דער כוח פון “אָנֹכִי”: הכלל והפרט אין די תורה

טראנסקריפט חלק א’

—

הקדמה: יסוד היסודות

[שמות כ, א-ג]: וַיְדַבֵּר אֱלֹהִים אֵת כָּל הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה לֵאמֹר. אָנֹכִי ה’ אֱלֹהֶיךָ אֲשֶׁר הוֹצֵאתִיךָ מֵאֶרֶץ מִצְרַיִם מִבֵּית עֲבָדִים. לֹא יִהְיֶה לְךָ אֱלֹהִים אֲחֵרִים עַל פָּנָי.

יעדער איינער ווייסט אז די אותיות, די שורות, די פסוקים, זענען יסוד התורה, יסוד הכל. ס’איז א חזרה וואס מיר זאגן צוויי מאל א טאג: “שְׁמַע יִשְׂרָאֵל ה’ אֱלֹהֵינוּ ה’ אֶחָד” [דברים ו, ד]. דער פסוק “שמע ישראל” איז א קיצור פון וואס ס’שטייט דא אין די עשרת הדברות.

ס’שטייט בפירוש אין פרשת ואתחנן, ווען משה רבינו זאגט איבער פאר די אידן די עשרת הדברות, שטייט דארט “אָנֹכִי ה’ אֱלֹהֶיךָ” און “לֹא יִהְיֶה לְךָ אֱלֹהִים אֲחֵרִים”. די ביידע זאכן ליגן אויף איין מאל אין דעם וואס מ’זאגט אין דעם פסוק “שְׁמַע יִשְׂרָאֵל ה’ אֶחָד”. דאס ווארט “אֶחָד” מיינט דער איינציגסטער, און ממילא הייסט עס אויטאמאטיש “לֹא יִהְיֶה לְךָ אֱלֹהִים אֲחֵרִים”.

פרק א: הכל נכלל באחד

ס’ווייסט יעדער איינער אויכעט אז נישט נאר דאס איז דער יסוד, נאר ס’איז אויך כולל אלעס:

* רש”י ברענגט בשם רב סעדיה גאון אז אין די עשרת הדברות איז נכלל כל תרי”ג [613] מצוות.

* דער בעל שם טוב, און אזוי שטייט אין די חסיד’ישע ספרים אויף נאך שארפערע אופנים, זאגט אז נישט נאר ס’איז כולל אין די תרי”ג מצוות אלע עשרת הדברות, נאר אלע עשרת הדברות אליינס זענען כולל אין דעם ערשטן דיבור.

* אין די ערשטע צוויי דיבורים, “אָנֹכִי” און “לֹא יִהְיֶה לְךָ”, איז כלל כל התורה כולה, ווי ס’שטייט אין זוהר.

* דער בעל שם טוב זאגט נאך שארפער, אז דאס ווארט “אָנֹכִי” אליין – און ר’ בערעלע האט געזאגט אפשר אפילו אין דעם אל”ף פון “אָנֹכִי” – איז כולל דעם גאנצן ערשטן דיבור.

ס’איז אלעס כולל אין דעם. דאס הייסט, די נקודה, די נקודה פון אלעס ליגט דא. אויב אזוי איז מען מחויב – בפרט ווען מ’ליינט עס, און מ’ליינט עס אין שבת – זיך מתבונן צו זיין, שהות צו זיין [צו פארברענגען] שעה אחת אין די התבוננות, אין די פסוקים, אין די ווערטער, אין תוכן הדברים. ס’איז אביסל מרחיב דעם דעת, אביסל מרחיב דעם לב.

פרק ב: משל הספר וה”תוכן עניינים”

ס’איז טאקע איין נקודה, ס’איז טאקע איין ווארט, איין דיבור. אבער מ’זאגט דאך אז אין דעם איז כולל אלעס. כאטש מ’דארף עס קענען עפענען, מ’דארף עס קענען מפרט זיין [צולייגן אויף פרטים], ס’דארף קענען ליגן אין דעם אסאך מער ווי סתם איין ווארט. ס’איז נישט איין ווארט, ס’איז איין ווארט וואס איז דער סך-הכל.

