פרשת בהר - בחקותי

ספירת העומר, שמיטה ויובל, און דער פנימיות׳דיגער סוד פון מנחת העומר

הקדמה: דער סדר פון די שיעורים

רבותי, ס׳איז היינט ערב שבת קודש בהר בחוקותי.

אונז האבן מיר גערעדט אז דער סדר פון די שיעור דעיאר איז ארויסצוברענגען א מער פנימיות׳דיגע מובן וואס אונז לערנען דאנערשטאג און מיטוואך אין די שיעורים פון שמונה פרקים [Shemonah Perakim: Maimonides’ Eight Chapters on Ethics], פון די ענינים פון תיקון המדות [tikkun hamiddos: character refinement], ארויסצוברענגען טיפער פרייטאג על פי דרך הזוהר [al pi derech haZohar: according to the way of the Zohar], על פי דרך הקבלה [al pi derech haKabbalah: according to the way of Kabbalah].

די פנימיות הדברים פון דעם קאמפיין

אונז דארפן אונז יעצט אויך ארויסברענגען, די וואך איז געווען די שיעורים, אפשר מ׳קען זיך נישט רופן קיין שיעורים, אבער די עיקר עבודה די וואך און נעקסטע וואך איז געווען וועגן די קאמפיין וואס אונז פירן כדי אויסצוהאלטן די בית המדרש [beis hamedrash: house of study] א גאנצע יאר. און ס׳איז דא זיכער אין דעם אויך די פנימיות הדברים [pnimiyus hadevarim: the inner dimension of the matters], ס׳קען דאך נישט זיין אז ס׳איז נישט דא קיין פנימיות הדברים אין דעם. דאס איז איין זאך.

די סוגיא פון ספירת העומר

די צווייטע זאך איז, אז אונז לערנען דאך די סוגיא [sugya: Talmudic topic] פון ספירת העומר [Sefiras HaOmer: the counting of the Omer] דא, געבויט אויף די לערנען די רמב״ן על התורה [Ramban al haTorah: Nachmanides’ commentary on the Torah], די דרך האמת [derech ha’emes: the way of truth], און די זוהר [Zohar: foundational work of Kabbalah] וואס גייט מיט די זעלבע וועג, געבויט אויף דעם, אדער ביידע, ס׳איז דא אפשר חילוקים [chilukim: distinctions], מ׳דארף נאך אנקומען צו איון אויב מ׳איז אנגעקומען. אבער אונז גייען אין די זעלבע סוגיא, און ס׳איז יעצט די צייט דערפון.

פרשת בהר בחוקותי און ספירת העומר: איין סוגיא

אפילו מ׳לערנט יעצט פרשת בהר בחוקותי [Parshas Behar-Bechukosai: Torah portions dealing with the sabbatical and jubilee years], לערנען אונז דעם רמב״ן על התורה נאכ׳ן זוהר, אז דאס איז אמת׳דיג די זעלבע סוגיא פון ספירת העומר.

דער פסוק “וספרת לך שבע שבתות שנים”

“וספרת לך שבע שבתות שנים שבע שנים שבע פעמים” [vesafarta lecha sheva shabbosos shanim sheva shanim sheva pe’amim: “And you shall count for yourself seven sabbaticals of years, seven years seven times” – Leviticus 25:8].

זאגט רבינו בחיי [Rabbeinu Bachya: 13th century Spanish commentator], וואס דארף די פסוק אזוי אונז מסביר זיין? שבע שבתות שנים קומט אויס שבע שנים שבע פעמים, איך קען אליינס רעכענען, ווער ס׳קען מעטה [mathematics], קען אליינס רעכענען.

נאר זאגט רבינו בחיי, דא מיינט די פסוק ארויסצוברענגען אז דו זאלסט נישט ציילן סתם זיבן יאר, דו זאלסט ציילן די מדריגה [madreigah: spiritual level] וואס הייסט “שבע שנים שבע פעמים”, און די מדריגה וואס הייסט שמיטה ויובל [shemittah veyovel: sabbatical and jubilee years], דעי זאלסטו ציילן, נישט סתם ציילן. דאס איז וואס די רבינו בחיי זאגט אויף דעם וואס די פסוק איז מאריך, און לכאורה [apparently] לערנט ער אזוי פשט [pshat: the simple meaning].

דער אבן עזרא און דער סוד ימות עולם

און דער רמב״ן וואס האט געזאגט אז דא שטייט, אין אבן עזרא [Ibn Ezra: Rabbi Abraham ibn Ezra, 12th century Spanish commentator], וואס ער זאגט אז דא שטייט סוד ימות עולם רמוז במקום הזה [sod yemos olam ramutz bamakom hazeh: the secret of the days of the world is hinted at in this place].

דער רמב״ן אין זיין דרשה תורת ה׳ תמימה [drashas Toras Hashem Temimah: the sermon “The Torah of God is Perfect”] זאגט אז ער ברענגט דעם שטיקל אבן עזרא און ער זאגט “ואין בספריו דבר המורה על קבלתו הטובה יותר מזה” [ve’ein bisfarav davar hamoreih al kabbalaso hatovah yoser mizeh: “And there is nothing in his books that indicates his good tradition more than this”]. דער רמב״ן אסאך מאל האט ער, אזויווי עס שטייט אין זיין הקדמה [hakdamah: introduction], “חתיכות מגולה ואהבה מסותרת” [chatichus megulah ve’ahavah mesuteres: “revealed pieces and hidden love”] מיט רבי אברהם אבן עזרא, און דא געבט ער אים א מורא׳דיגע קאמפלימענט.

דער רמב״ן׳ס שייכות מיט אבן עזרא

ער האט אויך א רייבעריי מיט רבי אברהם וועגן זיינע סודות [sodos: secrets], רבי אברהם שרייבט סודות, אסאך מאל זאגט ער אז ער האט נישט פארשטאנען אליין זיינע אייגענע סודות, און פארוואס פארשטייט ער נישט דא דעם סוד, וכדומה [vechadoimeh: and the like].

דא זאגט דער רמב״ן אז דעם שטיקל אבן עזרא איז נישטא קיין בעסערע פלאץ וואו דו זעסט אז דער אבן עזרא האט ריכטיג מקבל געווען [mekabel: received] די קבלה [kabbalah: the tradition], אין אנדערע ווערטער, דאס איז א הסכמה [haskamah: approbation] פון רמב״ן אויף קבלת רבי אברהם אבן עזרא. קבלת רבי אברהם אבן עזרא איז געווען ריכטיג, ווייל ער האט פארשטאנען ריכטיג די סוד פון שמיטה ויובל, וואס דאס איז די סוד פון ימות עולם, וואס דאס איז די זעלבע סוד פון ספירת העומר, די זעלבע סוד פון אנדערע מצוות [mitzvos: commandments] וואס גייען מיט ספירה דשבעה [sefirah deshiv’ah: counting of seven], אבער בפרט [bifrat: especially] די צוויי מצוות וואס גייען ביז ניין און פערציג, אזויווי מיר האבן געלערנט לעצטע וואך.

