מזרחה של תאנה” — דאס איז א מקום; “מערבה של תאנה” איז אן אנדערע חבורה, אן אנדערע פארטי.
3. דער ראב״ד׳ס השגה — “לא ידע מתחילה לכך”: דער ראב״ד שטימט צו מיט דעם דין, אבער פרעגט: וואס איז אויב דער מענטש האט פון אנהייב געוואוסט אז ער וועט גיין צום אנדערע פלאץ? אויב ער האט געהאט דעת מתחילה, איז עס אפשר אנדערש.
4. א חידוש וועגן “דעת” ביי היינטיגע מענטשן: היינטיגע מענטשן האבן בכלל נישט קיין “דעת” אין דעם זין — מיר טראכטן נישט פון אנהייב וואו מיר וועלן זיין. עס זענען דא מיינונגען אז היינט האט מען יא דעת נאר מ׳דארף אוועקגיין, אבער א צד איז: “אונז האבן קיינמאל נישט קיין דעת, ממילא איז מען פטור בכלל פון די גאנצע זאך.”
—
ז. גמר בלבו שלא לאכול — הפסק בסעודה דורך מחשבה
דער רמ״א זאגט: “גמר בלבו שלא לאכול ולשתות עוד, ואחר כך נמלך — אפילו לא שינה מקומו, צריך לברך. ואם לא גמר בלבו, אלא דעתו לחזור ולאכול ולשתות — אפילו פסק כל היום כולו, אין צריך לברך שנייה.”
פשט: ווען א מענטש האט מחליט געווען אין זיין הארץ אז ער האט שוין געענדיגט עסן, און נאכדעם האט ער זיך אנדערש באטראכט — אפילו ער האט נישט געטוישט זיין פלאץ, דארף ער מאכן א נייע ברכה. אבער אויב ער האט נישט מחליט געווען צו ענדיגן, נאר זיין דעת איז נאך צו ווייטער עסן — אפילו עס גייט דורך א גאנצער טאג, דארף ער נישט מאכן א נייע ברכה.
חידושים און הסברות:
1. קשיא אויף “אפילו פסק כל היום כולו”: ווי אזוי א מענטש זיצט ביי א טיש א גאנצן טאג אן עסן? א דוגמא: א מענטש האט געגעסן פרישטאג זיבן אזייגער, ער זיצט ביי דער זעלבער טיש א גאנצן טאג (ווייל ער לערנט), און שפעטער וויל ער ווייטער עסן — דארף ער נישט מאכן א נייע ברכה? תירוץ: דער פשט איז אז ער “האלט אינמיטן” — ער האט נישט מחליט געווען צו ענדיגן, נאר עס האט זיך אוועקגעשלעפט. ער איז געבליבן אויפן זעלבן פלאץ (קיין שינוי מקום), און זיין דעת איז נאך צו ווייטער עסן. אבער דאס איז נאר ביי מענטשן וואס האבן א שכל — ביי זיי איז דא אזא זאך ווי “גמר בלבו.” “היינט מענטשן ווייסן נישט וואס דאס איז.”
—
ח. בואו ונבדיל vs. בואו ונקדש — חילוק צווישן קידוש און הבדלה
דער רמב״ם׳ס הלכה: א גרופע מענטשן זיצן צוזאמען און טרינקען. אויב זיי האבן געזאגט “בואו ונברך” (לאמיר בענטשן) אדער “בואו ונקדש” (לאמיר מאכן קידוש) — דארפן זיי מאכן א נייע ברכה אויף בורא פרי הגפן ווען זיי ווילן ווייטער טרינקען. אבער אויב זיי האבן געזאגט “בואו ונבדיל” (לאמיר מאכן הבדלה) — “אין צריך לחזור ולברך”, זיי דארפן נישט מאכן א נייע ברכה.
פשט: ביי קידוש איז “בואו ונקדש” א הפסק, ביי הבדלה נישט.
חידושים און הסברות:
1. קשיא: פארוואס איז “בואו ונבדיל” אנדערש פון “בואו ונקדש”? ביידע דערמאנען א מצוה וואס מאכט א הפסק!
2. ענטפער (מיט דעם ראב״ד): דער חילוק איז נישט אין דער עצם הפסק, נאר אין דער איסור צו עסן פאר קידוש ווערסעס הבדלה:
– ביי קידוש: ווען עס ווערט שבת, טאר מען נישט ווייטער עסן ביז מען מאכט קידוש — “פורס מפה ומקדש.” “בואו ונקדש” איז א ריכטיגער הפסק, ווייל מען מוז אויפהערן עסן.
– ביי הבדלה: מען מעג ווייטער עסן ביז מען ענדיגט, און ערשט דערנאך מאכט מען הבדלה. “בואו ונבדיל” אסר׳ט נישט אז זיי זאלן ווייטער עסן. אויב מען האט נאר געזאגט “בואו ונבדיל” אבער נאך נישט געמאכט הבדלה, קען מען זיך מיישב זיין: “שפעטער מאכן מיר הבדלה, יעצט מעגן מיר נאך עסן.” דערפאר איז עס נישט קיין הפסק.
3. א צווייטער צוגאנג: אפשר רעדט מען פון א פאל וואו ס׳איז נאך נישט ביינאכט (קודם חשכה). מ׳קען מאכן קידוש שבת פרייטאג נאכמיטאג אבער מ׳דארף נאך נישט. “בואו ונקדש” מאכט אז מ׳ווערט מקבל שבת, וואס מחייב אים אין קידוש — ס׳איז א קבלת שבת פאר די גאנצע חבורה.
4. דער ראב״ד׳ס שיטה: דער ראב״ד איז מחלק: ביי קידוש דארף מען ענעוועי מאכן קידוש ווען עס ווערט ביינאכט, סאו מען זאגט נישט. ביי הבדלה — אויב מען זאגט “בואו ונבדיל” און מען האט געסטאפט צו טרינקען, איז עס א הפסק; אויב נישט — נעמט עס נישט קיין חיוב.
5. נאך א חידוש: “בורא פרי הגפן” ביי הבדלה מיינט נאך נישט אז מען האט אויפגעהערט (ווייל מען מעג נאך עסן), מה שאין כן “בורא פרי הגפן” ביי קידוש — דאס איז טאקע א הפסק, ווייל מען טאר נישט ווייטער עסן אן קידוש.
6. דער ראב״ד׳ס קשיא אויפן רמב״ם — אז עס גייט נישט אן די עצם הפסק — בלייבט שווער.
[דיגרעסיע: דער דין פון “בואו ונקדש” איז א מקור פאר דעם מנהג ליובאוויטש (ביי בחורים): ערב שבת זעצט מען זיך טרינקען (פארבריינגען), און ווען עס קומט שבת זאגט מען קידוש — דאס איז דער ענין פון “בואו ונקדש” אינמיטן א טרינקען.]
—
ט. בירך על הפת פטר כל הפרפרות — הייערארכיע פון ברכות
דער רמב״ם זאגט: “בירך על הפת פטר כל הפרפרות. ובירך על מעשה קדירה פטר את התבשיל. ובירך על התבשיל — [לפי נוסחאות: לא פוטר / פוטר מעשה קדירה].”
פשט: עס איז דא א הייערארכיע פון ברכות: פת (המוציא) פטר׳ט פרפרות (אלעס וואס מ׳עסט מיט/נאכן ברויט); מעשה קדירה (מזונות) פטר׳ט תבשיל (שהכל).
חידושים און הסברות:
1. וואס מיינט “פרפרות”? דער רמב״ם טייטשט פרפרות אז עס מיינט אלעס וואס מ׳עסט נאכן ברויט — “עניטינג וואס מ׳עסט נאכן ברויט.” דער שולחן ערוך טייטשט פרפרות אינגאנצן אנדערש ווי דער רמב״ם.
2. די ריכטונג פון פטר׳ן — איין וועג אדער ביידע וועגן: עס איז א מחלוקת אין נוסחאות הרמב״ם. אין דער אלטער נוסח שטייט “לא פוטר” — אז תבשיל פטר׳ט נישט מעשה קדירה (עס גייט נאר איין וועג, פון חשוב צו ווייניגער חשוב). אין דער נוסח וואס מיר האבן שטייט אז עס גייט ביידע וועגן. ביי פת און פרפרות איז מוסכם אז עס גייט נאר איין וועג — פת פטר׳ט פרפרות אבער נישט פארקערט.
3. די הייערארכיע: פת (המוציא) → פרפרות (אלעס אנדערע); מעשה קדירה (מזונות) → תבשיל (שהכל). די זופ און לאקשן זענען ביידע מעשה קדירה און פטר׳ן זיך איינער דעם צווייטן.
4. דער מנהג vs. דער רמב״ם: דער מנהג העולם איז אז מ׳פטר׳ט קיינמאל נישט קיין ברכה מיט מזונות — מ׳מאכט אלעמאל ספעציפישע ברכות. אבער דער רמב״ם איז משמע אז אויב איינער זעצט זיך עסן א סעודה און מאכט מזונות, מוז ער נישט נאכדעם מאכן נאך ברכות אויף שוואכערע זאכן, ווייל מזונות פטר׳ט א שהכל.
[דיגרעסיע: קריטיק אויף דער עוז והדר אויסגאבע — דער וואס האט געמאכט די פרקים אין דער עוז והדר רמב״ם האט דא א “שוואכערע דזשאב” ווי אין אנדערע פרקים — ער צייכנט נישט געהעריג צו די שולחן ערוך מקורות. דער “רמב״ם ערוך” איז געווענליך מער מדויק.]
—
י. דברים הבאים בתוך הסעודה מחמת הסעודה
דער רמב״ם זאגט: “דברים הבאים מחמת הסעודה בתוך הסעודה אינן צריכין ברכה לא לפניהם ולא לאחריהם, שברכת המוציא שבתחלה וברכת המזון שבסוף פוטרתן הכל” — ווייל “הכל טפילה לסעודה”.
פשט: זאכן וואס מ׳ברענגט אינמיטן סעודה און זיי זענען א חלק פון דער סעודה (מחמת הסעודה), דארפן נישט קיין ברכה ראשונה און נישט קיין ברכה אחרונה, ווייל המוציא און בענטשן פטר׳ט אלעס.
חידושים און הסברות:
1. דאס איז א נייע הלכה אין פארגלייך צו דער פריערדיגער הלכה פון “פת פוטר את הפרפרת.” דער חילוק: פריער האט מען גערעדט פון עיקר וטפל אין א צוזאמענהאנג פון צוויי מאכלים (קרעקער מיט האלווא), דא רעדט מען פון א ברייטערע כלל — די גאנצע סעודה איז דער עיקר, און אלעס וואס קומט אינמיטן איז טפל צו דער סעודה אליין. עס איז “נאך א חלות” פון דעם כלל פון עיקר וטפל, אבער אויף א גרעסערן מאסשטאב.
[דיגרעסיע: ווען מען עסט ברויט מיט אייער און ציבעלע, דארף מען זיך וואשן? למעשה, ווען מען עסט ברויט מאכט מען נישט נאך א באזונדערע ברכה אויף די אנדערע זאכן — דאס איז פשוט.]
[דיגרעסיע: א “פאני” מציאות ביי מאדערנע סעודות: ווען מען עסט א סעודה אן ברויט (ווי אסאך מענטשן טוען היינט), מאכט מען “הונדערטער ברכות” — א באזונדערע ברכה אויף יעדע זאך. למשל, זופ מיט קניידלעך — מאכט מען בורא מיני מזונות אויף די קניידלעך, און רוב מענטשן מאכן נאך א שהכל אויף די זופ. אויף א פלייש טעלער מיט א קוגל פון דער זייט — מאכט מען פינף ברכות אויף איין מאכל. מה שאין כן ווען מען וואשט זיך און מאכט המוציא, איז אלץ א “קביעות סעודה” און די עיקר ברכה פטר׳ט אלעס.]
—
יא. דברים שאינם מחמת הסעודה בתוך הסעודה
דער רמב״ם: “אבל דברים שאינן מחמת הסעודה, אף על פי שהן באין בתוך הסעודה, טעונין ברכה לפניהם” — אבער נישט לאחריהם (לויט איין גירסא).
פשט: א מאכל וואס מ׳עסט בתוך הסעודה אבער ס׳איז נישט א חלק פון דער סעודה — דארף מען מאכן א ברכה לפניהם.
חידושים און הסברות:
1. וואס איז א דוגמא פון “אינו מחמת הסעודה בתוך הסעודה”? צוויי פראקטישע ביישפילן:
– ביי א חתונה — א מוסד שטעלט אוועק א טיש מיט ניסלעך לעבן דער טיר, בעיקר פאר די וואס קומען טאנצן. איינער נעמט פון דארטן אינמיטן זיין סעודה — ער עסט עס בתוך הסעודה, אבער ס׳איז נישט א חלק פון דער סעודה.
– סימני ראש השנה — די מאכלים וואס מ׳ברענגט ראש השנה (תפוח בדבש, רוביא, כרתי, אאז״וו) זענען נישט מחמת הסעודה, נאר לכבוד יום טוב אלס סימנים. דאס איז א פראקטישע נפקא מינה.
—
יב. דברים הבאים לאחר הסעודה
דער רמב״ם: “דברים הבאים לאחר הסעודה טעונין ברכה לפניהם ולאחריהם.”
פשט: זאכן וואס מ׳ברענגט נאך דער סעודה דארפן ברכה ראשונה און ברכה אחרונה.
חידושים און הסברות:
1. וואס מיינט “לאחר הסעודה”? קאמפאט (דעסערט) איז נישט “לאחר הסעודה” — ס׳איז דער “סוף הסעודה,” א חלק פון דער סעודה. מ׳האט קיינמאל נישט געזען איינער מאכט א ברכה אחרונה אויף קאמפאט, ווייל בענטשן פטר׳ט עס.
2. דער מסקנא: “לאחר הסעודה” מיינט נאכן בענטשן — מ׳האט שוין געבענטשט, און דערנאך עסט מען נאך עפעס. דעמאלט דארף מען ברכה לפניהם ולאחריהם.
3. א קשיא: פארוואס דארף מען א ברכה אחרונה ווען מ׳האט שוין געבענטשט? בענטשן איז דאך א ברכה אחרונה — זאל עס פטר׳ן! תירוץ: בענטשן איז געווען אויף דער סעודה; דאס נייע עסן נאכן בענטשן איז א באזונדערע אכילה וואס דארף זיין אייגענע ברכה אחרונה. דער בענטשן “גייט נישט באקווארדס” — עס קען נישט פטר׳ן עפעס וואס קומט נאכדעם.
4. דער רמ״א׳ס שיטה: ער זאגט אז דער טעם פארוואס מ׳דארף א נייע ברכה איז ווייל דער עסער “וויל זיך נישט מחבר זיין מיט די פריערדיגע” סעודה — ס׳איז א נייע התחלה.
—
יג. פארוואס פת איז עיקר — א יסוד׳דיגע סברא
[דיגרעסיע וואס שטייט אין צוזאמענהאנג מיט דער הלכה פון “פת פוטר כל הפרפרות” און “דברים הבאים מחמת הסעודה”:]
קשיא: אין אונזער קולטור איז די “עיקר” (מעין קורס) די פלייש אדער פיש (פראטין), און די מזונות/סטארטש איז א “סייד דיש.” אבער די הלכה זאגט אלעמאל אז פת איז די עיקר. אויב אין אונזער קולטור איז די עיקר טאקע די פלייש טעלער, און מען וואשט זיך נאר “ביי דער זייט” — וואס איז די ענטפער?
