במדבר פרק י”א (אויטאָמאַטיש איבערגעזעצט)

במדבר פרק י”א: די נסיונות אין מדבר און דער משבר פון הנהגה

הקדמה: די סדרה פון נסיונות

במדבר פרק י”א הייבט זיך אן גאר בפירוש מיט א סדרה פון וואס מ’רופט אין דער משנה נסיונות, וואס דאס פאלק, אונזערע אבות, האבן מנסה געווען דורכאויס דעם מדבר. און דאס וואָרט נסיונות מיינט צו זאגן, די צייטן אדער די ערטער און די אופנים וואס זיי האבן נישט געטרויט דעם פלאן. זיי האבן נישט געטרויט.

מיט אנדערע ווערטער, מיר האבן ערשט געלייענט ווי ס’איז דא א סטרוקטור צום גאנצן פלאן, ריכטיג? ס’איז דא די לוים, ס’איז דא די כהנים, די חצוצרות וואס פירן דאס פאלק דורכאויס זייער רייזע אין מדבר, דורכאויס זייער מלחמה האלטן מיט אלע פעלקער ארום זיי, און קומען צום ארץ ישראל, וואס דאס איז זייער ציל, ווי עס שטייט בפירוש אין דעם פריערדיגן פרק, אז ער וועט עס אונז געבן.

און איצט איז דא א רשימה פון וואס מיר רופן אמאל חטאים פון מדבר. אין אמת’ן זענען עס נסיונות, נסיונות וואו דאס פאלק האט נישט מצליח געווען. זיי האבן נישט מצליח געווען צו מקבל זיין דעם פלאן ווי ער איז, נאר זיי האבן געהאט א סך קשיות אדער א סך ספיקות אויפ’ן פלאן. און דאס זענען ספיקות, נישט נאר ספיקות ווי שכל’דיגע ספיקות, נאר פראבלעמען מיט’ן פלאן פון דער רייזע דורכ’ן מדבר און דעם גאנצן ענין.

דער געאגראפישער סטרוקטור פון די נסיונות

אלע דאזיגע נסיונות, אלע דאזיגע אזוי-גערופענע חטאים אדער פראבלעמען וואס ווערן דא געברענגט, אלע זענען פארבונדן מיט אן ארט, אדער כמעט אלע לכל הפחות. מיט אנדערע ווערטער, דאס איז אלץ פארבונדן מיט דעם סטרוקטור פון וואס ס’איז געווען א לאנגע רייזע דורכ’ן מדבר, מ’האט זיך אפגעשטעלט אין פארשידענע ערטער. און אין א סך פון די ערטער זענען ארויפגעקומען פארשידענע ענינים און פארשידענע טענות, וואס מ’איבערזעצט אמאל ווי קלאגן אדער נסיונות אדער א חסרון אמונה פון דעם פאלק אין דעם פלאן, אין דער הנהגה, אין דער הנהגה וואס פירט זיי דורך דעם מדבר, דורך דעם גאנצן פלאן.

ס’איז אינטערעסאנט אז עטלעכע פון די ערטער אין מדבר האבן נעמען. פארשטייט זיך, דאס זענען מסתמא אאזיסן אדער ערטער וואו ס’איז מעגלעך פאר מענטשן צו בלייבן, און מענטשן דארפן שפעטער רייזן אין מדבר און זאגן, אט, דער ארט הייסט תבערה, ווייל דאס איז וואס ס’איז דארט פאסירט. אבער ס’איז אלץ אינטערעסאנט אז ס’איז דא אזא ענין פון געבן נעמען צו ערטער אין מדבר, דאס גייט צוריק צום סברא פון ספר בראשית, וואו א סך מעשיות ענדיגן זיך מיט’ן נאמען פון אן ארט, צוליב עפעס וואס איז פאסירט מיט די אבות דארט אדער עפעס אזוינס. און דא איז עפעס ענלעך, כאטש די ערטער זענען נישט טאקע ערטער וואו מענטשן וואוינען, זיי זענען מער ווי ערטער פון רייזן אדער אזוי ווי אפשטעלן אין מדבר.

דער ענין אנדערש אנגעקוקט: הנהגה, נישט נאר אמונה

דא הייבן מיר אן. און ווי מיר וועלן זען, דא איז וואו איך באטאן דאס וואָרט הנהגה, און דער וויכטיגער חלק פון דער מעשה, דער עיקר מעשה פון דעם פרק. דאס ווייזט אז אמאל ווערט עס אזוי אריינגעשטעלט, ריכטיג? און מיר האבן שוין גערעדט אין ספר שמות ווי ס’איז דא א קורצע ווערסיע פון דער גאנצער מעשה, פון דעם גאנצן — אפשר נישט פון די זעלבע מעשיות, עטלעכע זאגן ס’איז די זעלבע מעשה, עטלעכע זאגן ס’איז נישט, אבער זיכער א קורצע ווערסיע פון דעם ענין, דעם פראבלעם פון דער רייזע דורכ’ן מדבר מיט אלע נסיונות וואס זענען דארט געווען. און דארט ווערט עס בעיקר אריינגעשטעלט, און גאר בפירוש אריינגעשטעלט, ווי דאס פאלק האט נישט געטרויט אין הקב”ה, נישט געטרויט אין הקב”ה וואס איז זייער מנהיג.