דער צוזאמענהאנג צווישן דעם קאמפיין און ספירת העומר

די אלע זאכן זענען קאנעקטעד. ס׳איז דאך נישט בחנם וואס אונזער סדר איז נישט פון היינט, שוין דריי, פיר, פינף יאר מיין איך, וואס יעדע יאר ערב שבועות [erev Shavuos: the eve of the holiday of Shavuos] זענען מיר עוסק אין אויפשטעלן די יסוד הממוני [yesod hamamoni: the financial foundation], די יסוד פון פינאנציעלע יסוד פון אונזער בית המדרש אויף א גאנצע יאר. ס׳ווערט מער און מער אז דאס איז די צייט פון דעם, אבער ס׳איז שוין אן אלטע מנהג [minhag: custom] פון א פאר יאר פון אונזער בית המדרש אייני, פון מיר.

דבר טוב שנהג שלוש פעמים

און אז א איד זעט, א איד זעט דאך די הלכה [halachah: Jewish law], דבר טוב שנהג שלוש פעמים ווערט א נדר [davar tov shenohag shalosh pe’amim ve’ert a neder: a good thing practiced three times becomes a vow]. וואס הייסט ס׳ווערט א נדר? די טייטש איז אז ווען א מענטש זעט, ס׳איז שווער צו… פון מענטשן, איינע פון די זאכן וואס שטייט אין ספרים, בפרט אפילו אין ספירת העומר, שטייט אין אריז״ל [Arizal: Rabbi Yitzchak Luria, 16th century master Kabbalist], א מענטש דארף זיך אויסגעפינען זיין דרך פרטי [derech perati: individual path], זיין פרטיות׳דיגע חלק אין תורה [Torah], זיין פרטיות׳דיגע חלק אין אידישקייט, זיין פרטיות׳דיגע חלק אין לעבן, אין עבודת השם [avodas Hashem: service of God].

דער חלק פון יעדער נשמה

די ספרים רופן דאס דער חלק [chelek: portion], די סיבה פארוואס די נשמה [neshamah: soul] איז אראפגעקומען, די סיבה פארוואס די נשמה איז דא בעולם הזה [ba’olam hazeh: in this world]. מען דארף קענען הערן דעם חלק, מען דארף קענען הערן די זאך, אז נישט איז א מענטש צעמישט.

גאולה פרטית: “לכך נוצרתי”

ווי לאנג א מענטש… ס׳איז א גאולה פרטית [geulah pratis: personal redemption], א גרויסע גאולה פרטית, נישט פסח [Pesach: Passover], נישט שבועות [Shavuos: the holiday of Weeks], מתן תורה [matan Torah: the giving of the Torah]. א גרויסער חלק פון גאולה פרטית איז ווען א מענטש ווייסט “לכך נוצרתי” [lechach notzarti: “for this I was created”].

דאס איז די… באמת באופן כללי [be’oifen klali: in a general way] קען יעדער איינער, ס׳איז נישט קיין חכמה [chochmah: wisdom] צו זאגן “לכך נוצרתי” צו זיין אן ערליכער איד, צו זיין א גוטער מענטש, צו מושל זיין [moshel zein: to rule over] אין זיין התפעלות [hispa’alus: emotional reactions], צו מתקן זיין [metakein zein: to repair] די תיקונים [tikkunim: repairs] און ניצוצות [nitzotzos: sparks] וואס זענען זיין חלק, וויאזוי מען וויל עס זאגן. אבער צו וויסן וועלכע זענען דיינע חלקים, וואס איז טאקע דעם חלק, דאס איז א גרויסע גאולה פאר א מענטש.

ספירת העומר און דער אויסגעפינען דעם חלק

און איינע פון די כוונות [kavanos: intentions] פון ספירת העומר, אין די אריז״ל, איז אויסצוגעפינען דאס. נישט ממש אויסצוגעפינען דאס, אויב איינער ווייסט, ער זאל זיך מכניע זיין [machni’a zein: to subjugate oneself] לויט שורש נשמתו [shoresh nishmaso: the root of his soul]. אבער איך בין מפרש [mefaresh: explain] אז אויב אזוי ס׳מיינט אז דורך די דרך פון ספירת העומר געפינט מען דאס אויס.

דער סוד פון קרבן מנחה

איך לערן אויך אז דאס איז די סוד פון מנחת העומר [minchas ha’omer: the Omer meal offering]. איך מיין אז ס׳איז געווען א שיעור וועגן דעם צוויי יאר צוריק אדער אמאל. א מנחה [minchah: meal offering] האב איך א קבלה [kabbalah: tradition], איך ווייס שוין נישט פון וואו, אבער איך האב א קבלה, מקובל בידינו [mekubal beyadeinu: we have received as a tradition], און איך האב געטראפן אויף דעם שפעטער ראיות [re’ayos: proofs], איך מיין דער ישמח משה [Yismach Moshe: Rabbi Moshe Teitelbaum, 19th century Chassidic master] זאגט בערך אזוי, און איך האב געטראפן ממש ראיות אין מפרשים [mefarshim: commentators], איך געדענק נישט יעצט, אבער ס׳איז מקובל בידינו אז די נושא [noseih: topic] פון קרבן מנחה [korban minchah: meal offering], קרבן מנחה איז געמאכט צו באקומען א תשובה [teshuvah: answer/response].

די פעולה פון קרבן מנחה

יעדע קרבן [korban: offering] האט א געוויסע תפקיד [tafkid: role] וואס ער טוט. קרבן מנחה איז וויאזוי מ׳איז דורש את השם [doresh es Hashem: seeking God].

אה, די ראיה [re’ayah: proof] איז “אחרי תשובה” [acharei teshuvah: after an answer], ער איז פון מנחת סוטה [minchas sotah: the meal offering of the suspected adulteress] און מנחת העומר. איך דארף נישט קיין גרעסערע ראיה.

מנחת סוטה: ספק אין הלכה און אין חיים

אז א איד האט א ספק [safeik: doubt], א ספק אין הלכה אפילו, אזוי ווי א סוטה [sotah: suspected adulteress], ער ווייסט נישט אויב זי איז געווען נטמאת [nitma’as: became impure] אדער נישט, אדער אויך א ספק אין חיים, ער ווייסט נישט אויב ער זאל זיך גט׳ן [get’n: divorce] אדער נישט, א ספק. אדער א איד האט אנדערע ספיקות [sefeiykos: doubts], ספיקות אין עבודת השם, ספיקות אין דרך החיים [derech hachaim: the way of life], איז דא וועגן וויאזוי צו באקומען א תשובה, און די וועג הייסט א מנחה, ברענגען א מנחה.

מנחה, די סגולה [segulah: special quality] פון מנחה, נישט די סגולה, די פעולה [pe’ulah: action/effect] פון מנחה איז צו באקומען די תשובה. דאס איז די סוד פון קרבן מנחה, און וועגן דעם איז דא קרבן ציבור [korban tzibbur: communal offering], יעדער קרבן קומט מיט מנחות ציבור, שוין, יעדער קרבן באמת קומט מיט מנחה ונסכה [minchah veniskeha: meal offering and libation], יעדער קרבן האט, אמת דיקי זיכער יעדער קרבן ציבור, דער כהן [kohen: priest] דארף דאך זיין דער מנהיג ישראל [manhig Yisrael: leader of Israel], ער דארף וויסן פון די קרבן מנחה וויאזוי זיך צו פירן, וויאזוי זיך צו פירן בהנהגת הכלל והפרט [behanhagos haklal vehapratt: in the leadership of the community and the individual] אין יענע טאג.

