סיכום השיעור 📋
סיכום מלא: דער בעש”ט’ס דרך אין תורה, תפילה און עבודת השם
הקדמה: כלל זיין נשמה מיט אלע בריאות
דער מענטש דארף כולל זיין זיין נשמה מיט אלע מענטשן, מיט אלע מדריגות, מיט אלע עולמות — סיי מיט נשמות, סיי מיט אלקות, אפילו ס’איז נישט אלעס בחינות נשמות. דער יסוד פון כולל זיין נשמתו מיט אלע בריאות שטייט כמעט בפירוש אין קבלה ספרים און אין אריז”ל — למשל “צריך לכלול נשמתא בגופא”. דער בעש”ט זאגט אז ווער עס גלייבט נישט אין דעם איז מפריד. דאס איז נישט א חידוש פונעם בעש”ט אליין — עס האט שוין א יסוד אין ארי הקדוש.
—
א. די צווייטע תורה — הערן די אייגענע ווערטער (תורה פונעם מגיד)
1. דער יסוד: די שכינה איז המדברת
ווען א מענטש זאגט ווערטער פון תורה אדער תפילה, דארף ער הערן זיך אליין אויס. דער יסוד איז: נישט דו ביסט דער רעדנער — די שכינה איז „המדברת” (כל המדבר). דער מענטש איז נאר א „שושבינא” — ער מאכט מיט זיין מויל, מיט זיינע כוונות, מיט מוצאות הפה, אבער ער לאזט בלויז אז די שכינה זאל רעדן דורך אים.
2. ביאור: וואס הייסט עס צו הערן זיך אליין אויס?
– אויב דו גלייבסט אז דו רעדסט, האסטו נישט וואס אויסצוהערן — דו ווייסט שוין וואס דו זאגסט.
– אויב דו ווייסט אז נישט דו ביסט דער רעדנער, נאר די שכינה רעדט, דעמאלט איז דא חידושים — א נייע קול, א נייע אור, א נייע אות, וואס זאגט דיר עפעס נייעס.
– א דיבור וואס איז נאר א חזרה פון וואס מ’ווייסט שוין — איז טויט, נישטא קיין חיות אין דעם.
– „צריך המנהיג להרגיל את עצמו” — רוב מענטשן מיינען אז זיי רעדן אליין; מ’דארף זיך אנגעוויינען צו פארשטיין אז ס’איז אנדערש.
3. דיסקוסיע — רבי’ס וואס הערן אויס זייער אייגענע תורה
ס’איז געווען רבי’ס וואס האבן געזאגט אז זיי הערן אויס זייער אייגענע תורה. ווען דער רבי גרייט זיך צו, גרייט ער צו לויט זיין פארשטאנד. אבער ווען ער רעדט בהשראת השכינה, קומט ארויס עפעס אנדערש — אדער מער — ווי ער האט זיך צוגעגרייט. דעריבער מוז ער זיך אליין אויסהערן.
—
ב. מחלוקת ביי תלמידי הבעש”ט: צו דער רבי דארף זיך צוגרייטן צו תורה
1. דער ענין פון דער מחלוקת
ס’איז געווען א מחלוקת ביי די תלמידי הבעש”ט און דעם מגיד — צו דער רבי דארף זיך צוגרייטן אינעווייניג פאר’ן זאגן תורה.
2. די שיטה פון נישט צוגרייטן
א גרויסער חלק פון די תלמידים האבן זיך געפירט בדווקא נישט צוגעגרייט:
– ביישפילן: ר’ מענדעלע (פרי הארץ — מ’קען זען ס’איז נישט צוגעגרייט); אין בית אהרן — סאמטיימס האט איינער פארגעזאגט א מדרש, און דער רבי האט אנגעהויבן רעדן וועגן דעם, אן ער האט אליין געטשוזן וועלכע מדרש.
– דער דרך: ביים זאגן חסיד’ישע תורה (אדער ביים דאווענען) איז נישט דער ציל צו זאגן א שיינעם שיעור. דער ציל איז אז ס’זאל קומען א השראה, ס’זאל ארויסקומען כרצון השם — דאס וואס מ’דארף יעצט רעדן לפי השמים, לפי דער מצב.
– דער טעם: אויב מ’גרייט זיך צו, לייגט מען אריין אייגענע רצונות און אייגענע פלאנען. דעריבער האבן זיי שטארק מקפיד געווען: די הכנה לתורה איז צו פארגעסן אלעס וואס מ’ווייסט — נישט זאגן וואס דו ווייסט, נאר לאזן דעם חומש אנהייבן צו לייכטן.
3. פראקטיש: וויאזוי האבן זיי געטון?
די אלטע רבי’ס האבן גענומען א חומש, געקוקט אריין, און געזוכט וואו דער חומש וויל אים עפעס זאגן היינט, און אנגעהויבן צו זאגן וואס שטייט דארט.
—
ג. דעם בעש”ט’ס דרך — קוקן אין אותיות ווי אורים ותומים
1. דער בעש”ט’ס תורה
דער בעש”ט האט געזאגט אז ער ווייסט וואס צו ענטפערן פאר מענטשן דורך דעם וואס ער קוקט אריין אין זוהר, אין חומש, אדער אין אן אידיש ספר, און פון די אותיות זאגט ער.
2. ביאור — דער משל פון אורים ותומים
אין אורים ותומים האט דער כהן געהאט אלע אותיות פון אלף-בית. ער פלעגט קוקן, און געוויסע אותיות האבן געלייכט פאר אים — אין זיין דעת, אין זיין רוחניות. ס’האט זיך מצטרף געווען צו א ווארט, צו א באדייטונג.
אזוי אויך ביים בעש”ט: ווען מ’קוקט אין א ספר, איז איין וועג צו לערנען וואס עס שטייט — דאס איז פשוט לערנען. אבער אויב מ’וויל הערן סודות התורה, דעמאלט קוקט מען אין די אותיות, און סאמטיימס זעט זיך אויס אז די אותיות שטייען פארקערט — ס’לייכט ארויס עפעס אנדערש ווי דער פשט.
3. צוויי וועגן פון לערנען
מען קען קוקן אין א חומש, א זוהר, אדער וועלכן ספר עס איז, אויף צוויי וועגן:
– דער ערשטער וועג: לערנען וואס עס שטייט — דער פשט, דאס געלערנטע.
– דער צווייטער וועג: קוקן מיט א הסתכלות הקודש, א הסתכלות פון השראה. דעמאלט קען עס זיך מאכן אז די אותיות “שטייען פארקערט” — מען זעט גימטריות, צירופי אותיות, נייע צוזאמענשטעלונגען.
