סיכום השיעור 📋
סיכום פון דער מיני-סעריע וועגן אינטערנעט, טעכנאלאגיע, און תורה’דיגע עצות
דער קאנטעקסט
דער שיעור איז דער דריטער און לעצטער חלק פון א מיני-סעריע וועגן אינטערנעט, טעלעפאנס, סאושעל מידיא, עי-איי, און אלע פארבונדענע ענינים. ער איז געזאגט געווארן ערב פסח (וואס איז אויסגעפאלן ערב שבת). די ערשטע צוויי שיעורים זענען געווען מער טעאָרעטיש; דער דריטער שיעור גייט איבער צו פּראַקטישע עצות, אבער ערשט נאכדעם וואס מען חזר’ט איבער די יסודות.
—
חלק א: די יסודות פון די פריערדיגע שיעורים
ערשטער יסוד: נאר הקב”ה האט אמת’דיגע מציאות
קיין זאך אין דער וועלט האט נישט א מציאות מצד עצמו – נאר הקב”ה (שם הוי’) איז „הוי’”, ווי דער מהר”ל שרייבט אין הקדמה צו גבורות ה’. אלע אנדערע זאכן זענען כלים אדער וועגן צו אנקומען צו אים; זייער „גוט” איז סעקאנדערי – לויט וויפיל זיי ברענגען צו גאט. „רע” מיינט נישט אן אייגענע שלעכטע מציאות, נאר א חלל – עפעס וואס איז נישט פארבונדן צו גאט.
דער בעל שם טוב זאגט: רע איז א לשון „מלרע” – „אונטן”. דאס מיינט חומר/קליפה – א מדרגה וואס איז נאך נישט מיוחד צו קדושה.
צווייטער יסוד: וואס הייסט „חומר”
– חומר מיינט נישט „שלעכט” – עס מיינט עפעס וואס קען זיין אלעס, וואס האט נישט קיין גבול, קיין יחוד, קיין ייעוד.
– „קדוש” הייסט מיוחד – באלאנגט צו עפעס באשטימטעס. חומר איז דער היפוך: ער איז נישט מיוחד צו גארנישט.
– חומר איז נישט א חטא, אבער ער איז דער שורש פון חטא (אזוי ווי טומאת מת – טויט איז נישט א עבירה, אבער טויט איז דער שורש פון אלע עבירות).
– „פרייהייט” אין דעם נעגאטיווען זין (הפקרות, „איך קען טון וואס איך וויל”) איז דער חומר’דיגער פרידאם – נישט אמת’דיגע חירות.
—
חלק ב: צוויי פאלשע סאלושאנס – און פארוואס ביידע זענען פאלש
1) דער „טעק-חומה” אנגאנג
מאכן א מחיצה/חומה ארום דעם אינטערנעט (פילטערס, פארבאטן, אפשליסן). פארוואס נישט גענוג? ווייל עס איז נישט מתקן דעם חומר – דער פראבלעם בלייבט אינעווייניג; מען שטייט נאר אינדרויסן דערפון.
2) דער „אנטי-טעק / ס’איז בלויז א כלי” אנגאנג
זאגן אז אינטערנעט איז נישט אנדערש פון אלע אנדערע כלים, ס’איז נישטא קיין באזונדערע סוגיא – יעדער זאל סתם פרובירן גוט צו טון. פארוואס נישט גענוג? ווייל עס איגנארירט דעם נייעם סארט חומר וואס דער דיגיטאלער וועלט ברענגט.
וואס ביידע פארפעלן
ביידע זענען אנאלאגע וועלט-טראכטן – זיי זענען נישט גורס אז דער דיגיטאלער רעוואלוציע האט געבראכט א נייע צורה פון חומר: א מער חומר’דיגער חומר.
—
חלק ג: דער חילוק פון דיגיטאל – א נייער סארט חומר
דער משל: פּאַפּיר קעגן סקרין
– פּאַפּיר: „נייר סובל את הכל” – מען קען שרייבן אלעס, אבער וואס מען שרייבט ווערט איין זאך. דער פּאַפּיר נעמט אן א פעסטע צורה.
– סקרין: אפילו בשעת ער ווייזט עפעס, קען ער נאך אלץ זיין אלעס אנדערש – ער ווערט קיינמאל נישט „גארנישט”, ער נעמט קיינמאל נישט אן א פעסטע צורה.
דאס איז ווי א בחור/מבקש וואס הערט פון יעדן אבער ווערט קיינמאל גארנישט – ער וויל האלטן דעם פרידאם. דערפאר איז דער סקרין אזוי מושך – ער רעפּרעזענטירט אומבאגרעניצטע מעגלעכקייטן, אומבאגרעניצטע פרייהייט. דאס איז דער נייער חומר וואס דער דיגיטאלער וועלט ברענגט – א חומר וואס ווערט קיינמאל נישט מיוחד.
—
חלק ד: דער ריכטיגער וועג – דער משל פון חתונה
„שאלת חכם חצי תשובה”
אויב מען פארשטייט קלאר דעם פראבלעם, עפנט זיך כמעט אויטאמאטיש דער וועג צו דער תשובה.
דער משל פון תאוות ניאוף
| אנגאנג | מיינונג | פראבלעם |
|—|—|—|
| פרישות (= חומה) | אפשליסן זיך פון אלעם | מתקן נישט דעם יצר |
| הפקרות (= „ס’איז נאר א כלי”) | טון וואס מען וויל | מען ווערט קיינמאל גארנישט, קיין תיקון |
| חתונה (= דער אמת’דיגער וועג) | נוצן דעם יצר בקדושה | דער איינציגסטער אמת’דיגער solution |
וואס מיינט „חתונה” אלס solution?
– עס נעמט נישט אוועק די נסיונות – מען האט נאך אלץ מחשבות, נסיונות אין גאס, שווערע מאמענטן.
– אבער מען האט א וועג ארויס: ווי רבא אין מסכת כתובות וואס ווערט אנגערייצט פון א פרוי אין גאס און קען גיין אהיים צו זיין ווייב און מתקן זיין דעם תאווה בקדושה.
– א בחור אן חתונה האט נישט דעם וועג – ער האט נישט וואו ארויסצוגעבן דעם כח בקדושה. ווען ער פאלט, ווערט ער ארויסגעווארפן פון עולם התיקון אינגאנצן. ער קען טענה’ן אז ער איז א “פרוש” וואס לעבט אין עולם המלאכים, אבער מצד שני איז ער פיל מער וואלנערעבל.
דער טיפערער נקודה: עולם התיקון
– עולם התיקון איז נישט א וועלט אן יצר הרע. עס איז א וועלט וואו דער יצר הרע האט א צורה – ער איז משמש לצורך איש ואשתו, קינדער, אידישע שטוב.
– ווער עס לעבט אין עולם התיקון, אפילו ווען ער האט א נסיון, קען ער נישט ווערן עולם התוהו – ער האט א שטרוקטור, א ייעוד, א מסגרת.
– עולם התיקון קען נישט זיין דורך פרישות. עולם התיקון איז אריינלייגן א צורה אין דעם חומר, לעבן ווי א בוגר’דיגער מענטש מיט א מסודר’דיגע מהלך – אז ווען מען פאלט היינט, גייט מען ווייטער מארגן.
—
חלק ה: שדים – וואס געשעט ווען פאטענשל בלייבט אן א צורה
די הגדרה פון א שד
דער יצר הרע הייסט אין דער גמרא א שד. א שד איז וואס ענטשטייט ווען א שטארקע פאטענשל/כח בלייבט אן א ריכטיגע צורה. ס’איז ווי עלעקטרישע ענערגיע אן א סטרוקטור – עס באקומט “חצי צורות,” נישט אמת’דיגע צורות מיט עקנות, נאר נפשות/כוחות וואס שטאמען פון דעם אומגעפארמטן פאטענשל.
דער רמב”ם’ס פשט: א מענטש וואס נוצט נישט זיין דעת לטובה ווערט נישט א בהמה – ער ווערט ערגער פון א בהמה, ווייל ער נוצט זיין שכל להזיק און נישט להועיל. דאס הייסט א שד.
דער קריטישער פרינציפ: נייטראליטעט עקזיסטירט נישט
ווען ס’איז דא א פאטענשל (חומר), בלייבט עס נישט נייטראל אויב מען לייגט נישט בכוונה אריין א צורה. עס ווערט פארכאפט דורך “לאוער לייף פארמס” – נידעריגע כוחות וואס כאפן זיך אן.
דער משל פון חמץ (פאסיג פאר ערב פסח)
– א טייג איז מצד זיך נייטראל – מען קען מאכן חמץ אדער מצה
– אבער אין דער לופט דרייען זיך אלעמאל יעיסט-באקטעריעס
– לאזט מען דעם טייג שטיין (שהייה) – כאפן זיך אריין די באקטעריעס און מאכן חמץ אוטאמאטיש
– כדי צו מאכן מצה דארף מען אקטיוו שמירה – בכוונה, במחשבה תחילה
– אזוי אויך ברוחניות: אן אקטיוו אריינלייגן פון קדושה, כאפן זיך אן נידעריגע כוחות
דער משל פון דיבוק
א דיבוק איז א נשמה אן א גוף – א צורה אן חומר, ווי א פאראזיט אדער וויירוס וואס דארף א “האסט” אויף וואס צו לעבן. ווען א מענטש איז בעל הבית אויף זיך – זיין נשמה און גוף זענען פארבונדן ווי ס’דארף – איז נישטא וואו דער דיבוק זאל אריינכאפן. ווען א מענטש איז אביסל אפן, צובראכן, נישט מתוקן – אבער ער האט נאך אלע כוחות – כאפט זיך דער דיבוק אריין און ניצט אים אויס.
דער כלל: “זכה – שכינה ביניהם, לא זכה – אש אוכלתן”
ס’קען נישט בלייבן נייטראל. גרויסע כוחות אן צורה ווערן אדער א כלי פאר קדושה, אדער זיי ווערן פארכאפט דורך שדים/דיבוקים/באקטעריעס.
—
חלק ו: אינטערנעט אלס “חורבה” פול מיט שדים
דער יסוד פון “ראש” אין א חבורה (ר’ אלימלך)
יעדע חבורה דארף האבן א ראש – נישט א דיקטאטור, נאר איינער וואס פירט מיט א סדר. ווען ס’איז נישטא קיין ראש, ווערט דער סטרא אחרא דער ראש. אין א גרופע אן א לעגיטימע פירערשאפט כאפן זיך אריין “פאראזיטן” – מחלוקת, פארדרייטקייט, אדער קולט-לידערס. דאס זעלבע גילט פאר אן איינצעלנעם מענטש: ווער ס’האט נישט קיין אינערליכע פירערשאפט (שכל איבער גוף) – ביי אים כאפן זיך אריין פאראזיטן וואס פירן אים.
אינטערנעט אלס “חורבה”
דער קאמפיוטער איז א “חומר בלי צורה” – ער קען אלעס אבער ער איז נישט מוגדר אין קיין שום ריכטונג. דאס מאכט אים צו א “חורבה” – א פלאץ וואו ס’ליגן בוי-מאטעריאלן אבער ס’איז נישט געבויט, און דארט דרייען זיך שדים.
קאנקרעטע ביישפילן פון “שדים” אין דער דיגיטאלער וועלט:
– Advertisements – א גרויסער שד
– מחלוקת – ווי מענטשן שעלטן זיך אויף טוויטער
– דאפאמין-העקס, ענגער-העקס, קארטיסאל-העקס – מעכאניזמען וואס מאכן דיך נערוועז און פארכאפט
– מיעמס, באבלס, רוחות – אידייען וואס פארן אריין מיט אמאל און יעדער הייבט אן טראכטן עפעס מאדנע
מ’באשולדיגט נישט איין מענטש (נישט מאסק, נישט ביל גייטס). זיי זענען מאשינען וואס פירן אן, אבער ווייל ס’איז נישט געלייגט געווארן במחשבה תחילה א קלארע צורה, כאפן זיך שדים אריין פון זיך אליינס.
שדים און זנות – די אלטע מעשיות ווערן ממש
דער זוהר און אלטע מעשיות דערציילן פון לילית און שדים וואס האבן ליב זנות און פאנטאזיע. פריער איז דאס געווען אין דמיון, היינט האט דער דמיון זיך “סלאביש” געווען אין א סקרין. א בילד פון א מענטש אויף א וועבסייט איז א “צלם” – א שאטן פון א מענטש, נישט קיין מענטש. עס איז א פאנטאזיע, עס בויט נישט קיין קינדער, עס בויט נישט קיין וועלט. אבער דער דמיון האט א כח – ער עקזיסטירט נישט ממש, אבער ער האט מאכט. דאס איז די דיאלעקטיק פון שדים: עס איז נאר א דמיון, אבער דער דמיון האט א כח. שדים קענען נישט לעבן אליינס – זיי דארפן א “קעריער” (carrier), א מענטש וואס טראגט זייערע שיגעונות.
—
חלק ז: תורה אלס פריימוואָרק קעגן שדים
מצוות עשה און מצוות לא תעשה
דער זוהר זאגט: הקב”ה האט אונז געגעבן א תורה מיט צוויי חלקים:
– מצוות עשה = בויען עולם התיקון (חתונה, קינדער, תפילין, דאווענען, לערנען)
– מצוות לא תעשה = שמירה פון שדים ורוחות רעות – נישט עסן חמץ, נישט עסן חזיר, עינויים פון יום כיפור, שופר בלאזן (מניע פון מקטרג) – דאס זענען פראקטישע עצות קעגן קליפות
די גמרא אין סנהדרין: “אין עוד מלבדו” – איז דאס גענוג?
– רבי יוחנן: כשפים ארבעטן ווען מ’מכחיש פמליא של מעלה
– רבי חנינא: “אין עוד מלבדו” כפשוטו – ס’איז נאר דא גאט, כשפים טוען גארנישט
די גמרא’ס מסקנא: “שאני רבי חנינא דנפיש זכותיה” – דער עצה פון סתם זאגן “אין עוד מלבדו” ארבעט נאר פאר איינעם מיט זייער גרויסע זכות’ן. פאר א נארמאלן מענטש איז דאס נישט גענוג – מ’דארף פראקטישע עצות.
—
חלק ח: ערשטע עצה – “אין עוד מלבדו” און איגנארירן
“אין עוד מלבדו” – אמת vs. דרך
– אלס אמת: יא, ס’איז אבסאלוט אמת אז נאר גאט האט מציאות. ווי דער נפש החיים און חסידות ספרים זאגן – ווען מען טראכט “אין עוד מלבדו” ווערן בטל אלע קליפות.
– אלס דרך/עצה: דאס איז די גרעסטע עצה, אבער ס’איז אן עמערדזשענסי עצה – ווי א דעפיברילאטאר פאר א הארץ אטאקע. עס ארבעט אויף “first aid”, אבער מען קען נישט לעבן דערמיט כסדר. At some point, דאס הארץ דארף קענען ארבעטן פאר זיך אליינס.
“נפישא זכותיה” מיינט נישט בלויז מצוות – עס מיינט ער האט זיך געקענט האלטן ביי דעם אמונה אויף א ריכטיגן אופן. דער מעשה מיט’ן איד וואס איז ארויסגעגאנגען פון א פארברענגען, געזאגט “אין עוד מלבדו”, זיך אריינגעבאמפט אין א וואנט, און געזאגט: “איך זע דאך נאך זאכן חוץ פון דיר!” – ס’איז נישט קיין סלאגאן, נישט קיין באמפער סטיקער – ס’איז א טיפע השגה וואס יחידי סגולה קענען דערגרייכן.
פראקטישע אויספירונג: “דער טאטע איז נישט אינדערהיים”
ווען דער יצר הרע קומט קלאפן, ענטפערט מען: “דער טאטע איז נישט אינדערהיים, קום שפעטער.” נישט קעמפן, נישט דיסקוטירן – פשוט refusing the invitation.
דער סוד פון ליל פסח
– “ועבר ה’ לנגוף את מצרים” – נאר גאט אליין, “אני ולא מלאך”
– פרעה קומט זוכן משה’ן – “איך בין נישט אינדערהיים, איך בין עוסק אין ‘אין עוד מלבדו’”
– אלע פראבלעמען, אלע “חולירעס” און “וויירוסעס” – היינט איז פסח ביינאכט, היינט טראכט מען נאר פון דעם אייבערשטן
דער מעשה פון לוט
לוט’ס טעות פסח ביינאכט: ער האט געטרייט צו רעדן מיט זיי – מיט די אנשי סדום. די מלאכים האבן געזאגט: מען רעדט נישט מיט זיי, מען איז נישט דא. נישט אריינגיין אין א דיאלאג מיט’ן יצר הרע.
דאס ארבעט בעסער ווען מען שטייט שוין אין עפעס א גוטע זאך – ווען מען גייט דאווענען, ווען מען גייט לערנען, ווען מען האט שוין א ביסל “נפשיות’דיגע זכותים”.
צוויי פאלשע מסקנות פון “אין עוד מלבדו”
1. “אלעס איז ערלויבט” – ס’איז נאר דא גאט, ממילא מעג מען זינדיגן – פאלש.
2. “אלעס פארברענען” – ס’איז נאר דא גאט, ממילא פארברענט דעם סמארטפאון – אויך פאלש, כאטש עס קלינגט פרומער.
“אין עוד מלבדו” איז למעלה פון דעם חילוק צי מ’דארף פארברענען אדער נישט. פרישה/פארברענען איז אן עצה זמנית – ווי חמץ: מען פארברענט חמץ, אבער נאר פאר א צייט. מען עסט נישט חמץ א גאנצע יאר? ניין!
דער רבי טאר נישט – אבער דער אייבערשטער טאר יא
דער אריז”ל (פתחי שערים) פרעגט: פארוואס האט גאט גענידערט א מלאך? ווייל דער מלאך וואלט קלה געווארן – ער וואלט פארלוירן זיין מדרגה. אזוי אויך:
– דער רבי, דער ראש ישיבה, דער משגיח – זיי קענען נישט גיין אויף אינטערנעט, ווייל זיי וואלטן קלה געווארן. ווען א רבי זאגט “מ’טאר נישט האבן קיין סמארטפאון” – דאס איז אמת פאר אים.
אבער דער פשוט’ער איד: “איך בין נישט מיט’ן רבי, איך בין מיט’ן אייבערשטן.” דער אייבערשטער אליינס טאר יא גיין אויף אינטערנעט – ער ווערט נישט פארלוירן. “כל תנועות לא יתנפעלו” – דער אייבערשטער ווערט נישט באווירקט. דער איד וואס גייט מיט’ן אייבערשטן אליינס – ער קען אויך גיין, ווייל דער אייבערשטער איז אויך דארט.
—
חלק ט: צווייטע עצה – צייטווייליגע פרישות (“מצה”-מאדעל)
דער משל פון חמץ און מצה (זוהר)
דער זוהר זאגט אז מצה איז “מיכלא דאסוותא” – א שפּייז פון היילונג. מצה איז נישט בעסער פון חמץ מצד עצמו – אין א געזונטע וועלט איז חמץ דער נארמאלער צושטאנד. אבער מצה איז א רפואה, ווי דער רמב”ם זאגט: אמאל דארף מען גיין אין דער קצה השני כדי צו באקומען צוריק א באלאנס אין דער נפש. נאך פסח קען מען שוין ארבעטן מיט חמץ און עס “פיקסן”.
פראקטישע אנווענדונג – “דידזשיטעל דיטאקס”
אזוי ווי מען עסט נישט חמץ זיבן טעג א יאר, אזוי זאל מען זיך צייטווייליג אפּרייסן פון דער דיגיטאלער וועלט. שטעל זיך פאר אלע אידן וואלטן זיבן טעג א יאר נישט געטאטשט קיין סקרינס, קיין פאונס. מען וואלט עס “פארקויפט פאר א גוי” (ווי חמץ), צוגעדעקט מיט פּעיפּערס, געטראפן אלטערנאטיוון. נישט ווייל עס איז טריפה – נאר ווייל מען דארף א מרחק, מען קען נישט זיין “טבוע במצולות ים”.
שבת אלס ביישפּיל
שבת איז שוין אזא מאדעל – אלע אידן לעבן שוין איינמאל א וואך אן טעכנאלאגיע, און דאס איז “בלי ספק א תיקון” וואס מאכט א “גאנצע אנדערע סארט מענטש”. דער מענטש וואס ווייסט אז שבת איז ער “נישט דארט” – דאס גיט אים א לעוול אין זיין נשמה וואס ווירקט אויף די גאנצע וואך.
דער יסוד: פרידאם הייסט “איך בין שולט”
פרידאם הייסט נישט אז מען האט נישט – עס הייסט “איך בין שולט אויף די זאך, נישט ער איז שולט אויף מיר.” די עצה איז צייטווייליג – ווייל דער אמת’ער “אין עוד מלבדו” מיינט אז אפילו טעכנאלאגיע איז גוט. אבער בעולם הזה קען מען עס נישט האבן לקביעות, דערפאר דארף מען עס טון לזמן.