לאמיר ארויסברענגען אביסל וואס דאס מיינט מיט א משל:

מען קען לערנען למשל א ספר. דער ספר איז מסביר באריכות – על צד המשל – ער איז מסביר א גאנצן פרק, א גאנצן סימן, א גאנצע צוואנציג בלעטער אדער הונדערט בלעטער. ער רעדט ארום א נושא, ער רעדט ארום א מושג.

נאכדעם קומט מען און מען קוקט אין דעם “מפתח”, אין דעם “תוכן הענינים” ביים אנהייב ספר. אמאל איז דער תוכן הענינים געשריבן גוט, עס איז אפילו מער ווי סתם א תוכן הענינים, מען קען עס רופן אזוי ווי א “תוכן” – א קיצור פון דעם גאנצן ספר. און דארט שטייט אין איין ווארט די נושא, וואס ס’שטייט אין דעם ספר.

די קשיא:

פרעגט א מענטש א קשיא (דאס איז באמת די נושא וואס דער זוהר רעדט וועגן אין אנהייב “ספרא דצניעותא” – איך כאפ זיך אבער אין מיין לשון, די הקדמה לספרא דצניעותא):

קוקט א מענטש און ער זאגט: “אקעי, אה, יא, דאס איז דאך די טעות פון די טשעט-דזשי-פי-טי [ChatGPT/AI] וואס מענטשן מיינען.” מען קען מסכים זיין, מ’דארף נישט אנקומען צו די “טשעט”, צו די עי-איי [AI], צו פרעגן די קשיא. איך קען קוקן אין דעם תוכן ענינים פונעם ספר – און לאמיר שוין זאגן אז דער מחבר אליינס האט עס געשריבן, א גרויסער חכם האט עס געשריבן, און ס’איז אמת, ס’שטייט דארט אלעס.

אז איך קען קוקן די הקדמה, איך קען קוקן דעם תוכן, איך קען קוקן דעם סיכום, און איך ווייס שוין די גאנצע זאך – איז וואס האט אויסגעפעלט די גאנצע אריכות? וואס האט אויסגעפעלט די גאנצע הסבר אין דעם ספר?

פרק ג: דריי תירוצים וואס זענען נישט ריכטיג

די קשיא איז געבויט אויף א נקודה של אמת. דאס הייסט, ס’איז אמת, אויב איז דא א גוטער סיכום, אויב איז דא א גוט ווארט וואס איז א תוכן פון די גאנצע זאך, איז עס אמת אז ס’שטייט דארט אלעס. ס’איז נישט פשט אז מ’האט עפעס פארפאסט.

לאמיר דורכגיין פארוואס די געווענליכע תירוצים זענען נישט צופרידנשטעלנד:

1. דער תירוץ פון “להוכיח” (איבערצייגן)

אמאל טראכט מען אז די הסבר פון דעם ספר איז געקומען צו פראוון [איבערצייגן] פאר איינעם וואס גלייבט אים נישט.

למשל: א איד שרייבט א ספר, ער שרייבט א חידוש אין הלכות שבת. דעם חידוש קען מען זאגן אין איין שורה, אין איין ווארט. נאר וואס? א למדן וועט אים נישט גלייבן. ער וועט זאגן: “וואו שטייט דער חידוש? פון וואו איז עס גענומען? וואס פארענטפערסטו מיט דעם חידוש? איך וויל וויסן וואס די ראיה איז דערצו.” דעריבער שרייבט ער באריכות, להוכיח פאר די לעיני כל וואס גלייבן אים נישט.

די דחייה: אבער אויב איך גלייב אים, און איך וויל נאר אנקומען צו די נקודה, קען איך קוקן אין דעם תוכן הענינים און איך ווייס שוין אלעס. אזוי זעט אויס די קשיא.