דא קריגן מיר א ביסל מער פרטים אין דעם. און מיר זעען אז ס’איז בעיקר א שאלה פון וואסער’ע מין הנהגה פירט זיי. און מיר וועלן שפעטער זען אין דעם פרק, ווי אזוי אט די מין טענות האבן אויך געביטן דעם סטרוקטור פון זייער הנהגה, ווייל ס’איז געווען א געוויסע מין הנהגה. און מסתמא האט יענע מין הנהגה נישט טאקע געארבעט, אדער לכל הפחות נאכדעם וואס דאס פאלק האט זיך באקלאגט, נאכדעם וואס דאס פאלק האט עס מנסה געווען, האבן זיי געזען אז עס גיט זיי נישט וואס זיי דארפן. אזוי האט מען פרובירט אן אנדער מאדעל פון הנהגה.

אין א געוויסן זין, די גאנצע מעשה פון פרשת יתרו שיינט זייער שטארק פארבונדן צו זיין מיט דעם. פארשטייט זיך, מיר האבן אפילו געהאט די אנשי חיל פון משה ערשט, עס שיינט פארבונדן צו זיין מיט דער מעשה, דער עיקר מעשה פון דעם פרק, און אזוי ווייטער. אזוי אז ס’איז א סך מער מורכב.

ווייטער ווי פשוט’ע אמונה און ספיקות

מיר האבן א נטיה, מ’לערנט אונז אמאל צו מאכן דאס פשוט, אפשר ספר שמות לערנט אונז צו מאכן דאס פשוט צו דער שאלה פון, טרויען מיר הקב”ה, טרויען מיר נישט הקב”ה? אבער אין אמת’ן, טרויען הקב”ה מיינט דא, און תמיד אין אמת’ן, קיינמאל נישט טרויען הקב”ה אין דעם אבסטראקטן זין, אין דעם כללות’דיגן זין, עס מיינט טרויען און מקבל זיין אט די ספעציפישע מין הנהגה, וואס איז אין נאמען פון הקב”ה, וואס ברענגט אראפ דעם רצון ה’ צו אונז אין די גאר ספעציפישע אופנים.

און ס’זענען טאקע דא פראבלעמען מיט אזא מין הנהגה, כל זמן ס’איז א מענטשלעכע הנהגה, ס’איז דורך מענטשן און פאר מענטשן, און מ’דארף לייזן אלערליי מענטשלעכע פראבלעמען. און ווי מיר וועלן זען, אין א געוויסן זין, אפילו הקב”ה אליין איז מסכים און ביט דעם מאדעל פון הנהגה אדער דעם סטיל פון הנהגה פאר די דאזיגע צוועקן.

אזוי אז דאס איז די מעשה. און דערפאר איז דאס א סך מער מורכב’דיגע מעשה ווי דער פשוט’ער פשט, די שאלות פון אמונה און ספיקות און אזעלכע זאכן.

ערשטע מעשה: תבערה — די אנאנימע טענה

אזוי, היינט וועלן מיר לייענען בעיקר צוויי פון די מעשיות, אדער צוויי חלקים פון די מעשיות. דער ערשטער איז תבערה, ווי עס ענדיגט זיך, און דערפאר האב איך געזאגט אז יעדער איינע פון די איז פארבונדן מיט אן ארט, א סך פון די מעשיות ענדיגן זיך מיט, און דערפאר האט דער ארט געהייסן אזוי און אזוי.

די טענה און דער ענטפער פון הקב”ה

דאס ערשטע איז, דאס פאלק איז געווען מתאוננים, וואס מ’איבערזעצט בדרך כלל ווי קלאגן. און דאס איז געווען רע באזני ה’, דאס איז געווען שלעכט. אזוי, זיי האבן זיך באקלאגט, הקב”ה האט עס געהערט, השם האט געהערט זייערע טענות, און ער איז אויפגעברענגט געווארן, ויחר אפו, ער איז אין כעס געווען, און דערפאר האט דאס פייער פון הקב”ה געברענט.

אזוי דאס איז דער ערשטער ענטפער, און אויך אזא גאר אלגעמיינע מין ענטפער, עס גיט אונז נישט, און די מעשה איז מסתמא דא אין דעם ספר ווייל ס’איז א גאר אלגעמיינע מעשה, עס גיט אונז נישט קיין פרטים וואס זייער טענה איז געווען, גיט נישט קיין פרטים וואס דער כעס פון הקב”ה איז געווען, גיט נישט קיין פרטים וואס דער עונש פון הקב”ה אדער דער אויסדרוק פון זיין כעס איז געווען, וואס דאס איז טאקע וואס כעס מיינט. מיר האבן געהערט אז ס’איז געווען א פייער, און דאס פייער האט אנגעהויבן ברענען בקצה המחנה, אזוי אפשר איז דאס פשוט ווי עס איז געווען, אבער פייער קען אויך מיינען עפעס גאר אלגעמיינעס, עס קען מיינען טויזנט זאכן, פון וואנעט איז דאס פייער געקומען, וואס גענוי איז פאסירט, זענען מענטשן געשטארבן, וואס איז געווען.

משה’ס התערבות

סוף כל סוף, דאס פאלק האט געשריגן צו משה’ן, אדער זיי קומען מיט טענות צו משה’ן, ויצעק, מיר לייענען בדרך כלל אז ויצעק מיינט עפעס ווי האבן א דין’דיגע טענה אדער א תביעה, זיי שטעלן טענות צו משה’ן, און משה ויתפלל, משה דאוונט צו השם, און דאס פייער גייט אראפ.