4. חידוש: וואס דאס מיינט פאר חסידישע ספרים
דער בעש”ט האט נישט געזוכט א וועג ווי אזוי צו פארבינדן זיין תורה מיט דעם חומש. פארקערט — דער חומש אליין האט זיך צו אים “געזאגט”, און ער האט פארשטאנען אז היינט דארף מען רעדן וועגן דעם ענין, היינט דארף מען דאס זאגן פאר די מענטשן אדער פאר די עולמות העליונים. דאס איז א פראקטישע עבודה — מען קען עס טון, עס איז נישט קאמפליצירט.
פארדעם זענען אסאך חסידישע ספרים’ס טייטשן נישט אזוי גוטע פשטים אין חומש — ווייל ס’איז נישט געמאכט צו זיין א גוטער פשט. ס’איז געמאכט ווי אורים ותומים — צו הערן וואס די אותיות זאגן יעצט.
—
ד. דמיון vs. אמת’ע השראה — ווי ווייסט מען דעם חילוק?
1. די פראגע
ווי באלד מען רעדט פון השראה און רוח הקודש, ווי אונטערשיידט מען צווישן אמת’ע השראה און דמיון?
2. די ענטפער
– רוב זאכן וואס מענטשן דמיונ’ען זענען טאקע דמיונות. א חלק פון דעם כשרון איז צו וויסן ווען עס איז נישט קיין דמיון.
– אבער ביי נארמאלע מענטשן איז עס נישט אזוי קאמפליצירט. דער ליאדער (בעל התניא) האט געגעבן אן עצה ווי אזוי מען זאל וויסן אז א מגיד זאגט גוט: אויב ער איז מחזק צו יראת שמים, אויב ער זאגט אז מען זאל נישט שלאגן די ווייב — דאן איז עס גערעכט. אויב פארקערט — דארף מען זיך באטראכטן צי ער איז א שוטה.
3. דער יסוד פון אמונה
ווען מען זאגט עפעס אין דאווענען, מיינט מען אלעמאל אז עס איז אלטע אמת — תורה וואס שטייט שוין טויזנט יאר אין סידור. אבער כמשמעו איז עס נייע אמת — א נייע רוח הקודש וואס קומט יעצט. דאס דארף מען גלייבן, דאס קומט אריין אין אמונה.
—
ה. דער פאלשער פשט פון “כי קרוב אליך” — סאליפסיזם אין עבודת השם
1. דער בעש”ט’ס פסוק
דער בעש”ט זאגט “כי קרוב אליך הדבר מאד” — אלעס איז דא, נאענט.
2. דער פאלשער פשט — סאליפסיזם
– חב”ד זאגט “עס איז נישטא קיין וועלט.” דער בעש”ט אליין זאגט מער אז די וועלט איז א הסתרה, א לבוש — נישט אז עס איז ממש נישטא קיין וועלט. א לבוש מיינט דאך אז עס איז נאך דא, נאר עס איז באדעקט.
– ווען מען טראכט אז עס איז נישטא קיין וועלט, קומט מען צו סאליפסיזם — מען טראכט נאר פון זיך. דער גאט וואס מען דאוונט צו ווערט “מען דאוונט צו זיך” — צו דעם חלק אלוקא אין זיך, צו דעם חלק הטוב שבו.
– אבער: אז מען דאוונט צו זיך, איז מען נישט מקיים מצוות תפילה. תפילה איז צו דאווענען צו דריטן — צום אייבערשטן, נישט צו זיך אליין.
3. דער אמת’ער פשט — ארויסגיין פון זיך
– די גאנצע דרך פון עבודת השם איז ארויסגיין פון זיך — ביטול (אין חב”ד’ישע שפראך), אויפהערן צו טראכטן אזויפיל פון זיך, נישט מיינען זיך. די וועלט איז אסאך גרעסער פון דיר.
– עס איז דא א סתירה: אויב אלעס איז אין דיר, ווי קען מען ארויסגיין פון זיך? ווי קאנעקטן זיך די צוויי תורות?
—
ו. שמע ישראל — א לעבעדיגע רעדע, נישט א ציטאט
1. דער בעל התניא’ס תורה
דער בעל התניא זאגט: ווען א איד זאגט “שמע ישראל”, איז דאס נישט אז מען ציטירט א פסוק. משה רבינו אליין (אדער דער אייבערשטער) קומט און זאגט “שמע” — הער, דו איד! — “ה’ אלקינו ה’ אחד.” מען זאגט עס דירעקט, נישט “עס שטייט א פסוק שמע ישראל.”
2. א פראקטישע עצה
איינער האט געזאגט: אויב איינער וויל, זאל ער זאגן “שמע” מיט זיין אייגענעם נאמען — הער, [דיין נאמען], ה’ אלקינו ה’ אחד.
3. יעדע תפילה איז ניי — נייע רוח הקודש
ווי דער בעש”ט זאגט, ווען מען דאוונט שמונה עשרה אדער קריאת שמע יעדן אינדערפרי, האט עס א נייע פירוש — עס איז א נייע שמע ישראל. נישט נאר א חזרה אויף אלטע ווערטער, נאר א פרישע השראה.
—
ז. דו ביסט נישט דו — די ספירות זענען נישט דיינע, דו ביסט די ספירות
1. דער בעש”ט’ס תורה
דער בעש”ט זאגט א טיפע זאך: מען דארף עס ליינען פארקערט ווי דער עולם פירט זיך. נישט אז “אין דיר זענען דא ספירות” (ווי א באזיץ), נאר אז דו ביסט די ספירות — נישט אז די ספירות זענען דו. דער מענטש איז נישט דער בעל הבית איבער זיינע מידות און כוחות — זיי קומען פון דעם אייבערשטן.
2. פראקטישע נפקא מינה
ווען עס פאלט דיר איין א מחשבה זרה, זאגט דער בעש”ט, באשולדיג דיך נישט אינגאנצן אליין. יא, דו ביסט שולדיג (וואס דו האסט געטראכט בייטאג האסטו געטראכט ביינאכט), אבער סוף כל סוף קומט עס נישט פון דיר — עס קומט פון די ספירות, פון דעם אייבערשטן. אזוי אויך נבואה קומט פון דער שכינה — עס הייבט זיך נישט אן פון דיר און ענדיגט זיך נישט ביי דיר.
3. קריטיק אויף מקובלים וואס מאכן יחודים אן ביטול
דער תולדות (ר’ יעקב יוסף מפולנאה) קריטיקירט בפירוש מקובלים וואס זענען מכוון יחודים אבער זיי זענען נישט דארט — זיי זענען נישט כולל זיך אליין אין דעם, זיי פארגעסן זיך אליין ווען זיי מאכן יחודים. דאס הייסט, מען ליגט אין “יחוד ביזנעס” אבער מען איז נישט פארבונדן מיט דער זאך אליין.