מנחת העומר: א כללית׳ע מנחה

ובפרט [uvifrat: and especially] איז דא א קרבן וואס הייסט מנחת העומר, וואס הייסט א ספעציעלע קרבן, מנחת ביכורים [minchas bikkurim: the first-fruits meal offering], וואס דער כלל [klal: community] ברענגט. מ׳קען אפילו פרעגן, ס׳איז דאך געפאסקנט [gepaskent: ruled in Jewish law] אז יעדער איד זאל ברענגען ביכורים [bikkurim: first fruits], אמת פון שבועות, וואס ביכורים פון פירות האילן [peiros ha’ilan: fruits of the tree] רופן עס די חכמים [chachamim: the Sages], ברענגט טאקע יעדער איד עקסטער, אבער די מנחת העומר האבן די חכמים געלערנט מקרא מלא [mikra malei: from the full text of Scripture], ברענגט יעדער איד, ברענגט נאר כלל ישראל איינמאל. אבער דאס איז א מנחה כללית [minchah klalis: a general meal offering], א מנחת העומר, אזוי ווי מנחת סוטה, און די זוהר שטעלט עס צו אז דאס איז א בדיקה [bedikah: examination] פאר די אשת חיל [eishes chayil: woman of valor], פאר די שכינה [Shechinah: Divine Presence], צו בודק זיין [bodeik zein: to examine] אויב חלילה [chalilah: God forbid] איז אונס, אויב איז נטמאה [nitma’ah: became impure], וטמא נפש ונקתה ונזרעה זרע [vetamei nefesh venikesah venizre’ah zara: “and if she was defiled, she shall be cleared and shall conceive seed” – Numbers 5:28].

יציאת מצרים = כללות, ספירת העומר = פרטים

און די טייטש איז אז די קרבן מנחת העומר פון דעם ציילט מען 49 טעג.

די טייטש איז אזוי, אז די כלל, יעדער איד בתוך כלל ישראל [besoch Klal Yisrael: within the community of Israel] גייט ארויס פון מצרים [Mitzrayim: Egypt], ער וויל דאך אנקומען צו זיין גאולה [geulah: redemption], אבער ער האט נאך נישט קיין גאולה ווייטער, ער קען זיך גאר פון כללים [klalim: general principles], האט מען געלערנט פריער, יציאת מצרים [Yetzias Mitzrayim: the Exodus from Egypt] הייסט כללות [klalus: generality], ספירת העומר הייסט פרטים [peratim: details].

וואס הייסט פרטים?

וואס הייסט פרטים? אז מ׳געפינט אויס חלקם בחיים [chelkam bachaim: their portion in life], יעדער איד געפינט אויס דורכדעם וואס ער איז מרחיב [marchiv: expands] די ענין פון מנחת העומר, ער ציילט פון דעם 49, שבע פעמים בשבע [sheva pe’amim besheva: seven times by seven], און מ׳קען זאגן כאילו [ke’ilu: as if] יעדער איד געהערט אמת׳דיג צו איין טאג ספירה, אזוי קען מען זאגן.

כל ישראל ערבים זה בזה

אדרבה [adrabah: on the contrary], יעדער איינער דארף ציילן אלע 49 טעג, ס׳איז פשוט ווייל כל ישראל ערבים זה בזה [kol Yisrael areivim zeh bazeh: all Israel are responsible for one another], אויב איינער ווייסט נישט, אזויווי די אריז״ל זאגט אויף אנדערע זאכן, אז אויב איינער ווייסט נישט זאגט ער וידוי [vidui: confession], אז ס׳איז דא א וידוי פאר אלע צדי״ק אל״ף בי״ת [tzaddik alef-beis: the righteous alphabet – referring to the alphabetical acrostic of the confession], פארוואס? יעדער מענטש האט דאך געזינדיגט נאר אין איינס, רוב מענטשן האבן נישט געטון אלע אשמנו בגדנו [ashamnu bagadnu: “we have been guilty, we have betrayed” – the confession prayer], און ס׳איז טאקע דברים כלליים [devarim klaliyim: general matters], אבער על חטא [al cheit: “for the sin” – the detailed confession] איז פרטים, נישט יעדער האט געטון די אנדערע, אבער בתוך כלל ישראל, אויב איינער ווייסט נישט זאגט מען א וידוי כללי, ער זאל זיך דערמאנען וואס ער האט געטון. דאס איז די זעלבע בחינה [bechinat: aspect] ספירת העומר.

די 49 סארטן שערי דינים

אבער באמת׳דיג, די אריז״ל זאגט אויב איינער ווייסט, די אריז״ל זאגט אז ס׳איז דא 49 סארטן שערי דינים [sha’arei dinim: gates of judgments], סארטן פראבלעמען וואס זענען דא אויף די וועלט, אויב איינער ווייסט וועלכע איז זיין שורש הנשמה [shoresh haneshamah: the root of the soul], מ׳דארף נישט זינגען אלע, מ׳דארף נאר זינגען איינס, און אין די סידור [siddur: prayer book] האט מען אריינגעזעצט אלע, און מיר האבן קלאר געמאכט אז ס׳איז נישט גענוג צו זאגן אז ס׳איז א משל מיט א נמשל [mashal im a nimshal: a parable with its application], אדער אז ס׳איז דאס זעלבע “כמו שהוא למעלה כן הוא למטה” [kemo shehu lema’alah kein hu lematah: “as it is above, so it is below”], פונקט אזוי ווי ביי א מענטש איז דא פארשידנארטיגע מדות [middos: character traits], איז אויך ביי דער אויבערשטער, אדער די טיפערע זאכן וואס די מקובלים [mekubalim: Kabbalists] זאגן, אז א מענטש פירט זיך אין די מדות החסד [middos hachesed: traits of kindness] איז ער מעורר [me’oreir: awakens] ביי דער אויבערשטער די מדות החסד.

דער קאמפיין אין די טעג צווישן ל״ג בעומר און שבועות

צו מאכן דעם קאמפיין אין די טעג צווישן ל״ג בעומר [Lag BaOmer: the 33rd day of the Omer] און שבועות, אין די צווייטע האלב ספירת העומר. זעט אויס אז דא ליגט עפעס. איך בין טאקע געבוירן אין דער תקופה [tekufah: period], ב׳ סיון [Beis Sivan: the second day of the month of Sivan] בין איך געבוירן געווארן, סאו זעט אויס אז ס׳מאכט סענס אפשר פון דעם הכוונה [hakavannah: the intention]. מ׳דארף עס ארויסהאבן, ס׳איז נישט קיין אפשר.

קנין הליכה: וויאזוי מען טרעפט זיין חלק אין תורה

צוויי טייטשן אין קנין הליכה

און אויף דעם העלפט קנין ההליכה. דאס איז די טייטש, ער זאגט אזא תורה אויף א שטייענדיגע הליכה. און מיין טאטע האט צוגעלייגט אז ער האט געטייטשט אזוי, און איך וויל טייטשן אנדערש, על פי מיין הייליגן טאטע, וואס איז די פנימיות, וואס איז די ווארט פון דעם א קנין הלכה, קנין הליכה, וואס איז די ענין פון הליכה, וואס ער מיינט נישט סתם מיט עפעס א ווארט, ער האט געזאגט עפעס א למדנ׳ישע ווארט, א קנין הליכה.