אזוי ס’איז נישטא קיין תשובה דא, גאר אינטערעסאנט, ס’איז כמעט נישטא קיין תשובה אין קיינע פון די מעשיות חוץ אפשר די מעשה פון דעם עגל, און אפשר די מעשה פון די מרגלים, אבער רוב פון די מעשיות און טענות, און רוב פון משה’ס התערבות’ן פאר הקב”ה, פאר דעם פאלק, זיין נקודה איז נישט מיר וועלן אויפהערן זינדיגן, זיין נקודה איז תמיד עפעס אנדערש.

אזוי עס שטייט ער האט מתפלל געווען, און דאס פייער גייט אראפ, דאס פייער לייגט זיך, פארשטייט זיך אויב מ’לייענט רש”י און אזעלכע, זאגן זיי אייך וואס די תפלה איז געווען און וואס די שאלה איז געווען, אבער ס’ווערט נישט דערמאנט אין די פסוקים, אלץ וואס ווערט דערמאנט איז אט די גאר אנאנימע, גאר פשוט’ע מעשה.

דער נאמען תבערה

און דער ארט ווערט גערופן תבערה ווייל תבערה איז פון לשון פייער, פון ברענען, דאס פייער פון השם האט צו זיי געברענט, דאס קען אויך זיין דאס זעלבע פייער וואס מיר האבן געהאט פריער, דער אש ה’, וואס איז געגאנגען פאר זיי אדער איבער זיי ביינאכט, קען זיין דאס זעלבע פייער וואס האט זיי געברענט, אזוי גאר ענלעך צו דער מעשה פון נדב ואביהוא, און דאן קענען מיר טראכטן וואס דער מתאוננים מיינט גענוי, אבער גוט, דאס איז די ערשטע מעשה פון תבערה.

און משה, למשל, אין ספר דברים, האט דעם גאר קורצן פסוק פון תבערה, מסה, קברות התאוה, ובמסה ובקברות התאוה מקציפים את ה’, ס’זענען געווען די דריי ערטער און מ’האט געוואוסט תבערה איז איינע פון די ערטער וואו דאס פאלק האט הקב”ה אין כעס געברענגט, מיר דארפן נישט מער ווי דאס.

איצט, מסה, פארשטייט זיך, איז די מעשה וואס מיר וועלן האבן אין פרשת חוקת, אין א געוויסן זין, שוין געהאט אין פרשת בשלח.

צווייטע מעשה: קברות התאוה — די טענה וועגן דעם מן

איצט, וואס מיר האבן איצט איז די ווייטערדיגע מעשה, און די מעשה וואס איך האב געגעבן דעם נאמען קברות התאוה, ווייל דאס איז די מעשה ארום דעם ארט וואס הייסט קברות התאוה, אבער אויך א סך מער מורכב’דיגע מעשה, דאס איז טאקע די מעשה פון, נישט דעם מן, ריכטיג, די מעשה פון דעם געבן דעם מן, ווי מיר האבן שוין געהאט אין פרשת בשלח, נאר די ריאקציע אויפ’ן מן.

מער מורכבות אין דער מעשה פון מן

אין פרשת בשלח האבן מיר באמערקט אז ס’איז דא א מורכבות מיט’ן מן, דאס פאלק איז געווען צופרידן, זיי זענען נישט געווען צופרידן, ס’איז דא א מין נסיון דערמיט, וואס איז נישט קלאר געווען, עס שיינט צו זיין אלץ וועגן שבת און אזעלכע זאכן. דא לערנען מיר אז ס’זענען דא נאך טענות וועגן דעם מן, דער מן איז געווען מער פראבלעמאטיש, ריכטיג, ווידער, ספר במדבר מאכט מער מורכב, מאכט פראבלעמאטיש, גאר פשוט’ע זאכן וואס מיר האבן געהאט אין ספר שמות.

ספר שמות, דער מן איז פשוט א גוואלדיגער סימן פון הקב”ה’ס השגחה פאר אונז, און אזוי ווייטער. דא, מיט אמאל, זעען מיר דאס פאלק איז נישט צופרידן געווען, און פארשטייט זיך, עס ווערט פרעזענטירט ווי א פראבלעם, אבער דערנאך זעען מיר הקב”ה אליין איז מסכים, און פארשטייט זיך, געבן זיי פלייש איז עפעס וואס ער גיט זיי בפירוש אויך אין ספר שמות.

אזוי, עס שיינט ווי, ווידער, מ’קען דעבאטירן צי דאס זענען באזונדערע מעשיות, אדער צי דאס איז פאסירט אין פארשידענע שלבים, אבער עס מאכט נישט אויס. דער ענין איז אז וואס ווערט דארט פרעזענטירט איז עפעס גאר פשוט’ס און אפשר א לעגיטימע בקשה פון וואו, איר ווייסט, זיי בעטן מן, עסן, און ברויט, און פלייש, און זיי האבן עס באקומען. דא זעען מיר אז וואס זיי האבן באקומען איז נישט טאקע אזוי גוט געווען, און ס’זענען געווען אזעלכע שלבים וואו זיי האבן געוואלט מער פון דעם, און אז דאס איז פארבונדן געווען מיט א גאנצע מהפכה פון דעם סטרוקטור פון הנהגה.

דער אספסוף

אזוי, לאמיר לייענען די מעשה. און די מעשה הייבט זיך אן מיט אספסוף. אספסוף איז עפעס ווי די זאמלער, אבער די נישט-ריכטיגע זאמלער, ריכטיג? עדה איז דאס פאלק וואס זאמלט זיך אויפ’ן ריכטיגן אופן, די לעגיטימע פארטרעטער פון דעם קהל, פון דער אסיפה, און אספסוף איז עפעס ווי, ריכטיג, מ’איבערזעצט אמאל דא, דער ערב רב, די מענטשן וואס זאמלען זיך, אבער זאמלען זיך נישט אויפ’ן ריכטיגן אופן, נישט אויפ’ן מסודר’דיגן אופן, זיי זענען נישט די לעגיטימע פארטרעטער פון דעם פאלק.