2. דער תירוץ פון “חסרון פרטים” (עס פעלט דעטאלן)

אויב איינער וועט ענטפערן: “פארוואס דארף מען די גאנצע זאך? ווייל אין קיצור פעלט פרטים, דו פארפאסט חלקים.”

די דחייה: דאס איז נישט ריכטיג. ס’איז נישטא קיין חלקים וואס מ’האט פארפאסט, אויב ס’איז א גוטער סיכום. די פרטים זענען דאך נאר געקומען תומך צו זיין, געקומען צו שטיצן [support] די עיקר נקודה. אויב די עיקר נקודה איז טאקע אין דעם קיצור, און ס’שטייט אמת’דיג די עיקר נקודה דא, קענסטו נישט זאגן אז די תירוץ פארוואס מען דארף לערנען אינעווייניג איז ווייל ס’פעלט פרטים.

ווייל דער כלל איז כולל אלע פרטים. אויב ס’איז כולל אלע פרטים, קענסטו נישט זאגן אז ס’פארפעלט עפעס. פארקערט, ס’איז קלארער, ס’איז נאך בקיצור, ס’נעמט אפילו שנעלער צו לערנען, ס’איז א שאד די צייט. פארוואס דארף מען זיך מוטשען און לערנען די גאנצע זאך? מ’קען עס אין איין מינוט.

3. דער תירוץ פון “שטחיות” (עס פעלט עומק)

נאך א תירוץ וואס איז נישט קיין ריכטיגער תירוץ: איינער וועט זאגן אז ס’איז מער “בשטחיות”. דו ווילסט פארשטיין טיף? דארפסטו לערנען פון אינעווייניג. דא אין קיצור פעלט כאילו עומק. דו ווילסט פארשטיין ריכטיג? ס’שטייט נישט אמת’דיג אין דעם תוכן ענינים, אין דעם איין ווארט. מ’דארף עס לערנען טיפער, מ’דארף עס לערנען בעסער פארשטיין, מ’האט עס נישט גוט ארויס פון דעם תוכן ענינים.

די דחייה: דאס איז אבער אויך נישט אמת.

אמת, אמאל מאכט איינער א קיצור וואס איז נישט גוט. ס’איז דא קיצורים וואס זענען גוט, און ס’איז דא קיצורים וואס זענען שלעכט. מענטשן מיינען אז ס’איז א גרינגע זאך. איינער קען זאגן: “איך האב געמאכט א קיצור פון אלע הלכות”, אדער די “טשעטס” [AI] קענען מאכן א קיצור. ניין, די טשעטס קענען נישט שטענדיג. אמאל קען ער, אמאל קען ער נישט.

מען קען זען א חילוק:

* איינער וואס האט גוט געלערנט די סוגיא, ער האט גוט געלערנט דעם תוכן – זיין “העדער” [קעפל/header] גייט טאקע זיין וואס עס שטייט אינעווייניג, עס וועט זיין די נקודת התמצית פון אלעס וואס עס שטייט.

* איינער וואס האט נישט גוט געלערנט, ער קען אויך מאכן א קעפל פון איין שורה אויף די נקודה, אבער עס גייט נאר זיין די *נאמען* פון די נקודה, עס גייט נישט זיין אמת’דיג אלעס.

הכי נמי, אויב א שלעכטער מענטש האט געמאכט דעם תוכן, איז ער נישט די גאנצע זאך. אבער יעצט רעדן מיר דאך אין דעם נמשל, וואס די תורה אליינס האט געמאכט דעם תוכן הענינים פון כל התורה כולה – “אָנֹכִי ה’ אֱלֹהֶיךָ”. דער אייבערשטער אליין האט דאס געמאכט. איז קען מען אוודאי נישט זאגן דעם תירוץ אז ס’איז נישט קיין ריכטיגער תוכן, אדער אז ס’איז טיפער אינעווייניג.