—
חלק י: דריטע עצה – מאכן דעם כלי הייליג (“ייחוד חומר וצורה”)
דער אנטי-טעזיס צום “טריפה”-אפּראוטש
אנשטאט צו זאגן א טעלעפאן איז טריפה, טמא, זאל מען זאגן עס איז הייליג! א פאון האט כל התורה כולה, אלע נוסחאות, אלע סידורים, אלע כוונות, א צדקה פּושקע, א שופר – כמעט אלע מצוות פּאסן אריין. דערפאר זאל מען עס באהאנדלען מיט קדושה: נישט אנרירן פאר’ן הענט וואשן, מאכן א סדר ברכות – “אשר עשה לי את הפאון בקדושה”, זאגן א תפילה פאר’ן עפענען.
תפילות און תחינות פאר’ן אינטערנעט
פארוואס גיט TAG נישט ארויס א סידור “סדר תחינות לאינטערנעט”? – וועלכע תפילה זאגט מען ווען מען גייט אויף א וועבסייט, וועלכע תחינה ווען מען גייט אויף סאושעל מידיא (“שלא יכשילוני בחברי ואשמח בהם”). דער בני יששכר זאגט: אויב ס’איז נישטא אין סידור, קען מען מאכן אליינס – “בכל לשון שאתה שומע”.
דער עיקר חידוש: ארבעטן מיט דער פיזישער פארם – “הארדוועיר, נישט סאפטוועיר”
מענטשן לעבן נישט אין א טעכנישע וועלט פון מעגלעכקייטן, נאר אין א עולם החפצים – א וועלט פון פיזישע זאכן מיט חומר און צורה. דעריבער מאכט עס א גרויסן חילוק וויאזוי א זאך זעט אויס, וואס פאר א פארם זי האט, און וואס זי איז מיוחד דערפאר.
א פילטער אליין איז נישט גענוג. א פילטער בלאקירט נאר צוגאנג, אבער דער כלי בלייבט דער זעלבער. מען דארף ארבעטן מיט דער גוף הכלי אליין – דער פיזישער פארם, דער “הארדוועיר לעוועל.”
דער חילוק צווישן כלים: פאון, אי-בוק, טעבלעט
– א פאון איז נישט א בוק. מען קען טעכניקלי ליינען אויף א פאון, אבער דער סקרין איז צו קליין, דער לייט איז נישט גוט דערפאר – דער חומר איז נישט געמאכט צו זיין א בוק. א זאך וואס איז געמאכט “פאר אלעס” ענדיגט אויף צו זיין גארנישט – דאס איז דער פלאץ וואו אלע שדים דרייען זיך.
– אן אי-אינק / אי-בוק רידער איז בעסער – עס איז געמאכט צו ליינען, דער פארם פעקטאר פאסט צום תכלית.
– א פאון איז געמאכט צו זיין א פאון – צו קאמיוניקירן, צו זיין אין טאש. עס איז נישט געמאכט אויף צו וואטשן ווידיאוס – דער גוף פון דעם כלי זאגט אז עס פאסט נישט דערצו.
ייחוד – מייחד זיין דעם כלי פאר א תכלית
מען דארף מייחד זיין דעם כלי פאר א ספעציפישע צוועק, פונקט ווי מען איז מקדש א זאך:
– “הריני קונה בוק זה לשם לימוד התורה” – ווען מען קויפט אן אי-בוק, זאל מען עס מייחד זיין פאר לערנען. דאס איז ווי מצה לשם מצת מצוה – דער מעשה פון ייחוד גיט א צורה פאר דעם חומר.
– דער משל פון קידושין: א פרוי ווערט מקודשת מיט א רינג – א פיזישער מעשה. דער רינג ליגט אלעמאל, און דאס גיט א צורה פאר דער מציאות. אזוי אויך דארף מען א מעשה בגוף הכלי.
פראקטישע ביישפילן
– לייג א סטיקער אויפן דעווייס.
– קויף א ספעציעלע אייפעד נאר פאר תורה – לייג עס אין דער גמרא שאנק, נעם עס ארויס און געב עס א קוש ווי א גמרא. פארוואס גיט א מענטש וואס לערנט אויף אן אייפעד נישט א קוש ווען ער ענדיגט לערנען, אזוי ווי ער טוט מיט א גמרא? ווייל דער כלי האט נישט באקומען דעם ייחוד.
דער פלאץ וואו דער כלי ליגט – אויך א מעשה בגוף
ריסוירטש באווייזט: ווען א פאון ליגט אויפן טיש נעבן א מענטש, איז ער שוין מענטאלי דארט – ער איז “עוועילעבל,” אפילו אן צו קוקן.
פראקטישע עצות:
– לייג דעם פאון אין אן אנדערע צימער ווען מען לערנט – אפילו אן אנדערע קארנער פון צימער העלפט שוין.
– דער קאנטראסט צווישן דאס אלטע בילד פון א איד וואס לערנט – “א קאווע, א ציגארעטל, א גמרא” – מיט דאס נייע בילד: “א ציגארעטל מיט א פאון” – דאס איז א נייע מציאות אין דער עולם הגופים.
– א שול וואס לאזט נישט אריינברענגען פאונס – דאס איז א עצה נפלאה.
– א פאון אויף א געוויסע שעלף אין אפיס, וואס מען הייבט אויף נאר ווען עס רינגט – דאס גיט א צורה פאר דעם כלי.
—
חלק יא: צייט-באגרענצונגען און דער כח פון נדרים
צייט-קאנטראל און אוועילעביליטי
א מענטש טאר נישט זיין אוועילעבל אויף זיין פאון פון פרי ביז ביינאכט. ווען א ראש ישיבה אדער באס באגרענצט דעם צוגאנג צו סאשעל מידיא אין דער ארבעטס-צייט, טוט ער א טובה פאר יעדן. דער אינטערנעט איז נוצליך, אבער דאס מיינט נישט אז מ’דארף זיין דארט א גאנצע צייט. מ’דארף מאכן פעסטע צייטן – אפשר איז שבת אליין שוין גענוג אלס א נאטירליכע פויזע.
דער יסוד פון נדרים – א טיפערע עצה פון דער תורה
דער שארפער חילוק צווישן נדר און שבועה:
– א שבועה איז: „איך וועל נישט עסן פלייש די וואך” – דער איסור איז אויפן מענטש, אויף זיין התנהגות.
– א נדר איז: „דער חפץ איז אסור עלי” – דער איסור ווערט ארויפגעלייגט אויף דעם זאך אליין. דער שטיקל פלייש ווערט פאר מיר ווי חזיר – נישט פאר יעדן, נאר פאר מיר.
פארוואס איז א נדר שטארקער?
דאס איז דירעקט פארבונדן מיט דעם יסוד פון “עולם החפצים”: ווייל מענטשן לעבן אין א וועלט פון חפצים מיט חומר און צורה, איז עס אסאך שווערער צו עובר זיין א נדר ווי א שבועה. ווען דער חפץ אליין ווערט “פארוואנדלט” אין עפעס אסור’ס – ווען דאס שטיקל פלייש איז יעצט חזיר פאר מיר – דאן ארבעט דער מענטש מיט דער פיזישער רעאליטעט פון דער זאך, נישט בלויז מיט א אבסטראקטע התחייבות. דאס איז דער כח פון „נדר עלי דבר זה” – דער מענטש קען אליינס מקדש זיין א חפץ און דערמיט שאפן א שטארקערע באריערע.
—
סיום: דער לאגישער פלוס פון דער גאנצער סעריע
1. יסוד א: נאר הקב”ה איז אמת; אלעס אנדערש איז כלי/חומר.
2. יסוד ב: חומר = קען זיין אלעס = נישט מיוחד = שורש פון רע.
3. דיגיטאל: א נייער, מער אינטענסיווער חומר – דער סקרין ווערט קיינמאל נישט „איין זאך”.
4. צוויי פאלשע תשובות: חומה (פרישות) און איגנארירן (הפקרות) – ביידע פארשטייען נישט דעם נייעם חומר.
5. דער אמת’דיגער וועג: ווי חתונה – געבן דעם חומר א צורה, א ייעוד, א קדושה – לעבן אין עולם התיקון.
6. שדים: חומר אן צורה ווערט אויטאמאטיש פארכאפט פון נידעריגע כוחות – נייטראליטעט עקזיסטירט נישט.
7. ערשטע עצה: “אין עוד מלבדו” / איגנארירן – שטארק אבער צייטווייליג, ווי א דעפיברילאטאר.
8. צווייטע עצה: צייטווייליגע פרישות (“מצה”-מאדעל) – שבת, דידזשיטעל דיטאקס, פעסטע צייטן.
9. דריטע עצה: הארדוועיר, נישט סאפטוועיר – מייחד זיין דעם כלי פיזיש, ארבעטן מיט דער עולם החפצים, נדרים אויף חפצים.
10. דער כלל: יעדער איינער דארף מאכן “טרייעל ענד ערראר” פאר זיך אליינס – דאס איז נישט א שולחן ערוך מיט פעסטע כללים, נאר א יסוד הבנה וואס מען דארף אנווענדן אויף זיין אייגענע סיטואציע. די תורה’דיגע מהלכים ווי מ’גייט אום מיט חמץ, המן, פרעה – דאס הייסט מיט דער סתירה צווישן רצון און שכל – קען מען פראקטיש אפליצירן אויף אונזערע אייגענע פראבלעמען אין טאג-טעגליכן לעבן.
תמלול מלא 📝
אינטערנעט, סאושעל מידיא און דיגיטאלע טעכנאלאגיע: א פּערספּעקטיוו פון חומר און תיקון
הקדמה: דער קאנטעקסט פון דעם שיעור
מגיד השיעור:
טייערע ברידער, טייערע אידן, ס’איז שוין ערב פסח, מ’האט שוין פארברענט די חמץ. אביסל פעיק [מוקדם: פרי] פארברענט די חמץ, ווייל ס’איז ערב שבת, און מ’עסט עס נאך. סאו איך וויל רעדן אביסל וועגן דעם.
און ס’איז די המשך, די דריטע שיעור, און לכאורה וועט עס זיין די לעצטע חלק אין די מיני סעריע וואס אונז האבן דא, בסוד האינטערנעט, בסוד האינטערנעט און די טעלעפאונס און אלע ענינים הנלווים [הנלווים: די פארבונדענע ענינים], סאושעל מידיא, עי איי [AI: Artificial Intelligence], און אלע זאכן.
דאס איז א המשך, די עיקר נקודה איז אין די לעצטע צוויי שיעורים, וואס ס’איז געווען אין א געוויסע זין טעארעטישע הקדמות, און אונז וועלן פרובירן היינט מער אנצוהייבן פון פּראַקטישע וועגן. איך וועל נאך זאגן נאך איין אזא יסוד, אבער פּראַקטישע זאכן וואס מ’קען זען לאור די יסודות וואס אונז האבן ארויסגעלייגט, און מ’קען פארשטיין פארוואס דאס זענען די עצות, פארוואס דאס זענען די וועגן וויאזוי זיך צו עצה’ן.
פּרק א’: חזרה אויף די יסודות – מציאות, חומר און רע
יסוד ראשון: נאר הקב”ה האט אמת’דיגע מציאות
מגיד השיעור:
די ערשטע שיעור איז געווען די כלל הדברים, די פשטות פון דאס איז אז ס’איז נישטא אין די וועלט קיין שום זאך וואס האט א מציאות. מציאות האט נאר גאט ברוך הוא, אלעס אנדערש איז פעיק, דאס הייסט ס’איז נישט קיין דין הוי’, ווי דער מהר”ל [מהר”ל: רבי יהודה ליווא בן בצלאל, דער פראגער רב] זאגט אין די הקדמה צו גבורות ה’. דער אייבערשטער הייסט י-ה-ו-ה, די שם הוי’, ער איז הוי’. אלע אנדערע זאכן האבן סעקאנדערי הוי’, זיי באקומען פון אים עקזיסטענץ, אדער אויף אונזער שפראך, זיי זענען כלים אדער הייטר תמצא [הייטר תמצא: מיטלען, וועגן] אנצוקומען צו אים.
אבער די ענד גאול, אויך די אנהייב און די גאול, איז כביכול די אין סוף, די אחד. און ממילא איז נישט שייך צו זאגן נישט טוב און נישט רע, על פי די אמת, אויף א שום זאך, נאר אויף דער אייבערשטער דארף מען זאגן טוב. אלע אנדערע זאכן, אויף וויפיל זיי ברענגען צו אים, אויף וויפיל זיי העלפן צו – און מ’דארף פארשטיין וואס ס’מיינט ברענגען צו אים, ס’איז נישט סתם א זאך צו זאגן – אויף וויפיל זיי העלפן צו, זענען זיי גוט, דאס הייסט זיי זענען סעקאנדערי גוט, זיי זענען טוב מצד וואס זיי זענען קאנעקטעד צו גאט. און אויף וויפיל נישט, דאס איז וואס אונז רופן רע.
וואס מיינט “רע”?
מגיד השיעור:
אבער רע מיינט נישט אז ס’האט א קיום מצד עצמו לבד, רע מיינט ס’איז א חלל [חלל: א ליידיגקייט, א פּלאַץ וואס איז ליידיג], אזויווי אונז האבן מער מאריך געווען אין די צווייטע שיעור, אז מ’האט עס גענוצט דאס וואס איז א זאך וואס איז נישט גאט, און ממילא מוז ער נישט זיין. ער מוז בסוף זיין, אבער ביז דערווייל, אין דער עולם הבחירה [עולם הבחירה: די וועלט פון בחירה], אין דער עולם הזה, מוז ער נישט זיין גאט, ער מוז נישט זיין קיין וועג צו גאט. ער קען זיין כאילו א דבר בפני עצמו [דבר בפני עצמו: א זאך אין זיך אליין], אדער ער קען אפילו זיין מרחיק זיין אדער מפריד זיין ווי אזוי מען רופט עס, און מ’דארף וויסן אויך וואס די זאכן, וואס די ווערטער מיינען.
און מצד דעם, דאס איז וואס מיר רופן רע. אן אנדערע ווארט, אן אמרת הבעל שם טוב הקדוש [בעל שם טוב: רבי ישראל בן אליעזר, דער גרינדער פון חסידות] האט געזאגט, שטייט אין תולדות, ס’איז נישטא אזא זאך רע, רע איז א לשון מלרע. מלרע, אזויווי ס’איז דא א ווארט מלעיל און מלרע. מלעיל מיינט אויבן, מלרע מיינט אונטן. מלרע מיינט אז ס’איז אונטן.
וואס הייסט אונטן? אויף אונזער שפראך הייסט עס א חומר אדער א קליפה. וואס הייסט א חומר? און דאס האבן מיר מער מאריך געווען, די בחינה וואס מ’איז מסביר זיין וואס הייסט חומר, און דערפון קען מען פארשטיין וואספארא ספּעציפישע סאלושן ס’דארף האבן, אז וויאזוי טאקע ברענגט מען דאס צו די טוב.
יסוד שני: וואס מיינט “חומר”?
מגיד השיעור:
אז די ווארט פון חומר איז נישט אז ס’איז שלעכט, נישט אזויווי א תאווה, נישט אז ס’איז אבסורד א תאווה. די יסוד, ווען מ’זאגט אז ס’איז דא יא, און די מקובלים זאגן אז ס’איז דא יא א נקודה וואס הייסט רע כביכול, וואס מ’רופט די סטרא אחרא [סטרא אחרא: די אנדערע זייט], די חמץ, די עמלק, די יצר הרע, ווי אלע זאכן וואס זיי רופן יא די שם רע אויף דעם, “יוצרו קראו רע” [יוצרו קראו רע: זיין שעפּער האט אים גערופן רע], יא, שטייט אין די גמרא אויף די יצר הרע, ער הייסט רע. איידער נישט רע?
די פשט איז, איז דאס וואס א זאך קען זיין אלעס, ער קען זיין עניטינג. די אנדערע ווארט, ער האט נישט פון זיך א גבול, אזויווי מ’רופט א לימיט, א גבול. ער איז נישט מגובל צו זיין א געוויסע זאך, ער איז נישט מיוחד. יא, יחוד און גבול איז נישט מיוחד. ער הייסט קדוש. קדוש הייסט מיוחד, באלאנגט צו עפּעס, מיועד, אזויווי “מיועדת לי”, “מיוחדת לי”. ער איז באלאנגט פאר עפּעס א געוויסע זאך.
און די גאנצע וועלט, די בחינות וואס ער איז חומר, און ווי מער א זאך איז א נקרא חומרי’דיג, האט ער ווייניגער יחוד, האט ער ווייניגער גבול, איז ער ווייניגער איין זאך, קען מען זאגן אז ער איז מער פּורה, ער איז מער אסאך זאכן. נישט אז ער איז אסאך זאכן בפועל, ער קען זיין אסאך זאכן.
חומר איז דער שורש פון חטא
מגיד השיעור:
און דאס האבן מיר מסביר געווען, און דאס איז די ווארט ווען מיר זאגן אז חומר איז רע כביכול, אז ס’איז טומאה, ס’איז נישט טומאה, ער האט נישט קיין חטא, אבער ס’איז שורש פון א חטא. און מיר האבן גערעדט וועגן דעם, מיר האבן זיך גערעדט דא אין אן אנדערע פּלאַץ וועגן טומאת מת [טומאת מת: די טומאה פון א מת], אז א מת איז נישט קיין עבירה צו זיין טויט, אבער די שורש פון אלע עבירות איז צו זיין טויט. די שורש פון אלע עבירות איז די דעת אז חומר קען זיין און ס’איז נישט.
פּרק ב’: די פּראָבלעם פון “כלים” און פרייהייט
פארוואס “ס’איז נאר א כלי” איז נישט גענוג
מגיד השיעור:
און דאס איז דער פּראָבלעם. און לויט דעם האבן מיר געגאנגען אביסל ווייטער און מסביר געווען אז אויב אזוי איז נישט גענוג סתם צו זאגן אז ס’איז אלעס כלים, ס’איז נישט קיין טמא’נע כלים און נישט קיין גוטע כלים, ס’ווענדט זיך ווער ס’נוצט עס. אזא קשיא דארף מען פארשטיין וויאזוי נוצט מען די כלים. דער אייבערשטער האט דאך געמאכט די כלים, אויב מ’וועט נישט וויסן וויאזוי צו נוצן די כלים, וויאזוי זיי מתקן צו זיין, וועט מען נישט קענען זיי ברענגען צו גאט. ממילא דארף מען פארשטיין אז דער פּראָבלעם פון די כלים, דער ווארצל פון די כלים איז אז ער איז א חומר, אז ער קען זיין עניטינג.
דער משל פון פרייהייט און יצר הרע
מגיד השיעור:
און מיר האבן מסביר געווען וויאזוי דער משל פון יצר הרע וואס מ’רופט פרייהייט אין די לשון פון די לעוז [לעוז: די פרעמדע שפּראך, אנגלית], פשט פון פרייהייט, רייט? דער שם המשותף [שם המשותף: דער געמיינזאמער נאמען], פרייהייט, חירות, האט אסאך מינינגס. און ווען מענטשן מיינען אז חירות מיינט, און צעירים און בני הנעורים [בני הנעורים: יונגע לייט] מיינען אז פרייהייט מיינט מ’קען טון עניטינג וואס מ’וויל, די אידייע פון הפקרות [הפקרות: פרייזיגקייט, אן קיין גרענעצן], ביז דערווייל ווען מ’ווערט עלטער פארשטייט מען אז דאס איז בני הנעורים’ס טיר, ס’איז נישט אמת’דיגע פרייהייט. ס’קען זיין אז ס’איז דא א סטעפּ וואס ס’וועלט אויס, אבער ס’איז נישט אמת’דיגע פרייהייט. דאס איז מבחינת א חומר.
פּרק ג’: די צוויי פאלשע סאלושאנס
סאלושן א’: מאכן א חומה
מגיד השיעור:
און די סעלושאן פון דעם חומר איז נישט, ווי מיר האבן געזאגט אז ס’איז שוין נישט צו לייגן א וואנט ארום דעם, דעמאלטס איז עס נישט מתקן געווען, אדער אפילו נישט. יא, מ’וועט קענען זען קלאר די צוויי סעלושאנס קינדער. יא, ס’איז דא דער טעק וואס זאגט אז מ’דארף מאכן א חומר ארום דעם, דאס איז נישט קיין סעלושאן. פארוואס? ווייל ס’איז נישט מתקן די חומר. ס’איז אן אנדערע וועלט, און ווייל דער פּראָבלעם וואס איז דא בלייבט א גאנצע צייט. ס’קען זיין מ’שטייט אינדרויסן פון דעם, אבער ס’בלייבט א גאנצע צייט.