התאוו תאוה, זיי האבן באגערט א באגער, זיי האבן באקומען א תאוה, און דערנאך האבן די בני ישראל, מיט אנדערע ווערטער, דאס גאנצע פאלק, נישט נאר דער אספסוף, אנגעהויבן וויינען. אזוי, ס’האט זיך אנגעהויבן, און דאס איז, אין א געוויסן אופן, שפיגלט אפ די פריערדיגע מעשה מיט דעם קצה מחנה, די מענטשן אין קצה מחנה, אדער דער אספסוף, נישט דער צענטער, נישט וואס מ’רופט אמאל דער מיינסטרים, זענען די וואס, אבער זיי האבן אויף א מין אופן אנגעשטעקט דעם מיינסטרים, די בני ישראל, אויך מיט זייערע טענות. אזוי, ס’איז נישט אז זיי האבן געהאט א שלעכטע טענה, ס’איז פשוט, ווידער, א טענה וואס הייבט זיך אן פון זיי.

די טענה: בענקשאפט נאך מצרים

און זיי האבן געזאגט, דאס איז געווען זייער עיקר טענה, מי יאכילנו בשר, מיר האבן נישט קיין פלייש צו עסן. און זייער טענה ווערט אויסגעברייטערט אין דעם לאנגן מאנאלאג, וואו זיי זאגן, מיר געדענקען מיר האבן געהאט אין מצרים אומזיסט פיש און אלערליי ירקות, מסתמא באשרייבן זיי פיש ווי עפעס וואס ס’איז דא א סך, פארשטייט זיך, אין נילוס, ווי מיר האבן געלערנט פון דער מעשה פון מכת דם, און מיר האבן ירקות, א סך זאכן וואס וואקסן, און איצט האבן מיר גארנישט, אונזער נפש, אונזער גוף, אונזער פערזאן איז טרוקן, ס’איז גארנישט דא, מיר האבן נאר מן, דאס איז אלץ וואס מיר קוקן אויף.

דער באשרייבונג פון מן דורכ’ן מספר

און ער פרובירט צו לויבן דעם מן, ער פרובירט צו זאגן דער מן איז גוט געווען, אבער מ’זעט קלאר פון זייער ענטפער אז, יא, דער מן איז גוט געווען, אבער ס’איז אלץ געווען א ביסל באגרענעצט. און דער פסוק זאגט, הַמָּן כִּזְרַע־גַּד הוּא, דאס איז וואסער’ע מין ס’איז געווען ווי, ס’איז נישט אזוי אז ס’איז געווען באוואסערט, נאר ס’איז געווען ווי, און זיין קאליר איז געווען דער קאליר פון בְּדֹלַח, אזוי בדולח איז א מין טייער’ער שטיין, אזוי ס’איז א שיינער קאליר.

און עס באשרייבט ווי זיי האבן עס צוגעגרייט: דאס פאלק פלעגט זיך צעשפרייטן און עס צוזאמענקלייבן און דערנאך מאלן עס, אדער א מין שטויסן — נישט קיין מאל-מאשין, נאר עפעס וואס מ’ניצט אמאל פאר געווירצן און אזעלכע זאכן — און זיי פלעגן עס קאכן, און זיי פלעגן מאכן דערפון קיכלעך אדער קוכנס, און עס פלעגט שמעקן ווי לְשַׁד הַשָּׁמֶן, מסתמא א מין אויל-געבעקס, ענלעך צו וואס עס שטייט אין שמות, צַפִּיחִת בִּדְבַשׁ. אזוי אויף א מין אופן איז דער מן געווען עפעס וואס מ’פלעגט מאכן מעל און מאכן א מין קוכן אדער קיכל אדער ברויט דערפון, דאס איז געווען דער מן. פארשטייט זיך ס’זענען דא מדרש’דיגע און גאר אינטערעסאנטע באשרייבונגען דערפון, אבער עס שיינט אז, די פסוקים שיינען עס גאר שטארק צו באשרייבן אויף א גאר בפירוש’דיגן גשמיות’דיגן אופן. און דער מן איז געווען ביינאכט, ווען דער טוי איז געקומען ביינאכט, דאן איז דער מן געקומען אויף אים. אזוי דאס איז דער באשרייבונג פון מן.