—
ח. “מיין נשמה” — א סתירה מניה וביה
1. די פונדאמענטאלע סתירה
עס ווערט אויפגעשטעלט א פונדאמענטאלע סתירה: ווען א מענטש זאגט “מיין נשמה איז געטליך” — אויב עס איז דיינס, איז עס נישט געטליך; אויב עס איז געטליך, איז עס נישט דיינס.
2. מקורות
– אין תניא (פרק ל”ב) שטייט אז אלע אידן האבן נאר איין נשמה — נאר גופים זענען מער ווי איינס.
– די נשמה איז א חלק אלוקה ממעל ווייל זי איז בטל באמת (תניא — חכמה שבנפש).
3. משלים
– משל פון די זון: אזוי ווי די זון שיינט אריין אין דיין פענסטער — מאכט עס נישט די זון צו דיינע. אזוי אויך די שכינה — זי איז ביי דיר, אבער נישט דיינע.
– מקור פון גמרא: “כמה שכינתא אית לכו” — די שכינה איז ביי דיר, אבער ווער זאגט אז זי איז דיינע?
– מען זאגט “אלוקינו” — אבער אמת’דיג טאר נאר א נביא זאגן “אלוקי”, ווייל ביי אים איז דער אייבערשטער זיך באמת מתלבש.
4. דער כלל
די רגע וואס עפעס איז “מיינס” — קען עס נישט זיין גאט. נישט נאר גאט — אפילו ספירות, מלאכים, נשמות פון צדיקים. אפילו א עיבור נשמה — ער שיינט אין דיר, אבער ער איז נישט דו.
5. “מיין רבי” — דאס זעלבע פרינציפ
א חסיד זאגט “מיין רבי” — אבער אויב דער רבי איז אמת ווערד עפעס, איז ער נישט דיינער. דו ביסט א מקבל פון אים, דו לאזט אים זיין דיין רבי. דער וואס איז נישט קיין חסיד איז סתם איינער וואס לאזט זיך נישט.
—
ט. ביטול ווי משה רבינו — “ונתתי” אין קריאת שמע
1. מקור — ליקוטי תורה
אין משנה תורה רעדט משה רבינו געווענליך אין דריטע פערזאן וועגן דעם אייבערשטן (“אלקיכם”). אבער אינמיטן קריאת שמע שטייט פלוצלונג “ונתתי עשב בשדך לבהמתך” — דאס איז ערשטע פערזאן (first person), דער אייבערשטער אליין רעדט.
2. דער ליקוטי תורה’ס ביאור
דאס איז א מדרגה פון ביטול — ווי א עבד פון דעם מלך וואס איז אזוי בטל אז ער קען זאגן “איך” און יעדער פארשטייט אז ער מיינט דעם מלך. אזוי ווי א מלאך וואס זאגט “בי נשבעתי” (פרשת וירא) — דער מלאך שווערט נישט אין זיך אליין, ער זאגט עס בשם דעם אייבערשטן.
3. אבער — א וויכטיגע הבהרה
דאס מיינט נישט כפשוטו אז “איך” ווערט גאט. עס מיינט אז ווען איינער זאגט “איך”, איז דער “איך” בכלל נישט ער — ער איז אזוי בטל אז דער “איך” איז דער אייבערשטער.
4. דער בעש”ט קריטיקירט אויך דאס פארלירן זיך אין תפילה
פון דער אנדערער זייט: דער בעש”ט קריטיקירט זייער שטארק מענטשן וואס פארלירן זיך אין תפילה און פארגעסן פון זיך. דאס איז שווער צו פארשטיין — מען רעדט א גאנצע צייט וועגן ביטול, און דאך דארף מען נישט פארלירן דעם “זיך”. אויף ווערטער צו זאגן איז דאס זייער שווער.
—
י. חסידישע קריטיק אויף כוונות האר”י — די הויפט דיסקוסיע
1. די חסידישע שטעלונג
עס ווערט דערמאנט אז חסידישע אידן האלטן בכלל נישט פון כוונות האר”י אין דאוונען. דער בעש”ט אליין האט געהאט א הוה אמינא צו מחבר זיין כוונות האר”י, אבער ער האט עס נישט געטון — חסידות האלט נישט דערפון. עס ווערט אויך דערמאנט אז געוויסע רביים לאזן נישט זייערע חסידים מכוון זיין כוונות, נאר “כוונות אכילה” (א שפיציגע באמערקונג).
2. די אמת’ע בעיה — א צופליכט
אין חסידישע קרייזן איז פאראן א שטארקע טענה קעגן כוונות האריז”ל: מען האט נישט צייט, מען איז נישט אויף דעם מדרגה, חסידות האלט נישט דערפון. אבער דאס איז אפטמאל א צופליכט — דער זעלבער חסידישער איד וואס זאגט אז כוונות זענען נישט פאר אים, פארשטייט גוט ווען מען זאגט אז טאנצן איז ממתיק דינים. פארוואס זאל ער נישט פארשטיין אז מכוון זיין דעם שם אהי”ה איז אויך ממתיק דינים? וואס איז די מחשבה ווייניגער ווי די פיס?
דער בעש”ט אליין זאגט אז די הדרכה איז מכוון צו זיין ווי די בעיה גייט אריין אין דעם שם ע”ק, און דאס איז ממתיק די בינה. דאס איז אן עבודה, ארבעט איז עכט, ארבעט איז די דרך.
3. “במקום שמחשבתו של אדם שם הוא” — מחשבה איז נישט קיין פסעוודא-בחינה
דער בעש”ט לערנט: “במקום שאתה חושב שם אתה כולך” — נישט בלויז דיין מחשבה איז דארט, נאר דו ביסט דארט. דער מענטש איז זיין שכל, זיין דעת, זיין מחשבה, זיין כוונה.
די בעיה: אסאך חסידישע אידן גלייבן אז נאר רגשות (פילינגס, אימאושענס) זענען עכט — ווען מען שרייט, ווען מען פילט עפעס אין הארצן. אבער א שטילע מחשבה, א כוונה אן א רגש — דאס נעמט מען נישט ערנסט. דער בעש”ט זאגט פארקערט: מחשבה איז נישט ווייניגער עכט, זי איז מער עכט. גיין אין עולמות עליונים מיינט — טראכטן פון זיי. דאס איז נישט א מעטאפאר, דאס איז ממש.
א וויכטיגער נקודה: מען קען נישט זען וואס א מענטש טראכט. איינער בלעטערט אין סידור הרש”ש — ווער ווייסט וואס ער טראכט? אפילו מלאכים ווייסן נישט וואס מענטשן טראכטן (ווי א תוספות זאגט). מחשבה איז פנימיות, נישטא קיין אויסערלעכע סימנים.
4. דער בעש”ט’ס איידעלע קריטיק אויף מקובלים — נאכמאכן vs. טון
דער בעש”ט האט א זייער טיפע, איידעלע קריטיק אויף געוויסע מקובלים. נישט אויפן אריז”ל אליין — דער אריז”ל האט געוואוסט וואס ער טוט — נאר אויף מענטשן וואס מאכן נאך אן אז זיי פארשטייען אמת’דיג וואס ער מיינט. זייער בעיה: זיי זענען נישט דארט.