סאלושן ב’: “ס’איז נאר א כלי”
מגיד השיעור:
און די זעלבע זאך, דער אנדערער, דער אנטי-טעק וואס זאגט אז ס’איז נאר א כלי, איז אויך נישט קיין סעלושאן. פאר די ערע נישט גורס, ביידע זענען משורש צו די זעלבע פּראָבלעם. ביידע זענען נישט גורס, ביידע זענען אנאלאג וועלטער, ביידע פארשטייען נישט די דידזשיטעל רעוואלוציע. ביידע פון זיי זענען נישט גורס די ענין אז ס’איז דא עפּעס א נייע סארט חומר, אדער ווי מיר האבן געזאגט אז מ’זאל זיין מסביר אז ס’איז א נייע לעוועל חומר, דאס דארף מען גוט פארשטיין. אבער ס’איז זיכער א נייע סארט חומר, עפּעס א נייע צורה פון די חומר, אבער ס’איז בעצם אין די וועג וויאזוי ס’קומט אויס צו אונז, לכל הפּחות איז עס א מער חומרי’דיגער חומר, א זאך וואס קען זיין אסאך מער זאכן, אזויווי דער חילוק פון א דידזשיטעל סקרין מיט א פּעיפּער.
פּרק ד’: דער חילוק צווישן פּאַפּיר און סקרין – א נייער סארט חומר
דער משל פון פּאַפּיר
מגיד השיעור:
א פּעיפּער קען זיין אסאך זאכן, פאר א פּעיפּער איז א נייר סובל את הכל [נייר סובל את הכל: פּאַפּיר וואס קען אויסהאלטן אלעס], אבער דאס וואס מען שרייבט קען ער נאר זיין איין זאך. בשעת וואס א סקרין, אפילו בשעת ער שרייבט קען ער נאך אלץ זיין אסאך זאכן. ער איז א גאנץ אנדערע סארט, מען קען עס אנקוקן ער איז מער לעבעדיג.
דער סקרין איז נישט מקבל מורת
מגיד השיעור:
אזוי ווי מיר זאגן, דאס איז לכאורה אויס חירות, אבער ס’איז זייער אנדערש. דער סקרין מיט זיין עצם איז נישט מקבל מורת [מקבל מורת: נעמט נישט אן א פעסטע צורה], ער ווערט נישט גארנישט קיינמאל נישט. דאס איז אזוי ווי, נישט צו נעמען א משל, אזוי ווי א יונגל אדער א בחור, אזא מבקש, ער גייט צו יעדן, ער הערט פון יעדן, אבער ער ווערט נישט גארנישט, ער וויל נישט ווערן גארנישט, ווייל ער וויל אלץ האלטן די פרידאם.
און וועגן דעם יענער זעלבער קוקט אויף די סקרין א גאנצע צייט, ס’איז מורא’דיג מושך, ווייל ס’איז דא אין דעם די פרידאם, ער קען אנקומען צו אלעס, ער קען אלעס ברענגען דא, ער קען זיין אלעס.
פּרק ה’: די אמת’דיגע סאלושן – שאלת חכם חצי תשובה
פארשטיין דעם פּראָבלעם איז דער ערשטער שריט
מגיד השיעור:
און וואס מיר דארפן טון במילא איז נישט נישט צו פארשטיין דאס. אויב מיר פארשטייען נישט דאס, סיי מיר מאכן א מחיצה ארום און ארום, און סיי מיר זאגן, במילא ס’איז א חילוק, מיר דארפן נישט גורס זיין, מיר דארפן נישט האבן קיין סוגיא, ס’איז נישטא קיין סוגיא וואס הייסט אינטערנעט בכלל, ס’איז דא די זעלבע אלטע סוגיא פון טון גוט און נישט שלעכט וואס ס’איז אלעמאל געווען. די זענען נישט ריכטיג, ביידע זענען נישט ריכטיג. פארוואס? ווייל ביידע פון זיי האבן נישט פארשטאנען וואס ס’מיינט צו זיין א סקרין, וואס ס’מיינט צו זיין א קאמפּיוטער, וואס ס’מיינט צו זיין די סארט חומר.
אויב מיר פארשטייען יא, און אלעמאל שאלת חכם חצי תשובה [שאלת חכם חצי תשובה: די פראגע פון א חכם איז שוין א האלבע ענטפער], די מה נשתנה [מה נשתנה: וואס איז אנדערש], מה העדות והחוקים והמשפּטים [מה העדות והחוקים והמשפּטים: וואס זענען די עדות, די חוקים און די משפּטים], וואס מיר פרעגן, אויב מיר פארשטייען קלאר די פּראָבלעם, כמעט אלעמאל ווערט אפן, אט ליעסט מיר ווייסן אין וועלכע דירעקשאן מיר דארפן גיין צו זוכן די תשובה. איז יעצט אז ס’איז מיר פארשטאנען געווארן קלאר די פּראָבלעם, קענען מיר זען זייער קלאר, ס’עפענט זיך זייער פשוט’ע וועגן וויאזוי צו טרעפן די תשובה.
די תשובה איז נישט א חומה און נישט הפקרות
מגיד השיעור:
די תשובה וואס איז נישט א תשובה פון בחינת מאכן א חומה, נישט די תשובה פון זאגן אז ס’איז נישט קיין חילוק, ס’איז נישטא קיין, במילא ס’איז נישטא קיין דין פילטער, ס’איז נישטא קיין נישט פילטער, ס’איז גארנישט דא, ס’איז יעדער איינער זאל טון וויאזוי ער טרייט צו זיין גוט. נאר ס’איז יא דא א וועג וואס מיר קענען טרייען צו סאלוון די פּראָבלעם פון דעם.
און מיר פארשטייען, דרך אגב, אויב מיר קענען, און ס’איז אוודאי א פּראָבלעם, איך זאג נישט אז א פול סאלושן נעמט נישט אוועק די פּראָבלעם. יא, א פול סאלושן מיינט אז ס’בלייבט אלעמאל די פּראָבלעם, איך האב נישט קיין סאלושן, לאמיר זאגן, קלאר. איך מיין אז די בליק וואס איך האב אראפּגעקומען לעצטע וואך ווייזט כמעט גלייך די וועג צו די סאלושן, אבער די סארט סאלושן מיינט נישט אז מ’קען ווייטער וועט נישט זיין קיין נסיונות.
פּרק ו’: דער משל פון חתונה – עולם התיקון
חתונה איז די סאלושן פאר תאוות ניאוף
מגיד השיעור:
אזוי ווי צו זאגן אז די סאלושן פון תאוות ניאוף איז חתונה צו האבן. צו זיין א פרוש איז אזוי ווי טייטש, צו זיין צו זאגן סתם וואס איך וויל, אזוי ווי די ליבעראלע שיטה וואס זאגט “דיקע מיט שפּעגייען קיינעם נישט”, איז נישט קיין שיטה ווייל ס’האט צופיל פרידעם און ס’פירט נישט אויס, מען מאכט נישט, מען ווערט קיינמאל גארנישט, ס’ווערט קיינמאל גארנישט פון דעם יצר הרע. אבער וואס איז יא די סאלושן? חתונה האבן.
חתונה נעמט נישט אוועק די נסיונות
מגיד השיעור:
און חתונה האבן מיינט אז ס’גייט נישט אוועק די נסיון, יא? אז מ’זאגט אז די סאלושן איז חתונה האבן, נישט זיין א פרוש אדער זיין א מופקר, איז אויב אזוי וואס? בלייבט מען מיט די יצר הרע? די יצר טוב מיט די יצר הרע? ווייל ער האט פרובירט עס צו נוצן די ריכטיגע אופן, די ריכטיגע צייט? ס’גייט נישט אוועקגיין, ס’גייט נאך אלץ זיין נסיונות ווען ער זעט א צווייטן, ס’גייט נאך אלץ זיין נסיונות אין זיך אליינס, און אין זמנים וואס מען טאר נישט, און אזוי ווייטער. ס’גייט נאך אלץ בלייבן די אלע נסיונות וואס זענען דא.
אבער חתונה געבט א וועג ארויס
מגיד השיעור:
אבער, דאס איז די איינציגסטע אמת’דיגע סאלושן, און ווער ס’לעבט דעם לעבן, דער אמת איז, אפילו ווען ער פאלט דורך, דאס הייסט, איינער וואס איז דאמה נישט יצא לו פת בסלו [יצא לו פת בסלו: ער האט ברויט אין זיין קארב], און נישט איינער וואס איז פת בסלו, אפילו אויב ער האט יא מחשבות אסורות, האט ער א וועג ווי אזוי, דאס הייסט, ער לעבט דעם, מ’קען זאגן ער האט א וועג, יא, אזוי ווי מ’זאגט פשוט’ע טייטש, איינער וואס איז דאמה לו פת בסלו, איינער וואס איז פת בסלו, ושל ייש לו פת בסלו?
דער מעשה פון רב עמרם
מגיד השיעור:
אזוי ווי מ’זעט אין די גמרא, פאר א גאנצע מעשה פון רב עמרם, אין מסכת כתובות, ער ווערט אנגערייצט פון א פרוי אין דער גאס, קען ער עס גיין אהיים און זאגן פאר זיין ווייב, ביתו ואשתו, זאגן אקעי, יעצט וועט ער עס מאכן בקדושה. די עצה האט נישט קיין בחור וואס ער האט נישט קיין וועג עס ארויסצוגעבן די תאווה בקדושה. קען זיין דאס איז נאך אלץ מהרהר לא יצא [מהרהר: ער האט געהאט מחשבות], ער האט נאך אלץ מהרהר געווען אין א צווייטן, אבער ער האט א וועג ארויס. דאס איז איין זאך וואס מען קען זאגן, דאס איז דער טייטש, יא, ער בלייבט מיט די פּראָבלעם, אבער ער האט א סאלושן פאר די פּראָבלעם.
פּרק ז’: עולם התיקון – ווען דער יצר הרע האט א צורה
עולם התיקון איז נישט אן וועלט אן יצר הרע
מגיד השיעור:
אבער טיפער וואלט איך געזאגט, אז א מענטש וואס איז חתונה געהאט, ער לעבט שוין אין עולם התיקון. עולם התיקון איז נישט דער עולם וואס ס’איז נישטא קיין יצר הרע. רייט?
עולם התיקון, אז דער עולם וואו דער יצר הרע האט א פארעם, וואו דער יצר הרע איז משמש את אשתו [משמש את אשתו: ער דינט זיין ווייב], לצורך ניוול [לצורך ניוול: פאר דעם צוועק פון אידישע שטוב], לצורך איש ואשתו, לצורך האבן קינדער, לצורך אויפפירן א אידישע שטוב, ער לעבט אין עולם התיקון.
אפילו מיט נסיונות, ער קען נישט ווערן עולם התוהו
מגיד השיעור:
דערפאר, דער יצר הרע וואס ער האט, ער גייט ארויס אין די גאסן און האט א נסיון, אדער אפילו ממש נסיונות וואס א מענטש קען האבן, אפילו ווען ער האט א נסיון קען ער נישט ווערן עולם התוהו [עולם התוהו: די וועלט פון טוהו, כאאס].
—
[סוף חלק א’]
שדים, דיבוקים, און דער יסוד פון חומר אן צורה: פארשטיין די געפאר פון אומגעפארמטע כוחות
דער חילוק צווישן א חתן און א בחור אין נסיונות
דער מעשה פון רבא: תאווה מתקן זיין בקדושה
אזוי ווי מען זעט אין דער גמרא, א גמרא פון רבא אין מסכת כתובות, אז ער ווערט אנגערייצט פון א פרוי אין דער גאס, קען ער עס גיין אהיים און זאגן פאר זיין ווייב, “ווידער פאר איר זיין.” זאגט ער, “אוקיי, יעצט ער וועט עס מאכן בקדושה.”
די עצה האט נישט קיין בחור וואס ער האט נישט קיין וועג עס ארויסצוגעבן די תאווה בקדושה. קען זיין דאס איז נאך אלץ כאיבן דא הירא לא יצנו – ער האט נאך אלץ מהרה געווען אין א צווייטן – אבער האט א וועג ארויס.
דער פשט: א באהעלטענער מענטש לעבט אין עולם התיקון
דאס איז איין זאך וואס מען קען זאגן, דאס איז דער טייטש: ער וויל מיט די פראבלעם אב 1917, אבער האט א סאלושאן פאר דעם פראבלעם.
אבער טיפער וואלט דיך געזאגט, אז א מענטש וואס איז חתונה געהאט, ער לעבט שוין אין עולם התיקון. עולם התיקון איז נישט אז דער עולם איז נישטא קיין יצר הרע. דער עולם התיקון איז אז דער עולם וועט דער יצר הרע האט א פארעם ווען דער יצר הרע איז משמש אשתו, לצורך נבול לצורך איש ואשה, לצורך האבן קינדער, לצורך קיין פירן א אידישע שטוב. ער לעבט שוין דער עולם התיקון.
דערפאר, דער יצר הרע וואס ער האט גייט ארויס אין דער גאס און האט א נסיון, אדער אפילו ממש נסיונות וואס א מענטש קען האבן, אפילו ווערן אטורב א נסיון, קען ער נישט ווערן עולם התוהו. אפילו ער נכשל ווערן אויף דער נכשל. איך מוז געווען זיין א בחור, איינער וואס האט נישט בכלל די כלי, האט נישט בכלל די… יא, וואס הייסט, די חוראים פאר ציעורי, בכלל א פרק גופה. ווען ער פאלט אן עס אן, מ’קען דיך זען, ער פאלט אן עס אן, ווערט ער ארויסגעווארפן. ווייל ער פאלט אינגאנצן ארויס פון דער עולם התיקון.
דער מצב פון א בחור: ווייטער פון עולם התיקון
אז איינגערמאנער האט א נסיון, חוץ נעמער וואס ער קען צוריקגיין צו זיין ווייב, ביי ישראל האט ערשט זיין מתקן’דיגער מענטש. א גאמוז, אין א געוויסע זין קען ער זאגן, אבער א בחור האט א עפטשין פון זיין אינגאנצן א פרוש – ער נישט גורות בכלל, די סוגיא ער לעבט זיך אין די עולם המלאכים, ער נישט גורות בכלל די גאנצע זאך. קען ער עס אויסזען אלס ווארטער פון די סיון וואו אין א געוויסע זין איז עס אמת, אבער מצד שני, און מיר קען זיין יעדער ריינער.
דער אמת’ער פאקוס: נישט די נסיונות, נאר דער יסוד
די משל פון אינטערנעט: נישט נאר נאף
דאס איז מען מוז ער בכלל ע די זעלבע זאך. דאס איז א גוטע משל: דער עולם מיינט אסאך מאל אז די עיקר פריילה פון די אינטערנעט איז נאף, אבער עס איז נישט. די זעלבע וועג אבער וויל איך זאגן, אז די סארט סאלושן וואס אונז גייען טראכטן איז נישט די סאלושן וואס נעמען אפעקטען נסיונות. איז נישט די נסיונות פון די נות וואס עס איז אפשר נאר איין פראבלעם, ווען מען קוקט אן אויף דעם כאילו די פראבלעם פון דעם ברענגט צו דעם.
ניין, אונז ווילן דיר זאגן די יסוד פון די זאך אליינס, רייט? און נישט די פראבלעם פון ביטול זמן, פון לשון הרע, פון די סארט דו ווערסט אן אדיקטיוו, און אלע מיני אנדערע שטותים פון דיסטרעקשן און אזוי ווייטער וואס איז דא אין דעם.
פרישות איז נישט די עצה
נאר וואס יא, וואס איך וויל זאגן איז, און נישט אוועקצוגיין, נישט פרוש צו זיין. פרוש צו זיין איז, מיר רעדן פון דעם וואס איז דא א מקום פאר דעם, אבער עס איז נישט די עצה וואס אונז זאגן, עס איז נישט די עולם התיקון. עולם התיקון קען נישט זיין א פרוש.
עולם התיקון איז אז מיר וועלן זאגן די וועג וויאזוי מיר מתקן צו זיין דעם זאך. און דאס איז אז מיר זענען קיין וואזן, אז אונזער צורה וועט קומען, אפשר איז נישט אינגאנצן מקבל צורה, אבער קען אין אונזער לעבן, דאס איז לייף, יא?
די גאנצע עולם הזה איז חומר וואס דארף צורה
די גאנצע עולם הזה, אין א געוויסע זין איז עס א חומר וואס איז ווי נישט, יא? אונז האבן מיר געזאגט אויף די אינטערנעט איז עס מער יחיד אזא, אבער די גאנצע וועלט איז אזוי, די גאנצע יצר הרע אויך. ער איז נישט מקבל צורה מצד עצמו, אבער מיר לייגן אים אריין אין א צורה, און ער פארשטייט זיך, און עס ווערט עפעס א תיקון.
לעבן ווי א בוגר’דיגער מענטש
די זעלבע זאך, איך וויל זאגן וועגן וויאזוי מיר טוען עס בצורה? מיר טוען עס ווי א בוגר’דיגער מענטש, בוגר’דיגער בן אדם, און נאכדעם ווייסט נישט אז עס קען נישט זיין נסיונות. עס מיינט אבער אז מיר וועלן נישט דארפן ווען מיר ווערן נכשל ווערן, נישט אויך, גיי ווייטער, ווייל מיר וועלן עס פארברענען – דאס איז נישט קיין סאלושן.
און די זעלבע זאך וועלן מיר נישט זיין אזוי ווי א בחור וואס ער ווערט נכשל ווערט ער פארלוירן, ער ווערט פארלוירן. פיין, ער איז נישט געלונגען היינט, וועט ער געלונגען מארגן, ווייל איך האב שוין א געוויסע מסודר’דיגע מהלך וויאזוי צו לעבן מיט דעם.
אוקיי? דאס איז אונזער פלאן.
דער יסוד פון שדים: וואס געשעט ווען פאטענשל בלייבט אן א צורה
אריינפיר: פארשטיין די שארפקייט פון דעם פראבלעם
פאר איך זאג דאס, וויל איך אבער צולייגן, פארשטיין אביסל קלאר ווי שארף, ווי ווייט עס גייט די פראבלעם פון אזא סארט זאך וואס איז א חומר שאינו מקבל מרות, א פרייהייט וואס ער וויל נישט מקבל זיין מרות.
און איך וויל זאגן א יסוד וואס עס שטייט אין קבלה ספרים, און היינטיגע, און איך האב געזען אין פארשידענע מענטשן וואס זענען עס מלבן מער אזוי.
די הגדרה פון שדים ורוחות
די יסוד הייסט אז עס זענען דא אויף די וועלט שדים, שדים ורוחות. דער יצר הרע הייסט א שד, דאס האבן מיר געזען אין די גמרא, דער יצר הרע רופט די גמרא א שד. דער יצר טוב הייסט א מלאך קדוש, און דער יצר הרע הייסט א שד.
וואס איז די טייטש א שד? און אזוי איז מסביר דער רמב”ן אין זיין וועג, און דער רמב”ם און די מקובלים אין א ביסל אן אנדערע וועג, און איך בין נישט עוסק יעצט אין די סוגיא צו פארשטיין, אבער איך וויל פארשטיין אדאך למעשה.
דער פירוש: א שטארקע פאטענשל אן א צורה
א שין-דלת איז וואס עס געשעט ווען ס’איז דא א זאך וואס האט א שטארקע פאטענשל, ס’איז דא א שטארקע פארס, אזוי ווי עלעקטריק ענערדזשי איז א מורא’דיגע פארס, און קיינער געט עס נישט קיין צורה. ס’זענען דא געוויסע צורות, אזעלכע כביכול חצי צורות, נישט ממש צורות מיט עקנות, אבער אזעלכע נפשות וואס ווערן פון יענץ. דאס איז טייטש א שד.
דער רמב”ם’ס פשט: א מענטש וואס נוצט נישט זיין דעת
אין אנדערע ווערטער, זאגט דער רמב”ם למשל, זאגט דער רמב”ם אויפ’ן פשוט’ן וועג: א מענטש האט דעת, א יעדער מענטש האט דעת, אפילו ער נוצט נישט די דעת אויפ’ן מתוקן’דיגן אופן האט ער דעת. ווען ער איז אן אדם השלם, א ריכטיגער מענטש, נוצט ער זיין דעת און בויט מיט דעם בנינים.
אויב איז ער נישט קיין גוטער מענטש, איז נישט פשט אז ער ווערט אויס מענטש, ער ווערט נישט קיין בהמה. מ’זאגט אז א מענטש וואס איז נישט קיין מענטש איז א בהמה, ס’איז נישט ריכטיג, זאגט דער רמב”ם, ער איז סאך ערגער פון א בהמה.