די נישט-לעגיטימע אסיפה: יעדע משפחה ביי זיין אייגענעם געצעלט

און איצט זענען מיר צוריק צו די טענות פון דעם פאלק, זיי באקלאגן זיך וועגן דעם. איצט, פונקט ווי מיר האבן געהאט פריער, השם הערט, אין זיינע אויערן כביכול, הערט די טענות און איז אויפגעברענגט. דא, פריער איז משה נישט אויפגעברענגט געווען, משה האט מתפלל געווען צו השם אז ער זאל מוחל זיין דעם פאלק, כביכול. דא, משה הערט זיי, אלע זייערע משפחות, אִישׁ לְפֶתַח אָהֳלוֹ, יעדער מאן ביי דער טיר פון זיין געצעלט, אזוי ווידער טראכט איך עס באטאנט אז דאס איז נישט קיין לעגיטימע אסיפה, ריכטיג? ס’זענען משפחות וואס זאמלען זיך יעדע ביי דער טיר פון זייער געצעלט, פון זייער ארט וואו זיי וואוינען, אזוי דאס איז ווי א נישט-לעגיטימע אסיפה, ווי א פראטעסט, נישט ווי ווען ס’איז געווען א לעגיטימע אסיפה וואס מיר האבן פריער געלערנט וועגן פסח שני, זיי פלעגן קומען צום פֶּתַח אֹהֶל מוֹעֵד. דער פתח איז תמיד דער אריינגאנג אין א שטאט אדער אין א הויז, לכל הפחות אין די אלטע צייטן און אפשר אויך איצט, אדער ווי דער ארט וואו מענטשן זאמלען זיך פאר באגעגענישן, פאר וויכטיגע זאכן. און דא טוען זיי אִישׁ לְפֶתַח אָהֳלוֹ, יעדער פאר זיין משפחה, יעדער פאר זיין ארט. ווי מיר האבן גערעדט, דאס זענען די יסוד’דיגע אייניקייטן פון דער געזעלשאפט דא, אזוי זיי טוען עס באזונדער, יעדער אויף זיין אופן, און השם איז אויפגעברענגט און משה אויך, רַע בְּעֵינֵי מֹשֶׁה.

דער איבערקער: איצט איז משה אויפגעברענגט

דאס איז אן אינטערעסאנטער איבערקער פון דער פריערדיגער מעשה, ריכטיג? דארט איז געווען רַע בְּאָזְנֵי ה’, אזוי אזנים און עינים קענען זיין ענלעך, און משה איז נישט אויפגעברענגט געווען, אבער דא איז רַע בְּעֵינֵי מֹשֶׁה, און איצט, דערפאר, אט איז משה’ס ענטפער אויף דעם.

משה’ס שטארקע טענה צו הקב”ה

משה באקלאגט זיך נישט צום פאלק, ער באקלאגט זיך צו השם, ער באקלאגט זיך צו השם וועגן דעם פאלק. משה גייט צו השם, און דאס איז א חוזר’דיגער מאטיוו ביי משה’ן, אבער דאס איז איך גלויב דער עקסטרעמסטער פאל דערפון, אדער איינער פון די עקסטרעמסטע פאלן דערפון. משה קומט צו השם און ער זאגט, פארוואס האסטו מיך פיינט, פארוואס האסטו מיר וויי געטאן, פארוואס טוסטו שלעכטס צו דיין קנעכט, האב איך נישט חן געפונען אין דיינע אויגן אז דו לייגסט אויף מיר דעם גאנצן דרוק, די גאנצע אחריות? האב איך זיי געבוירן, האב איך זיי געטראגן אין מיין בויך, אז דו זאגסט מיר, דו בעטסט מיר, איך זאל זיי טראגן אויף מיין שויס, אויף מיין גוף, אזוי ווי א מינעקע טראגט איר קינד וואס זי גיט צו זויגן, און ברענגען זיי צום לאנד וואס דו האסט צוגעזאגט, דאס מיינסטו?

און מיט אנדערע ווערטער, משה זאגט, יא, איך האב מקבל געווען דעם צוואי, איך האב מקבל געווען דעם צוואי זיי צו ברענגען צו ארץ ישראל, ווי א מיליטערישער מנהיג, ווי א מנהיג פון דערוואקסענע, אבער די מענטשן פירן זיך אויף ווי קינדער. פארוואס ווילסטו אז איך זאל זיין זייער באבי-סיטער, דאס ווילסטו, בין איך זייער באבי-סיטער, בין איך זייער מאמע, בין איך זייער מינעקע?

און דערנאך זאגט ער, פון וואנעט זאל איך האבן פלייש צו געבן אלע די מענטשן, זיי וויינען צו מיר, גיב אונז פלייש? איך האב זיי אין מדבר, זיי זאלן צופרידן זיין אז זיי לעבן, אז זיי האבן מן, און זיי וויינען, זיי זענען פשוט פארוויינט און שרייען נאך פלייש. איך קען נישט, משה זאגט איך קען נישט, איך קען נישט טראגן דאס, איך קען נישט אויסהאלטן דעם משא, ס’איז צו שווער פאר מיר. פארשטייט זיך, דאס איז דער זעלבער לשון וואס יתרו האט געזאגט צו משה’ן, ס’איז צו שווער פאר מיר, פארשטייט זיך ס’איז שווער בנפש.

און אויב דאס איז וואס דו ווילסט, און דאס איז א חזרה וואס משה האט געזאגט, נאר אויף א שטארקערן אופן, דאס איז וואס דו טוסט מיט מיר, הרוג מיך בעסער. דו האסט מיך ליב, איך האב חן געפונען אין דיינע אויגן, איז בעסער דו זאלסט מיך הרג’ענען, איידער איך זאל האבן דאס רעה, איך וואלט שוין ליבער זיין טויט. דאס איז משה’ס ערגסטע מדריגה פון אפזאגן זיך אדער נישט וועלן טראגן דעם משא פון כלל ישראל.

דער אויבערשטער’ס תשובה: איבערגעבן דעם סמכות צו די זיבעציג זקנים

און משה, און הקב”ה נעמט אן, נישט אזוי ווי אנדערע ערטער וואו הקב”ה זאגט, ניין, איך וועל דיר געבן דעם כח, און אזעלכע זאכן, ווידער אמאל, זייער ענלעך צו וואס עס פאסירט אין פרשת יתרו, משה, הקב”ה איז מסכים צו דעם בקשה. ער זאגט, דו האסט רעכט, דו קענסט זיי נישט טראגן, לאמיך דיר געבן א ביסל הילף, לאמיך פאר דיר מסדר זיין א חלוקה.