א מעשה: א מענטש האט יעדע ווארט ביים דאווענען גערעכנט גימטריאות, צוזאמגעשטעלט יחודים, ביז ער האט ממש געזען דעם שם הוי”ה פאר זיינע אויגן. ער זאגט ער איז אנגעקומען צו מורא’דיגע מדרגות — אבער ער איז משוגע געווארן דערפון. וואס איז שיעף געגאנגען?
5. דער עיקר חילוק — נאכמאכן vs. טון
דאווענען איז א פעולה, און א פעולה איז אלעמאל ניי. ווען איך טו עפעס יעצט, טו איך עס יעצט — ס’איז א נייע זאך. און ניי איז געטליך, ניי שיינט די שכינה. אבער ווען איך מאך נאך וואס איז געווען נעכטן, מאך איך א הצגה — איך טו נישט עכט יעצט.
6. דער פראפעסאר-משל — רעדן וועגן עפעס vs. טון עפעס
א פראפעסאר וואס לערנט קבלה אדער חסידות — ער רעדט וועגן דער זאך, אבער ס’פאלט אים נישט איין עס צו טון. ער איז א גאנצע צייט מרוחק פון וואס ער לערנט. און אפילו ווען ער גלייבט — אמאל מאכט צופיל גלייבן אז מען קען עס נישט טון. דאס ווערט א דבר רחוק.
7. “דארפן” vs. “וועלן” — דער אינערלעכער קאנפליקט ביים דאווענען
ביי אסאך מענטשן, ווען זיי דאווענען, צינדט זיך עפעס אן — אבער וואס קאכט זיך? דער חיוב לכוין בתפילה. דאס “מען דארף” — מען דארף זיך אין זין האבן, מען דארף שרייען, מען דארף פילן. אבער דאס דארפן שטויסט זיך מיט’ן וועלן — ער וויל נישט, ער האלט נישט אזוי. דאס “דארפן און נישט וועלן” — דאס איז א דבר רחוק, דאס איז ווייט פון דעם מענטש, ווייל “דארפן” אליין מאכט נישט אז מען איז דארט.
—
יא. תפילה בכוונה — פארגעס דעם “חיוב”, לעב דעם דאווענען
1. די נקודה
א טיפע נקודה וועגן תפילה: אסאך אידן “קאכן זיך” אין דעם חיוב לכוון בתפילה — יעדע מאל ווען זיי זעען א ווארט, טראכטן זיי “מען דארף זיך מתבונן זיין, מען דארף פילן, מען דארף שרייען.” אבער דאס “דארף” אליין בלייבט א גשמיות’דיגע, טעארעטישע זאך — ווייל דער מענטש וויל עס אייגנטלעך נישט, ער טוט עס נישט באמת. דאס איז א “דבר רחוק ממנו.”
דער חיוב צו דאווענען האט דיך אפשר געבראכט אין בית המדרש אריין — זייער גוט. אבער ווען דו שטייסט שוין און דאווענסט, דארף די נקודה אין דיין קאפ זיין דאס דאווענען אליינס — נישט דער חיוב.
2. א שארפע פארמולירונג
כדי צו דאווענען בכוונה דארף מען פארגעסן אז מען איז מחויב צו דאווענען. נישט ח”ו כפירה אין דעם חיוב — נאר מען דאווענט נישט כדי מקיים צו זיין א חובה. מקיים זיין א חובה פאסט אפשר פאר געוויסע מצוות, אבער תפילה איז זיכער נישט אזא סארט מצוה וואס מען קען טון סתם “יוצא צו זיין.” תפילה — אפילו אויפ’ן פשוט’סטן פשט — איז בעטן, משבח זיין, דביקות. דאס איז נישט “יוצא זיין א חובה.”
אין חסידות קען מען זאגן אז דער חיוב אליין איז א שביל, א כלי פאר א איד צו אנקומען צום אייבערשטן — אבער דאס דרייט שוין אום דעם פשט.
—
יב. אמונה — נישט רעדן וועגן, נאר טון
דער זעלבער יסוד ווי ביי תפילה גילט ביי אמונה: אסאך מאל ווען מען רעדט מיט א מענטש וועגן אמונה, רעדט מען א גאנצע צייט וועגן דעם חיוב אמונה — אנשטאט צו לעבן מיט אמונה.
אמת’דיגע זאכן דארף מען נישט גלייבן אין זיי — זיי זענען אמת אפילו ווען מען גלייבט נישט אין זיי. דאס הייסט: אמונה אין איר אמת’ן פשט איז נישט א זאך וואס מען רעדט וועגן — עס איז א זאך וואס מען טוט. איינער וואס האט אמונה, האט אמונה. ער רעדט נישט וועגן די אמונה וואס ער האט, נישט וועגן די אמונה וואס מען דארף האבן, נישט וועגן וואס שטייט אין ספרים.
דאס איז איינע פון די סודות וויאזוי מען הערט אויף צו רעדן וועגן זאכן און מען הייבט אן צו טון די זאכן.
—
יג. התחברות — דער משל פון גמרא-לערנען
1. דער משל
א משל פון וויאזוי מען לערנט גמרא ברענגט ארויס דעם זעלבן פרינציפ. א מלמד פארציילט דעם בחור: “ס’איז געווען צוויי אידן, זיי האבן געטראפן א טלית, ביידע האלטן עס אן — וואס האלטסטו מען זאל טון?” ער מאכט נישט אויף די גמרא אפילו — ער לאזט דעם בחור אריינגיין אין דער בעיה אליין. דער בחור כאפט פלוצלינג וואס די משנה רעדט, ווייל ער איז אריינגעגאנגען אין דער שאלה.
2. דער קעגנזאץ
א בחור וואס האט שוין “צו פיל” געלערנט, זאגט גלייך: “ר’ חיים בריסקער האט מסביר געווען דעם דין פון יחלוקו.” אבער דאס איז נישט התחברות — דאס איז שפילן די סיסטעם. דער סימן פון אמת’ער התחברות: עס שטערט אים. דער למדן קען נישט אהיימגיין ווייל עפעס גייט אים נישט אריין אין קאפ. ער קען נישט שלאפן ווייל ער האט א קשיא אויפ’ן רמב”ם. ווי נאר ער האט א ליידיגע מינוט, פליעט זיין מוח דארטן. ווען עס שטערט דיר נישט קיינמאל — ביסטו נישט באמת דארט.