תירוץ/הסבר: פת איז די ביליגסטע זאך וואס קען האלטן סאסייעטי ביים לעבן. אלע אנדערע זאכן (פלייש, פיש) זענען “לאקזשוריס.” ווען ס׳איז נישטא שפע, פאלט מען צוריק אויף פת. ראיה פון יוסף הצדיק — ער האט געטיילט ברויט פאר׳ן עולם. אגריקולטור, שטעט, ציוויליזאציע — אלעס איז געבויט אויף פת. פת איז א “בעיסיק” פונדאמענטאלע זאך.
נאך א ראיה: ביי קרבן פסח האט מען אויך געגעסן מצה (פת) מיט פלייש, און מען האט געמאכט המוציא — נישט א באזונדערע ברכה אויף די פלייש. אויך אין א “פענסי רעסטאראנט” גיט מען אלעמאל ברויט פארדעם — דאס איז א מנהג פון אלעמאל, נישט קיין נייע זאך. דאס ווייזט אז פת האט חשיבות.
—
יד. יין בתוך הסעודה — שבת/יום טוב לעומת ימות החול
דער רמב״ם (בשם הרמ״א/שו״ע): “שבת ויום טוב, או בימות החול שאדם קובע סעודתו על היין… אם בירך על היין שלפני המזון, פוטר את היין ששותה לאחר המזון קודם ברכת המזון. אבל שאר ימים, צריך לחזור ולברך בתחילה על היין שלאחר המזון.”
פשט: אויף שבת/יום טוב (אדער אנדערע מאמענטן וואס מ׳איז קובע סעודה אויף וויין — נאך הקזת דם, סעודת הודאה, ארויסגיין פון בית האסורים), פטר׳ט די ברכה אויפן וויין פון אנהייב סעודה אלע וויין ביז בענטשן. אבער אויף רגילע טעג, דארף מען מאכן א נייע ברכה אויף וויין וואס מ׳טרינקט שפעטער אין דער סעודה.
חידושים און הסברות:
1. דער יסוד פון דעם חילוק: ביי ברויט איז דא א “סדר סעודה” וואס ווערט קאנטראלירט פון ברויט — אלעס איז איינגעשלאסן. אבער וויין האט א באזונדערע נאטור — “יעדע גלאז וויין איז א באדערפעניש פאר זיך.” נאר ווען מ׳איז קובע סעודה אויף וויין (שבת, יו״ט) ווערט דער וויין א חלק פון דער סעודה-סטרוקטור.
2. דריי סארטן וויין ווערן אונטערשיידן: (1) יין שלפני המזון — ווי קידוש, א טרינק וויין פאר דער סעודה; (2) יין שבתוך המזון — וויין וואס מ׳טרינקט בשעת מעשה; (3) יין שלאחר המזון — וויין נאך דער סעודה אבער פאר בענטשן. דער רמב״ם זאגט אז אפילו אויף שבת/יו״ט, פטר׳ט דער יין שלפני המזון נישט דעם יין שלאחר המזון — נאר דער יין שבתוך המזון פטר׳ט.
3. פראקטישע נקודה וועגן שמיעת ברכות: מ׳דארף ווארטן ביז מ׳שלינגט אראפ איידער מ׳ענטפערט אמן, ווייל מ׳טאר נישט רעדן אינמיטן שלינגען. דער רמב״ם אליין האט דאס געזאגט אין הלכות געזונטהייט. אויב יעדער האט זיין אייגענע כוס, מאכט יעדער זיין אייגענע ברכה ווען ער איז גרייט.
4. אויסנאם — הטוב והמטיב: אויב מ׳ברענגט א נייע וויין (א נייע סארט), מאכט מען “הטוב והמטיב” אפילו אינמיטן סעודה, ווייל דאס איז א באזונדערע ברכה אויף דער חידוש פון א נייע וויין.
—
טו. הטוב והמטיב אויף א נייע וויין
דער רמב״ם: “היו מסובין לשתות יין והביאו להם יין אחר” — אויב מ׳זיצט און טרינקט וויין און מ׳ברענגט א נייע וויין (רויט אנשטאט שווארץ, אדער אלט אנשטאט ניי) — מ׳דארף נישט מאכן א נייע בורא פרי הגפן (ווייל ס׳איז די זעלבע מין), אבער מ׳מאכט “ברוך אתה ה׳ אלוקינו מלך העולם הטוב והמטיב”.
פשט: ווייל ס׳איז א בעסערע וויין, מאכט מען הטוב והמטיב — “הטוב” אויף דעם פריערדיגן גוטן וויין, “והמטיב” אויף דעם נייעם וואס מאכט נאך בעסער.
חידושים און הסברות:
1. הטוב והמטיב ווערט דערקלערט ווי א ברכה אויף שפע — נישט ווי רוב ברכות וואו מ׳דאנקט פאר א באזיש באדערפעניש (הונגער → ברויט), נאר דא האט מען שוין געהאט וויין, און ס׳קומט נאך בעסער. “ס׳איז גוט, און ס׳זאל זיין נאך בעסער.”
2. חידוש בנוגע טייטש פון “מטיב”: “מטיב” מיינט בעיקר “טוט גוט פאר אנדערע.” דער כלל איז: אויף א בשורה טובה פאר זיך אליין זאגט מען שהחיינו; אויף עפעס וואס איז אויך פאר אנדערע זאגט מען הטוב והמטיב. ביי וויין — וויאזוי איז עס פאר יענעם? ווייל אז א איד טרינקט וויין ווערט ער א בעסערער חבר מיט אנדערע אידן. דערפאר קען מען נאר מאכן הטוב והמטיב ווען מ׳זיצט מיט אנדערע מענטשן — אזוי ווי דער רמב״ם זאגט.
—
טז. מ׳מאכט נישט א ברכה ביז דער אוכל איז פאר דיר
דער רמב״ם: “אין מברכין על האוכל מכל האוכלין ולא על המשקה מכל המשקין עד שיבוא לפניו.” און אויב מ׳האט יא געמאכט א ברכה פריער — “צריך לחזור ולברך” — מ׳דארף נאכאמאל מאכן א ברכה.
פשט: דאס איז אזוי ווי עובר לעשייתן — די ברכה דארף זיין סמוך צו די מעשה.
חידושים און הסברות:
1. יסוד׳דיגער חידוש וועגן מהות פון ברכות הנהנין: א ברכה איז נישט סתם א געלעגנהייט צו דאנקען דעם אייבערשטן. ס׳איז א נטילת רשות — מ׳בעט רשות צו עסן די זאך. דערצו איז דא אן ענין פון חלות — “חל שמו של שמים על העשייה” — דער שם שמים ווערט חל אויף דעם מעשה. דערפאר מוז דער אוכל זיין פאר דיר — כדי דער שם זאל חל זיין אויף עפעס. (דער קאמארנער ווערט דערמאנט אלס מקור פאר דעם יסוד.)
2. ברכה לבטלה מיינט לויט דעם: דו ברענגסט דעם אייבערשטנ׳ס נאמען אויף גארנישט — דער שם הענגט אין דער לופט אן א חפצא צו זיין חל אויף.
—
יז. ווען דער אוכל איז פארלוירן געגאנגען נאך דער ברכה
דער רמב״ם: אויב מ׳האט געמאכט א ברכה אויף אן אוכל, און דערנאך איז דער אוכל פארלוירן געגאנגען (פארברענט, אוועקגעשוואומען אין א כוואליע), דארף מען נעמען אן אנדערן אוכל און מאכן א פרישע ברכה — אפילו ס׳איז די זעלבע מין. און אויף דער ערשטער ברכה וואס איז געבליבן אן א חפצא, “צריך לומר ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד” — כדי שלא יהא שם שמים לבטלה.
פשט: ווייל דער אוכל אויף וואס מ׳האט געמאכט די ברכה איז נישטא מער, איז די ברכה געווארן לבטלה, און מ׳זאגט ברוך שם כבוד מלכותו.
חידושים און הסברות:
1. פארוואס דארף מען א נייע ברכה אויפ׳ן צווייטן אוכל: אפילו ס׳איז די זעלבע מין, איז דער נייער אוכל א נייע זאך — ווייל א ברכה איז א נטילת רשות אויף דעם ספעציפישן חפצא, נישט אויף דער מין בכלל. דאס שטימט זייער גוט מיט דער שיטה אז א ברכה איז נטילת רשות.
2. צוויי פשט׳ן אין “ברוך שם כבוד מלכותו”:
– פשט א (פיוס/מחילה): “ברוך שם כבוד מלכותו” איז א מין בקשת מחילה — מ׳בעט איבער דעם אייבערשטן פאר וואס ס׳האט אויסגעזען ווי א זלזול אין זיין נאמען. אזוי ווי ביי דער כהן גדול אין בית המקדש וואו מ׳האט געזאגט ברוך שם נאך הזכרת השם.
– פשט ב (שבח על הזכרת השם עצמו): “ברוך שם כבוד מלכותו” איז א שבח אויף דער הזכרת השם אליין — אפילו ווען דער שם איז נישט חל געווארן אויף קיין חפצא, קען מען כל הפחות מאכן אז דער שם זאל חל זיין אויף זיך אליין — א שבח אויף דעם בלויזן דערמאנען פון דעם הייליגן נאמען. דאס “פאנגט אויף” (קעטשט) דעם שם אז ער זאל נישט הענגען אין דער לופט. דער הדגשה איז אויף דעם ווארט “שם” — “געלויבט איז זיין נאמען.”
– דיסקוסיע צווישן די צוויי פשט׳ן: קעגן פשט ב ווערט געפרעגט: דער עיקר פראבלעם איז דאך נישט נאר דער “שם” אליין, נאר דער גאנצער “בורא פרי הגפן” — מ׳האט געזאגט א שבח אויף בריאה וואס איז נישט געשען. קעגן פשט א ווערט געפרעגט: וואו זעט מען אז ברוך שם איז משבח דעם שם? ס׳ווערט געענטפערט: ביי דער כהן גדול אין בית המקדש, פארוואס האבן די כהנים ארום געזאגט ברוך שם? ווייל ס׳איז דא א שבח וואס קומט אויף הזכרת השם אליין, אפילו אן א ספעציפישע סיבה. ברוך שם כבוד מלכותו איז א באזונדערער שבח אויף דעם בלויזן פאקט אז מ׳האט דערמאנט דעם שם.
—
יח. מאכן א ברכה ביי א לויפנדע וואסער (אמת המים)
דער רמב״ם: “העומד על אמת המים ומברך ושותה” — איינער וואס שטייט ביי א סטריעם (לויפנדע וואסער), מאכט א ברכה און טרינקט — “אף על פי שהמים שבאו לפניו בשעת הברכה אינן המים ששתה” — כאטש די וואסער וואס איז געווען פאר אים בשעת ברכה איז נישט די וואסער וואס ער טרינקט — “לא נתכוון מתחילה” אלא לשתות, ס׳איז גוט, ווייל דאס איז די נאטור פון די וואסער.
פשט: ביי א לויפנדע וואסער, כאטש די פיזישע וואסער וואס איז געווען דא בשעת ברכה איז שוין אוועק, איז די ברכה גילטיג ווייל ער האט בדעת געהאט צו טרינקען פון דעם סטריעם.
חידושים און הסברות:
1. [דיגרעסיע: פילאסאפישער פונקט (הערקליטוס) — “א מענטש גייט נישט אריין צוויי מאל אין די זעלבע וואסער” — ביי א לויפנדע וואסער איז די וואסער וואס מ׳האט געמאכט די ברכה אויף שוין אוועק.]
2. צוויי מהלכים פארוואס ס׳איז כשר:
– מהלך א: “לכך נתכוון מתחילה” — ווען ער האט געמאכט די ברכה, האט ער בדעת געהאט צו טרינקען די וואסער ווא
וואס וועט אנקומען לעבן אים אין דער מינוט ווען ער טרינקט. ס׳איז די נאטור פון א סטריעם — מ׳ווייסט אז נייע וואסער קומט.
– מהלך ב: מ׳קען זאגן אז דער גאנצער סטריעם איז ווי איין גרויסע כלי וואסער — אלעס איז איין וואסער. אבער דער ערשטער מהלך איז מער פשוט, ווייל פיזיש איז עס טאקע נישט די זעלבע וואסער.
3. פראקטישע נפקא מינה: אויב מהלך א ארבעט (לכך נתכוון), דאן קען מען אויך מאכן א ברכה ווען מ׳זעט א סערווער ברענגט שוין דעם עסן — ווייל “רוב בתוכו” (ס׳קומט שוין). אבער דער חילוק איז: ביי אמת המים שטייט מען לעבן דעם מקור, מה שאין כן ביי א סערווער האט דער אוכל נאך נישט געהערט צו דיר און איז נישט לעבן דיר.
4. [דיגרעסיע: פראקטישע שאלה וועגן מאכן א ברכה ביי א water fountain — ווען דריקט מען דעם קנעפל, פאר אדער נאך דער ברכה? ס׳איז דאך ווי אמת המים — די וואסער וואס פליסט ארויס בשעת ברכה איז נישט די וואסער וואס מ׳טרינקט.]
5. [דיגרעסיע: ברכה אויף נטילת ידים ביי א באטן/שאוער אין מקוה — מענטשן מאכן א ברכה פאר זיי דרייען אויף דעם וואסער. די שאלה איז צי דאס דרייען פון דעם באטן (אדער פאונטיין) איז שוין א “עובדא דמים” — א מעשה מיט וואסער — ווייל ס׳שפריצט וואסער ווען מ׳דריקט דעם באטן. דאס ווערט פארגליכן צום אלטן מנהג וואו מ׳האט געדארפט אנצינדן א פייער (רייסע) און ווארטן ביז דאס וואסער פליסט, און ערשט דאן מאכן א ברכה. דער מסקנא איז אז דער פאונטיין/באטן איז שוין א עובדא דמים, ענלעך צו נעמען א לעפל — ס׳איז דער אנהייב פון דער מעשה.]
תמלול מלא 📝
פרק ד׳ הלכות ברכות – ברכת המזון במקום שאכל, שינוי מקום, ושכחת ברכות
הקדמה – קמפיין פאר די בית המדרש
רבותי, מיר לערנען מיט פרק ד׳ פון הלכות ברכות. יא, ס׳איז נאך אינמיטן הלכות ברכות, ברכת המזון, אין ספר אהבה.
די טעג הייבט זיך אן בעזרת השם די גרויסע קאמפיין פאר אונזער מוסד, פאר די בית המדרש וואו אונז לערנען יעצט, די בית המדרש פון מיין ידיד און שותף הרב הגאון רבי יצחק לאווי, וואס איינער פון זיינע פראדזשעקטס איז אונזער שיעור רמב״ם, און ער האט נאך שיעורים און נאך אופנים וויאזוי ער איז מפיץ תורה. די מעין ספאנסער פון אונזער שיעור איז הרב הנגיד רבי יואל ווערצבערגער, און ער זוכט נאך פארטנערס, אונז זוכן נאך פארטנערס וואס זאלן העלפן אנגיין די מקום תורה.
זאגט דער הייליגער רמב״ם, יא, אז יעדער איינער זאל זיך משתתף זיין. ווער ס׳לערנט איז מחויב, ס׳איז נישט קיין היתר. אזוי ווי מ׳דארף מאכן ברכת המזון במקום שאכל, במקום וואס מ׳עסט דארף מען עסן, אזוי אויך במקום וואס מ׳לערנט דארף מען צאלן פאר די בית המדרש. איך האב געברענגט וואס דער רמב״ם זאגט אז רבי יצחק, מ׳קען מקיל זיין, ער זוכט צו טרעפן א כחא דהיתרא. איך זאג אז ס׳איז נישטא קיין היתר. מ׳דארף זיין זייער קערפאל, יעדער איינער זאל זיין זייער קערפאל, אנלעסס מ׳האט א קלארע היתר פון א לאקאל דיין.