און הקב”ה זאגט צו משה’ן, קלייב מיר צוזאמען זיבעציג מענטשן, פון די זקני ישראל, דו ווייסט אז דאס זענען זייערע זקנים, דאס זענען זייערע שוטרים, דאס זענען די מענטשן וואס האנדלען מיט זיי, וואס פירן זיי. נעם זיי צום אהל מועד, ווידער אמאל, צום לעגיטימען טרעפונגס-פלאץ, און שטעל זיי אוועק, שטעל זיי פאר, שטעל זיי פאר מיר דארטן. איך וועל אראפקומען, איך וועל רעדן מיט דיר, און איך וועל נעמען פון דעם רוח וואס איז אויף דיר, און אוועקלייגן אויף זיי. דאס מיינט צו זאגן, דיין גאנצע זאך איז אז דו רעדסט מיט מיר, דו האסט מיין רוח אויף דיר, רוח מיינט מיינע ווערטער, מיין אנווייזונג, נבואה, לאמיר עס צעשפרייטן, לאמיר עס געבן צו די זיבעציג מענטשן, זיי וועלן האבן א חלק דערפון, און זיי וועלן טראגן דעם משא מיט דיר.

דער אויבערשטער’ס ענטפער בכעס: פלייש ביז ס’וועט ארויסקומען פון די נאזלעכער

דערנאך וועסטו זאגן צום פאלק, גרייט אייך צו מארגן, איר וועט האבן פלייש, איר האט געוויינט, קיין פראבלעם, איר וועט האבן פלייש. און איצט, זיי קריגן דאס פלייש אויף א בייזן אופן, פארשטייט? אמאל זאגט מען צו א קינד, דו וועסט קריגן דיין בקשה אבער אויף א בייזן אופן. קיין פראבלעם, איר האט געזאגט ס’איז בעסער, ס’איז בעסער געווען אין מצרים, איר האט געוואלט פלייש, איך וועל אייך געבן פלייש. און נישט נאר איין טאג, נישט צוויי טעג, נישט פינף טעג, נישט צען טעג, נישט צוואנציג טעג, א גאנצן חודש וועט איר עסן פלייש.

דערמאנט אייך אז אין יענע צייטן, און ווי די תורה שטעלט עס פאר, פלייש איז נישט א זאך וואס מ’עסט יעדן טאג, פלייש איז א זייער פעסטלעכע זאך, פארשטייט? מ’האט קרבנות וואס זענען בעיקר וועגן עסן פלייש אויפ’ן ריכטיגן אופן, ס’איז א זבח, ס’איז א גאנצע ענין. איינער וואס עסט פלייש יעדן טאג איז ווי, היינט צו טאג וואלטן מיר זאגן מיר זענען געוואוינט צו עסן פלייש יעדן טאג, אמאל וואלטן מיר זאגן ווי, איך וועל דיר געבן שאקאלאד, דו וועסט עס עסן צום פריהשטיק, און צום מיטאג, און צום נאכטמאל, דאס אייז, דאס האסטו געוואלט, דו האסט געוואלט אייז, דו ביסט נישט צופרידן אז איך פיר דיך קיין ארץ ישראל, און דו וויינסט אז דו האסט נישט דיינע זיסקייטן? קיין פראבלעם, איך וועל דיר געבן צען טויזנט זיסקייטן, ביז דו וועסט זיך אויסברעכן דערפון.

דאס איז וואס עס שטייט, ביז עס וועט ארויסגיין פון אייערע נאזלעכער, דאס איז נאך אן אופן, מ’וועט זיך אויסברעכן, דאס, איך מיין אמאל קומט ארויס דאס ברעכן דורכ’ן נאז, און עס וועט אייך זיין צום זרא, עס וועט אייך זיין מיאוס. דאס אלעס איז ווייל איר האט מאוס געווען, איר האט פון זיך אוועקגעשטויסן דעם אויבערשטן, וואס איז צווישן אייך, און איר האט געוויינט און געזאגט, פארוואס זענען מיר ארויסגעגאנגען פון מצרים? דאס איז דער אויבערשטער’ס תשובה.

משה’ס ווייטערדיגע ספק וועגן דעם פלייש

און איצט משה שיינט נאך אלץ נישט צו זיין צופרידן, דאס איז זייער אינטערעסאנט. הקב”ה שיינט צו זאגן צו משה’ן, קיין פראבלעם, דו וועסט קריגן זיבעציג העלפער, און דערנאך וועלן מיר זיי איינווי געבן אזויפיל פלייש ווי זיי ווילן. און דערנאך זאגט משה, וואס מיינסטו? גוט, די העלפער פארשטיי איך, אבער דאס פלייש, פון וואנעט וועל איך עס נעמען? ס’איז דא שש מאות אלף פוסגייער דא, דו קענסט מיר זאגן איך גיב זיי פלייש פאר א חודש? הקב”ה מאכט דאך דעם בקשה נאך שווערער, ווי מיין פלייש פאר איין טאג איז שוין גענוג. וואס וועל איך שעכטן פאר זיי, אלע רינדער, אלע שאף, וועט עס זיין גענוג? איך וועל צוזאמענקלייבן פאר זיי אלע פיש אין ים, וועט עס זיין גענוג? ס’איז נישט גענוג, ס’איז נישט מעגלעך צו פארזארגן אזעלכע מענטשן מיט פלייש יעדן טאג.