3. די ישיבה-בעיה — אן AI סיטואציע
אסאך בחורים לערנען צוואנציק יאר אין ישיבות, און א גרויסער חלק פון זייער “הצלחה” איז אויסלערנען וויאזוי צו שפילן די סיסטעם — ער שאקלט זיך צום שיעור, פרעגט די “ריכטיגע” קשיא, ווייל ער כאפט שוין וואס מען דארף יעצט זאגן. אן AI סיטואציע — ער פראדוצירט דעם ריכטיגן אויטפוט אן אמת’ער פארשטאנד.
—
יד. דער בעש”ט’ס קריטיק אויף כוונות — ס’מוז ארבעטן
1. דער בעש”ט וויל זאגן די זעלבע זאך
דער בעש”ט וויל זאגן די זעלבע זאך וועגן תפילה ווי וועגן לומדות. דער אריז”ל איז געקומען מיט עצות — פתרונות צו אמת’ע מענטשליכע בעיות. ער האט געפרעגט: וויאזוי דאוונט מען? וואס טוט מען מיט מחשבות זרות?
2. מקור אין אריז”ל אליין
דער רח”ו זאגט כמעט מפורש אין דעם יחוד “נוצר חסד לאלפים” אז ווען א מענטש מאכט יחודים און דער יצר הרע קומט, זאל מען זען אז ס’איז דא א שורש — קודם “תשליך במצולות ים”, דערנאך מכוון זיין אז דער שורש פון דעם רע איז די דריי אלפי”ן, און מאכן דעם יחוד פון אלקים-אדנ”י אדער אלקים-אהי”ה, און ביי “ונקה” מעלה זיין דעם חלק הטוב פון דעם רע. דאס איז איינע פון די מקורות וואס דער בעש”ט נעמט פאר זיין תורה וועגן דעם אל”ף.
א מעשה: דער אריז”ל האט געמאכט ייחודים, די חיצונים האבן זיך מתגרה געווען, ס’איז געקומען אן עצת הרע — ער האט געטון דעם ייחוד און ס’איז אוועקגעגאנגען.
3. דער עיקר חידוש — ס’מוז ארבעטן!
ס’מוז ארבעטן! אויב ס’ארבעט נישט — פארברענגסטו די צייט. אויב דער ייחוד פאר יראת שמים ברענגט דיר נישט קיין פחד, קיין יראת הרוממות — האסטו עס נישט באמת געטון. אויב דער ייחוד פאר המתקת הכעס ברענגט נישט ווייניגער כעס — דארפסטו טרעפן אן אנדער שם, אן אנדער עצה, אפשר דארפסטו בכלל מער שלאפן. אבער נישט סתם מאכן א לימוד דערפון — נישט מחקר היסטארי, נישט סתם תלמוד תורה — נאר עס מוז פותר זיין אן אמת’דיגע בעיה וואס דו האסט.
4. ר’ פנחס מקאריץ
ר’ פנחס מקאריץ (דער עטרת פז) האט געזאגט: מען זאל מכניע זיין דעם יצר הרע פון כעס — נישט סתם פארשטיין, נאר מכניע זיין. און מען דארף זען אויב ס’ארבעט. “וואס הייסט אויב ס’ארבעט? ס’איז דאך אמת!” — יא, אבער אמת מוז זיך אויסדריקן אין פראקטישע רעזולטאטן.
—
טו. די מסקנה: דער בעש”ט’ס קריטיק — נישט קעגן כוונות, נאר קעגן לערנען אָן טאָן
1. דער הויפט חידוש
דער בעש”ט’ס קריטיק אויף די מקובלים איז נישט אז כוונות האריז”ל זענען צו מופשט אדער צו שווער. מופשט זיין איז אליין א מצוה — מען דארף זיך אויפהייבן. זיין קריטיק איז אז מענטשן לערנען אלעס וועגן זאכן, אבער טוען קיינמאל נישט די זאכן. דאס הייסט: מען לערנט וועגן ייחודים, וועגן ספירות, וועגן כוונות — אבער עס בלייבט א “מעשה שהיה,” א מעשה וואס איז אמאל געווען, נישט א מעשה וואס געשעט יעצט. דער מענטש איז נישט חובת דעם פראבלעם וואס די קבלה קומט פותר זיין — ער קומט נישט צו פותר זיין זיין מחשבה זרה, זיין צער, זיין חוסר דביקות.
2. א וויכטיגע אפגרענעצונג
דער בעש”ט מיינט נישט אז ספירות זענען “נאר ביי דיר” אין אן אינערלעכן זין — ביי דיר איז דאך נישט קיין ספירות. ער מיינט פשוט אז עס ווערט א למדנות, א טעאריע, אנשטאט א לעבעדיגע ארבעט.
3. א מעשה מיט רבי שמעיה — כוונות אין “בצאת ישראל”
רבי שמעיה האט פארציילט: אין א תקופה ווען זיינע מוסדות האבן נישט געהאט קיין געלט, האט מען אנגעהויבן לערנען די כוונות אין בצאת ישראל — און פונקט ביי א סעודה איז אריינגעקומען אסאך געלט. דאס איז א ביישפיל ווי כוונות ארבעטן ווען מען טוט זיי באמת.
4. די “איידעלע קריטיק” — אויך אויף חסידישע לערנערס
דער זעלבער מכשול טרעפט אויך פרומע מענטשן ווי אונז — מען לערנט אזוי פיל, אפילו חסידישע ספרים, מען זאגט שיעורים — אבער עס בלייבט נישט א זאך וואס מען טוט. עס ווערט “סטאק” — פארפרוירן, טעאריע. דאס איז, ווי עס ווערט גערופן, “אביסל א מער איידעלע קריטיק” — נישט קעגן אנדערע, נאר קעגן זיך אליין.
5. דער כלל’דיגער פסק
מען איז נישט מוכרח צו טון פונקט וואס שטייט אין שער הכוונות. וואס פאר כוונות מען נוצט — דאס איז א פרטיות’דיגע שאלה. אבער דער עיקר איז: לערנען אָן טאָן איז דער מכשול, נישט די כוונות אליין.
—
סיכום העיקרים
דער בעש”ט’ס דרך אין תורה, תפילה און עבודת השם איז געבויט אויף עטלעכע יסודות:
1. די שכינה רעדט דורך דיר — נישט דו ביסט דער רעדנער, נאר דו ביסט דער כלי.
2. נישט צוגרייטן — לאזן די השראה קומען כרצון השם, נישט לויט אייגענע פלאנען.
3. קוקן אין אותיות ווי אורים ותומים — הערן וואס די תורה זאגט יעצט, נישט נאר לערנען וואס עס שטייט.
4. דו ביסט די ספירות, נישט די ספירות זענען דיינע — אלעס קומט פון דעם אייבערשטן.
5. ביטול אן פארלירן זיך — א שווערע איינהייט וואס מען דארף האלטן.
6. מחשבה איז עכט — נישט ווייניגער ווי רגשות, אפשר מער.