פארוואס איז ער ערגער פון א בהמה? ווייל ער איז מועיל להזיק און נישט להועיל, רייט? ער קען נוצן זיין שכל צו מאכן אלע מיני טיפע טריקס און פארדרייען מענטשן א קאפ און טון עוולות, אבער מיט זיין שכל העלפט ער נישט צו בויען א וועלט, א עולם המתוקן. דאס הייסט א שד, זאגט דער רמב”ם, דאס הייסט א שד.
דער פירוש פון די מקובלים: ממש’דיגע כוחות
אין קבלה שטייט עס אויף מער שארפער, כביכול אז ס’זענען דא ממש, אזוי איז זיך מתאר די מקובלים, אפשר איז טאקע אזוי, אז ס’זענען דא ממש אזעלכע כביכול כוחות, ס’איז דא אזעלכע…
דער כלל: נייטראליטעט עקזיסטירט נישט
אין אנדערע ווערטער, מ’קען זאגן אזוי: דאס וואס איז דער חומר איז פאטענשל, מיינט נאכנישט אז ס’בלייבט נייטראל. ווייל כדי ס’זאל ווערן פון… ס’איז נייטראל מצד דאס וואס איז דער פאטענשל, אבער כדי ס’זאל ווערן פון נייטראל, פון דער פאטענשל, ווערן עפעס א דבר טוב, דארף זיין בכוונה, דארף זיין אז מ’זאל בדווקא ארבעטן כדי ס’זאל ווערן אזוי. אין אנדערע ווערטער, מ’דארף בכוונה במחשבה תחילה ברענגען א נשמה.
מה שאין כן אויב מ’גייט נישט בכוונה, איז נישט פשט אז ס’בלייבט נייטראל, ס’בלייבט אזוי ווי ס’איז. דאס איז נישט וויאזוי די וועלט ארבעט. ווער ס’וועט זיך ארומקוקן אין די וועלט וועט זען אז ס’ווערט נישט אזוי. ווען ס’בלייבט נייטראל, וועט זיך אריינכאפן…
דער משל פון חמץ: וויאזוי באקטעריעס כאפן זיך אן
די איידיע פון חמץ
וואס הייסט חמץ, יא? דאס איז די איידיע פון חמץ, רייט? אז מ’נעמט א טייג, א טייג בעצם איז נישט חמץ, ס’איז נישט אז חמץ איז רע, איך וויל נאר אן אימעדזש פאר דעם סארט איידיע.
מען נעמט א טייג, לכאורה וואלט ער געבליבן א טייג. אויב מען וויל קען מען עס מאכן חמץ, אויב מען וויל קען מען עס מאכן מצה. דערווייל, דאס הייסט שהייה, רייט?
די ריאליטעט: יעיסט באקטעריעס אין דער לופט
אבער די ריאליטי איז, אזוי ווי מ’זאגט פאקטיש פיזיש וויאזוי עס ארבעט, אז ס’זענען דא פארשידענע באקטעריעס, יעיסטס, וואס פליען ארום אין די לופט אלעמאל, און מ’באמערקט זיי נישט ווייל זיי האבן נישט וואו זיך צו האלטן. אבער זיי פליען זיך ארום אין די לופט א גאנצע צייט. ווענדט זיך, אפשר זענען דא פלעצער וואס נישט, דעמאלטס איז טאקע נישט געשען, אבער באופן כללי, אין די לופט דרייען זיך אלעמאל אזעלכע יעיסט באקטעריעס.
וואס געשעט ווען מען לאזט דעם טייג שטיין
און דו לאזט א טייג פאר אפאר שעה, פאר אביסל צייט, פאר מער ווי אכצן מינוט, וואטעווער, דאס איז אפשר א חומרא, אבער מ’לאזט פאר א שטיק צייט א טייג, גייט זיך אריינכאפן אין דעם די יעיסטס און גייט אים מאכן חמץ.
כדי צו מאכן מצה דארף מען אקטיוו שמירה
כדי אים נישט צו מאכן חמץ דארף מען אן עקסטערע שמירה, אדער צו מאכן אן אנדערע צורה. דו ווילסט דווקא מאכן א מצה אנדערש, דארפסטו אריינלייגן דיין אייגענע יעיסט, דארפסטו מאכן עפעס בפירוש א מעשה כדי די נפשיות’דיגע באקטעריעס, די חיות וואס דרייען זיך אין דער לופט, זאלן זיך נישט אריינכאפן אין דעם. אזוי ארבעט עס.
די נמשל: לאוער לייף פארמס כאפן זיך אן אין פאטענשל
און די זעלבע זאך, ווען ס’איז דא א פאטענשל, בפרט ווען ס’איז א שטארקע פאטענשל, אויב מ’לייגט נישט בכוונה אין דעם א צורה, מ’לייגט נישט בכוונה אין דעם א נשמה, געשעט סאמהאו אז ס’זענען דא אנדערע לאוער לייף פארמס, לאוער סארט צורות, וואס זיי כאפן זיך אן אין דעם.
אין אנדערע ווערטער, כביכול, קען נישט זאגן מצד די צורה, אבער סאמהאו, ווען מ’קוקט ארום די וועלט אזוי וויאזוי עס ארבעט, פארוואס ס’איז געשעט, איז עס טאקע ווייל ס’איז דא אזוי ווי ס’איז באקטעריעס בגשמיות, זענען דא אפשר אזעלכע כוחות ברוחניות וואס דרייען זיך און כאפן זיך אן, אדער ס’איז וועגן מענטשן זענען אזוי, ווי ס’ליגט אין די נשמה פון די מענטשן, די יצר הרע פון די מענטשן, וואטעווער ס’איז עקזעקטלי.
די פאקט: גרויסע כוחות בלייבן נישט נייטראל
איז די פאקט אז זאכן, פאקט גרויסע מאשינען, גרויסע כוחות וואס האבן נישט קיין צורה, בלייבן נישט נייטראל. ס’איז אדער לייגט מען אריין א צורת קדושה, דעמאלטס איז עס גוואלדיג, זכה מסמחין אותו, ווערט עס גוואלדיג, זכה שכינה ביניהם, לא זכה אש אוכלתן, אש אוכלתן. ס’קען נישט בלייבן נייטראל, ווייל דא איז אזא שטארקע כח, און ס’איז דא אלעמאל, קען נישט זאגן מיט א תירוץ, אבער ס’איז דא אלעמאל אזא שטיקל באקטעריע וואס וויל זיך אריינכאפן, און ווי מ’לאזט אים אריין.
דער משל פון דיבוק: נשמות אן גופים וואס זוכן א האסט
די איידיע פון דיבוק
אדער אזוי ווי א דיבוק, יא? לאמיר עס פארשטיין אן אנדערע וועג, קענסט עס פארשטיין אזוי ווי א דיבוק. וואס איז א דיבוק? אזוי גייען די מעשיות, די וועלט ארבעט אזוי. צו איז דיבוקים בפועל ממש, ממש אזוי אדער נישט, אבער די איידיע איז אן אמת’דיגע איידיע.
נשמות ערטלין: צורות אן חומר
וואס איז א דיבוק? א דיבוק איז דא נשמות אן גופים, אזוי רופט ער זיי, נשמות ערטלין. נשמות אן גופים מיינט אזעלכע פארמס, אזעלכע צורות, וועגן וויאזוי מען קען לעבן, וואס זיי קענען נישט טון גארנישט מיט זייער דעת אליינס. אן איידיע טוט נישט גארנישט. אן איידיע דארף זיין ווי א פאראזיט.
אן איידיע דארף האבן א גוף
אן איידיע דארף האבן אויף וואס צו לעבן. אן איידיע דארף האבן א שטיקל גוף, א שטיקל חומר וואס צו עסן, אזוי ווי פאראזיטן, אזוי ווי וויירוסעס און באקטעריעס און אלע סארט לייף פארמס ארבעטן בערך. מען דארף האבן אויף וואס צו לעבן. יא, א באקטעריע אדער אן אנדערע באקטעריע איז לאו דווקא גוט, א וויירוס איז לאו דווקא שלעכט, אבער ס’איז א לייף פארם וואס ער לעבט נאר אויף א צווייטן.
א מענטש איז א דבר חי, א לעבעדיגע ביאלאגישע זאך, איז גוט אז ער לעבט. און דאס הייסט אזעלכע זאכן וואס זיי דרייען זיך ארום און זיי כאפן זיך אן, ער קען נישט לעבן אליינס, ממילא זיינע אינטערעסן איז זיך אנצוכאפן אויף איינער וואס לעבט מיט דעם.
די מעשה פון דיבוק: א נשמה זוכט א גוף
די מעשה פון דיבוק ווייזט אלעמאל אז ס’איז דא אזא נשמה אן א גוף וואס דרייט זיך, ער איז סטאק, ער האט נישט קיין ביטול, ער קען גארנישט טון אויף דער וועלט. פארוואס? ווייל ער איז א נשמה בלי גוף. אדער אפשר נישט ממש א נשמה, קענסט רופן די רוח, א צורה, עפעס אזא צורה בלי גוף. און ממילא זוכט ער אלעמאל ווי ס’איז דא.
דער חילוק צווישן דיבוק און משוגעת
און ווען א מענטש איז ביים פולן דעת, און דאס איז די חילוק צווישן דעם וואס האט א דיבוק און דעם וואס איז משוגע, איז נישט קיין סתירה, זאגט שוין דער דגל מחנה אפרים, דער איידעם פון בעל שם טוב.
ווען א מענטש איז נארמאל, ער איז בעל הבית אויף זיך, זיין נשמה און זיין גוף זענען צוזאמען ווי ס’דארף צו זיין, דעמאלט איז נישטא ווי ס’זאל אריינכאפן יענע סארט חיות.
ווען א מענטש איז אביסל אפן
אבער ווען א מענטש איז אביסל אפן, אביסל צובראכן, אביסל נישט מיט תיקון, ער איז אבער א מענטש, ער האט נאך די אלע יכולות און די כוחות, די כוחות הדעת, די כוחות היצירה, די כוחות השכל, די כוחות הרצון, די אלע כוחות פון א מענטש, קומט דער דיבוק און ער כאפט זיך אריין אין אים סאמהאו, ער וועט זיך אנגעטשעפעט, און ער ניצט אים כדי אויסצופירן פאני זאכן וואס פאלט נישט איין פאר א מענטש אליינס. ווען דעם רופט מען עס א דיבוק.
דאס טייטשט איין: א משוגענע איידיע זוכט א גוף
און דאס טייטשט איין, ס’איז עפעס אן איידיע, ס’איז א משוגענע איידיע. ס’איז אן איידיע, מכל מקום, אבער ס’איז א משוגענע איידיע. א משוגענע איידיע מיט זיך אליינס טוט נישט גארנישט. כאפט ער זיך אן אלעמאל אין פאטענשלס וואס האבן זיך נישט געווארן ריכטיג מיט צורה, וואס האבן נישט קיין חומה בצורה.
דאס איז וויאזוי די וועלט ארבעט
דאס איז דער פאקט וויאזוי די וועלט ארבעט, און די איידיע פון שדים, די איידיע פון דיבוקים, איז ממש די איידיע, און מען קען עס פארשטיין בדרך משל. אבער ווער ס’קוקט אריין אין די וועלט וויאזוי די וועלט ארבעט, סיי צווישן מענטשן און סיי צווישן אלע אנדערע זאכן אויך, וועט ער זען אז ס’ארבעט ממש אזוי. אזוי ווי מיר וועלן זאגן די משל פון חמץ, ס’איז זייער א גוטע משל.
דער אנהויב פון א נייער פונקט: א חבורה דארף א ראש
יא, ס’איז דא א ווארט פון רבי אלימלך, מיין איך, מ’זאגט אזא פלאץ, אז יעדע חבורה דארף האבן א ראש. א ראש מיינט נישט אז מ’דארף פון אים מאכן א געטשקע, אבער א חבורה, מ’קומט צוזאמען מענטשן, דארף זיין א ראש. ס’קען זיין אביסל וויילד.
שדים אין דער דיגיטאלער וועלט: פון דער איידיע ביז צו פראקטישע עצות
דער יסוד פון “ראש” אין א חבורה – דער ווארט פון ר’ אלימלך
איך זאג אז די איידיע פון שדים, די איידיע פון דיבוקים, איז ממש די איידיע, און איך קען עס פארשטיין בתור א משל, אבער ווער ס’קוקט אריין אין די וועלט וויאזוי די וועלט ארבעט, סיי צווישן מענטשן און סיי צווישן אלע אנדערע זאכן אויך, האט ער צו זען אז ס’ארבעט ממש אזוי. אזוי ווי מ’זאגט די משל פון חמץ, ס’איז א זייער גוטע משל.
יא, ס’איז דא א ווארט פון ר’ אלימלך מיין איך, מ’זאגט אזא פלאץ: יעדע חבורה דארף מען האבן א ראש. א ראש מיינט נישט אז מ’דארף מאכן א געטשקע, אבער א חבורה, מ’קומט זיך צוזאם מענטשן, דארף עס האבן א ראש. ער קען זיין אביסל ווייניגער פארמאל, מער פארמאל. ווער ס’קוקט ארום וועט זען אז דאס איז אמת כמעט אלעמאל, חוץ אויב ממש מענטשן זענען אין א גאר א גרויסע מדרגה, אן אמת’ע חבורת תלמידים וואס האבן זיך זייער ליב, און אפילו דעמאלטס איז דא א ראש, נאר ער פירט זיך שיין מיט יעדן, no problem.
און ער האט געזאגט אזוי, ווייל אויב ס’איז נישט דא קיין ראש, ווערט דער סטרא אחרא א ראש. אזוי איז דא א ווארט פון ר’ אלימלך וואס זאגט.
יא, ס’איז דא פאלשע רבנים וואס נוצן דאס, קולט לידערס, אז א מיילד דארף ער זיין דער ראש, מ’מיינט נישט דאס. אבער ס’איז אן אמת’דיגע זאך וואס ער ברענגט ארויס, און ווער ס’קוקט ארום אויף גרופס פון מענטשן זעט.
פארוואס א גוטער ראש איז נויטיג
פארוואס אויב ס’איז דא א ראש קען ער זיין א שונא סטרא אחרא? יא, ס’איז נישט קיין ראיה. אבער ווען ס’איז דא א גוטער ראש, ער פירט עס, ס’איז דא א סדר, ער איז מחליט וויפיל אזייגער מ’דאוונט, אדער אין בית המדרש’ל ער איז מחליט וויפיל אזייגער מ’דאוונט, און וועלכע הנהגות מ’טוט דא. פארשטייט זיך, ער מעג נישט זיין קיין דיקטאטור, אבער דאס איז די פארעם פון די גרופע מענטשן.
ווען ס’איז נישטא קיין ראש, איז אוודאי לכאורה ס’איז נייטראל, און קיינער איז נישט מחליט, אקעי, מ’וועט נעמען וואוטס. און ווער גייט ציילן די וואוטס? יא, ס’איז נישט אזוי פשוט.
ווען דער סטרא אחרא ווערט דער ראש
אבער דער פאקט איז, כמעט אלעמאל ווען ס’איז דא אזא גרופ, קומט עפעס א סטרא אחרא. ס’איז דא אזעלכע באקטעריעס, אזעלכע פאראזיטן, וואס זיי כאפן זיך אן, ס’ווערט דארט א גרויסע מחלוקת, אדער ס’ווערט גאר א פארדרייטע גרופ.
איך קען זיין אז מ’וועט זאגן א קולט לידער, דאס איז די שלעכטע סארט מנהיג, איז בעצם שוין א פאראזיט. ער איז נישט… אסאך מאל נוצט ער די עולם, אבער בעצם ער איז די סטרא אחרא וואס איז געווארן דער ראש, ווייל ס’איז נישט געווען קיין נארמאלער ראש.
דער זעלבער יסוד ביי איינצעלנע מענטשן
און אזוי מענטשן, מ’זעט מענטשן וואס זענען לידערלעס, יא, מענטשן וואס זיי קענען זיך נישט אליינס פירן, ער האט נישט קיין כח הדעת, ער האט נישט קיין אינדעפענדענס, ער האט נישט קיין בעקבאון, ער קען זיך נישט אליינס פירן, און ער זוכט אלעמאל א רבי.
און אויב ער האט א גוטן רבי איז גוט, אדער ער קען זיך אליינס ווערן זיין שכל זאל זיין דער רבי אויף זיין גוף איז זיכער גוט. אבער אויב נישט ווערט ער צעטראטן ראש, און ער כאפט זיך אן.
פאראזיטן וואס זוכן צובראכענע מענטשן
ס’איז דא אזעלכע פאראזיטן, ס’איז דא מענטשן וואס זיי דרייען זיך ארום, זיי זוכן וואו ס’איז דא צובראכענע מענטשן, וואס זיי האבן אוודאי פאטענשל. מענטשן זענען מענטשן, אלע מענטשן האבן א משונה’דיגע פאטענשל, זיכער רעלאטיוו צו אנדערע באשעפענישן. א מענטש איז א מענטש, ער קען מאכן ריזיגע בנינים, ער קען מאכן ריזיגע חורבנות.
און אלעמאל איז דא אזעלכע פאראזיטן וואס דרייען זיך ארום, זיי ווילן זיך אנכאפן אויף דעם עץ שלא נחמד’ס, אויף דעם וואס קען נחמד ווערן, איז ער נחמד. דאס איז די וועג ווי די וועלט ארבעט.
איך מיין אז אין אונזערע שיעורים אפשר האבן מיר מסביר געווען אביסל דעם יסוד פון די נשמות ארטילן וואס ווערן פארכאפט, דאס איז ווער ס’ארבעט.
אינטערנעט און קאמפיוטערס אלס “חומר בלי צורה”
יעצט, ווער ס’קוקט אויף די אינטערנעט, אזוי ווי מיר האבן מסביר געווען, יעצט איך וויל דורכגיין א סקירה על כל פנים פון דעם.
מיר האבן מסביר געווען אז די אינטערנעט און די קאמפיוטערס זענען א משונה’דיגע חומר בלי צורה, ס’האט אפילו מצד עצם אדירות’דיגע מער, ס’קען טון מער זאכן, אבער ס’טוט גארנישט ביז מ’זאגט אים עפעס צו טון. ביז ווילאנג מ’זאגט אים נישט, קען ער אלעס, נישט אלעס ממש, אבער פשטות לערנט מען פונקטליך ווי ס’ארבעט, ס’קען זייער אסאך.
פארוואס וועט ער? ווייל ער איז זייער א בעיסיק, ער כאפט אן א זייער בעיסיק לעוועל, זייער א ניפשעדיגע, די בעיסיק לעוועל פון עקזיסטענץ, וואס ממילא איז ער נאך נישט מוגדר אין קיין שום זאך. יא, א סקרין איז נאר א זאך וואס קען, אבער ס’קען טון אנדערש.
דער דרך הטבע: שדים כאפן זיך אריין
איז דער דרך הטבע, איז דא אלע מיני פאראזיטן, שדים, מזיקין, רוחות רעות, וואס כאפן זיך אריין. דאס איז די רעאליטעט.
שדים אויף סאושעל מידיא און אינטערנעט פלאטפארמען
און ממילא, ווער ס’קוקט אויף סאושעל מידיא, אדער אויף יוטיוב, וואס איז אפשר א סארט סאושעל מידיא, אדער אפילו מער אזוי ווי היימישע פארומס, דארט איז אן אנדערע סארט שדים וואס פירן זיי. אלע פון זיי ווערן געפירט דורך געוויסע שדים. דאס איז דער, מ’דארף דאס זאגן.
פארוואס מיעמס און רוחות פארן אריין
פארוואס, אין אנדערע ווערטער, מענטשן מיטשען זיך, יא, מ’מיטשעט זיך. פארוואס אין סאושעל מידיא סאדענלי ווערט עפעס אזא רוח, עפעס א מיעם, עפעס א רוח, עפעס א מיעם, עפעס א… עפעס א… ווי רופט מען עס? א באבל… עפעס אן איידיע פארט אריין, מיט אמאל יעדער איינער טראכט עפעס מאדנע. יעדער איינער טראכט אנדערש, אדער יעדער איינער וואס איז עקספאזד צו דעם.
עס איז ווי א פאראסייט, עס האט זיך אריינגעכאפט א שד.
און דער שד, פארשטייט זיך, ער לעבט נישט אליינס, ער לעבט אין די מענטשן וואס שרייבן עס, ער לעבט צווישן די מענטשן וואס שלאגן זיך, וואס שעלטן זיך איינער דעם צווייטן אויף טוויטער, און אזוי ווייטער.
דאס איז א שד.
און די הנהגה פון תפרשו, ווער ס’איז אקעגן איז נאך ממש א שד, אדער עפעס א שד האט זיך אריינגעכאפט אין אים, איך ווייס נישט.