אין אנדערע ווערטער: אויב ס’איז א ריכטיגער תוכן, איז דער וואס האט ריכטיג פארשטאנען וואס ס’שטייט אינעווייניג, דער וואס האט ריכטיג פארשטאנען באריכות – איז אמת’דיג ווען ער טראכט וואס ס’שטייט אין דעם תוכן, ווייסט ער אלעס. ס’פעלט אים גארנישט.

1. ס’איז אן אמת’דיג כולל אלעס.

2. ס’איז אמת’דיג די גאנצע עומק.

פארקערט, די גאנצע עומק איז געווען אנצוקומען צו נעבן איין שורה פון תוכן, וואס איז דארט די קלארסטע הגדרה. אויב איינער האט אמת’דיג געלערנט וואס ס’שטייט אינעווייניג און עס איז גוט פארשטאנען, דארף ער אמת’דיג דעם תוכן נישט [מער ווי דעם]. ס’איז נישט דארט סתם צו מאכן גרינגער בקיצור און ס’זאל זיין שנעלער צו לערנען. ס’איז נישט עפעס אן השמטה, ס’פעלט נישט קיין פרטים, און ס’איז נישט ווייניגער בדיוק און נישט ווייניגער טיף. ס’איז די גאנצע טיפקייט.

מ’לערנט זיך נישט טיפקייט כדי ס’זאל זיין א לאנגער שיעור און ס’זאל זיין א לאנגער ספר. מענטשן מיינען אפשר אז ווי א גרעסערער חכם שרייבט א לענגערן ספר – ניין! א גרעסערער חכם שרייבט א קורצערן ספר. דאס איין אות אדער איין ווארט, דאס איז דער ספר, דאס איז די זאך, דאס איז דער תוכן פון די גאנצע זאך.

פרק ד: די שייכות צווישן דעם ווארט און דעם ספר

סאו [דעריבער], מצד די אלע דריי זאכן איז נישט דאס די סיבה פארוואס דער תוכן איז די נקודה און נישט די גאנצע זאך אינעווייניג.

און אויב אזוי דארף מען פארשטיין בעסער די “רעלעישאנשיפ” [שייכות/פארבינדונג] פון דעם סארט פסוק וואס שטייט איין זאך, אן אות, מיט די גאנצע תורה כולה וואס איז נאר א פירוט פון דעם.

וואס איז אמת’דיג די שייכות? פארוואס פעלט אויס די גאנצע תורה?

* אויב מ’קען, זאל מען שוין זאגן בקיצור “שמע ישראל”. ס’שטייט דאך, אפילו איין מאל “שמע ישראל” א ווארט איז גענוג ניצול צו ווערן פון מלחמה. אקעי, זאל מען זאגן גלייך “שמע ישראל”, וואס פעלט אויס די גאנצע זאך?

* אדער מ’קען לערנען און לערנען. זאל שוין איינער זאגן: “איך קען גלייבן, זאג מיר די מסקנה, וואס דארף איך אריינקריכן אין חקירות, פארשטיין טיפע זאכן? זאג מיר די מסקנות הדברים, איך וועל עס גלייבן, איך וועל חזר’ן דעם ‘סענטענס’ [זאץ] ‘שמע ישראל’ און שוין.”

דארף מען פארשטיין, אז אמת, מצד די נקודה אליין, מצד די הבנה, מצד דעם עצם מציאות, איז דאס אמת אזוי. קען מען זאגן מצד דער אייבערשטער אליין…

די נקודה און דער פרט: פארוואס פעלט אויס די גאנצע תורה?