7. טון, נישט רעדן וועגן — דער עיקר מכשול איז לערנען אן טון.
דאס איז דער בעש”ט’ס דרך — א דרך פון לעבעדיגע עבודה, נישט פון טעאריע.
תמלול מלא 📝
תורה אין תפילה: הערן די שכינה רעדן דורך אונז
כלל זיין נשמה מיט אלע בריאות
דער מענטש דארף כולל זיין זיין נשמה מיט אלע מענטשן, מיט אלע מדריגות, מיט אלע עולמות — סיי מיט נשמות, סיי מיט אלקות. אפילו ס’איז נישט אלעס בחינות נשמות, דארף ער כולל זיין זיין נשמה מיט די אלע מענטשן, מיט די אלע מדריגות, מיט די אלע עולמות.
די צווייטע תורה: הערן די אייגענע ווערטער
די צווייטע האלב איז אן אנדערע דרך עבודה. די צווייטע האלב איז א תורה פון די מגיד, אויב איך מאך נישט קיין טעות. די צווייטע האלב זאגט א נייע תורה — אז נאכדעם וואס מ’זאגט די ווערטער, ער איז מסביר וויאזוי מ’קען באלייכטן די אותיות, אבער ס’איז אן אנדערע נקודה.
דער יסוד: די שכינה איז דער רעדנער
די צווייטע האלב זאגט אז ווען מ’זאגט ווערטער, געווענליך אז א מענטש זאגט ווערטער הערט ער זיך נישט אליין צו. ער רעדט, און ס’גייט ארויס, ס’געשעט. ער זאגט אז ווען מ’זאגט ווערטער, קען זיין נאכדעם וואס מ’ווייסט אז יעדע אות האט די אלע זאכן, אבער ווען מ’זאגט ווערטער דעמאלט דארף מען הערן.
הערן מיינט נישט כפשוטו הערן, אבער… דער הערן, יא, אויך הערן, אבער נישט אז ווען נישט הערט ער נישט. אבער הערן די ווערטער וואס ער זאגט, ווייל ער גייט פון די זאך אז ווען א מענטש רעדט, אפילו ער רעדט תורה תפילה, איז ער נישט דער רעדנער.
ווער איז דער רעדנער? די שכינה הייסט “כל המדבר” — די שכינה איז דער רעדנער פון אלע דיבורים אויף די וועלט, און זיכער ווען מ’איז מכוון, ווען מ’זאגט תורה תפילה, דער רעדנער איז די שכינה, “היא המדברת”.
ער איז נאר א שושבינא — דאס הייסט ער מאכט מיט די מויל, ער מאכט מיט זיינע כוונות, ער לייגט צו געוויסע אותיות, געוויסע מוצאות הפה. ס’איז נאר אזויווי א שושבין — ער ברענגט ארויס, ער איז מאפשר, ער לאזט אז די שכינה זאל רעדן דורך אים.
דער חידוש: אויסהערן זיך אליינס
אויב אזוי, דארף ער זיך אויך אויסהערן, אמת? ס’איז געווען רבי’ס וואס האבן געזאגט אז זיי הערן אויס זייער אייגענע תורה. ווייל ווען ער גרייט זיך צו, גרייט ער זיך צו וואס ער פארשטייט. אבער ווען ער רעדט די תורה, קומט עס ארויס פון אים אין אזא השראת השכינה, ס’איז אפילו אנדערש ווי ער האט זיך צוגעגרייט, אדער אפילו אויב ס’איז די זעלבע זאך איז עס מיט מער השראה.
סאו ער מוז זיך אליינס אויסהערן, ווייל ס’איז נישט קיין שאד אז נאר די חסידים זאלן הערן די השראת השכינה — ער מעג דאך אויך הערן.
די זעלבע זאך בתפילה
די זעלבע זאך איז בתפילה. וואס ער זאגט איז, אז אויב דו גלייבסט — און דאס הייבט זיך אן מיט “צריך המנהיג להרגיל את עצמו”, ווייל רוב מענטשן גלייבן, מיינען רעדן זיי זיך אין אז זיי רעדן בכלל, אז זיכער ביים דאווענען, ער מיינט אז ער רעדט.
אויב דו רעדסט, האסטו דאך נישט וואס אויסצוהערן, ווייל דו ווייסט דאך שוין וואס דו רעדסט, אמת? אויב דו ווייסט נישט, אויב דו ביסט נישט דער רעדנער, נאר די שכינה רעדט, דעמאלטס איז דאך דא חידושים — ס’איז עפעס א נייע קול, א נייע אור, א נייע אות, וואס זאגט אים עפעס א נייע זאך.
סאו האט ער אליינס אויסצוהערן זיך אליינס. סאו די אויסהערן זיך אליינס קומט ארויס פון אן אמונה אז נישט דו רעדסט. אויב אזוי, איז עס אלטע זאכן, דעמאלטס איז עס אויך נישט תורה, דעמאלטס איז עס טויט, ווייל ס’איז שוין אלט, יא? ווען א דיבור איז נאר א חזרה’דיגע וואס ער ווייסט שוין, און ער זאגט עס ארויס פאר יענעם, איז דאך נישטא קיין נייעס, איז נישטא קיין חיות אין דעם.
מחלוקת: צו דער רבי דארף זיך צוגרייטן צו תורה
מ’קען זען אסאך מאל ווען א מענטש… איך האב אזא פראבלעם סאמטיימס… אסאך מאל קען מען זען, ס’איז דא צוויי סארט בעלי דרשנים — ס’איז דא וואס גרייטן זיך גוט צו, ס’איז דא וואס גרייטן זיך נישט אזוי גוט צו, יא?
און ס’איז געווען א מחלוקת ביי די תלמידי בעל שם טוב צו דער רבי דארף זיך צוגרייטן די תורה אינעווייניג. ס’איז געווען א גרויס חלק פון די תלמידי המגיד און בעל שם טוב האבן זיך געפירט נישט צוגעגרייט די תורה, בדווקא.
ביישפילן פון די אלטע רבי’ס
ר’ מענדעלע, יא — ווער ס’קוקט אין פרי הארץ קען זען אז ס’איז נישט געווען צוגעגרייט. אפילו אין בית אהרן, מיין איך, קען מען זען סאמטיימס אז ס’איז נישט געווען צוגעגרייט. ס’איז געווען איינער האט פארגעזאגט א מדרש, און דער רבי האט אנגעהויבן צו רעדן וועגן די מדרש. דער רבי האט נישט געטשאוזט וועלכע מדרש צו רעדן וועגן. ס’איז געווען אזא סדר. אפשר איז עס געווען אונטערגעשטעלט, מ’האט שוין געזאגט פאר די גבאי וועלכע מדרש דער רבי וויל מ’זאל זאגן, איך ווייס נישט.