דער טאטע׳ס טייטש: א מענטש דארף זיין א הולך

אבער מיין טאטע האט געטענה׳ט אז על פי פנימיות וואס ער מיינט איז, אז א מענטש דארף זיין א הולך, כדי א מענטש זאל זוכה זיין צו זיין חלק אין תורה דארף ער זיין א הולך, וואס שטייט אין אלע ספרים, די חילוק פון א מענטש און א מלאך און א בהמה, א מענטש טוישט זיך, א מענטש איז א הולך, א מענטש איז נישט אלעמאל די זעלבע זאך, א מענטש שטייגט פון מדריגה צו מדריגה.

דאס איז אוודאי די זעלבע ענין ווי ספירת העומר, מ׳שטייגט פון מדריגה צו מדריגה, פון מלכות שבמלכות ביז בינה שבבינה, די פשט פון זוהר וואס גייט אויף דעם סדר, אין די סידור שטייט א פארקערטע סדר, אבער נישט יעצט די זמן צו מאריך זיין אין דעם. און דאס האט ער געטייטשט.

דער אייגענער טייטש: הליכה מיינט גיין מיט דער תורה

איך וויל טייטשן אביסל אנדערש, איך טראכט אביסל אנדערש, אז הליכה, הליכה, אדער ווי די הלכה איז, די הליכה דאס איז וויאזוי מ׳גייט מיט דעם. וויאזוי ווייסט א מענטש וואס איז זיין חלק אין תורה? אוודאי דארף ער דאס וואס ער שטייגט, נישט קיין סתירה.

גאולה פרטית: וועלכער טאג איז דיין טאג?

אבער וויאזוי ווייסט א מענטש, די עמידה, דאס הייסט די גאולה פרטית, גאולה פרטית, ס׳איז געווען א שיעור וועגן גאולה פרטית און גאולה כללית פאר פסח, גאולה פרטית איז דאס וואס איך זאג מיין, די עמידה על דעתו, וואס איז זיין פארט, וועלכע פון די טעג פון די ספירה איז אמת׳דיג פאר אים?

די מחלוקת ראשונים און די פנימיות׳דיגע טייטש

יא, ס׳איז א מחלוקת ראשונים צו ס׳איז ניין און פערציג מצוות אדער איין מצוה, איך ווייס די גאנצע מחלוקת, לויט דעם פנימיות קען מען עס פארשטיין, כאילו בעצם די יהודי דארף נאר ציילן איין טאג ספירה, דאס וואס מ׳קען זאגן כאילו אויב יענער מענטש וואלט געוואוסט וועלכע טאג איז זיין טאג, וואלט ער נאר געדארפט ציילן יענע טאג, און ס׳איז א שותפות, יעדער איד, אלע כלל ישראל צוזאמען, ער ציילט, איך צייל מיין טאג, דו ציילסט דיין טאג, ס׳איז א חכמה׳לע, ס׳בלייבט אז יעדער האט געציילט די גאנצע ספירה. און די רעשט פון די טעג קען ער פארגעסן.

די הלכה פון פארגעסן א טאג – א רמז

דאס וואס מ׳פירט זיך נאך פסקים אזוי לפחות אז מ׳האט פארגעסן איין טאג ציילט מען נישט מיט א ברכה, ווייל דו ווייסט נישט וועלכע טאג איז דיין טאג אמת׳דיג צו ציילן, ממילא אז דו ווייסט נישט, קען זיין אז דו האסט פונקט יענע טאג פארגעסן, איינער ווייסט וועלכע טאג איז זיין טאג צו ציילן, איז אנדערע טעג ווען ער האט פארגעסן, לפי דעתי, לפי קבלה, איך וויל נישט זאגן א הלכה, אבער לפי די רמז קומט אויס, איך זאג עס נאר אויף דעם דרך אז מען זאל עס ארויסהאבן, לפי די רמז קומט ארויס אז ער דארף נישט ציילן, ער דארף נישט מורא האבן, ער קען ציילן מיט א ברכה יענע טאג, אלע אנדערע טעג איז ער בעצם פטור, ס׳איז נאר אזא רמז זה לעומת זה, כח הנ״ל לעניות דעתי בהשגותי.

וויאזוי מען טרעפט זיין חלק אין תורה

איז וואס טראכט איך? אז וויאזוי טרעפט א מענטש זיין חלק אין תורה? נאר אז ער גייט מיט דעם. וואס הייסט ער גייט מיט דעם? ער גייט מיט דעם טייטש און ער לעבט מיט דעם, אז ער גייט אין זיין וועג, “בדרכו”, “לך לך בדרך”, ווי די גמרא זאגט, “לך לך בדרך ולא בדרך מצוה”.

אז איינער גייט נאר בדרך מצוה, דעמאלטס טוט ער אלע מצוות, תרי״ג מצוות, אוודאי דאס איז די הליכה פון א איד באופן כללי. אבער איינער וויל טרעפן זיין וועג אין תורה, דארף ער מיטנעמען די תורה, “בהתהלכך תנחה אותך בשכבך תשמור עליך והקיצות היא תשיחך”. ער דארף פרובירן אריינצוברענגען, צו משלב זיין, משלב זיין איז א צו א קליינע ווארט, אריינצוברענגען די תורה אין זיין גאנצע הלוך ילך, אין זיין גאנצע מהלך החיים, לויט ווי ער גייט, ער גייט מיט דעם.

דער ענטפער אויף די קשיא פון “arbitrary” רמזים

און מען דארף דא פארשטיין, דא איז דא א פראבלעם ווען מענטשן זאגן, “אקעי, דו זאגסט א רמז, דו דארפסט מאכן א קאמבינאציע, און שב ואל תעשה, דו האסט געמאכט א גימטריא מיט א רמז, ס׳איז arbitrary, ס׳קען זיין אנדערש, לייג צו, ס׳קען זיין אנדערש”.

אויף וועמען רעדט מען דאך? דאס איז דאך מיין הליכה, איך האב נישט קיין אנדערע הליכה, איך רעד נישט פון כללי אז די גאנצע וועלט מוז אזוי זיין, איך רעד פון מיין הליכה וויאזוי ס׳איז, און דא נאר אין בחינה אזוי טרעף איך מיין חלק אין תורה, איך וויל וויסן וועלכע מצוות דארף איך מער טון, וועלכע חלקי עבודה, וועלכע חלקי תורה, וועלכע וועגן פון לערנען, מיט וועלכע מענטשן צו לערנען, און אין וועלכע פלאץ צו לערנען, וכו׳ וכו׳. דאס איז די סוד פון הליכה.

די צווייטע האלב ספירה – א נייע בחינה

דאס איז אזוי, וויאזוי גייט זיך דאס קאנעקטן צו די נושא פון די טעג פון די זמן, די תקופה, די צווייטע האלב ספירה, מען קען עס רופן, אין קבלה ספרים שטייט, אין עבודת ישראל איז מעריך וועגן דעם, האסטו א נייע בחינה, די צווייטע לעצטע צוויי וואכן אין ספירה, מער ווייניגער נאך ל״ג בעומר. ווייל ספירות, מ׳דארף, מ׳קען דאס עפענען, אבער איך וויל נישט ווערן סטאק אויף דעם יעצט. איך וויל זאגן נאך א ווארט וועגן די המשכות וואס אונז לערנען, וועגן די סוגיא פון די ספירות שבעה און די ספירות ימי עולם. און איך וויל זאגן אזוי, אפשר מיר קאנעקטן אלעס, אבער מ׳דארף נישט אלעס אויספירן און חייב נאר אן.