הלכה א – ברכת המזון צריך לברך במקום שאכל
זאגט דער רמב״ם: “כל המברך ברכת המזון, או שאר ברכה אחרונה שבין שלש, צריך לברך אותה במקום שאכל.”
יעדער איינער וואס מאכט די ברכת המזון, אדער די קורצע ווערסיע פון ברכת המזון, דאס וואס אונז קענען אלס “על המחיה”, ברכה אחרונה מעין שלש, ער דארף עס עסן דארטן אין די פלאץ וואו מ׳האט געגעסן. ער דארף בענטשן אין די פלאץ וואו מ׳האט געגעסן. יא, אויף די פלאץ וואו מ׳האט געגעסן.
“ואם הלך, יושב במקום שיפסיק” – אויב ער גייט, זאל ער זיך סטאפן אויף די פלאץ וואו ער האט געענדיגט עסן, ביי די לעצטע פלאץ וואו ער האט געגעסן, און דארטן זאל ער מאכן א ברכה. מ׳קען נישט, ער זאל נישט גיין ווייטער און בענטשן.
דיסקוסיע: פארוואס דארף מען בענטשן במקום שאכל?
למשל, ביי תפילה האבן מיר געזען אז מ׳דארף שטיין אויף איין פלאץ, ביי קריאת שמע האט מען יא געקענט גיין, אויך נישט ביי פסוקי דזמרא.
ס׳איז נישט קלאר צו ס׳איז וועגן די כוונה, ס׳איז נישט וועגן די שעת ברכת המזון. ס׳איז אן אנדערע זאך. די ברכה דארף זיין אויף די מקום אכילה. ס׳איז אן אנדערע זאך. ברכה מען עסט א סעודה? אה, ס׳איז נישט א דין אז אין די צייט וואס דו עסט זאלסטו נישט וואקן. אויב דו האסט איין רום און דו וואקסט אהין און אהער, ווייס איך נישט. די הלכה דא איז אז מען דארף מאכן די ברכה במקום וואו ער האט געגעסן. אזוי איז די ברכה זיך מתייחס אויף די אכילה וואס דו האסט פארדעם געוואקט.
Speaker 2: אינטערעסאנט. ס׳איז דאך א קביעות, מ׳רעדט פון א סעודה יעצט.
Speaker 1: ניין, מ׳רעדט פון א סעודה, און איך נעם אן. דא האט ער געענדיגט עסן. יא, ער גייט אוועק ווייטער, ער איז אוועק, ס׳איז שוין נישט פארט פון די… ס׳איז אן הלכה, מ׳דארף פארשטיין. מ׳לערנט עס ארויס פון א פסוק.
Speaker 2: פארוואס דארף איך פארשטיין? פארוואס ביי קריאת שמע בין איך אקעי מיט דעם אזוי?
Speaker 1: דו זאגסט קריאת שמע נישט אויפ׳ן וועג? איך פארשטיי נישט די פראבלעם. יעצט אז ס׳איז א סעודה…
Speaker 2: ניין, ניין, ניין. די עיקר איז א סעודה.
Speaker 1: דו האלטסט אין איין זאגן אז מ׳דארף דאנקען דעם אייבערשטן אויף דעם וואס דו האסט געגעסן.
Speaker 2: ניין, ס׳האלט נאך נישט דערביי. ס׳איז זייער בייסיק צו דאנקען דעם אייבערשטן. דאנקען דעם אייבערשטן איז בייסיק. יעדער איינער קען דאנקען דעם אייבערשטן. אפילו א קאץ דאנקט דעם אייבערשטן ווען ער עסט. א טאל מענטש, ס׳דארף צו זיין ווי א קביעות. ס׳איז אן אנדערע לעוועל. ס׳איז א סעודה, און אויף די סוף פון די סעודה קומט א בענטשן. דו קענסט אפילו זאגן אזוי: די סעודה איז די קביעות, און אויף די קביעות סעודה קומט א בענטשן. נישט נאר אויף די עסן, די הנאת הגרון. ס׳איז נאך מער פון דעם.
ממילא, אפילו דו האסט יא געגעסן גייענדיג, זאלסטו כאטש סטאפן און בענטשן. “אכל כשהוא עומד, יאכל כשהוא יושב ויברך” – נישט אז ער זאל עס טון די זעלבע וועג ווי ער האט געטון די אכילה.
Speaker 1: וואס איז די פשט פון דעם?
Speaker 2: ווייל קביעות סעודה דארף זיין זיצעדיג. ס׳איז דא קולטורן וואו מ׳עסט שטייענדיג, וואו מ׳איז נישט מקפיד אויף נישט עסן שטייענדיג. איך ווייס נישט, איך האב געפארן אין פלעצער אויף די עירפארטס…
Speaker 1: אה, ביי אזעלכע איווענטס.
Speaker 2: אקעי, און אפילו דעמאלטס דארף מען זיך אוועקזעצן אויף צו בענטשן, אזוי שטייט דא אין רמב״ם. חוץ ביי די רבי׳ס טיש, דארט פירט מען זיך צו בענטשן שטייענדיג, די גרויסע חסידים. יא, דעמאלטס ווייס איך נישט.
אקעי, געב מיר א מינוט, איך וועל אנפילן מיין סודה פריער. אקעי, יא, מ׳דארף זיך אוועקזעצן.
הלכה ב – שכח ברכת המזון: שוגג vs. מזיד
ווייטער, “שכח ברכת המזון” – א מענטש האט געענדיגט עסן און האט פארגעסן צו בענטשן, און ער איז זיך דערמאנט נאך פאר שיעור עיכול המזון. אזויווי מיר האבן פריער געלערנט אז ברכת המזון דארף מען טון נאך פאר די עסן ווערט פארדייעט. מ׳דארף זיך דערמאנען אין די צייט. כל זמן ס׳איז נאך געווען אין שיעור עיכול המזון, “מברך במקום שנזכר” – ער זאל בענטשן אין דעם פלאץ וואו ער האט זיך דערמאנט.
יא, דער חידוש איז, בענטשן דארף מען נישט נאר… מיר האבן געלערנט פריער די הלכה אז ער קען בענטשן דארט ווי ער האט געסטאפט עסן. דא איז עס שוין א לאנגע צייט שפעטער, ער איז שוין אויף אן אנדערע פלאץ בכלל.
פריער האבן מיר געלערנט וועגן נתעכל המזון, אז סתם אז ער האט פארגעסן צו בענטשן ביז ווען ער דארף באלד בענטשן. דא לערנט מען אז ער האט נישט נאר פארגעסן, ער איז אויך אוועקגעגאנגען. זאגט דער רמב״ם אז ער קען בענטשן פון דארט ווי ער האט זיך דערמאנט, ער מוז נישט צוריקפארן צו וואו ער איז געווען פריער ביים עסן.
אבער במקום ובזמן שנזכר. ביז דערווייל האבן מיר שוין געלערנט, אבער יעצט לערנען מיר אזוי: ואם הויא מזיד, אויב ער האט נישט געבענטשט נישט ווייל ער האט פארגעסן, נאר סתם האט ער נישט געבענטשט, איז דעמאלטס איז ער נאך אלץ מחוייב, וקונסין אותו אזוי ויחזור למקומו ויברך, ער דארף צוריקגיין. גיי אהיים צוריק און בענטש. דאס איז סתם א קנס, די חכמים האבן נישט ליב געהאט אז מענטשן זאלן אוועקגיין אויפשטיין פון טיש אן בענטשן.
דיסקוסיע: די שאלה פון מזיד – פארוואס וועט ער יעצט פאלגן?
אבער די הלכה איז זייער אינטערעסאנט, ווייל ווען מ׳זאגט דא אזוי, אזוי זאלן די עלטערן מחנך זיין זייערע זון וואס איז א מזיד, קען איך נאך פארשטיין. אבער אויב רעדסטו דא צו אן adult, ער איז געווען א מזיד, יא? ווען ער האט געענדיגט עסן איז ער געווען אין א מצב אז ער האט נישט געוואלט פאלגן די תורה. פארוואס גייט ער יעצט פאלגן די תורה? פארוואס גייט ער יעצט פאלגן? ער האט תשובה געטאן אינצווישן?
Speaker 2: מיינסטו צו זאגן אז ער האט נישט פארגעסן, ער האט געוואוסט, און ס׳איז אים נישט אנגעגאנגען? און יעצט האט ער תשובה געטאן און ער וויל שוין יא טון די ריכטיגע מצוה, זאל ער צוריקגיין למקומו ויברך.
Speaker 1: מזיד מיינט נישט אז ער איז געווען א רשע. מזיד מיינט נישט א טעות, עפעס אנדערש איז געווען, ער האט געהאט עפעס א חשבון.
Speaker 2: ס׳איז שוין אן עונש. זאגסטו יעצט אז וואס, אלס קנס דארפסטו צוריקגיין? און אויב גייט ער נאר בענטשן דא?
Speaker 1: ניין, די פוינט פון די קנס איז אז מזיד זאלסטו געדענקען פאר די אנדערע מאל.
Speaker 2: ניין, די פוינט פון די קנס איז אז דו זאלסט וויסן אז אויב דו גייסט אוועק פון טיש… איך מיין אז די פוינט פון אזעלכע קנסות איז אז ס׳זאל נישט געשען, נישט אז ס׳זאל געשען. מ׳רעדט נישט פון נאכדעם. די חכמים זאגן פאר א איד, שטייט א איד ביי א סעודה, ער האלט ביים אויפשטיין, ער טראכט צו ער זאל אויפשטיין, ער טראכט, “איך וועל שוין צוריקקומען, איך וועל שוין…” זאגן די חכמים, “אהא, געדענק, אז אויב דו שטייסט אויף במזיד, וועסטו מוזן צוריקפארן דא צו בענטשן, און דאס ווילסטו נישט.”
אבער אויב ער איז עובר, איז ער עובר. דו פארשטייסט? איך זאג, ס׳קען זיין אז ס׳איז מער געמאכט אז מענטשן זאלן מורא האבן, און מענטשן זאלן טאקע בענטשן גלייך. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך.
Speaker 1: יא, נאר נאכאמאל, דו קענסט זאגן אזוי: ס׳איז דא היינט א מצוה פון בענטשן אויף די פלאץ וואו מ׳האט געגעסן. סא דער מענטש וואס האט פארגעסן און זיך דערמאנט, אויך אויב וויל ער צוריקגיין, ער קען צוריקגיין דארט וואו ער האט געגעסן, ס׳איז א מעלה. ס׳איז נישט קיין מעלה?
Speaker 2: פארוואס זאגסטו אז ס׳איז נישט קיין מעלה? ס׳איז יא א מעלה, נאר מ׳איז נישט מחייב.
Speaker 1: אה, אדרבה, ס׳איז נישט קיין מעלה?
Speaker 2: ס׳איז יא א מעלה, נאר מ׳איז נישט מחייב. קען ער זאגן “איך האב שוין געגעסן, איך בין שוין נישט הונגעריג”.
לכתחילה ובדיעבד
רגע, “דחיינו וברך”. דאס האבן מיר פריער געלערנט אז מען בענטשט שטייענדיג אדער וואקענדיג, איז עס נאר לכתחילה. בדיעבד יוצא ידי חובתו. אבער לכתחילה נישט. לכתחילה איז “לא יברך אלא כשהוא יושב ובמקום שאכל”. ער האט שוין צוויי מאל געזאגט די זעלבע זאך. אקעי. דאס איז לכתחילה. בדיעבד איז מען יוצא אלע וועגן, נאר מען ווייסט אז עס איז דא א קנס אז ער מוז אהיימגיין.
הלכה ג – שכח לברך המוציא
יעצט גייען מיר לערנען נאך עפעס אן אנדערע הלכה. ס׳הייסט, ס׳איז נישט קאנעקטעד צו דעם. ס׳איז נאר קאנעקטעד מיט דעם אז יעצט רעדט מען איינער האט פארגעסן צו בענטשן. וואס איז אויב איינער האט פארגעסן צו מאכן המוציא? יא?
“מי שנסתפק לו אם בירך המוציא או לא בירך, אינו חוזר ומברך, אם אינו מן התורה.” א ברכת המוציא איז נישט קיין ברכה מן התורה. ספק דרבנן לאזט מען נישט מחמיר זיין. ספק דאורייתא דארף מען מחמיר זיין.
“שכח לברך המוציא”, דא רעדט ער נישט פון א ספק, ער האט פארגעסן, ער ווייסט אז ער האט פארגעסן. ער האט פארגעסן צו מאכן המוציא פארן עסן, און יעצט האלט ער אינמיטן די סעודה. “באמצע סעודתו, עד שלא גמר סעודתו”, איידער ער האט געענדיגט עסן, “חוזר ומברך”, מאכט ער דעמאלטס המוציא. ער זאגט נישט צו ער דארף דעמאלטס עסן לכבוד דעם נאך א שטיקל ברויט. קען זיין ער מאכט דעמאלטס די ברכה אויף די סעודה, און די סעודה איז ברויט.
דיסקוסיע: וואס הייסט “באמצע סעודתו”?
Speaker 1: וואס הייסט “באמצע סעודתו”? “עד שלא גמר סעודתו”? יא, יעצט האלט ער ביי די קאמפאט, איך ווייס נישט וואס. אבער נישט פאלש ווען ער זאגט “המוציא לחם מן הארץ”, ווייל די סעודה איז א סעודה וואס האט ברויט. איך ווייס נישט, איך ווייס נישט די תירוץ.
“אבל אחר שגמר, אינו מברך.”
Speaker 2: אבער לכאורה איז דאס דאך פשוט. אויב איז דאס דאך פשוט, ער האלט אינמיטן עסן, ער האט נאך נישט געמאכט די ברכה.
Speaker 1: ניין, איך זאג דיר, אפשר “נזכר אחר שגמר” מיינט נישט… מיינט… ער עסט נאך עניטינג, אבער ער זאל נישט יעצט מאכן א שהכל אויף די קאמפאט, נאר ער זאל מאכן א המוציא לחם, ווייל ער מאכט די ברכה אויף די גאנצע סעודה. קען זיין. ס׳איז נישט קלאר, קען זיין. ס׳איז דא וועגן דעם חקירות. מ׳רעדט וועגן דעם, יא. ס׳איז דא רבנים וואס רעדן וועגן דעם.
Speaker 2: יא. נישט קלאר, ווייל לכאורה איז פשוט, אויב זאגן מיר אז ער גייט יעצט עסן נאך א שטיקל ברויט, האט ער דאך נאך נישט געמאכט די ברכה.
Speaker 1: יא, ס׳איז נישט קיין קשיא פון ספק. ס׳מוז זיין אז די גמרא רעדט פון עפעס אנדערש. מ׳דארף פארשטיין פון וואס מ׳רעדט. פשוט אז מ׳קען נישט עסן אן א ברכה ווייל ער האט פארגעסן, ס׳איז דאך נישט קיין וועג.
הלכה ד – אוכל בבית זה ופסק סעודתו והלך לבית אחר
יעצט קען מען לערנען וואס איז געשען טאמער מ׳האט געמאכט א ברעק אינמיטן די סעודה. יא, קומט קומט לערנען. אוכל בבית זה, ופסק סעודתו והלך לבית אחר, אוי, אוי, אוי, יא, ער איז אוועקגעגאנגען פון די הויז ווי ער עסט די סעודה, ער איז געגאנגען צו אן אנדערע הויז. גייט מען יעצט לערנען וועגן מ׳איז מפסיק אינמיטן, יא.