*(המשך שיעור – חלק ב’)*

אינהאלט:

אין דעם טייל פונעם שיעור ווערט אויסגעשמועסט די טיפע פראגע: אויב די גאנצע תורה איז נכלל אין איין נקודה (ווי “אנכי” אדער “שמע ישראל”), פארוואס דארף מען לערנען די גאנצע תורה מיט אלע פרטים? דער ענטפער ליגט אין דעם חילוק צווישן דעם אמת מצד דעם אייבערשטן (וואס איז פשוט און איינס) און דעם אמת מצד דעם מענטש (וואס דארף דורכגיין א לאנגן פראצעס פון “שקלא וטריא” צו קענען באמת פארשטיין די פשטות).

—

פרק ה: די קשיא – פארוואס פעלט אויס די אריכות?

איז אזוי, פון די אלע דריי זאכן איז נישט די סיבה פארוואס די תוכן, די נקודה, איז נישט די גאנצע זאך אינעווייניג.

און אויב אזוי, דארף מען פארשטיין בעסער די שייכות [relationship] פון דעם סארט פסוק וואס אין דעם שטייט איין זאך, “אנכי”, מיט די גאנצע תורה כולה וואס איז נאר א פירוט פון דעם. וואס איז אמת’דיג די שייכות? פארוואס פעלט אויס די גאנצע תורה? ווייל אויב מען קען… זאל מען שוין זאגן בקיצור, “שמע ישראל”.

ס’שטייט דאך: “ויש אומרים מילות חוסן ‘שמע ישראל’ בודאי איז גענוג מציל צו ווערן פון בלה”מ [בהלה/בלבול?]”.

איז גוט, זאל מען זאגן גלייך “שמע ישראל”, וואס פעלט אויס די גאנצע זאך? ווייל מען קען לערנען און לערנען… זאל שוין איינער זאגן: “איך קען גלייבן, זאג מיר די מסקנא. וואס דארף איך אריינקריכן אין חקירות, פארשטיין טיפער? זאג מיר די מסקנת הדברים, איך קען עס גלייבן, איך קען חזר’ן דעם זאץ [sentence] ‘שמע ישראל’ און שוין.”

פרק ו: צוויי בחינות אין אמת – מצד הבורא און מצד הנברא

דארף מען פארשטיין אז אמת, מצד די נקודה אליינס, מצד די הבנה, מצד די עצם מציאות, איז עס אמת אזוי. איך קען זאגן מצד דעם אייבערשטן אליין. דער אייבערשטער איז דאך פשוט, יא? דער אייבערשטער, ווי העכער… נישט נאר דער אייבערשטער, נאר ווי א העכערע מדרגה [level] מ’רעדט אין די מציאות, אלעס איז עס קורצער אמת’דיג, אלעס איז עס מער פשוט, ווייניגער מורכב.

יא, “מורכב” מיינט אז מען דארף אסאך ווערטער, אסאך הסברים, כולל זיין, מפרש זיין אהער און אהין. ווי מער א העכערע מדרגה אין די מציאות, איז עס מער פשוט, איז עס מער בקיצור, איז עס מער אויף איין ווארט. אויף דעם זאגן מיר אז די אמת איז נאר די “אלף” פון אנכי, די אמת איז נאר איין נקודה וכו’.

דער מענטש מוז זיין א “מכיר את מקומו”

אבער, דאס איז אלעס ווען מ’רעדט מצד די זאך אליינס. טאמער מ’רעדט מצד אונזער הבנה, דארף מען וויסן, א מענטש דארף זיין א מכיר את מקומו. דאס איז איינע פון די גרעסטע יסודות, יא? די געוואלדיגע ווארט פון “אני חומה” [שיר השירים ח, י]: “ושמרי לחמה אל תוסף בהם ותגרע ממנו”.

א מענטש ווען ער שפרינגט [jumps] מדרגות, ווען ער וויל זאגן דעם אמת מצד וואס דער אייבערשטער איז אין זיין מדרגה, זאגט ער שקר. וואס הייסט? “לא ידע מה אמר הקב”ה שהוא אמיתי לפי כח אלוקותו בו”. וואס איז די טייטש? איך זאג א זאך וואס איז אמת מצד עצמו, אבער וויבאלד איך פארשטיי עס נישט, איז עס נישט אמת מצדי. וואס הייסט שקר? ס’איז נאכנישט קיין אמת.