עס איז אלץ שדים.
א קלארשטעלונג: מ’טאר גיין דארט, אבער מ’דארף וויסן
מיינט נישט אז מען טאר נישט גיין דארט.
איך זאג נאר, אז מען דארף ארויסהאבן אז דא איז דא אסאך שדים.
און אין אלע אזעלכע פלעצער דרייען זיך שדים.
דער משל פון א חורבה
עס איז אזוי ווי א חורבה.
א חורבה זאגט אן אטלעט וואס ס’איז נישט… ס’קען זיין עפעס, אבער ס’איז נישט קיין געבויטע הויז.
עס איז דארט שטיינער, עס איז דארט אלע מיני חפצים, חומרי בנין וואס מ’רופט עס, די materials פון דעם בויט מען.
און דארט דרייען זיך שדים.
מ’דארף וויסן אז ס’דרייען זיך דארט שדים, מ’דארף וויסן וויאזוי זיך נוזר צו זיין פון דארט, מ’דארף וויסן די עצה.
קאנקרעטע ביישפילן פון שדים אין דער דיגיטאלער וועלט
איינע פון די גרויסע שדים הייסט advertisement, right?
איינע פון די גרויסע אנדערע שדים הייסט מחלוקת, אדער די אלע וויאזוי מ’רופט עס, דאפאמין העקס, און ענגער העקס, קארטיסאל העקס, וואס ס’מאכט דיך אלעמאל נערוועז.
דאס איז א שד.
מ’באשולדיגט נישט איין מענטש
דער שד האט אזא סארט, כביכול, מ’קען אפילו נישט באשולדיגן איין געוויסע מענטש.
דאס איז וואס איך טו אויך ווען איך זאג א שד.
ס’איז נישט צו זאגן, דער מאסק איז א רשע, דער ביל געיטס וואס האט געמאכט די ווינדאוס איז א שייגעץ.
ער איז נישט קיין שייגעץ.
ער איז א משונה’דיגע שטארקע מאשין וואס ער פירט אן, וואס ער איז פארט פון.
ווען ס’איז נישט דא במחשבה תחילה
און די טבע הדברים איז, אז מ’לייגט נישט במחשבה תחילה אז ס’זאל זיין א געוויסע וועג און נישט אנדערע וועגן, כמעט פון זיך אליינס כאפט מען זיך אריין די שדים און זיי הייבן אן צו פירן די וועלט.
דאס איז וויאזוי דאס איז.
איך האב שוין גענוג מאריך געווען אויף דעם, עלה למעלה עין שם, יעדער איינער קען אריינקוקן, און איך האב נאר א חפץ איך האב געגעבן א געוויסע וועג וויאזוי מ’קען עס פארשטיין פארוואס ס’זעט אזוי אויס און פארוואס איך רוף עס א שד.
איך זאג דאס נאר אז מ’זאל נישט ווערן פארלוירן.
שדים און זנות: די אלטע מעשיות ווערן ממש
און יעדער איינער ווייסט, אלע אלטע מעשיות פון שדים גייען אז שדים האבן זייער ליב… דאס איז דאך די מעשה פון לילית למ”ד י’ למ”ד ת’, און די אלע מעשיות וואס גייען אז אלע שדים האבן זייער ליב זנות, זיי האבן זייער ליב זנות, און אלעס ארום זנות.
זנות און פאנטאזיע
א גרויסע חלק פון די זנות איז מיט א פאנטאזיע, אזוי ווי ס’שטייט אין די אלטע מעשיות, אז ס’איז דא אזעלכע מעשיות אז ס’איז געווען א יונגערמאן וואס האט זיך פארכאפט, ער האט געמיינט אז ער גייט מיט א שיינע מיידל, די גאנצע מעשה, ביז ער האט אויסגעפינען אז ס’איז געווען א שד, אדער אנדערע נעמען וואס די ספרים רופן עס, ליצין און כדומה.
דער דמיון האט זיך “סלאביש” געווען אין א סקרין
און ווען ס’קומט אריין אין די אינטערנעט זעט מען אז ס’איז ממש אזוי.
אפשר אמאל איז געווען א משל איז געווען אין דמיון, היינט איז עס אויך אין דמיון, אבער דער דמיון האט זיך אים סלאביש געווען אין א סקרין, right?
ווען איינער קוקט אויף א וועבסייט דארט וואס דארט איז דא דברים אסורים ויפים וכדומה, און דורכדעם טוט ער צו ער מאכט זעל fertile, צו ער מאכט, איך ווייס אז וועס איר ברענגט ער ממש צו נס צו אנדערע זאכן, און דערווייל אז עס ביז א שדא.
א צלם איז נישט קיין מענטש
א בילד פון א מענטש, פון א די צווייטע זייט, א פיקטשער פון א מענטש איז אויך א צלם.
א צלם, א שד הייסט א צלם, right?
א צלם, א שאדאו פון א מענטש, right?
עס איז נישט קיין מענטש, עס איז נישט קיין מענטש, עס איז אן אלטע פאנטאזיע.
פארשטייט זיך, אז די פאנטאזיע ליגט אזוי וואס עס ליגט ביי דיך אין די מוח, עס איז גוט פויל ממש.
אבער די איידיע פון דעם איז א פאנטאזיע, עס איז נישט אזא עולם אדימיון.
פאנטאזיע בויט נישט קיין וועלט
נישט פון דעם בויט מען קינדן נישט פון דעם ווערן געבוירן אין קינדן, נישט פון דעם ווערט געבויט די וועלט.
מען מאכט אסאך געלט אויף די פאנטאזיע איז א גרויסע חלק רעאליטי קענעקט זיך דא דארפן פארשטיין.
דאס איז נישט סלאך, אבער איך פאר די מומחיש אז די אלטע לכאורה זוהר פאר דעם איז א וויכטיגע זאך, די זוהר פאני מיסטישע וועגן פון טראכטן זענען עקשולי העלפול, ווייל אזוי קען איינער פארשטייען און וואס גייט די מעשה אינערניגער מאמעס וואס מען האט אים געכאפט דארט אין די מושב לייצים דארט איז געקומען צום רבי און דער רבי האט אים געגעבן עפעס א סגולה וואס ער זאל זאגן.
יא?
אזוי גייט די מעשה.
די דיאלעקטיק פון שדים: דמיון מיט כח
די אנדערע ווערטער, איך וויל נישט אריינגיין אין די נושא פון וועמען עס פאלס ס’איז, אבער ס’איז א פאקט אז ס’איז א שד וואס כאפט זיך אריין אין מענטשן.
שדים האבן ליב געוויסע סארט’ס
די שדים האבן, שדים האבן ליב געוויסע סארט’ס.
אייכט, איין זאך, חוץ אים האבן עס ליב סתם צו פארדרייען א קאפ, פארברענגען די צייט און פארכאפן מענטשן צו דעמבן מענטשן’ס די טענטשן, ווייל כביכול די שדים קען נישט לעבן אליינס, ער דארף אלמאל א קעריער [carrier], ער דארף א מענטש טראגן זיין שיגעונות, ווייל שדים עס עס איז נישט נישט.
שדים עקזיסטירן נישט אבער האבן א כח
איז נאר א דמיון, אבער דער דמיון האט א כח.
דאס איז די דיאלעקטיק וואס איך זאג דא א גאנצע צייט.
עס עקזיסטירט נישט אז ער האט א כח, און די פאקט איז אזוי דרייט זיך די וועלט.
פון דער פראבלעם צו די עצה
עד כאן האבן אונז ארויסגעגעבן נאך א פכנה, נאך א… עס איז יוספול ווייל אזוי העלפט עס איז אינסטעד פון זאגן די ביסט א ראש וואס נערשט שלא געווארן, אדער די ביסט פארדרייט געווארן.
פארשטייען עס, די שלאגסט זיך מיט א שד.
עס האט אסאך פאוער, און מ’דארף טרעפן די וועג וויאזוי זיך אן עצה צו געבן מיט דעם. עס איז דא געוויסע סגולות, און יעצט קען מען אנקומען צו די טרעפן וועגן וויאזוי זיך אן עצה צו געבן דא אין פסוק.
תורה אלס שמירה פון שדים
דער זוהר זאגט אסאך מאל אז ברוך ה’, להודות ולהלל לשמך הגדול על הכל, אז ער האט אונז געגעבן א תורה.
מצוות עשה און מצוות לא תעשה
די תורה איז דא מצוות עשה, מצוות לא תעשה.
מצוות עשה באופן כללי איז וויאזוי מ’בויעט אויף עולם התיקון, יא:
– חתונה האבן
– האבן קינדער
– לייגן תפילין
– דאווענען
– טון מצוות
– לערנען
דאס איז דער חיוב.
מצוות לא תעשה: שמירה פון שדים ורוחות רעות
און די מצוות לא תעשה, וואס איז די מצוות לא תעשה באופן כללי? און מיר האבן געשריבן וועגן דעם אין אונזער מאמר אויף די קארונה.
באופן כללי, מצוות לא תעשה איז וויאזוי א מענטש איז נזהר פון אלע סארט שדים ורוחות רעות.
קומען אלע ראציאנאליסטן און זאגן אז ס’איז קיינמאל נישט געווען קיין שדים ורוחות רעות. יעצט פארשטייען מיר אז ס’איז גאנץ גוט דא.
קאנקרעטע ביישפילן פון מצוות לא תעשה
און די תורה, דא דארף מען דערהערן, מ’דארף לערנען פון די תורה.
די תורה, א גרויסער חלק, אלע מצוות לא תעשה, למשל:
– נישט עסן חמץ פסח
– נישט עסן חזיר
– די אלע עינויים סארט יום כיפור
– די אלע זאכן
זענען נישט פשוט אז מ’טוט נישט גארנישט. ס’איז א שמירה, ס’איז א הזהרות פון געוויסע קליפות, געוויסע רעות, געוויסע שדים, רוחות רעות, אלע מיני חזיריי, אלע מיני נישט גוטע זאכן וואס זיי דרייען זיך.
און דער שופר איז מניע פון די מקטרג, יא, אלע סארט זאכן וואס מ’דארף זיך טרעפן א וועג, מ’דארף וויסן וואס זענען עצות.
מ’דארף עצות, נישט סתם זאגן “ס’איז גארנישט”
און מ’דארף עצות, מ’קען נישט סתם זאגן, “אה, ס’איז גארנישט.” דאס איז איין עצה, א געוויסע עצה, ס’איז נישט.
די גמרא אין סנהדרין: “אין עוד מלבדו” – איז דאס גענוג?
די גמרא זאגט, סאו לאמיר זאגן די עצות, און דא קומען מיר צו קיין עצות.
די מחלוקת צווישן רבי יוחנן און רבי חנינא
א באקאנטע גמרא אין מסכת סנהדרין, מחלוקת:
רבי יוחנן האט געזאגט: “לא מנחשים כעובדי עבודה זרה, אלא כשמכחישים פמליא של מעלה.”
רבי חנינא האט געזאגט, ער האלט נישט אזוי: “אין עוד מלבדו” כפשוטו, ס’איז נאר דא גאט. די כשפים איז סתם אחיזת עינים, איינער קומט מיט א פסוק און ער זאגט אז ס’טוט נישט גארנישט, “אין עוד מלבדו”, ס’איז נאר דא גאט.
די מסקנא: “שאני רבי חנינא דנפיש זכותיה”
און די גמרא זאגט אז ס’איז נישט אזוי פשוט. פארוואס? ווייל “שאני רבי חנינא דנפיש זכותיה” [רבי חנינא איז אנדערש ווייל ער האט זייער גרויסע זכות’ן].
די עצה פון זאגן “אין עוד מלבדו” זאגט נישט… זאגט נישט
די עצה פון “אין עוד מלבדו” און איר פראקטישע אנווענדונג
די גמרא פון רבי חנינא: ווען ארבעט “אין עוד מלבדו”?
די מעשה איז געווען למעשה, איינער איז געקומען מיט א כישוף, ער זאגט, גיי, ס’טוט נישט גארנישט, “אין עוד מלבדו” [there is nothing besides Him], ס’איז נאר דא גאט. און די גמרא זאגט, אה, ס’איז נישט אזוי פשוט. פארוואס? ווייל “שאני רבי חנינא דנפישא זכותיה” [Rabbi Chanina is different because his merits are abundant]. די עצה פון זאגן “אין עוד מלבדו” ארבעט נישט פאר יעדן. ס’ארבעט פאר רבי חנינא וואס “נפישא זכותיה”, אבער ס’ארבעט נישט פאר סתם א מענטש. זעט מען אז מענטשן ווערן יא ניזוק. דאס איז א שטיקל גמרא.
וואס וויל איך זאגן דא פון דעם למעשה? למעשה וויל איך זאגן אזוי, און נאכדעם וויל איך זאגן אביסל א פראקטישע זאך וואס קומט ארויס פון דעם, און נאכדעם נאך מער פראקטישע זאכן וואס קומען ארויס.
“אין עוד מלבדו” – אמת און דרך
איין עצה, אפשר די בעסטע עצה, וואס איז די מער קרוב, די היותר קרוב אל האמת, אבער ס’איז נישט אזוי פשוט עס צו טון. יא, די נפש החיים [Nefesh HaChaim: foundational work by Rabbi Chaim of Volozhin] זאגט, און פארשטייט זיך אין ספרי חסידות, זיכער אזוי, אז איינער טראכט “אין עוד מלבדו”, ווי ס’שטייט אין רמב”ם [Rambam: Maimonides] אין סוף הלכות יסודי התורה [Laws of the Foundations of the Torah], איינער טראכט פון גאט, ווערט בטל אלע קליפות [klipot: spiritual husks/forces of impurity], אלע צרות. א פאקט. אז איינער זאגט “אין עוד מלבדו”, כישוף [sorcery] ווערט בטל.
אין אנדערע ווערטער, דער ערשטער שיעור אין אבני ברזל [Avnei Barzel: the name of this lecture series] פון די סעריע, א איד איז סטאק נעבעך אין די אינטערנעט, סטאק, ער מוטשעט זיך יעדן טאג, ער שטייט אויף און זיין קאפ ווערט אים גלייך צודרייט דערפון. וואס איז די עצה? זאל ער זאגן שמע ישראל [Shema Yisrael: “Hear O Israel, the Lord is our God, the Lord is One”]. ס’איז אלעמאל אן עצה קעגן אלעס, רייט? זאל ער זאגן שמע ישראל, זיך דערמאנען פון ה’ אחד [Hashem Echad: God is One], און ס’איז “יספר דקדושה יתעורר” [when one speaks of holiness, it awakens], ס’ווערט אלעס ווערט אויס, און ער נוצט נישט די טובה, אבער ס’ווערט אלע פראבלעמען ווערן אויס. דאס איז איין דרך.
און איך גיי זאגן אז ס’איז נישט נאר בבחינת “אמת” [in the aspect of truth], נאר בבחינת “דרך” [in the aspect of a path/method]. דאס איז אן עצה, ס’איז א געוויסע עצה. ס’איז א וויכטיגע עצה, אפשר אן די עצה ארבעט נישט קיין שום אנדערע עצה. אבער ס’איז אן עצה. ס’איז די גרעסטע עצה.
די באגרענעצונג פון דער עצה
מצד שני, אין א געוויסע זין, די עצה, קודם כל, מען דארף עס פארשטיין. די… מ’דארף האלטן, דער נפישא זכותיה מיינט נישט ער טוט מצוות. עס מיינט, ער האט זיך געקענט האלטן ביי דעם אמונה [emunah: faith]. א נארמאלער מענטש, אזוי ווי יענער איד איז געווען ביי פארברענגען [farbrengen: Chassidic gathering], צו פארשטיין “אין עוד מלבדו” איז ער ארויסגעגאנגען פון דער גאס, ער האט זיך אריינגעבאמפט אין די וואנט, זאגט ער, “איך זע דאך נאך זאכן חוץ פון דיר.” ער האט זיך אריינגעבאמפט. רייט? ס’איז יא, די וועלט איז נישט ממש א פאנטאזיע.
סאו, ס’איז נישט אזוי סימפל, ס’איז נישט סתם א זאך, ס’איז נישט קיין סלאגאן וואס מ’זאגט, ס’איז נישט קיין באמפער סטיקער וואס מ’קלעפט אויף די קאר, “אין עוד מלבדו”. “אין עוד מלבדו” איז א זאך וואס מ’קען פארשטיין, און יחידי סגולה [unique individuals of exceptional spiritual stature] דארפן עס פארשטיין, מ’דארף עס לעבן. אפשר פאר אפאר מינוט אין א וואך קען א איד עס לעבן, אפשר פסח ביינאכט [Pesach night: the Seder night]. אפשר די וואס האבן געלערנט לעצטע יאר די שיעור פון פאר די סדר [Seder: the Passover ritual meal], דאס הייסט דילוג [dilug: skipping/leaping] אמת’דיג.
די עצה פון איגנארירן: “דער טאטע איז נישט אינדערהיים”
די יסוד פון דער עצה
אין די חסיד’ישע ספרים זענען מסביר די סודות פון אריז”ל [the Arizal: Rabbi Isaac Luria, the great Kabbalist]. אריז”ל זאגט אז דאס איז נישט די ממש’דיגע איינציגסטע וועג, אבער אמאל איז דא אזא שטארקע קליפה, וואס דאס איז די איינציגסטע לשון. און דאס איז אויף אמת, די איינציגסטע סאלושן איז צו ווייסן אז ס’איז אלעס גארנישט, נאר גאט איז אמת, און נארמאלע אלעס וואס מ’דארף זיך נישט רעכענען.
אזוי איז געווען א סאך חסיד’ישע, ס’איז געווען אין די ראפשיצער גזע [Ropshitz dynasty], איז געווען דער מנהג, אלע מנהגים פון קריאת שמע שעל המיטה [Kriat Shema al HaMitah: the bedtime Shema], אלע זאכן וואס זענען עוסק מיט קליפות, האבן זיי נישט געזאגט. פארוואס? קליפות עקזיסטירן נישט. איך האב נישט פארשטאנען, ס’איז דא אן אנדערע פשט, אז ס’זאל נישט זיין מורא גיהנום [fear of Gehinnom], אבער זיי האבן געזאגט, “עס עקזיסטירט נישט!” זיי האבן נישט געוואלט קאפ אריין.
די איינציגסטע וועג, אין אנדערע ווערטער, אויב מ’האט אנגעהויבן זיך אריינצוגיין אין עצות, איז עס קיינמאל נישט ענדיגן. די עצה איז, איגנאר. ביי די וועי, איגנארינג איז א געוואלדיגע עצה. ווער ס’איז עוסק אביסל אין סייענס צווישן מענטשן, מ’דארף וויסן ווען עס צו נוצן און וויאזוי, און זיכער מיט די מידות היצר הרע [the character traits of the evil inclination], און זיכער דארף מען וויסן אין וועלכע סטעידזש עס צו נוצן, אבער “איך בין נישט אינדערהיים, די טאטע איז נישט אינדערהיים.” ס’איז א געוואלדיגע עצה. ס’קומט, ער זאגט, “יא, איך האלט אז איך זאל ס’אנדערע טון.” “די טאטע איז נישט אינדערהיים יעצט. קום שפעטער, וועלן מיר זיך זען.” מ’וועט זיך זען שפעטער, מ’וועט זען ווייטער.
דער סוד פון ליל פסח
דאס איז די סוד פון ליל פסח [Leil Pesach: Passover night]. ליל פסח, קומט, קומט, קומט דער אויבערשטער, “ועבר ה’ לנגוף את מצרים” [and God will pass through to smite Egypt]. “וראיתי את מצרים בלילה הזה” [and I will see Egypt on this night]. דאס טייטש מען פארשטייט, “אני ולא מלאך” [I and not an angel]. ס’איז נאר דא איין גאט.
קומט פרעה, “יא, וואו איז…?” “איך ווייס נישט, די טאטע איז נישט אינדערהיים.” “יא, משה, גיי זוכן.” “איך ווייס נישט, איך בין נישט אינדערהיים. יעצט בין איך עוסק אין ‘אין עוד מלבדו’.” איך האב געטון נעכטן אן עבירה, איך ווייס אויך נישט. איך בין נישט יעצט אינדערהיים. יא, דאס הייסט… דאס הייסט refusing די invitation.
וואס א מענטש דאווענט, אזוי שטייט אין אלע חסידות ספרים, אבער דאס ארבעט מער געווענליך ווען מען שטייט שוין אין עפעס א גוטע זאך. אין אנדערע ווערטער, ווען מ’האט שוין א ביסל נפשיות’דיגע זכותים [spiritual merits]. איך גיי יעצט דאווענען, איך גיי יעצט לערנען. איי, די גאנצע… די אלע חולירעס, די אלע דברים, די אלע רע וויירוסעס אין די וועלט עקזיסטירן. וואס זאל זיין אזוי? דער טאטע איז נישט אינדערהיים. קום שפעטער. היינט איז פסח ביינאכט, היינט איז נישט תשובה. היינט איז נישט צו נעמען קעיר פון אלע פראבלעמען. היינט איז פסח ביינאכט, היינט טראכט מען פון דעם אייבערשטן. אלע פראבלעמען, דער טאטע איז נישט אינדערהיים. קום שפעטער.