זעסט, סאו די אלע הלכות זענען הלכות סעודה. יעצט האבן מיר געלערנט אז לכתחילה דארף מען בענטשן ממקום הסעודה. יעצט איז דא דאך הלכות וואס איז לכאורה געבויט נאר אויף דעם. ווייל אז מ׳דארף בענטשן ממקום הסעודה, דארף מען וויסן ווען הערט זיך אויף די סעודה, ווען ווערט עס א נייע סעודה. דאס איז לכאורה די…
סאו א מענטש האט געגעסן און ער איז געגאנגען צו אן אנדערע הויז, פסק סעודתו והלך לבית אחר, אן אנדערע שטוב, אוכל, אדער אפילו נישט געגאנגען צו אן אנדערע הויז, נאר אין זיין הויז, “והלך ועבר לדבר עם אשתו על עסקיו”, ער איז געגאנגען צו די ווינקל שמועסן, ער איז ארויסגעגאנגען פון זיין הויז. ער איז ארויסגעגאנגען לפתח הבית. פתח מיינט נישט די ווינקל, פתח מיינט אינדרויסן פון די טיר. ער איז ארויסגעגאנגען פון די הויז, אפילו ער איז נישט געגאנגען לבית אחר.
אבער הואיל ושינה מקומו, דאס הייסט שינה מקומו, ווייל ער איז אוועקגעגאנגען, אויף דעם טענה׳ט זיך דער רמב״ם מיט די ראב״ד, אז שינה מקומו מיינט נאר מ׳איז געגאנגען אין אן אנדערע הויז, אבער אויב מ׳איז געבליבן ביי די טיר, הייסט עס נישט אז מ׳איז ממש אוועקגעגאנגען. אה, אפשר דער רמב״ם מיינט יא, פתח מיינט ס׳שטייט פון אינעווייניג, און איך האב געמיינט אז פתח מיינט אזוי ווי… ניין, ס׳קען זיין אפילו פון אינדרויסן, אבער ס׳קען זיין אז דער רמב״ם זאגט אז אפילו אינדרויסן פון די טיר, מ׳איז נישט געגאנגען צו אן אנדערע פלאץ, יא.
הואיל ושינה מקומו, ווען ער קומט צוריק צריך לברך למפרע על מה שאכל, ער דארף מאכן א ברכה נאכאמאל אויף וואס ער האט געגעסן. ער דארף מאכן א בענטשן. למפרע מיינט, וואס הייסט למפרע? ער דארף בענטשן, וחוזר ומברך תחילה המוציא וחוזר ואוכל גמר סעודתו.
יא, למפרע טייטשט ברכה אחרונה. דארף מען בענטשן, ווייל עס האט זיך יעצט געענדיגט. א סעודה האט זיך געענדיגט. דו ווילסט נאך א סעודה? דארף מען נאך אמאל מאכן א המוציא.
Speaker 2: אבער ער איז פטור אז ער מאכט א ברכת המזון?
Speaker 1: יא. האסט געגעסן יעצט. אוועקגיין מאכט נישט פטור פון ברכת המזון.
הלכה: שינוי מקום בסעודה — המשך
Speaker 1: אקעי, ער איז ארויס גלייך ארויס פון די היים, אפילו ער איז נישט געגאנגען לבית אחר. אבער הואיל ושינה מקומו, דאס איז א שינוי מקום, וועל איך שוין אוועקנעמען. אויף דעם טאקע קריגט זיך דער רמ״א, אז שינוי מקום מיינט נאר אז מ׳איז געגאנגען אין אן אנדער הויז, אבער אויב מ׳איז געבליבן ביי די טיר הייסט עס נישט אז ער האט ממש אוועקגעגאנגען.
Speaker 2: אה, ס׳הייסט דער רמ״א מיינט יא, פתח שטייט פון אינעווייניג, איך האב געמיינט אז פתח מיינט אינדרויסן.
Speaker 1: ס׳איז קיין… אפילו פון אינדרויסן, אבער ס׳איז קיין… דער רמ״א זאגט אפילו אינדרויסן פון די טיר, דו מוזט גיין נאך צו אן אנדערע פלאץ. יא.
דין למפרע — ברכה אחרונה וברכה ראשונה
Speaker 1: הואיל ושינה מקומו, ווען ער קומט צוריק, צריך לברך למפרע על מה שאכל, דארף ער מאכן א ברכה נאכאמאל אויף וואס ער האט געגעסן. הייסט ער דארף מאכן א בענטשן. ער דארף מאכן… למפרע מיינט… וואס הייסט למפרע? ער דארף ווען בענטשן, וחוזר ומברך המוציא ואוכל כפי גמר סעודתו. יא, למפרע טייטשט ברכה אחרונה. ער דארף בענטשן, האט ער שוין יעצט געענדיגט, די סעודה האט זיך געענדיגט.
פארוואס דארף ער נאך א סעודה? פארוואס דארף ער מאכן נאכאמאל המוציא?
אבער ער איז למפרע, ער מאכט א ברכת המזון. יא, וואס ער האט געגעסן יעצט, אוועקגיין מאכט נישט פטור פון ברכת המזון.
חידוש: מהות הסעודה — ווען מ׳זיצט אויף א סעודה
Speaker 1: פארוואס איז נישט איין לאנגע קביעות סעודה וואס האט געהאט אן הפסק? ס׳איז אינטערעסאנט אזוי. א סעודה איז ווען מ׳זיצט אויף א סעודה. א סעודה פון א מענטש, אז דאס איז די היינטיגע סעודה. און ער גייט אוועק אינמיטן, איז געווארן אויס.
וואס איז אינטערעסאנט, ווייל אונז זענען מיר צומישטע מענטשן, אונז הערן א גאנצע צוואנציק זאכן, אונז הייבן נישט אן צו פארשטיין. רוב הלכות זענען געבויט אויף נארמאלע מענטשן וואס זיצן אויף איין זאך. יעצט רעדט ער מיט זיין חבר, יעצט איז ער נישט אינמיטן א סעודה, ער האט געענדיגט די סעודה. אוודאי דארף ער בענטשן, מ׳בענטשט דאך פאר מ׳גייט אוועק. אבער דו ווילסט עסן נאכאמאל, מאכסטו א נייע סעודה. ס׳איז זייער פשוט, איך בין נישט מסכים.
דער פראקטישער פאל: א מורה הוראה אינמיטן סעודה
Speaker 1: איך בין א מורה הוראה, א איד קומט אינמיטן די סעודה, און מ׳רופט מיך, “טאטי, איינער איז ביי די טיר, גיי ארויס פאר א רגע ענטפער אים.” יא, די פשט איז, איך האב יעצט געענדיגט מיין סעודה. איך האלט אינמיטן א שבת סעודה, מיינע קינדער זיצן דארט, מ׳זינגט זמירות, אינמיטן המוציא לחם, איך האב געלייגט מיין הוט אויף די זמירות און איך בין געגאנגען צום טיר. יא.
ס׳רעדט זיך פון אזא אופן אז די סעודה גייט אן, און אויב איינער גייט ארויס איז כוסס מיין סעודה. און די סעודה גייט אן, ווייל ער לאזט איבער מענטשן.
דיגרעסיע: היינטיגע מענטשן טוען צוויי זאכן אויף איינמאל
Speaker 1: איין מינוט, די נעקסטע הלכה שטייט… און ווען די סעודה גייט אן און דער… אז דער סעודה מיט אים צום, ווייל דארט… די ביזשט איז דאס איז. א מענטש עסט אליין, און די מינוט ער איז אוועג געגאנגען אין איפשטאט אז דער סעודה האט זיך געענדיגט, און ער האט געקומען צוריק איפשטאט אז עס הייבט זיך אן א נייע סעודה, און זאל ער עקטן אקורדינגלי און בענטשן און נאכאמאל אנהייבן. איך בין אויך די א צערידע טיפערי אזוי ווי פאר דעם זאגן דער עסט אז דער רמב״ם האט זייער א שיינע איידיע. מ׳זיצט יעצט, גייסט ארויס, האסט גענדיגט זעצן.
אונז זענען בלאפערס, אונז רעדן אונז דיגענען אונז צו זיך אז זיי האלטן אינמיטן זאכן ווען זיי האבן שוין לאנג געסטארטן, מיט שוין מער געווענטש. אונז טוען צוויי זאכן אויף איינמאל א גאנצע סטאטיע. אינמיטן רעדן מיט א מענטש, ער פאר קומט א פאון קאל, רעדט ער מיט א צווייטע מענטש. העלא, איך רעד יעצט מיט דיך. יענער וויל רעדן מיט דיר. נא פראבלעם, זאלסט מיינער דאס נישט דאך. זאל עס קומען שפעטער.
אונז האלטן אינמיטן רעדן דא צו די עולם, לאמיר זיין נישט שטער. די וועלבע זאכן, זיי לערנען רבים און מענטש אויף קאל, מע דארפן צו טאקען. יא, עס זענען רבים חברים שהיושב מלכה. אה, עס האבן דערמאנט. יא, דער רב איז נישט מסכים מיט אייך.
הלכה: חברים שיצאו — דין איבערלאזן א שומר
Speaker 1: דארכער דער רב טאקע זאגט אז לפזח ביתו כושר נעמען די קוגם. אזוי עס איז גענוג א גרויסע הפסקה, מען זאל דארפן אנהייבן. פון אנהייב איז ערזאך נאר געבליבן ביי די הויז.
זאגט דער רב און ווייטער, וואס טוט זיך אן אנדערע ענליכע פאל, אבער אמנישט. חברים זענען געזעצן צוזאמען עסן, און זיי זענען ארויסגעגאנגען.
Speaker 2: צוויינט, פארוואס זאגט ער, דא ליקן עסן חתן חברים?
Speaker 1: סתם איז דער גמרא איבעסטען אזא פאל. עס איז געוואס געגאנגען אביסל, אבער… איך ווייס פארוואס, מען גייט נישט ארויס פון מיטן אסיהו, דער אין דער וועלט ער עמד. קאל עול, פריערן האט ער געהאט א דינגען מיט קאלע לחברים, דבר רימה, און יעצט האט ער איינס. די אלע חברים. איך רעדן, ער דערויסט דאך די גאנצע חברים. דא א חבורה זיצט עסן, עס קומט אז עס גייט דאך א חתן קאלע. וואס דער מענער? מען גייט ארויס, מען מונגט יתלי חילוקח, איך ווייס שוואס.
דין ווען איינער בלייבט — די סעודה גייט אן
Speaker 1: ער איז אימער נישט האבן זאגט נוחלה, אויב זיי האבן איבערגעלאזט איינעם פון די חברים… אז עס טארפעסט א אלטע חורא, אזא קראנקע. אפילו אלע עמר זענען מיוחייב צו גיין ציך חתן מקלה. אקעי. אבער וויינערמיר אינו האבן איבערגעלאזט מענטשן וואס זענען נישט געווען קירגעוניג. דאס ווייסער עס איז דו קייט ארבעט. ווייל די צוויי מענטשן האבן אנגעהאלטן אז די סעודה גייט אן.
ליבא רוחם בברח שניא. אים לא יניחי השם אדם, איז ווייטער צוריק צו די הלכה, אים יצחק, שם יוצר, זיי זאגן אין חולה איז א חידוש, אויב א חלק מענטש איז געבליבן אינעם רבי, זיכער אז דער סעודה גייט נאך אן. אפילו ער האט נישט געקענט אים שלעפן, וואס דו קענסט זאגן? די סעודה האט זיך געענדיגט, מיט די סעודה האט מען נישט געקענט נעמען דעם מענטש. אבער ס׳איז אבער נישט אזוי, ווייל סך הכל בלייבן הייסט נאך אז די סעודה איז אנגעגאנגען.
אבער אויב קיינער איז נישט געבליבן, דארף מען זיין א פרישע ברכה מיט א פרישע המוציא.
שוין, דאס איז וואס שטייט אין שולחן ערוך הלכות ברכת המזון.
הלכה: שינוי מקום ביי פירות און וויין — דער ראב״ד
Speaker 1: וכן, זאגט דער ראב״ד, די זעלבע זאך איז נישט נאר ווען מען עסט א סעודה פון ברויט. מ׳האט געגעבן א מסיבה און מ׳האט זיך צוזאמגעזעצט צו טרינקען וויין אדער עסן פירות. איז יעצט די שאלה וועגן די ברכה פון נאכדעם, על העץ אדער על הגפן.
איז די הלכה, שכל המשנה מקומו הרי פסק אכילתו, האט ער געסטאפט די עסן, ולפיכך מברך למפרע על מה שאכל, ער דארף מאכן א נאכברכה ווען ער דערמאנט זיך, און נאכדעם דארף ער מאכן א פרישע ברכה על מה שהוא צריך לאכול, אויף וואס ער גייט עסן ווייטער.
אדער לכתחילה פאר ער גייט ארויס פון די הויז דארף ער בענטשן, און ער גייט ארויס און ער קומט צוריק, וואשט מען זיך נאכאמאל נישט, מ׳וואשט זיך און מ׳מאכט המוציא.
דער ראב״ד׳ס חילוק: אינעווייניג און אינדרויסן
Speaker 1: זאגט דער ראב״ד, משנה מקומו, דאס איז ווען ער גייט ארויס פון די הויז. אבער אויב ער בלייבט אין די זעלבע הויז, נאר משנה מקומו מפינה לפינה, ער טוישט פלאץ, אינו צריך לברך, ער דארף נישט מאכן א פרישע ברכה, ס׳איז נישט קיין פראבלעם, ס׳איז די זעלבע סעודה. פון איין ווינקל צו די צווייטע ווינקל.
Speaker 2: יא, דעמאלטס איז נישט געווען קיין טישן לכאורה, ער רעדט מ׳זיצט אזוי אויף בענקלעך אדער אויף מסיבין, ס׳הייסט א פינה.
Speaker 1: אבער יא, אינדרויסן…
דין אוכלי מזרחה של תאנה
Speaker 1: אבל… אויך אן אל״ף, נישט אן עי״ן. אוכלי מזרחה של תאנה, די געסטן אויף די מזרח זייט פון א תאנה פייגנבוים, ובאו לאכול ממערבה, ער גייט יעצט עסן אויף די מערב זייט פון די פייגנבוים, צריכין לברך, ווייל אינדרויסן איז נישט דא קיין חדרים, איז נישט דא קיין צימער, סאו ער גייט איז outside, סאו אויף די אנדערע זייט איז אן אנדערע פלאץ.
סאו דער ראב״ד׳ס סימן איז, לאמיר זאגן מ׳מאכט א פארטי און ס׳איז דא ביימער, און מ׳זאגט דו גייסט זיצן מזרחה של תאנה. זייער גוט. אונז מאכן א פארטי, אונז מאכן א בארביקיו, ס׳איז דא פייגנביימער. וואו גייט עס זיין? מ׳שרייבט אויף די אינוויטעישאן, מזרחה של תאנה. דארט איז א מקום. גייסט צו מערבה של תאנה, דאס איז אן אנדערע חבורה, דאס איז אן אנדערע פארטי.
Speaker 2: איך ווייס אז דו ביסט שוין מסכים.
דער ראב״ד׳ס השגה: לא ידע מתחילה לכך
Speaker 1: אומר הראב״ד, אלעס איז אמת. סך הכל וואס דער ראב״ד האט געזאגט איז אמת. זאגט דער ראב״ד, אמר אברהם, אלעס איז אמת, נאר ווי איז לא ידע מתחילה לכך? זאגט ער, אויב א מענטש האט יא געוואוסט אז ער גייט גיין צו די אנדערע זייט, אונז האבן, היינטיגע מענטשן האבן אן אנדערע נוסח, אונז האבן נישט קיין דעת. די גאנצע קאנצעפט פון דעת הייבט זיך נישט אן. ס׳איז דא וואס זאגן אז היינט האבן מענטשן יא דעת, נאר מ׳דארף אוועקגיין. איך זאג אנדערש, אונז האבן קיינמאל נישט קיין דעת, ממילא איז מען פטור בכלל פון די גאנצע זאך.