פרק ז: משל – דאס קינד וואס “קען” גאנץ ש”ס

און זיי דארפן פארשטיין אז איינער קען זאגן, יא, ס’איז געווען… למשל, ר’ חיים קאניעווסקי האט דערציילט, ווען ער איז געווען א קליין אינגל האט ער געזאגט: “איך קען גאנץ תורה, איך קען גאנץ ש”ס”.

האט מען אים געפרעגט: “דו קענסט גאנץ ש”ס?” (שפעטער האט ער טאקע געקענט גאנץ ש”ס, אבער דעמאלטס האט ער נישט געקענט).

ער זאגט: “וויאזוי קענסטו גאנץ ש”ס?”

האט ער אים אויסגעלערנט די נעמען פון אלע מסכתות: ברכות, פאה, ערלה, און אזוי ווייטער. ער האט אים אויסגעלערנט די נעמען פון אלע מסכתות. ער קען גאנץ ש”ס? דו קענסט נישט גאנץ ש”ס.

איז גוט, דאס איז נישט אזא גוטע משל, ווייל די נעמען זענען טאקע סתם נעמען, ס’איז נאר סימנים, ס’איז נישט אמת’דיג דער תוכן פון די גאנצע מסכת. אבער אויב, לאמיר זאגן, ער וואלט אים אויסגעלערנט דער תוכן פון די גאנצע ש”ס. ער וואלט געווען א גרויסער תלמיד חכם, ווייל דו קענסט – ס’איז דא אזעלכע מענטשן, ער איז געווען אפשר נישט – אבער דו קענסט מסכם זיין יעדע מסכת אין זיך אליין אין איין הגדרה, איין נקודה. און ער וואלט אים טאקע גענומען די נקודה און געזאגט נאר דאס. ער וואלט נאך אלץ נישט געווען פארשטאנען ווען ער וואלט געווען א אינגל. נאכדעם וואס ער האט געלערנט קען ער זאגן אז דאס איז פארשטאנען.

פרק ח: טבע האדם – דער פראצעס פון פארשטיין

וואס מיין איך צו זאגן? אז א מענטש, א מענטש איז אזא סארט זאך, א מענטש איז אזא סארט בריאה. און נאכאמאל, מיר רעדן נישט מצד זיין נשמה וואס איז נאך אין הימל, דער חלק אלוק ממעל. איך רעד איבער דעם מענטש בשר ודם, דער וואס איז געבוירן אין שטאט, דער מענטש וואס אונז רעדן מיט.

א מענטש איז אזא סארט זאך וואס ס’נעמט אים צייט צו פארשטיין זאכן. ס’נעמט אים צייט, פשוט’ע זאכן נעמט צייט. “צייט” מיין איך נישט נאר צייט אויפ’ן זייגער. צייט מיינט אויך “שקלא וטריא”. ס’נעמט אים גיין אהער, גיין אהין, טראכטן אפשר אזוי, אפשר נישט אזוי. פארוואס טאקע מוז מען זאגן אזוי? אפשר קען מען טראכטן אזוי? וואס קומט ארויס ווען מען טראכט אזוי? וואו קומט מען אן? אויב מען גייט אן אנדערע וועג, וואו וועט מען אנקומען? דאס איז טייטש א מענטש. דאס איז די סארט שכל וואס א מענטש האט, די סארט הבנה וואס א מענטש האט.

תכלית הלימוד: אנקומען צו דער פשטות

יעצט, די תכלית פון דעם לימוד, די תכלית פון דעם קענסט עס רופן “בינה”, די תכלית פון די סארט התבוננות, פון די סארט לערנען, איז נישט צו בלייבן מיט א לאנגע שיעור. די תכלית איז כסדר ווערט מען נענטער צו די פשטות, מען ווערט כסדר נענטער צו די איין נקודה, די איין שורה, די איין זאץ, די איין הגדרה וואס אונז ווילן ארויסקומען.