דער מעשה פון לוט
דאס איז איינער פון די וועלטן וויאזוי ס’ארבעט. ס’איז אוודאי דער אמת לאמיתו איז אזוי, און ממילא איז אויך די עצה, אפילו ווען מ’איז נישט… ס’איז יא, דאס קומט דאך יא. איך קען דיך פרעגן די קשיא פון די גארליצער רב, “נו, דער עולם האט ציליס איז מיר נישט, ס’קומט דאך יא.” טאקע, דער טאטע איז נישט אינדערהיים. ער מעג קלאפן. “ואנשי משה פסח בבית, סבו את הבית אנשי העיר” [and the men of the city surrounded the house]. דאס איז דאך די מעשה פון לוט פסח ביינאכט. ס’דרייען זיך גאנצע דורות ארום און ארום. נו נו, זאלן זיי זיך דרייען. איך בין דא, איך בין נישט… איך רעד נישט מיט דיר.
און לוט האט געמאכט א טעות, ער האט געטרייט צו רעדן מיט זיי. “בנות לוט” [the daughters of Lot] – דאס שטייט אין זוהר [Zohar: the foundational work of Kabbalah], די סוד פון די יציאת נפש ורוח [the departure of soul and spirit], די לאה חלקא [the lower portion] פון די געטרייטע פון שחיטה [slaughter]. איך בין נישט קיין וועג, איך בין נישט דא. די מלאכים האבן געזאגט, “היינט איז פסח ביינאכט, היינט איז נישט דא, מען מאכט נישט קיין שחיטה, מען רעדט נישט מיט זיי.” אזוי איז עס, דו ווייסט וואס מ’רעדט. איך רעד נישט יעצט מיט זיי, איך בין נישט אינדערהיים. ער קען מיך נישט זען, ווייל איך בין לעבן אן אנדערע עולם. היינט איז דא א סקרין צווישן די ליל פסח מיט די גאנצע וועלט. פון דעם גייט מען ארויס און מ’מאכט “שפוך חמתך” [Shfoch Chamatcha: “Pour out Your wrath”], ווייל ס’איז דא יא א וועלט. אקעי, “שפוך חמתך על הגוים” [Pour out Your wrath upon the nations]. אבער באופן כללי איז נישטא קיין וועלט, און שוין, און איך בין נישט אינדערהיים.
די באגרענעצונג פון דער עצה: אן עמערדזשענסי לייזונג
דאס איז אן עצה, ס’איז אן עצה נפלאה, אבער ס’איז אן עמערדזשענסי עצה. דאס הייסט, מצד אחד איז דאס די תכלית, דאס איז די אמת לאמיתו. מצד שני איז דאס אן עצה, אזוי פארשטייט אין נפש החיים, אז די עצה קען מען נאר נוצן בשעת הדחק [in times of pressing need].
פארוואס? ווייל דער רבונו של עולם האט געמאכט א וועלט, און די אמת איז אז ס’איז נישט אין די גאנצע עולם. ווער ס’לעבט נאר אין דעם איז נישט קיין עולם הבא’דיגער [one who merits the World to Come]. איי, די וועלט איז נישט געמאכט. ס’ארבעט נישט, די אמת איז אז ס’ארבעט נישט. ס’ארבעט אויף פירסט עיד, אזוי ווי א מענטש האט געכאפט א הארץ אטאקע. מען שאק’ט אים, ס’איז זייער א שטארקע שאק, און ס’העלפט אים אויסצופרעגן, אבער ס’מיינט נישט אז מען קען נעמען א גאנצע טשאק אין א מענטש. At some point, עס סטאפט to work. און at some point, מען דארף די הארדל קענען ארבעטן פאר זיך אליינס. מען דארף וויסן די אנדערע דרכים, די סוד פון ספירת העומר [Sefirat HaOmer: the counting of the Omer], די סוד פון די אנדערע זיבן טעג פסח. מען דארף וויסן די שער הדרכים, שער הענינים [the multitude of paths, the multitude of matters].
צוויי פאלשע פארשטאנדן פון “אין עוד מלבדו”
דער ערשטער טעות: אלעס איז ערלויבט
נאך איין זאך וואס איז קאנעקטעד מיט דעי דרך פון אין עוד מלבדו. ס’איז זייער וויכטיג, מען דארף פארשטיין, דאס מיינט נישט אז ס’איז קאנעקטעד, אבער ס’מיינט נישט דאס. רייט? מיר האבן גערעדט אמאל וועגן איוב [Iyov: Job] אין פסח, אז ס’מיינט נישט אז דאס איז דער אמת. אבער, קאנעקטעד מיט דעי וועג איז אביסל די וועג פון שריפת חמץ [burning of chametz].
אויב איינער וועט זאגן אז ס’איז נאר דא גאט, קען מען דאס פארשטיין צוויי וועגן, רייט? און מ’דארף עס זייער גוט פארשטיין. איינער קען זאגן, ממילא, נישט קיין חילוק, מען מעג זינדיגן, ס’מעג זיין אלע עבירות, ס’מעג זיין אלע דיסטרעקשענס. ס’איז נאר דא גאט עניוועי. ס’איז אלעס נאר לבושים [garments], ס’איז אלעס נאר… ווי יענער זאגט, “גאר און דרעג”. ס’איז אלעס גאר און דרעג, ס’איז אלעס נישט צו פעק.
דער צווייטער טעות: אלעס פארברענען
און ס’איז דא אזא איינער וואס קומט מער פרימער און זאגט, אויב אזוי, מ’דארף פארברענען אלעס אנדערש. אויב ס’איז נאר דא גאט, מיינט אז מ’דארף פארברענען די סמארטפאון אין די חמץ פייער, ווייל ס’איז נאר דא גאט. דאס איז די איידיע פון שריפת חמץ.
און ווער איז גערעכט? ווער איז בעסער פארשטאנען אין עוד מלבדו? ביידע פון זיי נישט, רייט? אין עוד מלבדו איז למעלה פון די חילוק צי מ’דארף יא פארברענען די חמץ אדער נישט פארברענען די חמץ.
דער אמת’ער מיטלוועג
נאר וואס? אזויווי מיר זאגן אז אין עוד מלבדו אליינס איז נישט די תכלית השלימות, וואס איז א שווערע זאך צו זאגן, אבער דאס איז די ריעליטי, ווער ס’האט געטרייט זעט אז ס’איז אזוי.
און ס’פינקט אזוי איז דא געוויסע אזויווי לבושים פאר דעות. איין לבוש איז, מ’איז נישט גורע די גאנצע זאך. יא געזינדיגט, נישט געזינדיגט, ס’איז אלעס דער זעלבער גאט. און די צווייטע וועג, וואס איז אויך אזויווי אן עצה, אזויווי איך זאג אז עצה וואס איז נובע פון שמע ישראל, און נישט שמע ישראל. אזויווי א גרויסע שאלה, אז איינער איז אין א מקום סכנה [place of danger] שרייט ער שמע ישראל, אז דו נוצסט די גרעסטע זאך פאר דיין נארישע פראבלעם. וויאזוי פאסט עס? יא, ס’פאסט. אבער ס’איז א בחינה פון עצה.
שריפת חמץ: א צייטווייליגע עצה
און די זעלבע וועג איז דא אן עצה פון פארברענען. די עצה איז זייער וויכטיג צו וויסן, זייער וויכטיג צו וויסן אז די עצה איז אן עצה לזמן [for a time], אזויווי מיר האבן געלערנט פון די גאנצע סוד פון חמץ, חמץ איז די עצת היצר [the counsel of the evil inclination], חמץ איז די חמרא [materiality], חמץ איז די שורש פון אלע חטאים [the root of all sins]. אויב מען זאל נישט עסן חמץ א גאנצע יאר? ניין.
פארברענען די חמץ איז אן עצה זמנית. פרישה [separation/withdrawal] איז א וועג, אבער ס’איז אן עצה זמנית. פארוואס איז עס אן עצה זמנית? ווייל ס’איז נאר א געוויסע לבוש פון אן עבודה. די עבודה מיינט דאך נישט אז דער אייבערשטער האט נישט באשאפן די וועלט, ס’מיינט נישט אז די וועלט זאל פארברענט ווערן. ס’קען נספרד ווערן, און ס’איז דא אן אמת אין די קאנעקשאן, אבער ס’איז נישט דער אמת.
דער רבי טאר נישט – אבער דער אייבערשטער טאר יא
פארוואס גדולים מוזן זיך אפהאלטן
ממילא, איז דא איין עצה. לאמיר זאגן די צווייטע פראקטישע עצה. די ערשטע פראקטישע עצה איז צו איגנארירן, דאס איז ווי מערבים די גאווה צוליב די ענווה [mixing pride for the sake of humility]. אבער דער אייבערשטער, אזויווי מ’זאגט, יא, ס’שטייט אין אריז”ל, פתחי שערים [Petachei She’arim: Gates of Understanding] ברענגט פונעם אריז”ל, ס’שטייט אין ספרים אזוי, פארוואס דער אייבערשטער האט גענידערט א מלאך? אויב נישט איז ער שוין נישט קיין מלך? ווייל דער מלך וואלט קלה געווארן [would have become degraded]. אמת? יא.
אין אנדערע ווערטער, דאס איז נישט קיין תורה, דאס איז זיין דרך עבודה. דאס איז די חסיד’ישע דרך עבודה, אז מ’קען נישט גיין אראפ און גיין אריבער. אין אנדערע ווערטער, דער רבי מיט’ן ראש ישיבה מיט’ן משגיח מיט די אלע צדיקים, זיי קענען נישט גיין אויף די אינטערנעט, זיי קענען נישט גיין וואו אונז זענען, ווייל זיי וואלטן קלה געווארן. פארדעם ברענען זיי קעגן דעם. ווען איינער זאגט מ’טאר נישט האבן קיין סמארטפאון, די פשט איז ער איז אזויווי דער מלאך וואס האט קלה געווארן. טאקע א גרויסער מלאך, אבער ס’איז געווען א גרויסער מלאך, עזא ועזאל [Aza and Azael: the fallen angels], וואס איז קלה געווארן און געגאנגען דורכ’ן מבול [the flood], ער איז קלה געווארן.
דער פשוט’ער איד גייט מיט’ן אייבערשטן
זאגן זיי זייער גוט, דער רבי קען נישט גיין. דער רבי טאקע טאר נישט גיין, ווייל דער רבי וואלט קלה געווארן. אבער איך בין נישט מיט’ן רבי, איך בין מיט’ן אייבערשטן. דער אייבערשטער טאר יא גיין. דער איינציגסטער וואס טאר גיין אויף די אינטערנעט איז דער אייבערשטער אליינס, אדער דער איד וואס גייט מיט’ן אייבערשטן אליינס. דער אייבערשטער אליינס קען יא גיין, ער ווערט נישט פארלוירן. “כל תנועות לא יתנפעלו” [all movements do not affect Him] זאגט מען אין די שיעור היחוד [the lesson on Divine Unity]. דער אייבערשטער ווערט נישט פארלוירן, ער איז אויך פארדעם, און דאס איז אן עצה, ממילא גייט מען צום אייבערשטן אליין, ער גייט א טאנץ אריבער די גאנצע זאך, דער אייבערשטער איז אויך דא.
דער רבי איז טאקע נישט דא, וואס שטייט אין די תורה אז ס’איז אסור, אבער דער אייבערשטער דארף נישט פאלגן די תורה. אבער ווארט איר, יא, ער איז אן עובד אויף די תורה, ער איז דארט אויך. דאס איז איין עצה.
די לעצטע עצה: מציאת מאכל אלס אסוותא
נאך אן עצה, וואס די עצה קוקט אויס אז דער רבי האט אויך מער מסכים געווען, אבער דער אמת איז אז ס’איז נישט דער עולם התיקון אויך נישט, ס’איז נאר א צייטווייליג, אזוי ווי דער זוהר זאגט אז מציאת מאכל [finding food] איז אן אסוותא [a remedy], דער עולם כאפט נישט וואס ער מיינט.
דער אינטערנעט און דיגיטאלע טעכנאלאגיע: פראקטישע עצות פון תורה פּערספּעקטיוו
די צווייטע עצה: צייטווייליגע פרישות – דער “מצה” מאדעל
דער משל פון חמץ און מצה: רפואה, נישט עיקר
דער רבי איז טאקע נישט דא. ס’שטייט אין די תורה אז ס’איז אסור, אבער דער אייבערשטער דארף נישט פאלגן די תורה. ווארט איר? יא, ער איז אויבן אויף די תורה, ער איז דארט אויך. דאס איז איין עצה.
נאך א עצה, וואס די עצה קלינגט דער רבי אויך מער מסכים, אבער דער אמת איז אז ס’איז נישט עולם התיקון אויך נישט, ס’איז נאר א צייטווייליג. אזוי ווי דער זוהר זאגט אז מצה איז מיכלא דאסוותא [מאכל דרפואה – שפּייז פון היילונג], דער עולם כאפּט נישט וואס ער מיינט. איך האב א תירוץ פארוואס מ’דארף נישט עסן מצה א גאנץ יאר. וואס ער מיינט צו זאגן איז, אז ס’איז נישט קיין דבר טוב, מצה איז נישט מצד עצמו בעסער פון חמץ. פארקערט, חמץ איז בעסער אריגינעל. מצה איז א רפואה, אזוי ווי ס’שטייט אין רמב”ם, און יעדער איינער ווייסט, אז דא איז א זאך וואס מ’דארף טון לשם רפואה.
בעצם איז נישט גוט צו גיין ראדיקאל, מ’דארף נישט גיין אין די צווייטע קצה, מ’דארף נישט גיין אינגאנצן געבן די גאנצע געלט פאר צדקה, אדער אינגאנצן בשפל רוח און אזוי ווייטער. אבער וויבאלד ס’איז דא אזאך פּראבלעמען, איז די יציאת מצרים, דארף מען גיין אין די קצה השני. און דאס איז די טייטש פון די זוהר, וואס דער זוהר זאגט אז נישט עסן חמץ איז בחינת רפואה, ס’איז נישט בחינת טוב מצד עצמו, ס’איז נישט בעסער צו עסן מצה בעצם, אבער ס’איז דא מצבים וואס ס’איז בעסער, מ’דארף טון לצורך רפואה דארף מען אזוי טון. ממילא דערפאר א גאנצע וואך גייט מען נישט עסן קיין שום חמץ, נאכדעם, דאס וועט אונז געבן די אמת, אז דאס ציט אויף, דאס איז א רפואה, דאס געט דער מענטש אז ער באקומט צוריק א באלאנס אין זיין נפש, דורכדעם קען ער נאך פסח יא ארבעטן מיט די חמץ און עס פיקסן.
די פּראקטישע אנווענדונג: צייטווייליגע פרישות פון דיגיטאלע וועלט
די זעלבע זאך, איינער איז געווארן אין א געוויסע זין, איז מען זאגט פנימיות נארים פאר אינגערע מענטשן, אדער מענטשן וואס זענען בחינת נארים, אדער נשים וואס איז בחינת נארים און אזוי ווייטער. ער זאגט, “איך בין נישט מסכים צו די גאנצע זאך, איך גיי פארברענען די גאנצע זאך.” ס’איז אן עצה, ס’איז אן עצה. איך וועל פארברענען, ער מאכט גאר א שטרענגע פילטער, אדער ער ווארפט אוועק די גאנצע זאך. און ער זאגט, “איך ווייס אז ס’איז נישט די תכלית, איך ווייס אז ס’איז נישט גוט, יא, אבער איך טו א וויילע לשמה, ס’איז אויך א געוויסע וועלט איבער ארץ מצרים, א וויילע לשמה איך מוז זיך פורש זיין פון די גאנצע זאך צייטווייליג, ווייל איך בין די גאנצע צעמישט.”
דאס איז אן עצה, א פּראקטישע עצה. אסאך מענטשן, איך מיין נישט נאר אסאך מענטשן, אזוי ווי די תורה, דו זעסט דאך אן עצה, דו זעסט דאך ווי טיף די תורה איז. יא, חז”ל זאגן אז די תורה איז עצות עמוקות, עצות מרחוק כאניות סוחר, עצות עמוקות מגדולי ארץ. עס איז אן עצה עמוקה. אונז וואלטן געמיינט אז די עצה איז אלעמאל אוועק, אדער איין מענטש, און די תורה קומט און מאכט א געוואלדיגע סדר. עס איז דא חמץ, דאס איז טאקע א ריזיגע פּראבלעם, די גאנצע מצרים איז אליינס בחינת חמץ, די גאנצע סטרא אחרא איז חמץ. ממילא וואס זאל מען טון? אה, זאגט ער אזוי, אוקיי, די ערשטע, איין מאל א יאר, פאר זיבן טעג, זאל מען נישט עסן קיין חמץ. דאס איז די עצה.
דער סקווערער רבי’ס “דידזשיטעל דיטאקס” – א געדאנקען עקספּערימענט
מ’דארף אריינגיין, מ’דארף אביסל רעספּעקטן, מ’דארף אביסל מעריך זיין די סארט עצה וואס די תורה גיבט, ווייל אונז ווייסן נישט צו טראכטן אזוי. יא, שטעל דיר פאר, עס איז געקומען דער סקווערער רבי, און ער האט מתבונן געווען אין די שווארצע קליפה פון די אינטערנעט וואס ער האט געזען אין הימל, און ער זאגט, איר מיינט אז די עצה איז אזוי אז אלע אידן, יא, עס איז דא א פּראבלעם, און מ’זאגט אמת, ס’איז א שיינע זאך אז מ’דארף עס האבן, ס’איז א שיינע זאך, נישט אז מ’דארף עס האבן, יא, ס’איז א מצוה, ס’איז א חיוב, מ’קען נישט ארויסדרייען. איך זאל אייך זאגן וואס מ’דארף טון? איך האב זיך מתבונן געווען אין די ענין פון חמץ, איך האב זיך אריינגעלערנט אין דעם, איך האב געקוקט אין די כתבי האר”י [כתבי האריז”ל – די שריפטן פון רבי יצחק לוריא] וואס מ’טוט ווען ס’איז דא אזא קליפה. דער אר”י זאגט אז די עצה איז אזוי, די תורה זאגט אז די עצה איז אזוי: זיבן טעג א יאר גייען אלע אידן גיין אויף א דידזשיטעל דיטאקס.
מ’גייט נישט טאטשן קיין, אזויווי דער סקווערער רבי זאגט אז מ’טוט עס א גאנץ יאר, אבער ער האט עס נישט אויסגעהאלטן. אבער פאר זיבן טעג א יאר! מ’גייט נישט טאטשן קיין סקרינס, מ’גייט נישט טאטשן קיין פאונס, מ’וועט אויספארקויפן מיט נדרי גדרים, מ’וועט עס פארקויפן פאר א גוי. אויב איינער דארף עס שטארק, וועט ער עס פארקויפן פאר א גוי. פארשטייט זיך, ס’איז דא אלעמאל אן אופן אז מ’זאל נישט ווערן סטאק. אבער דאס איז זיין מהלך, מ’וועט צודעקן מיט פּעיפּערס, מ’וועט לייגן, מ’וועט טרעפן אלע מיני זאכן וואס צו טון אנשטאט די חמץ. פאר זיבן טעג גייט מען עס נישט טאטשן.
איינער וועט פרעגן, וואס הייסט, ס’איז טריפה? ניין! אבער אונז דארפן טרעפן, אונז דארפן… וואס איך פארשטיי איז, א מענטש דארף אין זיין נפש האבן א געוויסע מרחק, ער קען נישט טבוע זיין, רייט? ער קען נישט טבוע במצולות ים [געזונקען אין די טיפענישן פון ים], ער קען נישט זיין אזויווי בור מלא נחשים ועקרבים [א גרוב פול מיט שלאנגען און סקארפּיאנס], ער קען נישט, ער דארף טרעפן א מרחק. ממילא, ער פאסט. פאר זיבן טעג טאטשט ער עס נישט. וואס וועט זיין אין די זיבן טעג, מ’וועט פּלאצן? פאר זיבן טעג קען מען נישט סורווייוון? ניין, יעדער איינער סורווייווט כמעט זיבן טעג אן חמץ. כדי ויכול נפש [אזוי ווייט ווי די נשמה קען], כדי ויכול נפש.