רמב״ן אויף “ושבתה הארץ שבת לה'” – שמיטה, שבת, און יובל

רש״י׳ס טייטש: “שבת לה'” מיינט לכבוד השם

דער רמב״ן, דא אין די פרשה, רעדט פון דעם פסוק “ושבתה הארץ שבת לה'”. און דער רמב״ן דינגט זיך אויף רש״י. רש״י זאגט “שבת לה'”, “כשם שנאמר בשבת בראשית”. רש״י האט לכאורה פארשטאנען אז “שבת לה'” איז אים שווער. וואס הייסט “ושבתה הארץ שבת לה'”? די ערד איז שבת, טאטשעריעניע שביתה, אויפהערן צו ארבעטן, די ערד הערט אויף צו דיר, אייבערשטער? וואס איז די טייטש?

זאגט רש״י, אלעס איז לה׳. אזוי ווי “ויקחו לי תרומה” – דארט האט אויך דער רמב״ן זיך געדינגען אז ס׳מיינט נישט אזוי על פי קבלה – “ויקחו לי תרומה”, טייטשט רש״י “לי לשמי”, דאס הייסט לכבוד. “לי לשמי” דאס הייסט לכבוד. לכבוד שבת איז לכבוד השם, אזוי ווי שבת בראשית איז לכבוד השם. די שבת וואס מ׳מאכט יעדע וואך איז לכבוד השם, אזוי אויך די שמיטה איז לכבוד השם. דאס איז לשם השם, דאס איז לשמה. דאס איז לכאורה פשוט׳ע טייטש וויאזוי רש״י האט פארשטאנען.

רמב״ן׳ס קשיא: פארוואס שטייט עס דווקא דא?

און דער רמב״ן זאגט, ער פארשטייט נישט וואס רש״י זאגט, דאס איז נישט דער פשט פון די מדרש. לשם השם, יעדע זאך איז לשם השם. עבודה איז לשם השם. פארוואס דארף עס שטיין דא לשם השם?

דאס הייסט, דער רמב״ן האט ארויסגעהאט אז דער נוסח וואס שטייט אין די פסוקים, ס׳איז אויך זייער אסאך זאכן וואס די פנימיות, די דרך האמת, ער פרעגט אזוי א קשיא. איינער קען זאגן, אקעי, דאס טייטש, דאס איז דאס וואס ער מיינט. פארוואס שטייט עס פונקט דא? איי, ס׳קען שטיין אמת׳דיג איבעראל, און דא שטייט עס. וואס איז דיר א חילוק? ס׳איז נישט קיין קשיא.

די תורה׳ס וועג פון אראפלייגן א מצוה ברענגט ארויס דעם סוד

אבער דער רמב״ן קוקט אן, אזוי ווי די תורה, אזוי ווי ס׳זאגט פריער דער רבינו בחיי, אויב ס׳שטייט אין די תורה א גאנצע חשבון, מוז זיין אז די תורה וויל ארויסברענגען עפעס פון דעם וועג. מיר האבן גערעדט וועגן דעם די פארגאנגענע שיעורים אסאך מאל וועגן דעם, די וועג ווי אזוי די תורה לייגט אראפ א מצוה, ווי אזוי זי פארציילט עס, אפילו דער תוכן איז דער זעלבער, ברענגט ארויס די סוד, ברענגט ארויס די פנימיות. “שבת לה'” מוז עפעס מיינען, ס׳איז נישט סתם א זאך. און מיר דארפן דאס אויך טון.

קאנעקשן צו אידישע חשבונות

איך האב דאס געטראכט צו זאגן א קאנעקשן צו די סוגיא פון די אנהייב, אז ווען מ׳ציילט זאכן, ס׳איז דא איינער ציילט און מ׳מאכט אלע מיני וועגן און מעטשד און ער רעדט אזויפיל געלט און אזויפיל געלט. מ׳דארף הערן אז די אידישע נומערן, די אידישע חשבונות, איז שוין געמאכט געווארן כדי אנצוקומען צו עפעס א מהלך. ס׳איז דא עפעס א מהלך אין דעם, ס׳איז דא עפעס א סוד אין דעם, ס׳איז דא עפעס א סטרוקטור, א העכערע סטרוקטור וואס אויף דעם שטייט אלעס. אזוי ווי “שבע שנים שבע פעמים” וואס ווייזט אויף די זיבן ספירות, אויף די זיבן ימות עולם, וכו׳ וכו׳.

רמב״ן׳ס טייטש: שמיטה און שבת גייען אויף דער זעלבער מהלך

זאגט דער רמב״ן, איז נישט דאס די טייטש פון די מדרש, נישט דאס די טייטש פון די ספרי. די ספרי מיינט בכלל עפעס אנדערש. די ספרי מיינט צו זאגן אזוי: ווען די ספרי זאגט אז שבת איז “כשם ששנינו בשבת בראשית”, מיינט עס אונז מסביר זיין אז שביעית, שמיטה מיט שבת גייען אויף די זעלבע מהלך, זיי פארן אויף די זעלבע מהלך.

וואס איז די זעלבע מהלך? נאר מיט איין חילוק, אזוי ווי איך האב לעצטע וואך מסביר געווען, שבת, דאס איז די ענין פון שיתא אלפי שנין הוי עלמא, די זיבן טויזנט יאר פון די וועלט. אבער, וויאזוי הייסט עס, אבער יובל ווייזט אויף א העכערע מדרגה וואס הייסט חמישים שערי בינה, וואס הייסט נאך א העכערע מדרגה.

“שבת לה'” מיינט “שבת להשם הגדול”

און דאס איז די טייטש פון “שבת לה'”. “שבת לה'”, און “לה'” מיינט נישט סתם “לה'”, נאר דער רמב״ן זאגט “להשם הגדול”. מ׳דארף זוכן און אויספיגערן פונקטליך וואס איז די טייטש “להשם הגדול”.

וואס הייסט, ס׳איז דא כביכול, ס׳איז זייער אינטערעסאנט. דער רמב״ן האט אויך פארשטאנען אזוי. ס׳איז דא “השם הגדול”, “השם הגדול והנורא”. פארשטייט דער רמב״ן, כביכול, נישט אז דער אייבערשטער איז גרויס. ס׳איז דא א השגה, ס׳איז דא א ספירה, א מידה פון גאט וואס הייסט “די גרויסע גאט”. ס׳איז דא א מענטש וואס האט א קליינע גאט, “השם הקטן” כביכול. ס׳איז דא א “השם הגדול”, מכלל דאיכא קטן. ער האט קטנות, ער ווייסט נאר אויף וואס שטייט אזוי קטנות.

“השם הגדול” טייטשט גדלות השם, דער השם אליינס האט א גדלות אין זיך. דער אריז״ל האט עס גערופן מוחין דגדלות, אדער דער רמב״ן הייסט עס ספירת התפארת, דער רשב״י ספירת הבינה.

חיי העולמים – די בחינה פון שבת הגדול

“השם הגדול”, אויף דעם שטייט, זאגט ער, “בשבועה אמרתי מזמור שיר לעתיד לבוא שיקבלו שבת מנוחה לחיי העולמים”. חיי העולמים, דאס איז דער “השם הגדול”, נישט סתם “שבת לה'”, נאר “שבת להשם הגדול”, ס׳איז א בחינה פון שבת הגדול, די העכערע לעוועלס וואס מיר האבן מסביר געווען לעצטע וואך, נאך העכער פון דער סתם שבת.