דער דרך: לאזן די השראה קומען
אבער ס’איז אמת געווען אזא דרך, און דער דרך איז געבויט אויף די איידיע אז ווען מ’זאגט חסיד’ישע תורה, אדער אזויווי מ’זאגט ביים דאווענען, איז נישט די איידיע אז מ’זאל זאגן א שיינע שיעור. שיעורים איז דא אסאך, מ’קען זיך צוגרייטן א שיעור. אבער דאס וואס מ’וויל זאגן תורה ביים טיש, צו באופן זה, איז עס געמאכט אז ס’זאל קומען עפעס א השראה, ס’זאל ארויסקומען כרצון השם, דאס וואס מ’דארף יעצט רעדן אדער דאס וואס מ’דארף יעצט הערן לפי השמים, לפי די מצב, און אזוי ווייטער.
אויב מ’גרייט זיך צו, דעמאלטס לייגסטו אריין דיין אייגענע רצונות, דיין אייגענע פלאן — אז פונקט האסטו א תורה אויף דאס, אדער פונקט האסטו עפעס א חידוש דא, זאגסטו יענץ.
די הכנה: פארגעסן אלעס וואס מ’ווייסט
האבן זיי שטארק מקפיד געווען אז די הכנה לתורה איז צו פארגעסן אלעס וואס מ’ווייסט, כאילו נישט צו זאגן וואס דו ווייסט, נאר אויב מ’האט געעפנט די חומש און די חומש האט אנגעהויבן צו לייכטן. די געוועזענע רבי’ס האבן גענומען א חומש און אנגעהויבן צו קוקן אין די חומש וואו דער חומש וויל אים עפעס זאגן היינט, און אנגעהויבן צו זאגן וואס ס’שטייט דארט.
דער בעל שם טוב’ס דרך: קוקן אין די אותיות
דאס איז אזויווי דער בעל שם טוב’ס דרך. דער בעל שם טוב האט געזאגט וויאזוי ער ווייסט וואס צו ענטפערן פאר מענטשן, וויאזוי ער ווייסט — ער קוקט אריין אין זוהר, אדער אין חומש, אדער אין עפעס אזא אידיש ספר, און פון די אותיות זאגט ער. נישט פשט אז די אותיות זאגט ער.
יא, מענטשן מיינען, און פון דעם איז אסאך חסיד’ישע ספרים זייערע טייטשן זענען נישט אזוי גוטע פשטים אין די חומש. ס’איז נישט געמאכט צו זיין א גוטע פשט.
משל פון אורים ותומים
ס’איז אזויווי די אורים ותומים, יא. אין אורים ותומים האט ער געהאט אלע אלף בית, און דער כהן פלעגט קוקן, אזויווי ס’שטייט, פלעגט קוקן, האט זיך עפעס געלאכטן. הייסט עס מיינט געלאכטן — מסתמא ווען מ’מאכט א פיקטשער האט מען נישט געקענט זען אז ס’לייכט. ס’האט געלאכטן אזא זאך אין די דעת און די שכל פון די כהן, אין זיין רוחניות. ס’האט געלאכטן פאר אים געוויסע אותיות, און ס’האט אים מצטרף געווען אז ס’מיינט עפעס א ווארט, אז ס’מיינט עפעס צו זאגן.
קוקן אין ספרים מיט אן אנדערע בליק
און דער בעל שם טוב וואס ער זאגט אז מ’זאל נוצן — מ’קען אזוי קוקן אין די חומש. אויב מען קוקט אין א ספר, אין א חומש, אין א ספר תורה, אין א זוהר, אין וועלכע ספר מען נעמט ערנסט, איז איין וועג איז צו לערנען וואס עס שטייט — איז געלערנט. אבער אויב מען ווילסט הערן פון דעם עפעס א סודות התורה, די סודות השרע, דעמאלטס ער קוקט, און סאמטיים זעט זיך אים אויס אז די אותיות שטייען פארקערט.
דער בעש”ט’ס וועג פון לערנען — הסתכלות הקודש אין די אותיות
אותיות פון תורה ווי אורים ותומים
נישט פשט אז די אותיות זאגט, יא מענטשן מיינען. פארדעם אסאך חסידישע ספרים זייערע טייטשן זענען נישט צו זיין א גוטער פשט מיט די חומש. עס איז נישט געמאכט צו זיין א גוטער פשט.
אזוי ווי די אורים ותומים, יא. אורים ותומים האט געהאט אלע א”ב, און דער כהן פלעגט קוקן, אזוי שטייט, פלעגט קוקן, האט עס עפעס געלאכטן. נישט מיינט געלאכטן, סתם ווען מען מאכט א פיקטשער האט מען עס געקענט זען אז עס לאכט. געלאכטן איז א זאך אין די דעת, אין די שכל פון דעם כהן, אזא רוחניות. איז עס געלאכטן פאר אים געוויסע אותיות, האט אים מצייר געווען אז עס מיינט עפעס א ווארט, אז עס מיינט עפעס צו זאגן.
צוויי וועגן פון לערנען — פשט און הסתכלות
און דער בעל שם טוב וואס ער זאגט אז מען זאל ניצן, מען קען אזוי קוקן אין די חומש. ער הייבט אן אז אויב מען קוקט אין א ספר, אין א חומש, אין א ספר תורה, אין א זוהר, אין וועלכע ספר מען נעמט אינסט, איז איין וועג צו לערנען וואס עס שטייט, דאס איז געלערנט.
אבער אויב מען וויל הערן פון דעם עפעס א הסתכלות הקודש, א הסתכלות השראה, דעמאלטס ער קוקט, און סאמטיימס זעט, זאכט זיך אים אז די אותיות שטייט פארקערט. דאס פארשטייט די חסידישע ספרים, גימטריות אדער צירופי אותיות אדער זאכן, אז נאכאמאל איז עס נישט געווען ווייל ער האט געזוכט א וועג וויאזוי צו קאנעקטן זיין תורה צו די חומש, אזוי האט זיך די חומש געזאגט.
און פארקערט, ער האט פארשטאנען אז דאס מיינט אז היינט דארף מען רעדן וועגן דעם, היינט דארף מען זאגן פאר די מענטשן וואס זענען דארט, צו פאר די עולם העליונים דארף מען, איך ווייס שוין וואס. דאס איז אן אנדערע וועג פון לערנען, אן אנדערע וועג פון רעדן. עס איז א פראקטיס, מען קען עס טון, עס איז נישט קאמפליקירט.
דיסקוסיע: חידושים און אמת
[הפסקה — טעלעפאן רופט]
מגיד שיעור: וואס איז געשען?
אה, די טעלעפאן. ס’איז פון אנדערע כנסת הגדולה דירעקט.
איי איי איי, בקיצור, וואס שטייסטו?