אבער די טבע האדם, די טבע פון שכל האדם איז אז ער פארשטייט נישט, ער קומט נישט אן. נישט נאר ער קומט נישט אן ווייל מ’דארף מוחה זיין, נאר ער פארשטייט נישט. ס’גייט אים נישט אריין אין קאפ, קען מען זאגן. ס’גייט אים נישט אריין אין קאפ די באדייט [meaning], די הבנה פון די אלע הגדרות, ביז ער טוט נישט די לאנגע סדר, וואס הייסט “דרך ארוכה וקצרה”. ער טוט נישט די לאנגע בירור, די לאנגע עיון – עיון וואס אונז רופן עיון, מעיין זיין, זיך מתבונן זיין.

ביי א מענטש, וואס ער מיינט איז, אז דא די לאנגע סדר איז א לאנגע פראסעס. איך זאג אז ס’נעמט צייט, וואס איז די קלארסטע וועג עס ארויסצוברענגען. איך מיין נישט אמת’דיג צייט, איך האב געזאגט איך מיין נישט אמת’דיג צייט אין די זייגער, איך מיין אמת’דיג צייט פון דורכגיין קושיות, תירוצים, פארשטיין הבנות, מסקנות. ס’נעמט אים א לאנגע צייט ביז ער קומט אן.

פרק ט: דער חילוק צווישן “פארדעם” און “נאכדעם”

נאכדעם וואס ער קומט אן, דאס איז די חילוק פון פארדעם און נאכדעם.

* פארדעם: קען ער אנהייבן אויכעט מיט די מסקנא, מיט די ענד-זאץ וואס ער גלייבט. ער שטייט א ספר, ער האט עס געזאגט, ס’שטייט שוין אין די תורה, ווייסט ער דאס. זייער גוט. אבער פארדעם ווייסט ער נישט, ער זאגט גוט, אבער ער ווייסט נישט וואס ער זאגט.

* נאכדעם: וואס א מענטש גייט אדורך די גאנצע זאך, נישט נאר די איין שורה, די איין נקודה, באקומט עס אן אנדערע פירוש ביי אים.

נישט אז ס’ווערט לענגער, דאס איז די טעות. איינער שטייט “מאריך באחד”, יא? דער וואס איז מאריך באחד מיינט נישט אז ער זאגט “אחד” ביי א לאנגע צייט. ס’איז נישט ריכטיג. מ’דארף טראכטן וועגן דעם פראקטיש הלכה למעשה. איך וויל ארויסברענגען א נקודה אבער. “ה’ אחד” האט ער געטייטשט אז ס’איז פשוט. אויב ס’איז פשוט, נעמט עס נישט קיין לאנגע צייט צו זאגן, ס’איז נישט קיין לאנגע דרשה. ס’איז איין נקודה. ס’איז פארקערט, ס’איז ווי מער פשוט, “כמה דפשיט טפי עדיף”, ווי מער פשוט איז עס מער ריכטיג. דאס איז דאך א העכערע זאך, איז מער פשוט, מער סימפל.

אבער איך, א מענטש, פארשטיי נישט סימפל זאכן, אזא סארט פשטות [simplicity], נאר ווען ס’איז א תוצאה פון א לאנגע עיון, פון אסאך עיון, פון אסאך אריינגעקלערט, פון אסאך פארשטאנען. דאס איז די טבע פון א מענטש. און ווי מער, נאכדעם וואס איך האב געלערנט די גאנצע זאך, דעמאלט איז עס אמת.

איינער פרעגט דיך: “עס שטייט אין דעם גאנצן ספר מער ווי וואס שטייט אין די תוכן ענינים? שטייט נישט מער. איך קען נאר לערנען די תוכן ענינים און נישט די גאנצע ספר?”