שבת אלס ביישפּיל: איינמאל א וואך אן טעכנאלאגיע
אבער כמעט יעדער איינער סורווייווט די זעלבע זאך, איינמאל א וואך א יאר עט מען נישט טאטשן די פאון בכלל. אונז טוען אזוי שוין שבת. אלע אידן פירן זיך אזוי איינמאל א וואך, נישט נאר איינמאל א יאר, און ס’איז אוודאי איינע פון די גרויסע תיקונים. מ’קען מדייק זיין, בכלל ווערט אונז געזאגט אין די צדדי שבת טאר מען נישט האבן א פאון, ס’איז נישט קלאר וועלכע איסור ס’איז. אבער אלע אידן פירן זיך אזוי, און ס’איז בלי ספק אז דאס איז א תיקון.
דאס הייסט, דאס מאכט א גאנצע אנדערע סארט מענטש. ס’מאכט אז די גאנצע וואך ער אוכט נישט. פארוואס? ווייל ער ווייסט אז שבת איז ער נישט דארט, נישט ווייל ער ווייסט, ער האט אזוי ווי א לעוול אין זיין נשמה וואו ער טאטשט עס נישט. און פארשטייט זיך, ס’מיינט נישט אז ס’איז א גאווה רח”ל, ווייל ס’איז שווער אמאל. דער מענטש וואס ס’איז אים שווער נישט צו טאטשן, ער ניצט יא זיין פאון שבת. שוין, איז אפשר נאר איין שבת א יאר, איין וואך א יאר, אפשר לכבוד פסח.
איך האב געטראכט אסאך מאל, איז איינפירן אזא מנהג אז פסח גייט ער נישט קוקן. איך קען נישט, אפשר איז עס נישט פּראקטיש. אבער אפשר געוויסע זאכן, איך בין געווען יארן וואס פסח בין איך נישט געגאנגען אויף סאושעל מידיא. איך האב געזאגט, פסח איז דאך א יום טוב, ס’מאכט אסאך סענס, נישט ווייל איך בין הייליג, ס’איז א יום טוב, מ’וויל פארברענגען מיט די משפּחה, איך וויל נישט ניצן א קאמפּיוטער. איך קען נישט, איך וויל נישט.
פרידאם הייסט “איך בין שולט”
מיר וועלן רעדן מער פּראקטיש וויאזוי מ’קען אויספירן אזא עצה הלכה למעשה. אויף דעם וועבסייט גיי איך נישט. איי, דארט רעדט מען נאר דברי תורה. זייער גוט. ס’איז א גרויסע מצוה צו גיין א גאנץ יאר. ס’איז אויך א גרויסע מצוה צו עסן חמץ א גאנץ יאר, אבער פסח נישט. און אזוי באקומט מען פרידאם. דאס הייסט דאך פרידאם. פרידאם הייסט, איך האב ספּעיס, איך בין שולט אויף די זאך, נישט ער איז שולט אויף מיר. און דאס איז די צווייטע עצה פּראקטיש.
פארוואס איז עס צייטווייליג? די שאלה פון “אין עוד מלבדו”
ס’קומט אוודאי, יעצט וואס דאס מאכט אסאך מענטשן אומבאקוועם, יא, ס’איז געבויט אויף דעם “אין עוד מלבדו” פון ארץ מצרים. אבער ס’איז צייטווייליג. פארוואס איז עס צייטווייליג? מ’קען זאגן, אדרבה, די אמת’ע “אין עוד מלבדו” איז צייטווייליג. אונז בעולם הזה קענען מיר עס נישט האבן לקביעות. אבער מ’טשעפּעט נישט, ווייל דאס איז נישט די אמת. די אמת’ע “אין עוד מלבדו” איז אז אפילו דאס איז גוט. אבער מילא, אבער ס’איז א געוויסע צייט וואס מ’ווארפט די “אין עוד מלבדו” דורך די וועג. און פארדעם טאר מען עס טון לזמן, כדי מ’זאל נישט טועה זיין. דער רבינו יונה עסט נישט חמץ א גאנץ יאר, ער האט געוואוסט אז ס’איז א תוספת. דאס איז די צווייטע זאך. די צווייטע עצה.
די צוויי עצות זענען מער קרוב צו דברים ידועים וואס יעדער איינער ווייסט. יעצט וויל איך ממשיך זיין צו עצות וואס נישט יעדער איינער ווייסט. אנדערע ווערטער, וואס דער טעג [TAG – Technology Awareness Group] האט קיינמאל נישט געהערט פון. וועגן די צוויי עצות, מסתמא רעדן מיר שוין.
—
די דריטע עצה: מאכן דעם כלי הייליג – ייחוד חומר וצורה
א מעשה מיט א ראש פון טעג: דער אנטי-טעזיס צום “טריפה”-אפּראוטש
איז אזוי, איז די מעשה אזא, איך האב געטראפן אמאל איינער פון די ראשים פון טעג, וואס ער דאוונט ביי מיר אין שול. אמאל האב איך אים געטראפן פורים ביי די סעודה, און איך האב אים געזאגט אזוי, איך האלט אז ער מאכט א גרויסן טעות. ער דרייט זיך ארום און ער זאגט, איך האב מיר מיינע, און איך זאג ביי מיין שיעור אז איך האב א פּלאן פאר אים. ער דרייט זיך ארום און ער זאגט פאר יעדן איינעם אז א טעלעפאן איז טריפה, ס’איז טמא, און אן אינטערנעט איז טריפה, ס’איז טמא.
איך האב א פּלאן פאר אים, לאמיר מאכן א סוויטש, אדרבה ואדרבה, טראכט נאר, מיר טראכטן אין דעם וועג. און טאקע מ’זאגט פאר יעדן איינעם, טאקע מ’זאגט אז ס’איז גאר הייליג. ס’איז גאר הייליג.
דער פאון אלס “דבר קדוש” – כל התורה כולה אין איין כלי
א פאון איז אזא מין קדושה, די גאנצע עבודה ליגט אין דעם פאון. ער קען אנקומען צו די גאנצע וועלט, אלע דברי תורה פּיטן אריין. שטעל דיך פאר, יא? ס’איז נישט סתם. א נארמאלע סידור קען נאר זיין איין סידור, ער קען האבן אלע נוסחאות, אלע סידורים, אלע כוונות אויף איין מאל. ס’איז נישט נארמאל. ס’איז א קדושה שאין כדוגמתה. כל התורה כולה מיט גאנץ אוצר החכמה, מיט אלע… מיט צדקה, מיט א צדקה פּושקע, מיט א שופר, מ’קען דאך אלעס צוזאמען מאכן. קיצור, כמעט אלע מצוות פּיטן אריין אין דעם פאון. כל התורה כולה פּיט זיכער אריין. און ס’איז זיכער א דבר קדוש מאד.
תפילות און ברכות פאר’ן פאון
ס’איז גארנישט קיין ראיה צו זאגן פאר די עולם, למשל, ס’איז א זייער הייליגע זאך א פאון. מ’טאר נישט אנרירן די פאון פאר מ’וואשט זיך די הענט. און אינדערפרי, קודם, מוז מען מאכן אנדערש. און נאכדעם, און אפשר זאל מען מאכן א סדר ברכות. אשר קדשנו, איך ווייס נישט, אשר עשה לי את האינטערנעט, אשר עשה לי את הפאון בקדושה. מ’מאכט א ברכה. די חכמים האבן מתקן געווען ברכות אויף יעדע פעולה. ס’איז דאך א זאך, יא? און אונז, דאס איז אן עצה. די אידן האבן געסטראגלט א גרויסע פּראבלעם, וויאזוי לעבט מען? א מענטש עסט און שלאפט און אלעס, וויאזוי לעבט מען? נאר מ’מאכט א ברכה אויף יעדע זאך. וואס איז א ברכה? מ’מאכט נוסחאות.
אונז זענען מיר געוואוינט, טאקע, מיר קענען נישט מאכן נייע ברכות. אוקיי, איך ווייס נישט. אויב מ’קען מאכן די אינטערנעט, קען מען אפשר מאכן נייע ברכות אויך, איך ווייס נישט. נאר וויאזוי ר’ מאטעלע דעברעצינער זאגט, די גוים מעגן, אבער די חסידים מעגן נישט. מיר מעגן נישט מאכן א נייע ברכה. דארף מען טאקע זיין א ברכה אינדערפרי פאר’ן עפענען די פאון.
מיט’ן ברכה זאל זיין א תפילה. אזוי ווי מען זאגט אז מען עסט אויף די אויגן, “שלא תרגלני בסורס אוכל ואל תביאני לידי חטא” [זאלסט מיך נישט געוואוינען צו פיינע שפּייזן און זאלסט מיך נישט ברענגען צו זינד]. טאר אין בריוון, דארף זיין א תפילה.
דער פארשלאג: “סדר תחינות לאינטערנעט”
פארוואס טעג געט נישט ארויס קיין סידור “סדר תחינות לאינטערנעט”? וועלכע תפילה, וועלכע תחינה מ’זאגט ווען מ’גייט אין אזא וועבסייט, וועלכע תחינה מ’זאגט ווען מ’גייט אין א סאושעל מידיא, “שלא יכשילוני בחברי ואשמח בהם” [זאלן מיינע חברים מיך נישט כאפּן און איך זאל זיך פרייען מיט זיי]. פּשוט’ע תפילות, וואס מ’דארף זאגן. אזוי ווי דער בני יששכר זאגט וועגן אנדערע זאכן, אויב ס’איז נישט דא קיין תפילה אין די סידור, קען מען מאכן אליינס. מ’דארף נישט זיין אן אריז”ל, מ’דארף נישט זיין אן אריז”ל, “בכל לשון שאתה שומע” [אין יעדער שפּראך וואס דו הערסט]. קענסט נישט מחייב צו מאכן עפּעס א נסח הזוהר הקדוש. דארף מאכן.
דער טיפערער פּונקט: ערנסט נעמען דעם כלי
אבער וואס איך וויל זאגן טיפער, איך וויל זאגן טיפער, אז ער דארף נעמען ערנסט דעם כלי. מאכן פון דעם הייליג. מאכן הייליג איז א דזשאוק. מאכן פון דעם ערנסט. אנדערע ווערטער, גייען מיר צוריק צו אונזער פּלאן. מיר האבן געזאגט אז די גרויסע צרה איז, די סוד הצרה איז, אז דא איז א חומר וואס ער קען טון אלעס, אבער ער ווייסט נישט וואס ער וויל טון. ער וויל אלעמאל קענען טון אלעס, ער וויל נישט גארנישט טון.
ייחוד חומר וצורה – שינויים אין דער פיזישער פארעם
דערפאר, די עצה פאר דעם איז, אפשר איז נישט… איך מיין אז מ’קען, און דער אמת איז אז ס’איז דא כמה וכמה טעארעטישנס, מענטשן וואס ארבעטן אויף דעם, אבער די פּראבלעם איז אז ס’איז נישט דא קיין געלט אין דעם גענוג, סאו ס’ווערט נישט אזוי מפורסם. אבער מ’קען, יעדער איינער ביי זיך אינדערהיים קען טון געוויסע אזעלכע סארט זאכן, און ס’מאכט ממש א ריזיגע שינוי אין די גאנצע יחס.
וואס דארף מען טון? מ’דארף אנהייבן מייחד צו זיין די חומר מיט די צורה. מייחד צו זיין א גוטן. למשל, ס’איז אפשר טעקניקלי יעצט נישט אזוי אמת, אבער ס’איז א פאקט אז ס’איז אזוי אמת. דאס איז למשל, אן אייפּעד, א טאבלעט, וואס מ’זאגט אז מ’קען האבן אלעס דערויף. וואס איז אבער די פּראבלעם? מ’קען האבן אויך אנדערע זאכן. אמת? איז דא עצות. איך ווייס נישט, איך מיין אז די פילטער איז בעקווארדס.
דער חידוש: נישט נאר סאפטוועיר, נאר פיזישע באגרענעצונגען
אבער די עצה דארף זיין די אנדערע וועג. מ’דארף נעמען דעם, דעם, איי סקול פארקויפט אזא אייפּעד וואס האט אויף דעם גאנץ שיין. איך מיין אז ס’איז אבער א געהעריגע אייפּעד אויך. מ’דארף מאכן, ס’איז דא, מ’פארקויפט היינט אזעלכע דיווייסעס, ס’איז טאקע פאר די ריזן. מ’דארף מאכן א דיווייס וואס ער איז נישט געמאכט, אפשר ער ארבעט עס נישט בכלל, אדער דארף זיין א דין אין די חומר, נישט נאר אין די צורה. דאס איז א חידוש. א פילטער איז אלץ נאך אלץ, און דו האסט נאר געדריקט א “בלאק”. ניין, מען דארף האבן די פארעם, די גיפּט, די שטיק פּלאסטיק.
מען דארף נעמען ערנסט די שטיק פּלאסטיק, ווייל די שטיק פּלאסטיק, טעקניקלי איז עס אנגעזאגט, ער וועט געשעפט ווערן אין די זעלבע קאמפּיוטער וואס ליגט אין די גרויסע און אין די קליינע, ס’מאכט נישט אויס קיין חילוק. ווייל אונזערע מענטשן, אפילו מיט גרויסע דעת און אלעס, אונז לעבן נאך אלץ אין די עולם החפצים. אין די עולם החפצים מיין איך די עולם המציאות, אבער אין די וועלט פון אביעקטס.
הארדווער לעוועל: מעשים בגוף הכלי – די דריטע עצה
דער יסוד: מענטשן לעבן אין דער עולם החפצים
מורה: דאס איז א חידוש. א פילטער איז אלץ נאך אלץ – מען קען טון אלעס, נאר מ’לייגט א בלאק. ניין. מ’דארף האבן די פארם, יא, די גוף – דער שטיק פלאסטיק. מ’דארף נעמען ערנסט דעם שטיק פלאסטיק. ווייל דער שטיק פלאסטיק – טעכניקלי איז וואס איז א חילוק פון וועלכע שייפ [shape: געשטאלט] ס’איז. ס’איז דאך בעצם די זעלבע קאמפיוטער וואס ליגט אין די גרויסע און די קליינע. ס’מאכט יא א חילוק.
פאר אונז זענען מענטשן – ס’גייט מיר אונז האבן גרויסע דעות אין אלעס – אונז לעבן נאר אלץ אין דער עולם החפצים [the world of objects]. חפצים מיינט די חומר וצורות [matter and forms], אבער אין דער וועלט פון אבדזשעקטס [objects: זאכן]. איז ממילא, וויאזוי מען זעט דעם אבדזשעקט מאכט א גרויסן חילוק. מ’דארף האבן געוויסע אבדזשעקטס וואס זיין געוויסע זאכן.
דער חילוק צווישן כלים: פאון, אי-בוק, טעבלעט
פאון קעגן אי-בוק – דער חומר איז נישט געמאכט צו זיין א בוך
איז די ערשטע זאך, למשל, הלכה למעשה – איך למשל, האב זייער ליב אן פאון וואס איז זייער פראקטיש צו ליינען אויף א סקרין אדער אויף א סקרין. איך דארף אים קויפן אן עקסטרע חילוק פאר דעם. א פאון איז נישט דער. קודם כל איז ער צו קליין. צווייטנס, די לייט איז נישט געוועט. ווערעווער [wherever: וואו עס איז], עס איז דא אנלימיטעד [unlimited: אומבאגרעניצטע] פלאטפארמס [platforms: פלאטפארמען] וואס מ’קען זעהן נישט נאר פון די צורה. פון די חומר, ס’איז נישט אמתיג געמאכט צו זיין א בוך.
יא, ס’איז דא אי-בוקס [e-books: עלעקטראנישע ביכער], וואס זיי זענען געמאכט מער און מען זאל קענען ליינען. אז מען קען טעכניקלי ליינען אויף אלעס, אבער עס איז נישט געמאכט! די חומר, ס’איז נישט געמאכט! ס’איז געמאכט פאר צווער אלעס, א זאך וואס האט געמאכט צו זיין אלעס ענדט אויף צו זיין גארנישט, און דאס איז טראכט רח”ד [רחמנא ליצלן דכוותיה: השם ישמור מזה] סחרן אלע שדים.
די נויטווענדיקייט פון ייחוד – מייחד זיין דעם כלי פאר א תכלית
דערפאר מען דארף מאכן, אפשר מען דארף מאכן כוונות, דא א גאנצע שאלות, וויאזוי מוז מיוחד. מען דארף זיכען וועגן, דאס איז נישט פולי סאלווד [fully solved: גאנץ געלייזט] זאכן, א גרויסע טייל ווייל די כלים וואס אונז קויפן זענען געמאכט ביי די שדים. אבער עס איז דא געוויסע, למשל זאל מען קען קויפן, אין חנוונות יעדער איינער זאל קויפן. מען קען קויפן אי-בוק, אי-אינק [e-ink: עלעקטראנישע טינט], ווהאטעווער איטס קאלד [whatever it’s called: ווי עס הייסט], וואס מער ווייניגער מען טעכניקלי קען טון אלעס אויף דעם. דער סטעג וואס א גאנצע דאס איז ביזי, וואס דער טעכניקלי קענט דער בוך, ער קען. דאס איז נישט אונזער פרייל מאלבע [problem: פראבלעם]. יעדע זאך קען מען. מיט א נאגל קען מען אריינהאקען אינעם מענטש’ס קאפ, און מען קען בויען א הויז. מען קען, א גרויסע שקול וועך [scale: מאסשטאב] מען קען.
מען דארף האבן ייחוד, און מען דארף אז די פארם פעקטאר [form factor: פיזישע געשטאלט], די כלי, די חומר ממש פון די זאך, ס’זאל זיין א בוך. און די אמת איז אז ס’איז נישט דא נענטס [enough: גענוג], מען קען דארף מאכן אפילו מער. ער וועט מיינגען [missing: פעלן] א קאווער [cover: דעקל], און מ’דארף מאכן אז ס’זאל זיין, און ס’האט צו טון מיט א גאנצע שמועס וועגן סקיומארפיזם [skeuomorphism: נאכמאכן פיזישע פארמען אין דיגיטאלע דיזיין] און סטאף [stuff: זאכן].
מעשה בגוף הכלי – נישט נאר אין די נשמה
מ’דארף טון מער פאר די גוף ווי פאר די נשמה. ס’איז נישט קיין נושא פון די פנימיות, ס’איז מער א נושא פון די חיצוניות, די אנדערע איז פון די גוף, די כלי פון די זאך. ס’זאל זיין אז ס’קען זיין מיוחד, סיי מ’קען עס קודם כל מייחד זיין, דן ס’איז נישט קיין עולה [it doesn’t work: עס ארבעט נישט].
א מענטש קויפט א געוויסע טול [tool: געצייג], דן איז ער מייחד, ער זאגט “הריני קונה לשמה [behold I am acquiring this for its designated purpose]”, דאס הייסט לשמה. מ’נעמט א מצה און מ’מאכט עס לשם מצת מצוה [for the purpose of the commandment of matzah]. אז ער קויפט א בוך און ער זאגט “הריני קונה בוך זה, די אי-בוק זה, לשם לימוד התורה [for the purpose of Torah study], לשם לימוד חכמה [for the purpose of studying wisdom]”, ער גייט ליינען אין דעם, אפילו לשם לימוד הנאות [for the purpose of pleasurable study]. דאס זאל זיין די צייטונג, נא פראבלעם [no problem: קיין פראבלעם]. איי, ס’איז נישט ממש א צייטונג, און יעדעס מאל קומט אויטאמאטיקלי די צייטונג. אוודאי, ס’איז מער געשמאק, נאך בעסער.
אבער יעצט, דאס זאל זיין די צייטונג, און מ’דארף מאכן א מעשה, די הלכה איז פון הזמנה [designation] געווענליך מ’דארף מאכן א מעשה. מ’דארף מאכן א מעשה אין די גוף הכלי, אין די גוף הדבר, וואס איז מיוחד פאר די זאך.
דער אפעקט פון ייחוד – ווי עס ענדערט די מציאות
ווען דער כלי איז מיוחד, עקזיסטירט די אנדערע זאך נישט
און סאדענלי [suddenly: פלוצלינג], דו גייסט עס באמערקן, אז אויב איינער האט אזא סארט זאך, די אנדערע זאך עקזיסטירט נישט. טעכניקלי קען ער. טעכניקלי, אלעס איז טעכניקלי. אבער אונז לעבן נישט אין אן עולם פון טעכניקלי. אונז לעבן אין אן עולם פון זאכן, פון חפצים. דעם חפץ יעצט, ס’איז א בוך. יעצט גייט ער זאגן, “אה, דאס איז מיין בוך.” אויב ער איז נישט אין די מוד [mood: שטימונג] פון ליינען, טוט ер עס נישט. טעכניקלי קען מען אויך ליינען אויף א פאון, און טעכניקלי קען מען אויך אסאך זאכן. ער רעדט נישט יעצט פון טעכניקלי, ער רעדט יעצט פון די וועג ווי מענטשן לעבן עקטשועלי [actually: טאקע], וואס איז אין די וועלט פון חפצים.