שמיטה, גלות, און די גרעסערע סייקלס פון די וועלט

דער רמב״ן׳ס קשיא: פארוואס איז שמיטה אזוי חמור?

יעצט איז דער רמב״ן מסביר, אויב אזוי דארף מען פארשטיין וואס איז די חומר פון שמיטה. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך.

אלע מצוות, יעדע מצוה האט זיך זיין שכר ועונש. ס׳שטייט טאקע אין די משנה “שאין אתה יודע מתן שכרן של מצוות”, אבער מ׳זעט אז אנדערע מצוות האבן אנדערע לעוועלס פון שכר ועונש. דו האסט חייבי כריתות, חלב איז חייב כריתות, חייבי מיתות בית דין, וכו׳ וכו׳. יעדע זאך האט זיך זיין לעוועל פון שכר, פון עונש. און געווענליך, געווענליך פארשטייט מען דאס, געווענליך מאכט עס סענס. מצוות וואס זענען מער חמור האבן א גרעסערע עונש, וכדומה. דאס איז וויאזוי ס׳ארבעט געווענליך לכאורה פשוט.

דא איז אבער דא א מצוה, שמיטה. שמיטה האט נישט קיין חיוב מיתת בית דין, ס׳האט נישט קיין חיוב לאו, ס׳האט נישט קיין חיוב כרת. ס׳איז בסך הכל א לאו. ווער ס׳עסט שמיטה איז עובר אויף א לאו, דאס איז די גאנצע. און אויף דעם לאו זאגט די תורה אז ס׳קומט גלות, “אז תרצה הארץ את שבתותיה”. כמה פעמים שטייט אין די תורה און אין די נביאים אז אויף דעם לאו קומט גלות.

און דער רמב״ן איז שווער, וואס איז עפעס אזוי חמור? מ׳דארף אמת׳דיג פארשטיין, וואס איז די פשוט׳ע פשט? איך ווייס נישט וואס די פשוט׳ע פשט איז אויף די מינוט.

דער רמב״ן׳ס תירוץ: שמיטה איז א יסוד האמונה – פונקט ווי שבת

זאגט דער רמב״ן, די תירוץ איז אזוי, פארוואס ס׳קומט גלות אויף דעם? ווייל דאס איז דאך א יסוד, נישט סתם א זאך, נישט סתם א מצוה, ס׳איז פון יסודי התורה.

דער משל פון שבת

אזוי ווי שבת, יעדער איינער ווייסט אז דער רמב״ם האט מסביר געווען שוין, אדער אנדערע פאר אים, אפשר אין חז״ל, אז פארוואס די חומרא פון שבת? איינער וואס איז מחלל שבת הייסט א כגוי, און שבת האט דאך א חיוב סקילה, ס׳האט ממש א גרויסע חומר, און סקילה איז אזוי ווי אין די עונשין, אבער ס׳איז זיכער אז ס׳האט אפילו מער פון דעם. מ׳זעט אז א מחלל שבת איז ווי א גוי, ס׳איז דא זאכן וואס איז נאך מער פון דעם.

זאגט דער רמב״ן, דער רמב״ן האט מסביר געווען דאס, און ער ברענגט עס פון רמב״ם, דער רמב״ם זאגט כתב שרומז על זה, מ׳דארף טראכטן צו ס׳איז די זעלבע זאך וואס דער רמב״ן האט פארשטאנען אדער אנדערש, אז די ריזען איז ווייל שבת ווייזט אויף די יסוד האמונה פון חידוש העולם, און אויף דעם דרייט זיך די גאנצע וועלט, סו ממילא איז פשוט אז וועגן דעם איז שבת אזוי חמור.

שמיטה ווייזט אויך אויף חידוש העולם

זאגט דער רמב״ן, פארשטייט איר אויב אזוי, אז אמת׳דיג די זעלבע זאך איז וועגן די ענין פון שמיטה. די זעלבע זאך איז וועגן די ענין פון שמיטה, אז שמיטה איז אויכעט א ווייזט אויף חידוש העולם.

וואס הייסט חידוש העולם? און יעצט דא דארף מען פארשטיין אזא אינטערעסאנטע זאך, ס׳איז דאך מורא׳דיג.

א מעטאדאלאגישע באמערקונג: קשיא על פי פשט, תירוץ על פי סוד

ער זאגט, ער פרעגט א קשיא על פי פשט און ער ענטפערט א תירוץ על פי סוד. יא, דער רמב״ן טוט דאס אסאך מאל אזעלכע זאכן, ווייל דער רמב״ן אמת׳דיג האט ער פארשטאנען אז די סוד, ווען דער רמב״ן זאגט סוד מיינט ער נישט סתם, ס׳איז דא נאך קבלה און נאך עולמות זאכן. ער מיינט צו זאגן אז די תורה פארשטייט מען נישט אמת׳דיג נאר ווען מ׳לייגט צו געוויסע מושגים און געוויסע יסודות וואס זיי מאכן סענס פון די זאכן, און דאס איז די דרך האמת, און נישט סתם א סוד.

אבער ס׳איז דאך טאקע אלץ שווער. צו זאגן אז ס׳איז א רמז אין מקובלים, דער אבן עזרא זאגט אז שמיטה איז א רמז אויף דעם וואס די וועלט וועט זיך אפשטעלן זיבן מאל, און ס׳וועט אריינגיין אין יובל, און אלעס וועט צוריקגיין צום מקור. וועגן דעם איז עס א יסוד פון אמונה, און וועגן דעם ווערט ער עובר אויף שמיטה איז ער אזוי חמור.

ס׳איז מאדנע, וויאזוי קען ער זאגן אז די טעם איז על פי סוד, ווייל על פי סוד איז מרמז אויף יסודות האמונה? איך מיין, איך מיין אז די תירוץ איז אז הן נכון, מ׳דארף טראכטן אין אן אנדערע וועג אין דעם, אבער הן נכון, אין אנדערע ווערטער, אויב ס׳וואלט געווען א דבר חמור, יעדער איינער ווייסט אז ישראל איז שבת, יעדער איינער ווייסט אז שבת כביכול, שטייט אין די תורה, שבת כביכול. איז ממילא ווער ס׳איז עובר אויף שבת איז חייב סקילה, איז ער דינו כגוי, איז ער א שטיקל אפיקורס, א שטיקל כופר במעשה בראשית.

אבער יעצט, דער רמב״ן איז דאך מסביר, ער פרעגט נישט, ווייל וואס איז טאקע די אמת? שמיטה האט טאקע נישט קיין חומרא פון כרת און פון סקילה. ווער ס׳איז עובר אויף שמיטה ווערט נישט קיין מחלל שבת בפרהסיא, ס׳איז נישט קיין מחלל שמיטה בפרהסיא. נאר וואס יא, די תורה זאגט אז ווען מ׳איז עובר אויף שמיטה קומט גלות.

וואס פאר א סארט עונש איז גלות? – א פונדאמענטאלע חקירה

וואסערע מין עונש איז גלות? וועלכע לעוועל עונש איז גלות? מ׳דארף פרעגן אזא חקירה. ס׳דא אזויפיל לעוועלס פון עונשים אין די תורה, ס׳דא מיתה, מלקות, וועלכע לעוועל איז גלות? ס׳איז די גאנצע זאך. אבער ס׳איז נישט קיין לעוועל.