הלכה: בירך על הפת פטר כל הפרפרות — עיקר וטפל
Speaker 1: אקעי, סאו לאמיר אריינגיין ווייטער. “בירך על הפת”, וואו בין איך דא? ס׳איז זייער אינטערעסאנט, די הלכה גייט אריין אויך אין הלכות סעודה. סאו, מאכט מען אמאל אזוי לערנען עיקר און טפל.
Speaker 2: ניין, אבער ס׳איז הלכות סעודה.
Speaker 1: “בירך על הפת פטר כל הפרפרות”, איז ער מיט דעם פטר׳ט ער אלע פרפרות.
וואס טייטשט די עיקר ווארט פרפרות?
Speaker 2: דו ווילסט טשעקן?
Speaker 1: ניין, ווייל דער פת איז חשוב׳ער. זייער גוט.
מעשה קדירה און תבשיל
Speaker 1: די זעלבע זאך, “ובירך על מעשה קדירה, אויב ער האט געמאכט א ברכה אויף א מזונות׳דיגע גריס, פטר את התבשיל”, ווייל מזונות איז חשוב׳ער ווי א שהכל. “ובירך על התבשיל, אם אין עמו מעשה קדירה”.
אה, סאו מזונות מיט א שהכל קענען זיך פטר׳ן איינער דעם צווייטן. אבער די פת און פרפרות, מ׳קען נישט מוציא זיין פת מיט א עץ אדער מיט א אדמה.
און די רמב״ם זאגט אז ביידע גייט ביידע וועגן, יא?
Speaker 2: סיי אזוי שטייט אין די נוסח.
Speaker 1: ניין, א קדירה און תבשיל גייט ביידע וועגן, אבער פת און פרפראות גייט נישט ביידע וועגן.
Speaker 2: ניין, גוט, אין די אלטע רמב״ם שטייט לוי פוטר. דארפן וויסן.
דיסקוסיע: וואס שטייט אין די נוסחאות
Speaker 1: אה, לוי פוטר מעשה קדירה? אז ס׳גייט נאר איין וועג אויכעט, אז די מעשה קדירה איז חשוב׳ער. און דא אין די נוסח וואס אונז האבן שטייט אז ס׳גייט ביידע וועגן.
איך זע די קצות המשנה. אדער די מפרשים קריגן זיך טאקע וויאזוי מ׳לערנט אין די רמב״ם צו, אז פת און פרפראות, אז די חשוב׳ע, די פרפראות איז מוסכם, אז די חשוב׳ע פוטר׳ט די ווייניגער חשוב׳ע, און די ווייניגער חשוב׳ע פוטר׳ט נישט די… סיי לענין פת, סיי לענין מעשה קדירה. אז ס׳איז דא א הייערארקי, ס׳איז דא פת, ס׳איז דא זאכן וואס מ׳עסט מיט די פת, און דא מעשה קדירה, און נאכדעם איז דא תבשיל. קוק, די זופ איז ווייניגער חשוב ווי די לאקשן דערפון. אדער ניין, די זופ און לאקשן זענען די זעלבע חשוב, מעשה קדירה, און זיי פטר׳ן זיך איינער דעם צווייטן.
סיי גוט, אבער ס׳איז אלעס תלוי אין די סוגיא פון די גמרא, און וויאזוי פסק׳נט די קצות המשנה, און וויאזוי פסק׳נט מען להלכה.
וואס שטייט אין שולחן ערוך
Speaker 1: וואס שטייט אין שולחן ערוך?
Speaker 2: יא, קוק אין שולחן ערוך איז דא גארנישט. ער צייכנט נישט געהעריג צו. דער וואס האט געמאכט די פרקים אין די עוז והדר רמב״ם האט געמאכט א שוואכערע דזשאב ווי אנדערע פרקים.
Speaker 1: שאוט אוט.
Speaker 2: ניין, איך זאג די שאוט אוט איז אז אמאל מאכן זיי גוט און אמאל מאכן זיי נישט גוט, און מ׳קען זען, ס׳מאכט זיך א פרק אזוי און א פרק אזוי.
Speaker 1: אקעי.
Speaker 2: און קען קוקן דא, לאמיר זען שנעלער, ער ברענגט יא געווענליך מדויק. און דא שטייט, וויאזוי הייסט עס, די רמב״ם ערוך איז געווענליך מער מדויק, און ער שרייבט אז וואס? ברכת מעשה תבשיל ומעשה קדירה איז פוטר את התבשיל. ס׳שטייט נישט אין די שולחן ערוך די הלכה, ברענגט ער.
דער מנהג העולם
Speaker 2: דער מנהג, זיכער, דער עולם ווייסט וואס דער מנהג איז. דער מנהג איז אז אונז פטר׳ן קיינמאל נישט קיין אדם מזונות. דער רמב״ם איז משמע, לפחות דעות, לפחות איז דער רמב״ם משמע אז אויב איינער זעצט זיך עסן א סעודה און מאכט מזונות, מוז ער נישט נאכדעם מאכן נאך ברכות אויף שוואכערע זאכן, ווייל א מסכתא רייסט דאך א מזונות.
וואס מיינט פרפרות
Speaker 2: א קוק קוק וואס ער זאגט אזוי פרפראות, דער שולחן ערוך טייטשט פרפראות אינגאנצן אנדערש ווי דער רמב״ם. דער רמב״ם זאגט פרפראות מיינט עניטינג וואס מ׳עסט נאכן ברויט.
דיון וועגן ברכות אויף פארשידענע מאכלים אין א סעודה
Speaker 1: אקעי, אבער ס׳איז זיכער אז די הלכה מיינט עס אלעס. אקעי, לאמיר צוריקגיין. וואס הייסט, דו האסט א ספק אז ווען מ׳עסט ברויט מיט אייער און ציבעלע וואשט מען זיך? פשוט, דארף מען זיך וואשן און מאכן א בורא מיני מזונות?
נאכאמאל, ס׳איז אפשר א שאלה, אבער למעשה, הלכה למעשה, ווען מ׳עסט ברויט מאכט מען נאך א ברכה? ניין, ניין, ניין. ס׳איז אוודאי די הלכה איז. אבער די הלכה, מ׳דארף טראכטן וועגן דעם.
איך וויל טראכטן, איך האב נישט יעצט קיין צייט, אבער איך וויל אריינקוקן וועגן דעם מער. אז למשל, אונז האבן זיך דא אוועקגערוקט צוריק צו אונזער ריאליטי, אסאך מאל מ׳עסט א פערל אדער אזא זאך, אסאך מאל איז דא אין דעם א מזונות, א מה שאין כן דא איז דא א זאך, און נאכדעם מאכט מען נאך פאר זיי א באנטש ברכות.
ס׳איז זייער פאני, ווייל ס׳זעט אויס אז דא האסטו א זאך קביעות סעודה, וואס דעמאלטס מאכט מען א ברכה אויף די עיקר. ס׳לעגט זיך אויס פאני אז ווייל דו עסט נישט קיין ברויט, במילא מאכט מען הונדערטער ברכות, פשוט הונדערטער.
קוק, איך וואלט געמיינט צו זאגן אז נאכאמאל, ווען מ׳עסט זופ מיט לאקשן אדער מיט קניידלעך מאכט מען א בורא מיני מזונות, אבער רוב מענטשן מאכן נאך עקסטער א שהכל אויף די זופ. לכאורה דארף מען טראכטן, ווייל די קניידל איז דאך אן עקסטערע זאך, ס׳איז נישט אזוי ווי ס׳איז… מ׳לייגט צו, ס׳איז נישט פשוט אז ס׳הייסט אזוי ווי א גרויסע קעץ, ווען ס׳קאכט מיט דעם ווערט עס א מזונות.
אבער ס׳איז זיכער עפעס פאני, איין מאכל מאכט מען פינף ברכות. ס׳איז אזוי ווי די פלייש טעלער, איז דא א קניידל פון די זייט, איז אלץ א קביעות סעודה, און אויב די עיקר איז געווענליך די קוגל, די מזונות׳דיגע זאך, איז ברוך על מה שאין כן דא, פוטר׳סטו פרפרת. ס׳דארף זיין די הלכה.
סברא: די עיקר זאך זאל פטר׳ן די אנדערע
ס׳מאכט סענס, אין מיין קאפ מאכט סענס אז מ׳זאל וועלן, אפילו ווען מ׳וואשט זיך נישט און מ׳מאכט נישט קיין המוציא, זאל זיין אזא הלכה אז די עיקר זאך וואס מ׳עסט זאל פטר׳ן די… די עיקר איז דאס וואס די בעל הבית׳טע רופט אן די מעין דיש, אדער איינער האט נישט ליב די פלייש און עסט די קוגל בעיקר.
Speaker 2: יא, דאס פארשטיי איך. דער עיקר ענטפערט לויט דער מענטש.
קשיא: סתירה צווישן מציאות און הלכה וועגן וואס איז עיקר
Speaker 1: אבער לויט וואס איז אפישעל, איז דא א גרויסע מחלוקת צווישן די ריאליטי און אונזער הלכה. אין אונזער ריאליטי, געווענליך די סטארטש, די מזונות, מאכט מען אויף א סייד דיש, און די פראטין, די פלייש אדער די פיש, אזא זאך מאכט מען די עיקר. און די הלכה זאגט אלעמאל פארקערט, אז די פת איז די עיקר.
און מ׳דארף טאקע וויסן, אויב אין אונזער קולטור איז די עיקר טאקע די מעין קורס, וואס איז די פלייש טעלער, און ס׳העפפענס טו בי אז די סדר איז אז מ׳וואשט זיך פארדעם אויף ברויט, איך ווייס נישט וואס ס׳איז די ענטפער אויף דעם. ווייל די עיקר וואס דער מענטש דא וויל עסן איז די פלייש.
אבער איך ווייס נישט צו ווי אנדערש דאס איז אמת׳דיג, ווייל טראכט אמאל, מ׳האט געגעסן די קרבן פסח, אמאל פלעגט מען עסן ווייניגער פלייש, געוואנדן.
Speaker 2: דאס איז אמת, אונז עסן מיר זייער אסאך פלייש און אזעלכע זאכן, אמאל איז נישט געווען אזויפיל פלייש.
Speaker 1: מ׳האט נישט געגעסן ווייניגער מאל פלייש, אבער ווען מ׳האט געגעסן האט מען געגעסן אסאך פלייש, ווייל ס׳איז געווען א מתנה.
Speaker 2: רייט, סאו ווען מ׳האט געגעסן פלייש, האט מען זיך געווען בערך אזוי פיל אין סטים, מ׳האט זיך געוואשן און געגעסן אביסל מצה און געגעסן אן עוף פון קרבן פסח, רייט? סאו דעמאלטס אויך האט מען געמאכט א המוציא, מ׳האט נישט געמאכט קיין ברכה אויף די פלייש. סאו דו זעסט אז דער סדר מאכט עפעס סענס.
אויך טיילווייז, דו גייסט אין א פענסי רעסטאראנט, מ׳געבט דיר אלעמאל ברויט פארדעם, נאכדעם געבט מען די פלייש.
Speaker 1: איי, וואס טוט די ברויט? איך ווייס, די ברויט איז בטל, כאילו דו טראכסט, ס׳איז א סטעיק רעסטאראנט, מ׳געבט דיר ברויט.
Speaker 2: יא, באט למעשה, מ׳זעט אז אלעמאל איז אזוי געווען די מנהג, ס׳איז נישט קיין נייע מנהג. סאו עפעס דארף מען פארשטיין, פארוואס מאכט מען א ברכה אויף די פת? דו זעסט דאך אלטס אז די פת האט חשיבות.
תירוץ: פת איז די פונדאמענטאלע זאך וואס האלט סאסייעטי ביים לעבן
איך טראכט אפשר ווייל פת, מענטשן ארבעטן אויף דעם זייער אסאך. איך מיין אז אלע אנדערע זאכן אויסער פת איז א לאקזשורי. פת איז די ביליגסטע זאך וואס קען האלטן סאסייעטי ביים לעבן. ווען ס׳איז נישטא די גאנצע שפע, מ׳מאכט זיך צו צום פת. פת איז די… וואס האט יוסף געטיילט? ער האט געטיילט ברויט פאר׳ן עולם.
אלע אנדערע זאכן זענען זאכן לאקזשוריס, זאכן צום… ברוך השם, אונז האבן מיר היינט אזא גרויסע שפע, מיר קענען אפארדן פלייש און בעסערע זאכן וואס האט מעלות. אבער ווען א מענטש הייבט אן ווערן נערוועז וואס ער גייט עסן, פיילט מען אוועק אסאך פת.
Speaker 1: יא, איך זאג, פת איז סיוויליזעישאן איז געמאכט, אגריקולטור איז געמאכט אויף פת, ס׳איז זייער א בעיסיק זאך. אונזער וועג וויאזוי אונז לעבן מיר, שטעט זענען געמאכט געווארן וועגן ס׳איז געווען פת.
Speaker 2: רייט, סאו פת איז א בעיסיק זאך, ס׳איז גערעכט.
Speaker 1: אפשר איז מער געשמאק אפשר, אדער ער זעט אז ער ווערט מער צמאות. ס׳איז נישט אז די וועלט האט זיך נישט געטוישט, ווייל דו ווייסט דאך פון ליובאוויטש, מ׳עסט ווייניגער פאס ווי מ׳פלעגט אמאל. דאס הייסט, מ׳דארף מדייק זיין.
א קיצור, מ׳דארף עס רעכענען וועגן דעם מער.
גמר בלבו שלא לאכול ולשתות עוד — הלכה פון הפסק בסעודה
איך וועל זאגן נאך וואס, וואס איז א מקום לעיין דא. זאגט דער רמ״א ווייטער, “גמר בלבו שלא לאכול ולשתות עוד”. מ׳האט געלערנט וויאזוי מ׳ענדיגט זיך די סעודה. ווייטער, וויאזוי מ׳ענדיגט זיך די סעודה. צוריק צו די נושא, וויאזוי מ׳ענדיגט זיך די סעודה.
די איין הלכה פון די קינוח סעודה, פרעגט שוין אז לכאורה קומט עס נישט דא אריין, אבער אונז פארשטייען אז דאס האט לכאורה צו טון מיט דעם אז ס׳איז נישט א חסידה. אבער מ׳גייט צוריק צו די נושא פון וויאזוי מ׳איז מפסיק די סעודה, רייט?
Speaker 2: יא.
רמ״א: גמר בלבו שלא לאכול ולשתות
Speaker 1: זאגט דער רמ״א, “גמר בלבו”, ער האט אפגעמאכט אז ער האט שוין געענדיגט עסן. “גמר בלבו מלאכול ולשתות”, ער האט געענדיגט אין זיין הארץ פון עסן און טרינקען. “ואחר כך נמלך”, נאכדעם האט ער זיך מיישב געווען אז ער וויל יא נאך עסן און טרינקען. “אפילו לא שינה מקומו”, אפילו ער האט נישט אוועקגעגאנגען פון זיין פלאץ אזויווי מ׳האט פריער געלערנט, ער איז נאך אויף די זעלבע פלאץ, אבער ווייל ער האט מחליט געווען ביי זיך, האט ער שוין געענדיגט זיין סעודה, דארף ער נאכאמאל מאכן א ברכה.