דער אויבערשטער’ס תוכחה: “יד ה’ לא תקצר”

און דא זאגט הקב”ה צו משה’ן, זארג זיך נישט, דער אויבערשטער’ס האנט איז נישט קורץ, דער אויבערשטער קען דאס טאן, דו וועסט זען אויב דאס וועט פאסירן. דאס מיינט צו זאגן, מער זאכן זענען מעגלעך אין הימל און ערד ווי דו קענסט זיך פארשטעלן, זאכן זענען מעגלעך. אויף דיין טענה אז דו קענסט עס נישט טאן אליין, דאס איז געווען א לעגיטימע טענה, אבער דו מיינסט אז ס’איז נישט מעגלעך צו קריגן דאס פלייש? פאר’ן אויבערשטן איז עס מעגלעך.

די אויספירונג: דער רוח קומט אראפ אויף די זיבעציג זקנים

און דאס איז וואס עס פאסירט, און דערנאך פאלגט משה, משה פירט עס דורך, ער גייט ארויס, ער רעדט, ער זאגט דעם פאלק וואס דער אויבערשטער האט געזאגט, ער קלייבט צוזאמען זיבעציג מענטשן, דער אויבערשטער קומט אראפ אין זיין וואלקן, ער רעדט צו משה’ן, און וַיָּאצֶל, דאס איז פארשטייט זיך אן אינטערעסאנטער לשון, פון דעם קומט דאס וואָרט אצילות, ער איז איינווי ממשיך פון דעם רוח וואס איז אויף משה’ן און עס גייט אויף די זיבעציג מענטשן, די זיבעציג זקנים, און דער רוח רוט אויף זיי, און זיי זאגן נבואה.

דער מעשה מיט אלדד ומידד: נבואה אויסערהאלב דעם מחנה

איצט איז דא נאך אן אינטערעסאנטע זייט-מעשה אין דער געשיכטע, ווידער אמאל שטארק פארבונדן מיט דער שאלה פון משה’ס פירערשאפט און אויך פון זיין ירושה, וואס הייבט אן צו ווערן א ענין ווי משה ווערט עלטער, און אין א גרויסן מאס דער סוף פון ספר במדבר, אויך דער סוף פון ספר דברים, אדער אפשר דער גאנצער ספר דברים איז פארנומען מיט דער שאלה פון משה’ס ירושה.

איצט זעען מיר א מעשה, ס’זענען געווען צוויי מענטשן, ס’זענען געווען די זיבעציג מענטשן ווידער אמאל, צוזאמענגעקליבן צום ריכטיגן טרעפונגס-פלאץ, גייט נישט אין די פראטעסט-ערטער, איר וועט קומען אהער, ס’וועט זיין אן אנגעפירטע זאך, דאס איז אויך אן אופן פון פירן זייער שטעלונג, אויב מיר געבן יעדן זקן זיין כבוד, זיין ראוי’ן חלק, און דערנאך וועלן זיי אלע זיין א חלק פון דעם פראגראם, און אנדערש גייט יעדער איש לפתח אהלו, און זיי הייבן אן צו מאכן מרידות, און שאפן אויפשטאנדן, און אזעלכע זאכן.

איצט, עס שיינט ווי צוויי מענטשן זענען נאך אלץ אויסערהאלב דעם פראגראם, ס’זענען צוויי מענטשן נאך אלץ אין מחנה, זיי זענען נישט געקומען צום פתח אהל מועד, זיי הייסן אלדד ומידד, און זיי האבן אויך באקומען דעם רוח, זיי זענען געווען אנגעשריבן אין דעם כתב, אין דעם, אויף וועלכן אופן, דאס מיינט צו זאגן זיי זענען געווען די מענטשן, זיי זענען א חלק פון די מענטשן וואס זענען איינגעלאדן געווארן צו דער זאך, אבער זיי זענען נישט געגאנגען, וְלֹא יָצְאוּ הָאֹהֱלָה, דאס איז כמעט אן אפענע מרידה. פארשטייט זיך, אינטערעסאנט.

אלדד ומידד: נבואה אויסערהאלב דעם סיסטעם

איצט, עס שיינט ווי צוויי מענטשן זענען נאך אלץ אויסערהאלב דעם פראגראם. ס’זענען צוויי מענטשן נאך אלץ אין מחנה. זיי זענען נישט געקומען צום אהל מועד. זיי הייסן אלדד ומידד. און זיי האבן אויך באקומען דעם רוח. זיי זענען געווען אנגעשריבן אין דעם כתב, אין דעם, אויף וועלכן אופן — דאס מיינט צו זאגן, זיי זענען געווען די מענטשן, זיי זענען א חלק פון די מענטשן וואס זענען איינגעלאדן געווארן צו דער זאך. אבער זיי זענען נישט געגאנגען — וְלֹא יָצְאוּ הָאֹהֱלָה. דאס איז כמעט אן אפענע מרידה.

פארשטייט זיך, אינטערעסאנט, בשעת זיי מאכן די מרידה, האבן זיי באקומען זייער נבואה. זיי זענען מסתמא ראוי געווען צו עפעס. און ווי דער אויבערשטער האט געגעבן די נבואה צו די זיבעציג זקנים, איז עס צוגעקומען אויך צו זיי ווייל זיי זענען איינער פון זיי. זיי זענען א חלק פון דעם, זיי זענען אויף דער רשימה. אבער זיי זאגן נבואה אין מחנה, נישט א חלק פון דעם סיסטעם, נישט אין דעם מסודר’דיגן סטרוקטור אונטער משה’ן.