און ס׳איז באמת מאדנע, ווייל מ׳זעט אין אנדערע פלעצער אין די תורה זעט מען, גלות קומט פאר עבודה זרה, פאר עובר זיין אויף כל התורה כולה קומט גלות. אבער נאכדעם זעט מען, ער ברענגט דער רמב״ן ברענגט אפילו א משנה, “גלות בא על” אנדערע זאכן, עינוי הדין, ווייל שמיטת הארץ. און ס׳איז געבויט אויף דעם פסוק, ער ברענגט די משנה אין פרק אבות, וואס איז געמיינט די פסוק. איז וואס איז די פשט? ס׳דא געוויסע חטאים וואס ברענגען גלות.

גלות איז נישט א שטראף – ס׳איז א „אויס-סינק” מיט דעם גרעסערן סייקל

די תירוץ איז, אז ווען מ׳רעדט וועגן גלות, רעדט מען נישט סתם א זאך. גלות, ווי מיר האבן גערעדט אין די פריערדיגע שיעורים וועגן דעם, ס׳דא סייקלס, גרעסערע סייקלס אויף די וועלט. נישט יעדע זאך האט צו טון צו איך האב היינט געטון א גוטע זאך, א מצוה אדער אן עבירה. ס׳דא גרעסערע סייקלס אויף די וועלט.

די נושא וואס הייסט גלות און גאולה, דאס איז די סוד הקץ, די סוד פון די גאנצע נושא, איז נישט סתם איך האב געטון אן עבירה, בין איך חייב גלות. ס׳איז נישטא קיין שום עבירה וואס מ׳איז חייב גלות. דו קענסט טון אסאך עבירות און ס׳וועט נאך אלץ נישט געשען גלות.

גלות געשעט… גלות איז א חיסרון, יא, אוודאי, אין א געוויסן זין דארף זיין די גלות אויף די גאנצע סדר. אבער די גלות געשעט ווען עפעס גייט ראנג, מ׳איז “אויס פון סינק”, קענסטו זאגן, דער מענטש איז אויס-קאנעקטעד מיט די כללות׳דיגע סדר.

דער משל פון אן אדם פרטי – גלות אויף א פערזענליכן לעוועל

אזוי ווי מ׳קען זאגן, ווען מ׳רעדט אלעמאל פון אן אדם פרטי איז גרינגער צו כאפן וואס מ׳מיינט, יא. וואס הייסט חייב חובת גלות? וועלכע גלות? א מענטש איז אויפגעוואקסן אין א געוויסע משפחה, אין א געוויסע קהילה, אין א געוויסע פלאץ. יא, וועסטו זאגן וועלכע עבירה, וועלכע סארט עבירה, לאמיר זאגן וואס מ׳קען זען, וועלכע עבירה איז גורם אז א מענטש זאל דארפן אוועקמופן פון זיין שטאט? איך ווייס, דארפן טוישן משפחה, וכדומה.

גט איז א סארט גלות

א בחינה פון גלות, א גט איז א סארט גלות, יא? די ערשטע גט שטייט “ויגרש את האדם”, מגרשין, לשון לגרש אישה, ס׳איז ארויסגיין פון גן עדן.

דו קענסט נישט זאגן אז ס׳איז דא אן עבירה, דו וועסט פרעגן וואס איז אז גלות פאר שלום בית? וועלכע זאך וועט מאכן אז ער זאל קענען בלייבן מיושב אין זיין שטאט, און ער קען זיין מיט זיינע חברים, מיט זיין משפחה? נישט קיין עבירה, ס׳איז נישטא קיין אזא זאך. א מענטש קען טון גרויסע עבירות און ער ווערט נישט אויסגעווארפן צו גיין אין גלות, און ער קען טון קליינע עבירות, אדער געוויסע זענען אין אונזערע אויגן קלענערע עבירות, און ער דארף גיין אין גלות.

וועלכע סארט עבירות ברענגען גלות?

וועלכע סארט עבירות דארף מען גיין אין גלות? די וואס זענען פוגם אין די זאך. יא, למשל, מ׳רעדט פונקט ווי ביי א סוטה, אז א אישה איז סוטה, אז זי האט אפי׳ א מאן, זי גייט מיט אנדערע, זי רעדט מיט אנדערע פרעמדע מענער, וועסטו פרעגן ווי גרויס איז די עבירה? איך ווייס נישט, דו האסט א ליסט פון עבירות ווי גרויס. ס׳איז אמת, ס׳איז אויך תלוי אין קביעות, אין געוויסע פרטים, אבער אפילו על פי פשטות מזה, קען זיין נישט אזא גרויסע עבירה. ס׳איז דא אנדערע וועגן פון רעכענען אז ס׳איז א גרעסערע עבירה.

אבער דו ווילסט זיין מיט דעם מאן, דו ווילסט זיין אין דעם בית, אין דעם מקום, מוזטו זיך צושטעלן, מוזטו זיין פארט פון דעם מקום. אויב דו טוסט געוויסע זאכן וואס דו פאלסט ארויס פון סינק, דו פאסט מער נישט מיט דעם ריכטיגן סדר פון דעם פלאץ, געהערסטו נישט דארט.

גלות איז אויך א תיקון – „משנה מקום משנה מזל”

גלות איז אויך א תיקון, יא, גלות איז מכפר עוונות. גלות מיינט צו זאגן, סיי, די גלות גייט נישט קענען זיין דאס וואס ער וואוינט נישט, אבער מ׳זאגט אז די גלות, פארדעם איז די צד וואס מ׳זאגט אז די גלות דארף זיין לכתחילה, און די גלות איז א תיקון, יא, גלות איז מכפר.

דאס הייסט, יעצט אין די נייע פלאץ איז נישטא די פראבלעם. ער האט זיך צוקריגט מיט די משפחה, מיט די קהילה, גייט ער אין א צווייטע שטאט, משנה מקום משנה מזל.

וואס הייסט משנה מזל? וואס איז דאס א מזל? מזל מיינט מען די סארט זאכן וואס א מענטש איז אין סינק מיט די סייקל, די גרעסערע סייקל וואו ער לעבט, די סייקל אזויווי שמיטה, אזויווי יובל.

דער רמב״ן׳ס יסוד: אין ארץ ישראל הערשט דער סייקל פון שכינה/בינה

דאס איז וואס ער זאגט אז אין ארץ ישראל הערשט די סייקל וואס הייסט די שכינה, וואס הייסט די בינה, וואס הייסט די סייקל פון שמיטה ויובל. דו ביסט צוקריגט מיט דעם, גייט דיר די וועלט, די ארץ תקיא אתכם, שרייבט דער רמב״ן, יא, זי גייט צוריקנעמען, זי גייט דיך אליינס, די סייקל גייט דיך ארויסווארפן, און דו גייסט אין א צווייטע פלאץ, איז דא אן אנדערע סייקל, דו וועסט זיך אן עצה געבן דארט.

דאס איז די טייטש וואס דער רמב״ן זאגט אז די חומר, און דאס איז וואס ער זאגט ימות עולם, יא, עולם הבא, עולם הבא איז אוודאי עיקר האמונה, אבער מען רעדט נישט סתם עולם הבא, מען רעדט דאך פון דעם וואס די וועלט הייבט זיך אן פון ששת ימי בראשית און ענדיגט זיך מיט עולם הבא, מיט די גאנצע סדר פון די 49,000 יאר וואס איז דא. איז דאס איז א כללות׳דיגע זאך, דאס איז נישט סתם אז מ׳האט געטון אן עבירה, ער זאגט דאס איז די סייקל.