“ואם לא גמר בלבו”, אויב האט ער אבער נישט מחליט געווען, “אלא דעתו לחזור ולאכול ולשתות”, ווי לאנג א מענטש איז נאך אין זיין מצב רוח, אין זיין דעת, אין זיין לב, אז ער האלט נאך אינמיטן די סעודה, “אפילו פסק כל היום כולו”, אפילו ס׳גייט דורך א לאנגע צייט, “אין צריך לברך שנייה”.
דארט זאגט ער, אפילו ער האט זיך שוין נתעכל, לכאורה יא, אפילו ס׳איז שוין געווארן פארדייעט, אבער ווי לאנג ער זיצט נאך ביי די סעודה… איך ווייס נישט.
קשיא: וואס מיינט “אפילו פסק כל היום כולו”?
ס׳מאכט זיך לכאורה נישט אזא עכטע הפסק כל היום כולו אינמיטן א סעודה. אבער ס׳איז א הפסק כל היום כולו, די גאנצע צייט לכאורה.
Speaker 2: אה, הפסק מיינט ער האט געסטאפט, און צוואנציק שעה שפעטער קומט ער צוריק?
Speaker 1: ניין, יעדן טאג איז דאך אזוי. יעדן טאג, דו עסט דאך נישט דארט.
Speaker 2: דארט מיינט ער האלט אינמיטן.
Speaker 1: אבער אינמיטן די סעודה, און דערנאך קומט ער…
Speaker 2: ניין, ער האלט אינמיטן די סעודה, און ס׳איז נאר געווארן זייער לאנג אוועקגעשלעפט. ס׳איז געווען א שינוי, ער האט געדארפט אוועקפארן. אבער ער קומט צוריק גלייך צו די סעודה.
Speaker 1: ער האט נישט געטוישט קיין שינוי מקום.
Speaker 2: ער האט נישט געטוישט קיין שינוי מקום, ער איז געבליבן זיצן אויפן זעלבן פלאץ. שינוי מקום איז עניוועי פסול. ער איז געבליבן זיצן אויפן זעלבן פלאץ.
דיון: פארשטאנד פון “פסק כל היום כולו”
Speaker 1: דערנאך זאגט ער א וויכטיגע הלכה, אז דאס איז נאר מענטשן וואס האבן א שכל וואס איז דא אזא זאך ביי זיי “גמר בלבו”. היינט מענטשן ווייסן נישט וואס דאס איז. אבער ער רעדט פון קריטיקירן מענטשהייט. אבער איך וויל פארשטיין דא פשט.
ער האט געגעסן זיבן אזייגער צופרי א שטיקל ברויט, און ער זיצט ביי די טיש א גאנצן טאג און עסט נישט, און זיבן, ער האט נישט געוואוסט דערפון, ער האט נישט געוואוסט אזא פסוק, אז איך זיץ אין מיין טיש אינדערפרי און איך ווייס אז מארגן… איך שפעטער… אבער ער זיסט מיר דאר… עס איז שוין פארגעסן?
Speaker 2: אז ער האט אריינער אין א דביקות פאר א גאנצן טאג, און ער האט זיך צוריקגעבן א חפה. עס איז נישט דא גראכט איר.
Speaker 1: יא, אבער עס קען מיר נישט זיין, א נישטע… דא אירסטע הלגאי די חסיד גאוואוסט ביי ליבו. שטיי נישט, איך זיץ יעצט, איך האב געסן פרישטאג, איך זיץ גרייט ביי די זעלבע טיש, ווייל איך לערנען א גאנצע טאג, און מארגן א חסן סופר, דארף איך נישט מאכן א ברכת המזון אין צווישן זיך. איך קען נישט זיין.
בואו ונבדיל vs. בואו ונקדש — חילוק צווישן קידוש און הבדלה
Speaker 2: סאו דריי מבדזר, הוי שותן, א גרופע פון מענטשן זיצט זאמען אין טרינקען. ועמרי, בויער נברא בחת המזון, אויב בויער נקזש קידוש.
מקור פאר מנהג ליובאוויטש
סאו דא זעט מען אז ס׳איז א מקור פאר דעם מנהג פון דער חסידי ליבאוויטש, און ביי בחורים אין ליבאוויטש, אז בער פאר א קידוש, אויף פאר׳ן טאג הייבט מען זעצט מען זיך טרינקען, ווייל עס קומען שבת זאלן זאגן קידוש. קידוש אינגען, יא? ער האט נישט געטרינקען, ער האט אנגעהויבן טרינקען פאר שבת, רייט?
אדער בויער נברא בחת המזון, טרינקען מיר נישט ווייטער, אטשי וואכע, און א קאטשי. סאווי זאך די זאך איז לכאורה ביי עסן אויך עס, און נישט דארף געטרינקען. דאך אמאל, בחת המזון, דאכן מיט אייביג.
ווען מענטשן עסן, פון מיר האבן גיין בענטשן, אבער עס דארפן אויך בענטשן, און עס דארפן מאכן קידוש. ווען א חנמיש, עס איז אין זלכאי דברא כתוב באובן. וועמען רציה לעכזא ועליסטעס קודם שוואכע, כאטשי עט נישט איינעם ראשעים.
הלכה: בואו ונבדיל vs. בואו ונקדש
כאטשיילע טאר נישט, פארוואס עס דארפן זיך בענטשן, אדער עס דארף מאכן קידוש. אדער עס דארף מאכן קידוש, און עס דארף זאגן.
Speaker 1: ניין, דאס דארפן מען. דאס דארט צוויי הלכות דאך קידוש. ס׳איז געווארן א הפסק פון זיין סעודה. מילא מוז ער מאכן נאכאמאל אויפער הגפון.
יעצט א נייע זאך, וויבאלד ער האט געזאגט ער דארף זאך בענטשן, אדער ער דארף מאכן קידוש, וואס איז געווארן שבת. ווייל ער דארף בעתים דער עס טון, אבער עס איז צוויי הלכות, אינדערפענדענט הלכות.
אבער אויב ער וויסט נישט איינע צו א גרויסן וואריאנט, זאג איך, דער זאל חלילה וחס נישט זיין א גרויסע סכנה׳לע. עס קען נאך מאכן א כוס, עס קען נישט מאכן נאך א כוס קידוש.
אבער למעשה, בואו ונבדיל, אויב האבן זיי געזאגט “לאמיר גיין מאכן הבדלה”, “אין צריך לחזור ולברך”. אויפצו מאכן קידוש און אויף בענטשן, איז פשט אז זיי האבן געענדיגט די סעודה מיטן דערמאנען די מצוה.
קשיא: פארוואס איז בואו ונבדיל אנדערש?
ווען מען דערמאנט די מצוה אז מען דארף מאכן הבדלה, פארוואס דארף מען נישט לחזור ולברך? וואס איז אנדערש בואו ונבדיל?
Speaker 2: אפשר איז נישטא קיין איסור צו עסן פאר הבדלה? ס׳איז יא דא א איסור צו עסן פאר קידוש?
Speaker 1: אה, “בואו ונאכל אוצרות של בשר ודגים”, בואו ונבדיל אסר׳ט נישט? פארוואס?
Speaker 2: אבער ס׳שטייט דאך אין רמב״ם אז מ׳זאל נישט עסן פאר הבדלה.
Speaker 1: אמת. סאו וואס איז די חילוק?
איך ווייס נישט פארוואס. אפילו זיי האבן געזאגט בואו ונבדיל, ווי לאנג זיי האבן נאך נישט געבענטשט, מעגן זיי נאך יא עסן? ס׳איז נישט צו זיי מעגן, ס׳איז צו זיי האבן מסיח געווען דעת פון זייער סעודה. דאס איז די ערשטע זאך. און אויב יא, פארוואס איז נישטא קיין צורך לחזור ולברך? פארוואס נישט?
וועלן מיר זען. זעט אויס דאס איז טאקע די ווארט, אז בואו ונבדיל אסר׳ט נישט אז זיי זאלן מעגן ווייטער עסן.
תירוץ: חילוק בין איסור עסן פאר קידוש און פאר הבדלה
סאו, אויב ער איז טאקע געגאנגען מאכן הבדלה, ווי געדיינק, איז עס טאקע א הפסק. אבער אויב ער האט נאר געזאגט בואו ונבדיל, קען ער זיך מיישב זיין “ווייסטו וואס, ס׳איז שפעטער בואו ונבדיל, יעצט מעגן מיר נאך עסן”. פונקט ווי מיר האבן געזאגט ביי בואו ונאכל, דאס טאר מען נישט.
סאו ס׳איז א חילוק, דאס איז קלאר. נישט נאר דאס, די חילוק איז דא נישט א דין אז דו שטערסט די ברכת המזון, נאר ס׳איז א דין אין די איסור פון עסן פאר הבדלה ווערסעס די דין פון עסן פאר קידוש.
דער ראב״ד׳ס שיטה
דער ראב״ד איז טאקע מחלק. דו זעסט, דער ראב״ד איז אלעמאל אויף אונדזער זייט. ווען דו פארשטייסט נישט די רמב״ם, קומט דער ראב״ד און ער זאגט דיר “רבינו בדברים אלו שגה, איך פארשטיי אים נישט”.
דער ראב״ד זאגט אז ביי קידוש דארף מען דאך עניוועיס מאכן קידוש ווען ס׳ווערט ביינאכט, סאו מ׳זאגט נישט. הבדלה זאגט דער ראב״ד, ער פארשטייט, אויב מ׳זאגט, איז פשט אז זיי האבן געסטאפט צו טרינקען, אויב זיי האבן נישט, נעמט עס נישט קיין חיוב. סאו ס׳איז דא א חילוק.
Speaker 2: יא, אה, דאס איז אן אמת׳דיגער חילוק. ביי קידוש, אויב מ׳האט מענטשן געזעצט ביי א סעודה ערב שבת, און ס׳איז געווארן ביינאכט, דארף ער דאך פוסק זיין, פורס מפה ומקדש, ער טאר נישט ווייטער עסן ביז ער מאכט קידוש. מה שאין כן ביי הבדלה איז די הלכה אז ער מעג ווייטער עסן ביז ווי לאנג ער ענדיגט עסן און ער מאכט הבדלה. סא אפשר דאס איז די reason פאר די רמב״ם.
Speaker 1: יא, דא האב איך פארשטאנען די רמב״ם.
Speaker 2: אה, ס׳הייסט אז ער זאגט בורא פרי הגפן, מיינט נאך נישט… מה שאין כן בורא פרי הגפן ביי קידוש, איז טאקע יעצט.
Speaker 1: וואס איז די חילוק?
Speaker 2: אבער ס׳איז ווייטער שווער די ראב״ד׳ס קשיא. דער ראב״ד זאגט אז ס׳גייט נישט אן די עצם אפסיק זיין.
Speaker 1: ניין, פארוואס איז די רמב״ם גיין?
הלכה: חילוק בין קידוש להבדלה בנוגע הפסק בסעודה
Speaker 1: יא, אה, דאס איז אן אמת׳ער חילוק. ביי קידוש, אויב א מענטש איז געזעסן ביי א סעודת ערב שבת און ס׳איז געווארן ביינאכט, דארף ער דאך פורס מפה ומקדש. ער טאר נישט ווייטער עסן ביז ער מאכט קידוש. מה שאין כן ביי הבדלה איז די הלכה אז ער מעג ווייטער עסן ביז ווי לאנג ער ענדיגט עסן און ער מאכט הבדלה.
סאו, אפשר דאס איז די ריזן פון דער רמב״ם? יא, אזוי האב איך פארשטאנען דער רמב״ם. אה, ס׳הייסט ער זאגט “בואו ונבדיל” מיינט נאך נישט, מה שאין כן “בואו ונקדש” איז גלייך א הפסק בסעודה, און מ׳זאגט אויף קידוש, ס׳איז וויבאלד אז יעדער איינער ווייסט אז פאר קידוש טאר מען נישט עסן, איז משום עובדא דסעודה, איז עס א מין גילוי דעת שוין אז מען איז מפסיק געווען שוין. עפעס אזוי, ממילא דארף ער שוין טאקע מאכן קידוש, ס׳איז שוין געקומען א צייט פון קידוש. אבער הבדלה ווייסט ער דאך נישט, סאו איז ממילא מעג מען, עפעס אזוי.
אבער סתם אזוי, אפשר רעדט מען אז ס׳איז נאך נישט געווארן ביינאכט, נאך קודם חשכה. מ׳דארף נאך נישט מאכן קידוש, מ׳קען מאכן קידוש, מ׳מעג מאכן קידוש שבת פרייטאג נאכמיטאג, אבער מ׳דארף נאך נישט מאכן קידוש. סאו ממילא, “בואו ונקדש” מאכט אז דו זאלסט ווערן כולו מחויב בקידוש, ווייל דו ביסט מקבל שבת, אדער דו זאגסט פאר די גאנצע מקדש. פארשטייסטו וואס איך זאג?
Speaker 2: אקעי.
דיון: “בואו ונבדיל” איז נישט מחייב
Speaker 1: נעמען מיר נאך איין הלכה. “ניבו אים הבדיל, ניבו לא אים הבדיל”, אזוי שטייט דארטן די לשון, נאכ׳ן זאגן “בואו ונבדיל”, אז ס׳איז נאך נישט מחייב.
הלכה: הטוב והמטיב אויף א נייע וויין
Speaker 1: היו מסובין לשתות יין, אויב מענטשן זיצן און טרינקען וויין, והביאו להם יין אחר, זיי האבן מחליט געווען פאר א נייע וויין, והביאו להם יין אחר, זיי האבן געברענגט אן אנדערע וויין, גויס אוסן אדום, למשל זיי האבן געטרונקען רויטע וויין, האבן זיי געברענגט שווארצע וויין, או ישן והביאו חדש.
איז דער רמב״ם פסק׳נט אז ער דארף נישט מאכן א ברכה, “אינו מברך עליו ברכה אחרונה”, ווייל ס׳איז די זעלבע סארט, איז ער יוצא מיט די פריערדיגע בורא פרי הגפן. אבער ס׳איז דאך א בעסערע וויין, דארף ער מאכן א נייע ברכה, און ער דארף מאכן א ברכה, “ברוך אתה ה׳ אלוקינו מלך העולם הטוב והמטיב”, וואס טוט גוט. איך מיין, הטוב והמטיב אין דעם קאנטעקסט מיינט אז ס׳איז געווען ביז יעצט גוט מיט די פריערדיגע וויין, יעצט מטיב, וואס ס׳מאכט נאך בעסער מיט די נייע וויין.
שטומט?
Speaker 2: איך הער. ס׳האט וועגן דעם פארשידענע הלכות, אבער יא.
Speaker 1: זייער גוט. איז דאס איז עד כאן האבן מיר געלערנט וועגן הפסק. יא? יעצט גייען מיר לערנען אביסל וועגן ווען מ׳מאכט די ברכה.
Speaker 2: לכאורה דארף מען מאכן א הפסק.
Speaker 1: אקעי.
דיון: פשט פון הטוב והמטיב
Speaker 2: הטוב והמטיב איז גאר א גוטע.
Speaker 1: ניין, הטוב והמטיב זעט מיר אויס אזוי ווי “עוד יותר טוב”, דער באקאנטער ניגון. ס׳איז גוט, און ס׳זאל זיין נאך און נאך גוט. הטוב, ס׳איז שוין געווען גוט, והמטיב. זייער אסאך מאל ברכות זענען אזוי ווי ס׳איז יענע דעספערעישאן, ס׳איז יענע צרה, ס׳איז מיר געגעבן. איך בין געווען הונגעריג, האב איך מיר געגעבן ברויט. דא איז דאך אן ענין, א ייחודיג׳ע זאך, איך האב דאך שוין געהאט וויין. ס׳איז א ברכה אויף שפע. הטוב והמטיב, ס׳איז גוט און ס׳זאל זיין נאך בעסער.