יהושע’ס רעאקציע און משה’ס תשובה

און דעריבער, הנער — א יונגערמאן, נער איז אלעמאל א יונגער מענטש, אבער אויך איינער וואס איז א משרת, איינער וואס העלפט — לויפט צו משה’ן און דערציילט אים דאס. און דעריבער, יהושע בן נון, משה’ס אפיציעלער גבאי, מבחוריו — ווידער אמאל, מיר געדענקען בחלאני אנשים — זיין אויסדערוויילטער, משה’ס אויסדערוויילטער קומענדיגער פירער, ממשיך. ער האט אים שוין בפירוש אויסגעקליבן אין דער מלחמת עמלק וואס מיר האבן געזען און ביי דער מעשה פון דעם עגל הזהב צו זיין זיין פארטרעטער, פארשטייט? און ער זאגט, פארניכט די מענטשן, קוק זיי אן, זיי זענען מורדים.

און משה, משה ענטפערט זייער אינטערעסאנט, וואס ווילסטו פון מיר? דאס איז דאך וואס איך האב געבעטן. ביסטו מקנא פאר מיר? ביסטו אין כעס פאר מיר? וויל איך דען נישט — ווער? הלוואי אלע פון דעם אויבערשטער’ס פאלק זאלן זיין נביאים און דער אויבערשטער זאל געבן זיין רוח אויף זיי. פארשטייט זיך, דאס איז א זייער שיינע מדה פון משה רבינו וואו ער זאגט, איך וויל נישט האלטן נבואה פאר מיר אליין, איך וויל אז יעדער זאל עס האבן.

אבער ס’איז טאקע א המשך אויך אין דעם קאנטעקסט פון דער מעשה פון וואס ער האט געזאגט. דער גאנצער ענין פון געבן זיבעציג מענטשן נבואה איז געווען א תשובה אויף משה’ס טענה, איך קען עס נישט טאן אליין. משה זאגט צו יהושע’ן, ס’זענען נאך צוויי מענטשן, זיי זענען נישט לגמרי אפגעזונדערט, לאז זיי זארגן פאר זיך, לאז זיי מיר העלפן, איך גיב אויף, איך קען דאס אלעס נישט טאן אליין. און דאס איז די מעשה.

דער צוריקקער צום מחנה און דער אנקום פון די שליו

און דעריבער גייען משה און די זיבעציג מענטשן צוריק צום — זיי האבן אויך משה’ן — זיי גייען צוריק און זיי קלייבן זיך צוזאמען אויפ’ן ריכטיגן אופן, נישט אויף א מרידה’דיגן אופן, זיי קלייבן זיך צוריק צום מחנה.

און דאס צוגעזאגטע פלייש קומט אויך. ס’איז א ווינט און ס’איז שליו, וואס איז א מין פויגל. אמאל זענען דא אין מדבר אדער נאענט צום מדבר, זענען דא אזעלכע גרויסע וואנדערונגען פון זיי. דאס איז דער הינטערגרונד פון דעם. און זיי שפרייטן זיך אויס ארום דעם מחנה, אזוי גרויס אויסגעשפרייט, א וועג פון א טאג פון יעדע זייט, א שיעור פלאץ וואס א מענטש גייט א טאג, פארשטייט? מ’מעסט פלאץ מיט צייט. און צוויי אמות איבער דער ערד, אזוי טונות שליו, א ריזיגע זאך שליו דא.

און דאס פאלק שטייט אויף און זיי גייען א גאנצן טאג און א גאנצע נאכט און דעם נעקסטן טאג, זיי קלייבן דעם שליו. דער קלענסטער האט געהאט צען הויפנס אדער צען גרופעס, ווי צען גרופעס האבן מיר געהאט אין מצרים. און זיי האבן עס אויסגעשפרייט ארום דעם מחנה, צו זאלצן עס, צו פארהיטן עס, און אזעלכע זאכן.

די מגפה ביי קברות התאוה

און דאס האט געשאפן פראבלעמען. דאס פלייש איז נאך געווען צווישן די ציין, זיי גענעסן נאך דערפון. און אף ה’ חרה בהם, דער אויבערשטער’ס צארן. אף ה’ מיינט בדרך כלל א מגפה, א מין מכה. דאס מיינט צו זאגן, און מיר קענען זיך אויך פארשטעלן אז די מגפה, מ’ווייסט, מ’עסט צופיל פלייש און א חלק דערפון איז פארדארבן געווארן אדער עפעס, מ’האט באקומען א מין מגפה פון די פויגלען, און מ’איז פארסם’ט געווארן, און א גרויסע מכה, א גרויסע שלאג, וואס מיינט אלעמאל אז מענטשן שטארבן אדער ווערן קראנק, דאס איז וואס עס איז פאסירט מיט’ן פאלק.

און דעריבער האט מען גערופן דעם פלאץ קברות התאוה, די קברים פון דער תאוה, די קברים פון די מענטשן וואס האבן געהאט א תאוה — דאס מיינט צו זאגן, די מענטשן וואס זענען געשטארבן פון עסן צופיל שליו אדער פון וועלכע מגפה עס איז געקומען מיט דעם.

דער איבערגאנג צו חצרות

און דערנאך, דאס איז דער סוף פון דער סטאנציע, פון דעם פלאץ וואו זיי האבן גערוט. דערנאך זענען זיי גערייזט קיין חצרות, און זיי זענען אין חצרות, און זיי וועלן האבן נאך מעשיות פון פראבלעמען מיט דער פירערשאפט.