די זעלבע זאך פארקערט – א פאון איז געמאכט צו זיין א פאון
און די זעלבע זאך איז פארקערט, יא? הייסט, אויב למשל, און דא ווערט עס שוין מער קאמפליצירטער [complicated: פארוויקלט], א פאון איז געמאכט אז ס’זאל זיין אייביג אין דיין טאש און ס’זאל דיך נאכלויפן. ס’זאל זיין “שירה בוקע כלב [it should follow you like a dog]”. און ס’פעלט אויס, ליידער פעלט עס אויס אין אסאך סיטואציעס, אבער ס’פעלט נישט אזוי שטארק אויס. און ס’האט גארנישט געשעט. און מ’דארף טון די מעשה בגוף הדבר, וואס איך טו דא אויף די נקודה פון די דריטע עצה, וואס איז באמת מ’קען מאכן א גאנצע שיעור נאר אויף פרטים פון די עצה, אבער איך פיל אז דאס דארף יעדער איינער מאכן טרייעל ענד ערראר [trial and error: פרואוון און טעות] פאר זיך אליינס, און ס’איז דא אויך אסאך ארבעט צו טון באמת’דיג.
פראקטישע עצות: ארבעטן מיטן גוף הכלי
ארבעטן אויפן הארדווער לעוועל, נישט נאר אויפן סאפטווער לעוועל
און אויב איינער וויל מאכן כשר’ע טעכנאלאגיע, ער זאל וויסן אז וואס ער דארף מאכן אמת’דיג איז ארבעטן אויף די גוף אנשטאט ארבעטן אויף די שמים [heavens: הימל], מאכן זיכער אז מען זאל נישט קענען אנקומען. און דעמאלטס וועט מען יא קענען אנקומען, דאס איז נישט די פראבלעם. עס דארף אבער זיין קלאר, אפשר למשל די נגינה [device: געצייג] וואס מ’מאכט האט עס אפילו אזא זאך, יא, די 24, וואס הייסט עס? ער איז א מיוזיק [music: מוזיק] זאך, דאס איז וואס ער איז. ער האט א געוויסע קאלער [color: פארב], א געוויסע סייז [size: גרייס] וואס איז גוט געמאכט פאר דעם, אפשר יא, אפשר נישט. און דאס איז ער. ס’איז א מורא’דיגע עובדא. ס’איז אסאך נישט וועגן… מ’קען נישט דארט דעם טעכניק, אפשר קען מען טעכניקלי, יא, איך ווייס נישט צו מ’קען יא צו מ’קען נישט, דאס איז נישט די נושא. ס’איז געבן א צורה פאר דעם חומר, ער האט געגעבן א צורה פאר דעם חומר.
דער חומר איז מקבל די צורה פון דעם כלי
בעקווארדס [backwards: אומגעקערט], אבער אין א געוויסע פאני זין [funny sense: משונה’דיגן זין], דער חומר איז דאס וואס איז מקבל דא, ער געט די צורה, דער חומר געט די צורה פאר די חומר, ווייל דער כלי מאכט עס אז ס’זאל זיין אזא סארט זאך.
די וויכטיקייט פון וואו דער כלי ליגט
אדער אויב איינער האט א פאון און לייגט עס אין א געוויסע פלאץ. איך האב געזען אין א ריסוירטש [research: פארשונג] און איך האב עס געטשעקט [checked: איבערגעפרואווט], ס’איז אמת לאמיתו, אז א מענטש האט א פאון און ס’ליגט נאר אויף אים, איז ער שוין אין א געוויסע זין אין זיין מיינד איז ער דארט, ער איז עוועילעבל [available: פאראן]. דאס איז א פאקט, רוב מענטשן. אגעין [again: ווידער], טעכניקלי, אלעס. איך רעד נישט פון טעכניקלי, איך רעד יעצט פון וויאזוי מענטשן ארבעטן עקטשועלי. די סארט עצות וואס די תורה געט אלעמאל. און ער האט באמערקט אז די תורה געט אלעמאל אזעלכע סארט עצות.
איך בין שוין צו לאנג און איך בין שוין צו מאריך, סאו [so: אזוי]… אבער אויב למשל א מענטש וויל זיין נישט דיסטרעקטעד [distracted: צעטיילט] פון זיין פאון, האט מען געמאכט ריסוירטש, מ’דארף לייגן די פאון אין אן אנדערע צימער. אפשר אפילו אין אן אנדערע קארנער [corner: ווינקל] פון די צימער העלפט שוין.
דאס אלטע בילד קעגן דאס נייע בילד פון א לערנענדיגן איד
ס’איז אויף מיין טיש, אז איך זעץ זיך לערנען און נעבן מיין גמרא איז דא א פאון, איז דאך די פשט, דו דארפסט גארנישט קוקן, דו דארפסט גארנישט… וואס איז דא א פיקטשער [picture: בילד] פון א איד וואס לערנט? די אלטע פיקטשער פון א איד וואס לערנט זעט אויס א מענטש, אקעי, א קאווע, א ציגארעטל מיט א גמרא. אזוי זעט אויס א איד וואס לערנט און ער איז דא, רייט? ער האט שוין ציגארעטל און ער דארף נישט גיין אין ערגעץ נישט.
א היינטיגע פיקטשער זעט אויס א איד האט א ציגארעטל מיט א פאון. איך האב געהאט, א סימפל [simple: פשוט’ע] פאון איז פונקט אזוי שלעכט ווי א סמארטפאון אין דעם זין. איך האב אסאך עקספיריענס [experience: דערפארונג] פון דעם, איך לערן שוין בחברותא’ס פאר צענדליגער יארן, צענדליגער פארשוינען מיט דעם, און איך טו עס אויך. אבער דאס איז וואס ס’איז. יעצט וואס טוט זיך? ס’הייסט פשט א נייע סארט פיקטשער. נישט די פיקטשער טעכניקלי וואס מען קען טון, ס’איז א נייע סארט פיקטשער פון די ריאליטי [reality: מציאות], און די מענטשן לעבן אין די עולם הגופים, נישט נאר אין די עולם טעכניקלי וואס מען קען רעדיקלי [radically: ראדיקאל] טון.
די נייע מציאות – לערנען מיט אלע שדים אין די זייט
ווערפאו [wherefore: דעריבער], אויב מ’זעצט זיך אוועק מיט א גמרא און א פאון אין דער זייט, זיצטו מיט די א גמרא און מיט אלע שדים אין די זיין. נא פראבלעם, אוודאי גייסט חתן שלא נישט קוקן, גייסט עפער מיר קאל [call: רופן] די חתן אן אויף אימערדזשענסי [emergency: נויטפאל] אויפהייבן, איז אלץ פיין און וואויל.
אבער מיט בדוק און מיניסטער [minister: מיניסטער], מ’האט געמאכט ריסערטש אויף דעם, אז יעדענער קען מאכן א ליין’ס פיטשערדס [line’s features: שורה’ס תכונות], אז עס גייט זיין אביסל ווייניגער. ווי איר אנערקענט זענען, מען דארף נישט קיין גרויסע וויטש [which: וועלכע], איר דענער קען זענען אז שבת עס זענען אסאך נישט שוואקער צו דעצל מיט א סייערפרוי [cellphone: צעלפאון] אדער א בוקל אדער א גמרא. נישט, ווייל אפילו די שבת אויך, האט ער ציינים פיקחן ערשט צורך אויך אויפהייבן די פאון אמת, און די זעלבע זאך פון דערוואך. ניין, ס’מאכט א חילוק. און דאס איז נאך א דוגמא פון וואס מען דארף טון א מעשה.
נאך פראקטישע ביישפילן: סטיקערס, ייחוד, און קישן דעם כלי
מען דארף טון א מעשה – לייגן דעם פאון אויף אן אנדערע טיש
מען דארף טון א מעשה, עס וועט זיך לערנען, נעמען דיין פאון, איגערס [ignore: איגנארירן], אויף די נעקסטע טיש. מען האט דאס געהנבונען [?]. ניין, מען קויפט א לעק [lock: שלאס]. מען דארף טרעפן עצות פאר דעם. אזא שולן, וואס האבן אזא… לעצט, איך מיינען אז עס איז א עצה נפלאה. עס איז אויך א גוטע טערע [?], דערציילט איך אין די קאלט איימסטא [?]. איך מיר ווערן אין א שול וואס לאזט נישט. און די געוויסע זעהן, איך וועל נישט מערך זיין אין זויפיל ברוטים [?]. דאס זענען צוויי עצות וואס איך זאג פראקטיש.
דער כלל: הארדווער לעוועל, נישט סאפטווער לעוועל
אבער די כללי דברים איז, אז אינסטעד [instead: אנשטאט] פון זוכן עצות אין די סאפטווער לעוועל [software level: ווייכווארג שטאפל], דארף מען זוכן עצות צוויי די הארדווער לעוועל [hardware level: הארטווארג שטאפל]. עצות אין די הארדווער לעוועל מיינט, אז מ’דארף טון, מהודאי אונז ווילן, די ערשטע צוויי עצות האבן געזאגט, אזוי ווי אינגאנצן ביאנד [beyond: ווייטער פון] אין עושר, אויב מ’וויל אונז גיין אריין אונז לעבן מיט דעם עולם, מ’דארף טרעפן עצות אין די הארדווער לעוועל.
פראקטישע ביישפילן: סטיקערס, קישן, און ייחוד
אפשר לייגן א סטיקער [sticker: קלעפּל], מ’דארף טון מעשים בעולם הזה, וואס זענען מיוחד דעם חומר צו א געוויסע צורה. אזוי ווי א אשה ווערט נישט מקודשת’ס מיט די בעלמא [with nothing], עס זעט מקודשת’ס מיט א רינג, און די מנהג איז אז עס ליגט דעם רינג אלעמאל, יעצט איז זי א מקודשת’דיגע אשה. די וועלפסאך [?], מ’דארף נעמען דעם פאון און לייגען אויף דעם א סטיקער, מיט נישט די סטיקל וואס שטייט טעג [tags: צעטלעך], מכשר [kosher device: כשר’ע געצייג]. אפשר אויכעט. אין א געוויסע זינס, זענען נישט משוגע פארן טראכטן אזוי.
קויפן א ספעציעלע אייפעד נאר פאר תורה
אבער דארף דאס זיך נאר א היכעטימעל [?] צו פארהיינד לויפן. מ’דארף מאכן דעיס זיין, דעי טעוועלט איז א גמרא. דארף דאס הייסט אז עס איז א גמרא, עס גיבט עס א קוש. פארוואס גייסט עס נישט א קוש? איך האב געזעט מענטשן לערנען מיט א טעם מיט אן אייפעד [iPad: אייפעד], ער גיבט אכאמאל נישט א קוש פאר די אייפעד ווען ענדעגט לערנען, אדער ער הייבט אן אזוי ווי ער טוט פאר די גמרא. פארוואס פעלט זיך?
זייער גוט. און קויף א ספעציעלע אייפעד, טובל עס, אקעי, מ’קען זיך פרעגן צו ס’ווערט אראפגענומען אין די מקוה, טרעף עפעס א וועג. נעם א ספעציעלע אייפעד, און אויף דעם אייפעד זאל נאר זיין תורה. פארוואס טויגט זיך אפשר אזוי? ווייל חכמים האבן אמאל געדארפט נאכקוקן עפעס? איך מיין נישט טעכניקלי. איך מיין איז דער ייחוד.
און לייג אויף דעם א גרויסן סטיקער, “דאס איז א גמרא”. לייג עס אריין אין די גמרא שאנק, און נעם עס ארויס און געב עס א קיש. ס’איז דאך א הייליגע זאך.
דער חילוק צווישן פאון און טעבלעט – די היימישע חכמה
א פאון איז געמאכט צו לויפן נאך א מענטש
און אויב א מענטש האט א פאון, איז זיך נישט אזוי אתכליתא [?]. א פאון, די פארם פעקטאר איז אז ס’זאל זיין א זאך וואס לויפט די גאנצע צייט נאך א מענטש. דארף מען וויסן וואס ס’איז געמאכט פאר דעם. אבער ס’איז א דבר חשוב, איך קאמיוניקעיט [communicate: רעד] מיט נאך אידן, ס’איז א מצוה גדולה. דארף מען עס מאכן אלע שמירות און עס מייחד זיין פאר דעם. און ס’איז נישט פאר…
די היימישע מענטשן כאפן דעם יסוד – טעבלעט, נישט פאון
איך מיין למשל, אסאך פון די היימישע מענטשן כאפן אביסל די זאך, און זאגן, מ’מאכט א טעבלעט [tablet: טאבלעט], נישט קיין פאון. איך האלט אז ס’איז דא אין דעם א גרויסע חכמה. מ’דארף זיך אסאך מער, אסאך טיפער, אסאך ווייטער גיין מיט די סארט הבנה, רייט? אפשר א פאון איז נישט געמאכט אויף צו… ס’איז דא פאר א טעכניקל ריזן [technical reason: טעכנישע סיבה], ס’איז א ווייטערע זאך וואס איך בין נישט מקיים קיין…
א פאון איז נישט געמאכט אויף צו קוקן ווידיאוס
א פאון איז נישט געמאכט אויף צו קוקן ווידיאוס [videos: ווידעאס]. למשל, ס’איז זייער קליין, ס’איז נישט געשמאק צו קוקן ווידיאוס. אז מ’דארף קוקן, דארף מען קוקן ממש אזוי, אין פראנט פון די אויגן. ס’איז דאך ממש אזוי, דו בלאקסט זיך ארויס פון די גאנצע וועלט. ס’איז זייער א פראבלעמאטישע גוף.
סאו מ’קען זען, א פאון איז זייער גוט אויף צו זיין א פאון. ס’איז זייער נישט גוט פאר אנדערע זאכן וואס מ’האט אריינגעלייגט אין דעם. און די אמת איז, מ’דארף, נישט אלע זאכן, אפשר פאר וואטסעפּ [WhatsApp: וואטסאפּ] איז עס גוט, און פאר געוויסע זאכן. אבער ס’איז זייער נישט גוט אויף צו וואטשן [watch: קוקן] ווידיאוס, און מ’קען זען אז ס’איז…
סיכום: דער יסוד פון די דריטע עצה
מ’דארף רעדן וועגן דעם אסאך מער. איך זע אז דא איז דא זייער אסאך פרטים וואס אפשר דארף שוין זיין א גאנצע שיעור חנוך. אבער דער עיקר יסוד הדברים איז דאס, אז מ’דארף מטפל זיין, מ’דארף עוסק זיין אין די סארט הארדווער, נישט נאר די סארט הארדווער, נאר וואו ס’ליגט.
ביישפיל: וואו דער פאון ליגט אין אפיס
אויב איינער למשל האט אן אפיס [office: אפיס] אדער א פלאץ, און זיין פאון ליגט אויף א געוויסע שעלף [shelf: פאליצע], און ווען ס’רינגט האט ער עס אויפצוהייבן און מיט אים גיין, האט ער שוין א געוויסע צורה געגעבן פאר דעם. אפשר וועלכע סארט עפּס [apps: אפּליקאציעס] ער לייגט, נאך אנדערע פארשידענע טעכניקל עצות וואס דער עולם ווייסט און פארשטייט און מענטשן וואס איז נוגע אין דעם, עס זענען אלץ מהלכים וויאזוי מען קען לעבן מיט דעם, ווען מען דארף לעבן מיט דעם, און דאס זענען אלץ עצות.
דאס איז נישט א נייער שולחן ערוך – יעדער איינער דארף מאכן טרייעל ענד ערראר
און איך ווייס נישט אויב עס לוינט זיך, עס איז אפשר כדי יא צו מאכן כמה וכמה פרטים, אבער איך וועל נישט מאכן צופיל אז עס ווערן נאך א גאנצע שולחן ערוך, איך וועל זיך נישט צו מאכן נייע שולחן ערוך’ס. אבער די איידיע [idea: געדאנק], די בעיסיק [basic: גרונטלעכע] איידיע איז דאס,
פראקטישע עצות פאר דיגיטאלע זעלבסט-קאנטראל: צייט-באגרענצונגען און דער כח פון נדרים
צייט-קאנטראל און אוועילעביליטי
און מ’דארף אויך, דרך אגב, ווען מענטשן דארפן קאנטראלירן זייערע סקעדזשועלס [schedules: צייט-פלאנען], ס’קען נישט זיין אז א מענטש דארף זיין אוועילעבל [available: צוגענגליך] אויף זיין פאון פון דער פרי ביז ביינאכט.
אויב ס’איז דא א שלעכטער באס אדער א שלעכטער ראש כולל, איך ווייס וואס, א שלעכטער ראש ישיבה וואס ער זאגט, “אין דעם נעבן אפיס טאר קיינער נישט זיין אוועילעבל אויף סאשעל מידיא [social media: געזעלשאפטלעכע מעדיע]” און אזוי ווייטער, איך מיין אז ער טוט א טובה פאר יעדן. ער וועט גיין נאכדעם, ס’איז גארנישט געשען אז ער וועט זיין מוגבל אין א געוויסע וועג.
די אינטערנעט איז משום דאך נוצליך, מיינט נאכנישט אז מ’דארף זיין א גאנצע צייט דארט. אויב איינער איז ממש א משוגע’נער, קוקט ער נאר אין די… סארי, איך האב אויך דיסטרעקשנס [distractions: הסחות דעת] יעצט.
מ’דארף למשל מאכן צייט אזוי ווי שבת. אפשר איז גענוג שבת, דרך אגב, איך זאג נישט שבת, אפשר שבת איז מער ווי גענוג. אבער דאס זענען די סארט מהלכים וואס מ’קען טראכטן. מ’קען טראכטן נאך אסאך.
דער יסוד פון נדרים – א תורה’דיגע מעטאדע פאר זעלבסט-קאנטראל
דער גרונט-געדאנק פון נדרים
די גאנצע סוגיא פון נדרים וואס איז געבויט אויף דעם, אז א איד קען מקדש זיין א געוויסע חפץ. הגם מדאורייתא איז דא שבועות, איז דא זאכן וואס דו האסט דיר גע’אסר’ט און דו האסט דיר גע’קדש’ט. אבער די טייטש איז אז א איד קען אליינס מאכן “נדר עלי דבר זה” [a vow upon myself regarding this thing: א נדר אויף זיך אליין וועגן דעם זאך].
דער חילוק צווישן שבועה און נדר
און די גרויסע מעלה, וואס איז די זאך, רייט [right: ריכטיג]? א מענטש מאכט א נדר. פארוואס זאל ער נישט קענען זאגן, “איך וועל מאכן א שבועה”? וואס איז די חילוק צווישן א שבועה און א נדר?
ער מאכט א שבועה, “איך וועל נישט עסן די וואך נאר אזויפיל און אזויפיל.” ניין. ער מאכט א… א נדר איז אנדערש פון א שבועה. א נדר איז פשוט איך זאג, “דבר זה אסור עלי” [this thing is forbidden to me: דער זאך איז אסור פאר מיר].
יעצט, ווען ער זעט דעם… וואס איז די חילוק? פארוואס טון מענטשן נדרים און נישט נאר שבועות? ווייל דאס העלפט אסאך מער.
דער כח פון “דבר זה אסור עלי”
ווען א מענטש זאגט, דעם שטיקל, דעם סארט פלייש, דעם פלייש, אדער דעם סארט פלייש, אדער דעם שטיקל פלייש, יעצט איז עס אסור עלי, יעצט איז עס פאר מיר חזיר. ס’איז נישט פאר יעדן חזיר, פאר מיר איז עס חזיר.
סאדנלי [suddenly: פלוצלינג] וועסטו זען, ס’איז אסאך ווייניגער טשענס [chance: געלעגנהייט] אז ער גייט עס עובר זיין אויף זיין נדר חלילה, ווי יעצט זאגן אים, “איך וויל נישט עסן פלייש די וואך”. ס’איז א גרויסע חילוק.
פארשטייט זיך, א מענטש קען זיך אליינס מתיר זיין שבועה, ס’איז אויך א וועג. דאס זענען אלעס עצות מרחוק וקמיע [distant remedies and amulets: רחוקע עצות און סגולות], וואס מ’דארף זיך לערנען.
סיום: דער פראקטישער מסר פון פסח
און איך האף יעדער איינער זאל האבן א פרייליכן פסח, און זיך לערנען פון די תורה, פון די וועגן וואס די תורה גיבט זיך אן עצה מיט די סתירה, מיט די המן, מיט פרעה, מיט חמץ, קען מען זיך לערנען פראקטיש אויף אונזער לייף [life: לעבן] צו אונזערע סארט פראבלעמס.
א פרייליכן יום טוב.