Speaker 2: פארוואס זאגסטו נישט פשט? איך וויל זאגן צוויי חידושים אויב דו ווילסט הערן.
Speaker 1: יא.
Speaker 2: איך האב אסאך חידושים, אונז זאגן נישט אלע אונזערע חידושים יעדע מאל אויף די רמב״ם.
Speaker 1: גיב נישט ארויס.
Speaker 2: אונז לערנען רמב״ם, אמאל קומט אריין א חידוש, אבער באמת אויף יעדע שטיקל אין רמב״ם קען מען זיך זאגן א גאנצע שיעור. אונז לערנען דאך פרק א טאג.
חידוש: מטיב איז פאר אנדערע
Speaker 2: הטוב והמטיב, קודם כל די טייטש, קודם כל מטיב איז טייטש פאר אן אנדערן. יא? די הלכה איז דאך אזוי ווי ביי א… די הלכה איז דאך, בשורה טובה אויף עפעס וואס איז פאר זיך אליין זאגט מען שהחיינו. אויב ס׳איז פאר יענעם אויך זאגט מען הטוב והמטיב, רייט? אזוי איז די כלל, און מ׳גייט זען שפעטער לכאורה אין ברכות די שבח.
סא וויין, וויאזוי איז וויין פאר יענעם? די תירוץ איז, אז א איד טרינקט וויין ווערט ער א בעסערע חבר מיט אנדערע אידן.
Speaker 1: אונז האבן מיר געזאגט, אונז האבן מיר געפאסט אז מ׳קען נאר מאכן הטוב והמטיב ווען מ׳זיצט מיט אנדערע מענטשן, וואס דאס איז דאך היום מסיבה. די רמב״ם זאגט דאך דאס.
Speaker 2: איך האב א חבר ר׳ יצחק, ער זאגט אייביג, ווען איך זאג אזאך א תורה זאגט ער, “זייער גוט פאר שלש סעודות.”
הלכה: מ׳מאכט נישט א ברכה ביז דער אוכל איז פאר דיר
Speaker 1: זאגט די רמב״ם, “אין מברכין על האוכל”, און נישט ווייל שלש סעודות איז א שלעכטע זאך, פארקערט, ווייל דאס איז א מין תורה וואס קומט פאר א רבים. סא היינט ל״ג בעומר קען מען זאגן אזאך א תורה.
זאגט די רמב״ם, “אין מברכין על האוכל מכל האוכלין ולא על המשקה מכל המשקין עד שיבוא לפניו”. מ׳קען נישט מאכן א ברכה פאר די עסן איז אין פראנט פון דיר. דאס איז אזוי ווי עובר לעשייתן. סא למשל מ׳סערווירט, און ער מאכט א המוציא, און מ׳גייט אים שוין ברענגען ברויט, רוב בתוכו, מ׳גייט אים שוין ברענגען.
און אויב האט מען יא געמאכט א ברכה, אפילו איבער די אוכל, ווען ברכת הנהנין לפניהם, צריך לחזור ולברך, דארף מען נאכאמאל מאכן א ברכה. ס׳דארף זיין זייער ניכר אז די ברכה איז אויף די זאך. א ברכה איז נישט סתם נאך א געלעגנהייט צו דאנקען דעם אייבערשטן. ס׳איז א ברכה אויף די זאך, ס׳איז זייער מחובר צו די זאך.
חידוש: ברכה איז נטילת רשות וחלות השם
Speaker 1: מ׳דארף זען, אונז האבן שוין גערעדט, אקעי, מ׳וועט שוין רעדן וועגן שפעטער אויך, אבער דו האלטסט אין איין פרעגן, דאס איז ווי די קשיא. א ברכה דארף מען פשוט דאנקען דעם אייבערשטן. איך קען איך יעצט זאגן “ברוך פרי הגפן”? ס׳איז דאך אמת, דער אייבערשטער מאכט דאך פרי הגפן.
אבער ס׳זעט אויס מער, א ברכה איז א נטילת רשות אויף עסן די זאך. ס׳איז נאך א ענין אז ס׳איז א חלות, אזוי ווי “חל שמו של שמים על העשייה”. ס׳ווערט חל. פארדעם א ברכה לבטלה פשוט אז דו ברענגסט דעם אייבערשטנס נאמען אויף גארנישט. דו פארשטייסט וואס איך זאג? ס׳איז א גדר, און די קאמארנער רעדט וועגן דעם, אנדערע.
הלכה: ווען דער אוכל איז פארלוירן געגאנגען נאך דער ברכה
Speaker 1: שלא נטל אוכל לברך עליו. וואס געשעט אין אן אנדער פאל ווען ער האט עס יא געהאט ווען ער האט געמאכט די ברכה, אבער למעשה עפעס איז געשען אינמיטן די ברכה, פון זיין גרויס קדושה, אזוי ווי ס׳שטייט אין די קאמארנער, איז די עסן פארברענט געווארן אין זיין האנט, אושפזין דנורא. אדער ס׳איז פלוצים געקומען א כוואליע, ער האט געגעסן לעבן די וואסער.
אקעי. דארף ער נעמען אן אנדערן און מברך עליו, ער דארף מאכן א פרישע ברכה. נישט נאר פריער ווען מ׳האט געזאגט “צריך לחזור ולברך”, נישט געווען עפעס א ענין פון עפעס א קנס. אפילו ווען דו האסט געמאכט די ברכה האסטו עס געהאט, און ס׳איז געווען א ריכטיגע ברכה בשעתו. אבער למעשה וואס דו ברענגסט איר איז א נייע זאך, אפילו ס׳איז די זעלבע מין. ס׳איז א נייע זאך, ווייל דו דארפסט… איך מיין, נטילת רשות שטימט זייער פשוט אויב גייט מען מיט די שיטה.
זאגט ווייטער דער רמב״ם, אבער למעשה קומט דאך יעצט אויס אז די פריערדיגע ברכה איז געווען אויף גארנישט, ווייל דו האסט נישט הנאה געהאט פון די זאך. זאגט דער רמב״ם, “צריך לומר ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד על ברכה ראשונה”. “ברוך שם כבוד מלכותו” – געבענטשט איז די כבוד מלכות פון דעם אייבערשטן. מ׳ברענגט זייער שטארק ארויס די כבוד מלכות, צוויי נעמען פון כבוד מלכות.
דיון: פשט פון “ברוך שם כבוד מלכותו”
Speaker 1: מיר זעט אויס ווי “ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד” איז א מין פיוס פאר׳ן אייבערשטן. אזוי ווי מ׳בעט איבער דעם אייבערשטן. אדער סיי ווען וואס ס׳האט אויסגעקוקט ווי ס׳איז דא א זלזול אין די נאמען פון דעם אייבערשטן, וואס מ׳האט מזלזל געווען, אזוי ווי דו בעטסט איבער דעם אייבערשטן, אדער דו בעטסט איבער דעם אייבערשטן פאר די עולם, כדי אז די מענטשן ארום זאלן באקומען צוריק די ערנסטקייט פאר די נאמען פון דעם אייבערשטן.
איז ווי דעת איז אסאך מער פשוט, אז די פראבלעם אז א ברכה לבטלה פשוט אז דו האסט געזאגט, אז מ׳זאגט נישט אן השם, נישט א פראבלעם. מ׳האט מזכיר געווען השם אויף גארנישט. אויף וואס איז געווען די שם? אויף אן עפל. וואו איז די עפל? די עפל איז נישטא. נו, און מ׳האט געזאגט “ברוך שם”? הער אויס, הער אויס. איז די שם כאילו געהאנגען אין די לופט. מ׳האט געזאגט א ברכה אויף גארנישט.
“ברוך שם” מיינט דאך “איך דאנק אויף הזכרת השם”. ס׳מאכט אז די הזכרת השם איז משובח, “שם כבוד מלכותו”. אפשר איז די הדגשה אויף די “שם”. “ברוך” – געלויבט איז זיין שמו. ווען דו זאגסט כאילו מ׳קען דאך אנהייבן זאגן, כאילו, אפשר איז עס צו טיף, אבער כאילו מ׳קען דאך אנהייבן זאגן “ברוך אתה השם”. “ברוך שם כבוד מלכותו” – געלויבט איז זיין הייליג נאמען. סאו ס׳מאכט אז די ברכה איז אזויווי א קעטש, ס׳מאכט אז די ברכה זאל נישט הענגען אין די לופט, ס׳זאל חל זיין אויף עפעס. איך מיין אז מיין פשט איז א גראדערע פשט.
Speaker 2: יא, אבער מיין פשט איז די אמת׳ע פשט. ווייל אינצווישן האט ער דאך געזאגט “בורא פרי הגפן”, ווייל דאס איז די פראבלעם, נישט די “שם כבוד מלכותו”. אוודאי איז די שם מלכותו געווארן מחולל, אבער די שם מלכותו איז געווארן מחולל דורך זאגן “בורא פרי הגפן” און גארנישט טון.
Speaker 1: זייער גוט, די רמב״ם איז אזוי ווי… ס׳איז געסקיפט. לאזט מען דעם “בורא פרי הגפן”, דער “בורא פרי הגפן” איז טאקע געווען אזויווי א מיסטעיק, אבער איך זע נישט אז די שם ווערט משובח. איבערדעם, איבערדעם.
Speaker 2: אבער די רמב״ם זאגט נישט אז דאס איז בכלל די פשט. ער זאגט, “כדי שלא יהא שם שמים לבטלה”. דארט איז נישט קיין ענין פון “כדי שלא להוציא שם שמים לבטלה”. אבער די רמב״ם זאגט, עובדים טוען נישט אין יעדע ברכה. אזויווי דו זאגסט זייער גוט, די כהן גדול, פארוואס נישט נאר דעמאלטס? אבער דארט האט די כהן גדול געזאגט נאכדעם, און ער בעט פאר מחילה וכפרה.
פארוואס דארפן די פשוט׳ע כהנים ארום, פארוואס דארפן זיי זאגן “ברוך שם”? ווייל דו זאגסט דאך אז “ברוך שם” איז א שבח על הזכרת השם. ס׳איז דא, ברוב עם כלליות זענען מזכיר השם על הפירות, על הדבר. אבער ס׳איז דא א זאך, דא א שבח וואס קומט אויף הזכרת השם אליין.
Speaker 1: אבער דארט דארף מען נישט פונקט נאכדעם וואס מ׳האט געמעסט אויף א ברכה. נישט געמעסט אויף, ווייל די ברכה האט ער געזאגט, ווייל די שם איז געבליבן הענגען. אז ער האט יעצט מזכיר געווען את השם, ס׳טוט נישט גארנישט די שם, ס׳איז נישטא קיין פירות. קען איך על כל פנים זאגן א שבח על הזכרת השם עצמו. ס׳איז דא א שבח פון הזכרת השם עצמו.
כאילו, לאמיר זאגן, איך האב געזאגט, שטעל דיך פאר איינער וויל אויסלערנען די שם הוי״ה, דארף ער אים זאגן “ברוך השם”, ווייל עס קען דיך חס ושלום דערמאנען די שם. זאגט ער “ברוך השם” כמעט חתום, אזוי ווי די זעסט פאר דיר. דו קענסט גארדלען אז דו זעסט עס פאר דיר, און כולו אין בית המקדש וועט מען אזוי זאגן. ס׳איז זייער א גוטע פשט.
הלכה: מאכן א ברכה ביי א לויפנדע וואסער (אמת המים)
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם ווייטער, “העומד על אמת המים ומברך ושותה, אדם יכול לעמוד…” אה, א נייע הלכה, א נייע וואסער. אה, זאגט דער רמב״ם, “אדם יכול לעמוד…” דו דארפסט מברר זיין די ברכה אויף… יא, און זעה וואס ס׳לייגט. יא, ווען דו שטייסט ביי וואסער און האסט געלערנט… איז א גרויסע פלא אז די וואסער וואס דו גייסט טרינקען איז אויך נישט די וואסער אויף וואס דו האסט געמאכט די ברכה.
זייער גוט, ווייל אזוי ווי הערקליטוס, וויאזוי האט ער געהייסן, דער פילאסאף האט געזאגט, א מענטש גייט נישט אריין צוויי מאל אין די זעלבע וואסער. יא, ווייל א לויפנדע וואסער, א גרויסע וואסער לויפט. “אמת המים” מיינט א סטריעם, א וואסער וואס לויפט.
און ער מאכט א ברכה, “אף על פי שהמים שבאו לפניו בשעת הברכה אינן המים ששתה”, די וואסער וואס ער טרינקט יעצט איז נישט די וואסער אויף וואס ער האט געמאכט די ברכה. אבער אונז זאגן אזוי, “לא נתכוון מתחילה”, דאס איז דאך די נאטור פון די וואסער. ווען ער האט געמאכט די ברכה, האט ער עס געזאגט פאר די וואסער וואס ער גייט טרינקען אין די מינוט ווען עס גייט אנקומען לעבן אים.
דיון: פארוואס איז די ברכה גילטיג ביי אמת המים
Speaker 2: אה, אינטערעסאנט. אן אנדערע מהלך וואלט מען געקענט זאגן אזוי ווי אלעס איז איין גרויסע וואסער. אזוי ווי איין ריזיגע שיסל, אזוי ווי איין גרויסע וואסער. אבער אפשר, אפשר ביסטו גערעכט, ווייל איך טראכט אז אויב די סברא ארבעט, דאן קען איך ווייטער זאגן, איך האב א סערווער, איך זעה אז ער ברענגט שוין, קען איך שוין, ווייל “לכך נתכוון מתחילה” איז דאך א וועג.
אבער דארטן האט עס נאך נישט געהערט צו דיר, אבער ס׳איז נישט געווען לעבן אים. דא ביסטו געווען לעבן דעם. כאילו, האסט ביידע. לעבן דעם, סיי די זאך וואס דו זאגסט, אז ס׳איז נישט געווען איין… ביי “אמת המים”, איך ווייס נישט, טאקע, ער זאגט נישט קלאר ווייל ס׳איז די זעלבע וואסער. איך וואלט געקענט זאגן ווייל ס׳איז איין גרויסע וואסער, אבער דאס איז שוין מער פילאסאפישע שאלה. ווייל דו נעמסט עס ארויס פון א קאפ, און ס׳איז נישט די זעלבע וואסער.
אקעי. קענסט זאגן אז ס׳לייגט שוין אין א קאפ. אבער דו דארפסט קודם מן הארץ. איך געדענק, מענטשן, ס׳איז דא א “water fountain”, יא? אפשר חסיד׳ישע אידן טרינקען נישט פון א “water fountain”, נאר מיט א קאפ. אבער ס׳שטייט נישט אז מ׳דארף טרינקען מיט א קאפ. דו שטעלסט זיך צו די “water fountain”, דו דארפסט טרינקען. סאו ווען הייבסטו אן צו מאכן די ברכה? דו האסט א “button”, יא? איך האב שוין געזען מענטשן אין אקווא פארק, די טענט אן קודם, אבער ס׳פעלט נישט דא קיין עבודה זרה. ס׳איז נאר א water fountain וואס דו גייסט דריקן.
שטעל דיר פאר, איך געדענק אונזער חדר אין אויסלאנד, מ׳האט געדארפט אנצינדן די וואסער און מאכן די ברכה אויף די וואסער וואס פליסט, אבער ס׳פילט נישט אויס א כלי. א שעה די וואסער. דו קענסט זאגן דאס איז א fountain וואס איז אן עבודה זרה. דו וועסט שוין נאך אויך נעמען די לעפל.