ניין, דו קענסט נישט. וואלסטו געווען א מלאך, איינער וואס גייט מלמעלה למטה, וואלסטו עס געקענט. א מענטש מוז גיין מלמטה למעלה. א מענטש מוז גיין דורך די שכל וואס נעמט צייט, דורך די לימוד, נישט נאר דורך די מסקנות, נאר דורך די לימוד וואס נעמט צייט. דאס איז די איינציגסטע וועג וואס א מענטש קען אנקומען צו פארשטיין. און נאכדעם וואס ער פארשטייט, שטייט נישט מער ווי וואס עס שטייט אין די ערשטע נקודה.

פרק י: סיכום – דער ספר און דאס לעבן

יעצט די משל, די משל איז אויך תלויה למעשה. איך פיל אז איך זאג עס אביסל צו מפשט. אבער יעדער איינער האט אמאל געלערנט א סימן אין א ספר, אפילו אין למדנות, אין עיון, אין פסיכאלאגיע, אין וואספארא נושא ס’זאל נאר זיין, אפילו א מעשה ביכל, יא? א מעשה ביכל.

שטייט די גאנצע מעשה אויף די דעקל [cover]. זיי מאכן נישט קיין “ספוילער” [גילוי סוף דבר], נאר האבן זיי געמאכט א ספוילער, שטייט די גאנצע מעשה אויף די דעקל. וועגן דעם ווייסטו די גאנצע מעשה? ניין.

* אויב דו האסט געליינט די גאנצע מעשה, ווייסטו אז די גאנצע מעשה שטייט אויף די דעקל.

* אויב דו האסט נישט געליינט די גאנצע מעשה, קענסטו נישט זען פון די דעקל די גאנצע מעשה, און ס’שטייט נישט פאר דיר. פאר יענעם שטייט עס, פאר דיר וואס דו האסט געלערנט שטייט עס.

מ’קען זאגן אזוי: למי שלמד די גאנצע ספר, שטייט די גאנצע ספר אויף די דעקל. פאר ווער ס’האט נישט געלערנט די גאנצע ספר, שטייט ביי די דעקל גארנישט. ס’שטייט אפשר א זאך וואס מ’קען אים מאכן, ס’קען אים מעורר זיין אזוי אריינצוקוקן אין די ספר, אויב ס’זעט אים אויס אינטערעסאנט, אדער עפעס אזא סארט זאך, אבער ס’שטייט נישט אמת’דיג.

דאס איז די חילוק פון זאגן אז אין די איין זאץ “ואהבת לרעך כמוך” שטייט כל התורה כולה, ווייל דאס שטייט נאר פאר דער וואס האט געלערנט כל התורה כולה, אדער דער וואס פארשטייט כל התורה כולה, נאכדעם זעט ער טאקע ווי די כל התורה כולה ליגט אין דעם.

יעצט, די משל איז א משל פון לימוד. די אמת’ע זאך איז, וועסטו פארשטיין אין סדר השתלשלות העולמות פון קבלה, ס’איז אויך די משל אויף די עולמות אליינס, אויף די גאנצע וועלט. די גאנצע וועלט איז נאר אמת’דיג איין נקודה, איין “אחד”. אבער דאס פארשטייט נישט נאר דער וואס האט פארשטאנען די גאנצע וועלט, און נאכדעם זעט ער דאס. סתם צו זאגן מיינט עס נישט.

די זעלבע זאך איז אין א מענטש’ס לעבן. א מענטש’ס לעבן איז נאר איין זאך, אבער ס’איז דא אסאך הבנות, אסאך כשלונות, אסאך הבנות און מסקנות, וואס צום סוף קומט מען אן צו דעם. די זעלבע זאך איז נאך אסאך זאכן וואס גייען אויף די זעלבע סטרוקטור, אבער דאס איז די ווארט וואס ער האט געוואלט אויסלערנען צו דערמאנען דא, כבוד שבת ישראל.