דער זוהר אין בהר: אן עבד גייט ארויס בשמיטה – און דער רמב״ן׳ס לשון

און וועגן דעם, דאס מיינט דער רמב״ן צו זאגן אז דאס איז א חטא וואס די אמת איז, און דער רמב״ן זאגט דא אויך, און מיר האבן גערעדט אמאל שוין וועגן דעם אז די זוהר דא אין פרשת בהר, איך מיין איך געדענק עס איז דא אין זוהר נאך פלעצער, וואס זאגט אז אן עבד גייט ארויס בשמיטה וביובל.

ביובל גייט ארויס אן עבד ווייסן מיר, אבער בשמיטה, עס איז נישט אמת אז אן עבד גייט ארויס בשמיטה, אן עבד גייט ארויס נאך זעקס יאר ווען ער איז געווארן אן עבד, נישט בשמיטה.

דער רמב״ן׳ס לשון: „גם העבד יש לו שמיטה ויובל”

און וואס זאגט אבער דער רמב״ן בפירוש, לשון הרמב״ן איז “גם העבד יש לו שמיטה ויובל”. און מיר זעען דא די זוהר וואס מענטשן, איינער פון די קשיות, עס איז דא א ליסט, דער רמב״ן האט פארענטפערט שוין אסאך מאל אסאך קשיות, א ליסט פון קשיות וואס מענטשן האבן, בעיקר קשיות וואס מענטשן האבן געהאט אויף די זוהר, אז עס שטימט נישט מיט די הלכה, בעיקר זאכן, איך וועל אוודאי נישט יעצט מקדים זיין אבער סתם אזוי, איז איינע פון די קשיות איז די קשיא אז די זוהר אין פרשת בהר זאגט אז אן עבד גייט ארויס בשמיטה, און עס איז נישט אמת אז אן עבד גייט ארויס בשמיטה.

און דבר פלא, איך האב גע׳דיסקאווער׳ט אז די לשון הרמב״ן איז די זעלבע זאך, דער רמב״ן זאגט אז אן עבד האט שמיטה. וואס ער מיינט צו זאגן, ער מיינט נישט צו זאגן אז אן עבד גייט אהיים בשמיטה, די הלכה ווייסט ער, ער מיינט נאר צו זאגן אז דאס איז די זעלבע איידיע.

דער חילוק: כללות׳דיגע סייקלס און פרטות׳דיגע סייקלס

נאר וואס איז די חילוק? גייען מיר צוריק צו אונזער אנהייב שמועס, אז אזוי ווי עס איז דא א סייקל בכללות, איז דא א סייקל בפרטות. אז א מענטש איז “אויט אוו סינק” מיט זיך אליינס, איז ער אין גלות, ער גייט אין גלות מיט זיך אליינס, נישט פון ארץ ישראל, נאר פון זיין משפחה, פון זיין אייגענע נפש אפילו, ער ווערט צעמישט, זיין עצות, ער טרעפט אן אנדערע סייקל וואס ארבעט פאר אים.

דאס איז די בחינה פון עבד שיוצא בשמיטה, וואס איך האב געזאגט אסאך מאל, דאס איז אויך די ענין פון ל״ג בעומר, א מענטש האט געענדיגט, כביכול, ער האט געענדיגט ספירה ביי די דריי און דרייסיג, ווי מ׳זאגט דאך, דער מנהג איז דאך מנהג אבלות פון ספירה, האט ער געענדיגט לויט מנהג אשכנז, און ער שרייבט אריין אז מ׳ענדיגט ביי ל״ג בעומר.

דער צוזאמענהאנג צו ל״ג בעומר

פארוואס? ווייל אונז האבן געענדיגט. די וואס האבן געמאכט די מנהגים האבן פארשטאנען אז ס׳איז דא אסאך מנהגים אין ספירה, ס׳איז דא וואס הייבן אן דעמאלט, ס׳איז דא וואס הייבן אן דעמאלט. ווי יעדער איינער פארשטייט, ער האט זיין ספירה, אזוי ווי אן עבד אז ער גייט ארויס אין שמיטה. וועלכע שמיטה? נישט די שמיטת העולם, שמיטת עצמו, ער האט זיין אייגענע.

עבד היוצא בשמיטה – די פרטיות׳דיגע שמיטה פון יעדן מענטש

די בחינה פון עבד שיוצא בשמיטה און ל״ג בעומר

דאס איז די בחינה פון עבד שיוצא בשמיטה [a servant who goes free in the Shemittah year], אזוי ווי איך האב געזאגט אסאך מאל. דאס איז אויך דער ענין פון ל״ג בעומר [Lag BaOmer: the 33rd day of the Omer count], אז א מענטש האט געענדיגט, כביכול [as it were], ער האט געענדיגט ציילן ביי די דריי און דרייסיגסטע.

דער מנהג אשכנז – די ענדיגונג ביי ל״ג בעומר

מען זאגט דאך די מנהג, ס׳איז דא מנהגי אשכנז [Ashkenazic customs] וואס ווערן געברענגט אין ספרים, אז זיי האבן געענדיגט ל״ג בעומר. דער מנהג אשכנז, זיי שרייען אין איין מאל, מען ענדיגט ביי ל״ג בעומר.

פארוואס? ווייל אונז האבן מיר געענדיגט. די וואס האבן געמאכט דעם מנהג האבן פארשטאנען, און פארדעם איז דאך אסאך מנהגים אין ספירה [the counting of the Omer], דו הייבסט אן דעמאלטס, דו הייבסט אן דעמאלטס, יעדער איינער פארשטייט ווען זיין ספירה איז.

שמיטת עצמו – די אייגענע שמיטה פון יעדן עבד

אזוי ווי א עבד וואס ער גייט ארויס בשמיטה [in the Shemittah year], וועלכע שמיטה? נישט די שמיטה של עולם [the universal Shemittah], שמיטת עצמו [his own personal Shemittah], ער האט זיין אייגענע שמיטה. ער גייט אוועק מיט זיין אייגענע שמיטה, דעמאלטס וועט זיין זיין שמיטה, ער דארף נישט עפעס אנדערש.

דער סוד פון שמיטה ויובל – כלליות און פרטיות

און דאס איז דער סוד פון שמיטה ויובל [Shemittah and Yovel: the sabbatical and jubilee years], וואס ארץ ישראל [Eretz Yisrael: the Land of Israel] שרייט די כלליות׳דיגע שמיטה [the general, universal Shemittah], און ס׳שרייט פאר יעדער עבד די פרטיות׳דיגע שמיטה [the particular, individual Shemittah], און ס׳שרייט פאר יעדער איד אז ער האט זיך זיינע סייקלס [cycles], וואס אויב ער פאלט ארויס דארף ער א וועג אריין.

די שבעת ימי טהרתו – דער צוריקקער אין די זיבן טעג

אזוי ווי מיר האבן געלערנט די שבעת ימי טהרתו [the seven days of purification], גייט ער צוריק אין זיין שבעת ימים [seven days] וואס ער קען אויפטון. און דאס איז אונזער וועג, אונז האבן די עבודות [spiritual service/work] וואס מיר טוען אין די טעג.

פונקטליך פארוואס איז די זאך, דאס איז נאך א שמועס [conversation/discussion], אבער דאס איז דער סדר [order/structure], מיר זאלן קענען האבן א גוטן שבת [a good Shabbat].