Speaker 1: ס׳איז נישט קיין לעפל, ס׳איז א fountain. ער שפריצט אריין אין די מויל. קענסט די fountain נישט אויף די מויל? איך זאג, אבער איך זאג די fountain דארף זיין מער אזויווי נאר.
דיגרעסיע: ברכה אויף באטן/פאונטיין אין מקוה
Speaker 1: סאו ווען הייבט זיך אן צו מאכן די ברכה? ס׳איז דא א באטן, יא? איך האב געזען מענטשן אין מקוה, זיי טוען אן קודם די וואסער… אבער ס׳פעלט נישט דא קיין עובדא דמים. ס׳איז נאר א באטן וואס דו גייסט דריקן. שטעל דיר פאר, איך געדענק אונזער זיידע אין אויסלאנד, האט מען געדארפט אנצינדן די רייסע און נאכדעם מאכן די ברכה אויף די וואסער וואס פליסט. אבער ס׳פעלט נישט דא אזא זאך. א שעה די וואסער… מ׳קען זאגן אז דאס איז א… א פאונטען, לאמיר עסן. דו דארפסט נאך אויך נעמען די לעפל…
Speaker 2: איך זאג די פאונטען נישט. איך זאג, אבער איך זאג די פאונטען דארף זיין מער אזויווי נעמען די לעפל נאכן… און נעמען. און נעמען.
Speaker 1: דו ביסט גערעכט. לכאורה דארף מען נישט. אבער מ׳קען זאגן אז דאס איז די עובדא דמים. מיין פאונטען איז א עובדא דמים. ס׳איז שפריץ וואסער. מ׳גייט א פרעס די באטן, שפריץ וואסער.
הלכה: דברים הבאים בתוך הסעודה ומחמת הסעודה
Speaker 1: אקעי. ביז יעצט האבן מיר געלערנט הלכות הפסק, אזויווי הפסק. יעצט גייען מיר לערנען וואס טוט זיך וועגן… אויף וועלכע עסן דארף מען נישט מאכן אן עקסטרע ברכה.
זאגט דער רמב״ם, “ודברים הבאים בתוך הסעודה”. מיר האבן שוין געלערנט אין א געוויסע זין פריער. דאס איז זייער אינטערעסאנט. פריער, וואס איז די חילוק פון די הלכה פון פריער? דו האסט דאך שוין געלערנט פריער אז פת פוטר את הפרפרת. יעצט קומט א נייע הלכה פון “דברים הבאים מחמת הסעודה”. ס׳איז א פשוט א גרעסערע הלכה. דו ביסט מסכים? מיר וועלן זען. יא? ס׳איז לכאורה נאך א כלל פון די כלל פון עיקר וטפל, אבער ס׳איז פשוט אן אנדערע חלות דערפון.
“דברים הבאים מחמת הסעודה והם מחמת הסעודה בתוך הסעודה” – די צייט ווען מ׳געבט זיי איז עס אינמיטן די סעודה, און די סיבה פארוואס מ׳געבט עס איז עס א חלק פון די סעודה, למשל א חלק פון די מיעל – “אינן צריכין ברכה לא לפניהם ולא לאחריהם, שברכת המוציא שבתחלה וברכת המזון שבסוף פוטרתן הכל”. פארוואס? ווייל “הכל טפילה לסעודה”. אלעס איז א טפל צו די גרויסע סעודה. אזויווי דו האסט געזאגט, ס׳איז דא א טפל אזויווי אין די קרעקער וואו די האלץ, ס׳איז דא א עיקר און א טפל, און דא איז די סעודה.
הלכה: דברים שאינם מחמת הסעודה בתוך הסעודה
Speaker 1: זאגט דער רמב״ם, “ודברים הבאים לאחר הסעודה” – וואס טוט זיך אבער מיט עסן וואס מ׳ברענגט נאך די סעודה? “אבל דברים שאינן מחמת הסעודה, אף על פי שהן באין בתוך הסעודה” – א זאך וואס מ׳ברענגט, אבער ס׳איז נישט מחמת הסעודה, ס׳איז נישט א חלק פון די סעודה, נאר ס׳איז פשוט א גאסט, איינער ברענגט עפעס א מאכל, און די גאנצע איז יא בתוך הסעודה, די צייט ווען מ׳עסט עס איז בתוך הסעודה, אבער ס׳איז עפעס וואס באלאנגט נישט דארטן – “טעונין ברכה לפניהם”. איינער טעון ברכה לאחריהם.
דיסקוסיע: וואס איז א דוגמא פון “אינו מחמת הסעודה בתוך הסעודה”?
Speaker 2: ווייס איך נישט וואס דו רעדסט פון דעם. וואס איז דא א זאך וואס מ׳ברענגט בתוך הסעודה וואס איז נישט מחמת הסעודה?
Speaker 1: למשל, א מענטש מאכט א חתונה, און א מוסד ברענגט א גאנצע טיש מיט ניסלעך, און ס׳ליגט ביי די זייט לעבן די טיר. איך ווייס נישט, קיינער דארף נישט יעצט עכט ניסלעך אינמיטן די סעודה. ס׳איז געמאכט בעיקר פאר די וואס קומען טאנצן, אדער עפעס אזאנס, זאלן קענען עפעס נאשן. איינער נעמט פון דארטן אינמיטן די סעודה. ער וועט עס עסן בתוך הסעודה, אבער ס׳איז נישט מחמת הסעודה. שטימט?
Speaker 2: איך קען עס פרעגן, איך זע אז דו האסט…
Speaker 1: אדער אפשר איז דאס נוגע אונזערע זאכן וואס מ׳ברענגט ראש השנה אלס א גוטע סימן. סימנים. ס׳איז נישט מחמת הסעודה, ס׳איז לכבוד היום טוב ראש השנה. ס׳איז נישט א חלק פון סעודה געווענליך. אקעי. זייער גוט.
הלכה: דברים הבאים לאחר הסעודה
Speaker 1: אבער הדברים הבאים לאחר הסעודה איז זאכן וואס מ׳ברענגט נאך די סעודה, אזוי ווי א נאכשפייז, ביי מחמת הסעודה, ביי שלחן ערוך מחמת הסעודה. דעמאלט איז דאך נישט קיין חילוק. ס׳איז יא א קאמפאט, ס׳איז א סעודה. אבער היות אז ס׳איז לאחר הסעודה, איז טעון ברכה לפניהם ולאחריהם, ווייל דאס האט א נאמען פון א זאך וואס איז לאחר הסעודה.
דיסקוסיע: וואס מיינט “לאחר הסעודה”?
Speaker 2: דארף זיין, ווייל איך וואלט געזאגט קאמפאט איז נישט א לאחר הסעודה, דאס איז די סוף הסעודה.
Speaker 1: אפשר אינו חנם. מיר דארפן עפעס מער ווי דעם. מיר דארפן עפעס נאך א לעוועל, נאכן בענטשן.
Speaker 2: ביי דעם זאגט ער ברכה לפניהם ולאחריהם. נישט… בענטשן קען דאך זיכער פטר׳ן אויף די קאמפאט.
Speaker 1: האסטו אמאל געזען איינער מאכן א נאך-ברכה אויף זיין קאמפאט?
Speaker 2: אה, וואס איז די אידן וואס מאכן א עטליכע זאכן, דארף מען זען צו ס׳איז ריכטיג.
Speaker 1: אבער איך וואלט געזאגט אז מ׳רעדט דאך לאחר הסעודה כפשוטו. לכאורה וואלט דאס נישט געווען שייך. אויב עפעס וואלט מען געזאגט אז מ׳זאל מאכן א נאך-ברכה נאכן בענטשן, דאס איז דאך ווייטער נישט שייך, ווייל ער קען נישט יעצט מאכן א נאך-ברכה דרבנן. ער איז שוין יוצא געווען. דאס וואלט געמאכט קאמפליצירט.
Speaker 2: ניין, ס׳וואלט געמאכט, שטעל דיך פאר ער מאכט א בורא נפשות אינמיטן די סעודה, לכאורה וואלט עס נישט געטויגט, ווייל ער האט מיט דעם אזוי ווי שוין געבענטשט, עפעס אזוי ווי. ער וואלט אפשר געמאכט א…
Speaker 1: לכאורה, ער מיינט דאס פשוטו כמשמעו, ער מיינט דאס נאכן בענטשן אפשר. סאו ס׳קען זיין אז מ׳רעדט פון עפעס מער ווי קאמפאט. ער רעדט פון נאכן בענטשן, מ׳האט שוין געבענטשט.
דיסקוסיע: פארוואס דארף מען ברכה לאחריהם נאכן בענטשן?
Speaker 2: אבער פארוואס זאל מען לאחריהם דארפן ווען מ׳האט שוין געבענטשט? פארוואס זאל עס טון? ס׳קען גיין באקווארדס די ברכה?
Speaker 1: פארוואס נישט? נישט די בענטשן גייט גיין באקווארדס. אבער ווען איינער עסט אן עיקר און שפעטער האט ער זיך מיישב געווען צו עסן א טפל, ער האט נישט געדארפט מאכן א ברכה? ער האט דאך שוין געבענטשט.
Speaker 2: איי, דו זאגסט בענטשן איז אזוי ווי א קריעת הסעודה, האבן מיר געלערנט פריער?
Speaker 1: ניין, ער האט שוין געדאנקט דעם אייבערשטן לאחר המזון. דאס איז דאך די נאטור פון מזון.
Speaker 2: איך הער, איך הער. אפשר טאקע וועגן דעם, נאר טאקע וועגן דעם דארף ער מאכן. דיין סברה ארבעט נישט.
Speaker 1: ניין, איך זאג, איז די לאחר המזון פשוט נישט פאר די ריזן, אבער דער רמ״א זאגט אזוי ווי דו זאגסט. ער זאגט די הלכה. די סיבה פונעם רמ״א איז אן אנדערע סיבה, ער זאגט אז ער וויל זיך נישט מחבר זיין מיט די פריערדיגע. דאס איז קלאר, די פשטות איז געווען אביסל קאנפיוזינג וועגן דעם. אקעי, אקעי, לאמיר זען דעם רמ״א.
הלכה: יין בתוך הסעודה – שבת/יום טוב לעומת ימות החול
Speaker 1: “שבת ויום טוב”, דער רמ״א גייט דא רעדן פון טעג וואס מ׳מאכט גרעסערע סעודות. “שבת ויום טוב”,
Speaker 2: ניין, ער רעדט ספעציפיש ווען מ׳טרינקט וויין.
Speaker 1: אה, דעמאלטס ווען וויין איז וויכטיג.
Speaker 2: אוודאי, טעג וואס מ׳טרינקט מער וויין.
Speaker 1: “שבת ויום טוב, או בימות החול שאדם אינו קובע סעודתו על היין, שבת ויום טוב, או בימות החול שאדם אינו קובע סעודתו על היין.” שבת און יום טוב איז דאך דא א מצוה פון מאכן קידוש און טרינקן יין און ווערן פרייליך. “או לאחר הקזת דם, עושין סעודה, ואז יש ענין לשתות כדי להחזיר לו דם.” אדער ווען איינער איז ארויס פון א מערכה וואס מ׳סעלעברעיט, א סעודת הודאה.
Speaker 2: אזויווי גארנישט, א סעודת הודאה איז נישט פארשטענדליך פארוואס מ׳איז קובע סעודה.
Speaker 1: אבער אין א מערכה, ס׳איז נישט פארשטענדליך, מ׳איז ארויס פון בית האסורים. “בשעת שיוצא מן המערכה”,
Speaker 2: אה, ס׳איז די זעלבע זאך ווי הקזת דם, אז ער זאל צוריקקומען די כח.
Speaker 1: “וכן כל כיוצא בזה, שדרך לקבוע סעודתו על היין, אז אם בירך על היין שלפני המזון, ובירך בורא פרי הגפן בתחילת הסעודה, פוטר את היין ששותה לאחר המזון קודם ברכת המזון.” אלע וויין וואס מ׳טרינקט אין די סעודה ביז ברכת המזון איז גע׳פטר׳ט מיט די וויין וואס מ׳האט געטרונקען פאר די סעודה, אנהייב סעודה.
Speaker 2: אזויווי יעדן שבת, אזוי איז די…
Speaker 1: אפילו לאחר המזון, אפילו ער… מ׳טרינקט בתוך הסעודה פשוט. ניין, אבער אפילו סוף סעודה א פרישע גלעזל וויין, אויסער אויב מ׳ברענגט אים א נייע בעכער, א נייע וויין, וואס דאס מאכט עס אזוי ווי הטוב והמטיב.
“אבל שאר ימים, צריך לחזור ולברך בתחילה על היין שלאחר המזון.” אנדערע טעג, וואס ס׳איז נישט קיין קביעות על היין, ווען מ׳ברענגט וויין נאך די סעודה, ס׳קומט עפעס אזא סדר אמאל, מ׳ברענגט א גלאז וויין צו עפעס, מאכט מען נאך א ברכה, ווייל ס׳איז נישט קיין חלק פון די סעודה, ס׳קומט נישט צוזאמען מיט די סעודה. דאס איז לכאורה די נקודה. יא.
Speaker 2: סעודה נישט קיין וויין צו די ביצים.
Speaker 1: אזוי זעט מען אויס. יא. רייט?
דיסקוסיע: דער חילוק צווישן ברויט און וויין
Speaker 1: אבער דער רמב״ם זאגט אז דאס איז דווקא די יין שתוך כלי. אנדערע טעג, ברויט, איז דא א סדר סעודה וואס ווערט קאנטראלט פון ברויט, וואו איר נעמט נישט שטאט מען מאכן נאכאמאל א ברכה. אבער וויין איז עפעס אזא… יעדע גלאז וויין איז א דארף פאר זיך. סאו דא האסט דאך קביעות אז א יין. וואלעמען מען זיך געווענליך קען מען יוצא זיין איינער מיט׳ן צווייטן סברכה. אבער וואלעמען האבן זיך געווענען. כול אחת דעכרד, שאין ביתה בליהו פני, שיאנו הכל אחר אכד. נישט יעדער איינער האט פונקט דעמאלט די…
דיסקוסיע: שמיעת ברכות אינמיטן עסן
Speaker 2: מען טאר נישט רעדן אינמיטן עסן.
Speaker 1: דער רמב״י האבן געזאגט די הלכה אין הלכות׳ געזונטהייט. די גמראה מרקבונים האלט איך מיטן שלינגען, מיילער האט עס נישט קענען ענטפערן אן מיין, איז דער אופן אזוי מען טוט עס איז מ׳דארף ווארטן ביז מ׳איז ערווענטלעבן, עס טארט די שלינגען אראפ, און מאך אליין די ברכה. און אויב איינער האט געגעבן א מחה, אויב פראדער א גפון פאר יעדער, איינער האנטל מיטן שלינגען, איך קען עס נישט קענען זאגן אן מיין, עס איז נישט קיין סדר. און די ברכה פאטעט נישט די יען של לאחר המזון.
דיסקוסיע: דריי סארטן וויין – לפני, בתוך, לאחר המזון
Speaker 2: אבער ער האט עס שוין געזאגט, ווייל ער רעדט אים שער היימים.
Speaker 1: יא יא, נאך ער האט שוין געזאגט,
Speaker 2: ניין, ער מיינט אפילו ייערש בתוך המזון.
Speaker 1: פרייטאג, ער וועגן ייערש לפני המזון. דא דריי יען, דא ייערש לפני המזון, האט ער געוועזן קיין קידוש, קודם מיר געט מען א טרינק וויין, נאכטן האט מען עס נישט עס נישט די ייערש בתוך המזון, נאר ייערש לאחר המזון. דא רעדט ער פון די ייערש בתוך המזון, אז ער פאטעט נישט די יען שלאחר המזון. עד קען פירק תלעד. געוואלדיג.