אה, פון די ראש ישיבה האט ער א מעשה וואס ער האט מורא געהאט. בקיצור, ווי האלט איך אינמיטן זאגן? זייער גוט. איז אויב ס’איז דא א חידוש, ס’איז דא א שטות, זייער גוט, איך גלייב נישט אין דעם חידוש. אזוי ווערט ער, אזוי איז עס.
חידושים און אמת — וואס איז דער מסקנא?
בסדר, חידושים, חידושים איז אין די רעכטן ווען ס’איז דא א חידוש. אבער קודם וואס ס’שטייט אין דאווענען, איז דאס דיין מסקנא אז ס’איז אמת? אזוי זאגט ער, יא? ס’איז נישט אזא בעיה. אבער ס’איז נישט אמת.
אונז מיינען אלעמאל אז ס’איז אלטע אמת, דאס איז תורה וואס איז אמאל געווען, ס’שטייט שוין לאנג אין סידור, שוין טויזנט יאר. כמשמעו אז ס’איז נייע אמת, ס’איז יעצט געקומען א נייע רוח הקודש. דאס מעג מען, דאס קומט אריין אמונה.
דמיון און אמת — ווי אונטערשיידט מען?
איך ווייס נישט, איך האב נישט מיט וועם צו רעדן אויב איינער האט אן אמונה צו דמיון, און מ’דארף זיך זארגן וועגן דעם. איך מיין אז איינער וואס האט אביסל שכל פארשטייט אז רוב זאכן וואס מענטשן דמיונ’ען זענען דמיונות, און א חלק פון די כשרון איז צו וויסן ווען ס’איז נישט קיין דמיון. אבער ס’איז נישט אזוי קאמפליצירט.
די פראגע איז ביי נארמאלע מענטשן, ס’איז נישט אז רוב מענטשן זאלן זיין אזוי צומישט. ס’איז דאך פשוט, אזוי ווי דער לידער האט געזאגט אן עצה וויאזוי מ’זאל וויסן אז א מגיד זאגט גוט: אויב ער איז מחזק צו יראת שמים, אויב ער זאגט אז מ’זאל נישט שלאגן די ווייב, דאן איז עס גערעכט. אויב מען זאל עס יא שלאגן דערפאר, דאן דארף מען אים צו טראכטן צו ס’איז א שוטה אפשר.
מעשה מיט א גוי וואס רעדט מיט גאט
סתם איך האב זיך דערמאנט אז עפעס א גוי האט געארבעט אמאל מיט מיר, ער איז געקומען איין טאג און ער האט געזאגט אז זי רעדט מיט די אייבערשטער, אדער די אייבערשטע. סאו איך בין געווען נייגעריג וואס ער האט געזאגט. האט ער געזאגט אז זי האט געזאגט אז זי זאל נישט הרג’ענען איר מאן, איר בויפרענד. האב איך געזאגט אקעי, ס’איז גאנץ גוט, ער האט כאטש געזאגט א נארמאלע זאך.
דער יסוד פון כלול נשמתא בגופא — אריז”ל און בעש”ט
אבער וואס איז פארקערט? איך ווייס נישט צו ס’איז א מחלוקת, איך מיין אז ער איז מדגיש ווייל מען פארגעסט די נקודה. אין ארי הקדוש שטייט אויך, למשל צריך לכלול נשמתא בגופא, די הדרכה, די יסוד גדול פון ארי, ער פירט פון בעל שם טוב, ער זאגט אז ווער ס’גלייבט נישט איז מפריד און אזוי ווייטער. ס’שטייט כמעט בפירוש אין קבלה ספרים, אין אריז”ל אפילו אין געוויסע וועגן.
איך מיין אז דער בעל שם טוב, מענטשן, קיצור, מ’דארף אסאך, דאס איז א שמועס פאר זיך, מ’דארף זייער אסאך בעסער פארשטיין וואס ס’מיינט, ווייל איך מיין אז ס’איז נישט גענוג קלאר.
דער פאלשער פשט — “כי קרוב אליך” און סאליפסיזם
דאס הייסט, סתם צו זאגן אז ס’איז איינס, סוף סוף מענטשן זאגן אקעי, ס’איז סייוויסיי מיך, נישט די שכינה. די גאנצע זאך וואס דער בעל שם טוב זאגט דאך דא אז ס’איז די שכינה וואס רעדט, יא? ער זאגט אז די שכינה איז אין דיר, יא?
מעשה מיט א קשיא אויפן בעש”ט
איך ווייס נישט, וואס זאגט די שכינה? וואס זאל איך טון? איך האב אמאל געלערנט א שטיקל פון בעל שם טוב הקדוש. נו, איך האב א גרעסטע קשיא געהאט. איך בין צוגעגאנגען צו מיין מלמד, פרעגט ער מיר: “וואס מיינסטו אז דער ראש עמיכא זאגט דארט?” איך וועל דאס ראש עמיכא דאמאלט ליינען. נישט מיר געשמירט מיט דעם רבי רחמיאל שלעכטס. ווייל ווען דו וועסט דאווענען, ווען ס’איז געענדיגט וועלן דיר אריינמער קראכטן מיט מיר. זאגסטו ריכטיג? אויב ס’שטימט דיר, זאגסטו גוט. וואס א חילוק אויב איך האב געזאגט אנדערע צוויי-דריי אותיות? איך געדענק נישט, איך בין נישט נוהג צו… איך געדענק יא וואס דו מיינסט, אבער איך… זאגט גוט, איך ווייס. איך דארף קלאר מאכן וואס דאס מיינט.
“כי קרוב אליך הדבר מאד” — פאלשער און אמת’ער פשט
יא, סאו, סאו, לאמיר זאגן, אויב מען קען זאגן וועגן דעם. עס איז דא א געוויסע פירוש אויף דעם ווארט, וואס איך מיין נישט ריכטיג. בעל שם טוב זאגט: “כי קרוב אליך הדבר מאד”, דארף מען וויסן אז אלעס איז דא.
איך מיין אז עס איז דא אין דעם א פאלשע פשט און אן אמת’ע פשט. איך ווייס נישט וויפיל מענטשן האבן דעם פאלשן פשט. איך מיין איך ווייס ווער עס האט דא… איך ווייס שוין דא אין דעם צימער ווער עס האט דעם פאלשן פשט.
אבער איך מיין אז דער פאלשער פשט איז גורם א סך צו מיינען, מען קען זאגן אזוי, עס איז דא איינער וואס גלייבט אז עס איז דא א גאט, עס איז דא א וועלט, בכלל עס איז דא א וועלט. דער בעל שם טוב זאגט אז עס איז נישטא קיין וועלט. חב”ד זאגט אז עס איז נישטא קיין וועלט. איך ווייס נישט וואס דער בעל שם טוב זאגט ממש. דער בעל שם טוב זאגט מער אז די וועלט איז א הסתרה. ער זאגט נישט ממש אז ס’איז נישטא קיין וועלט, אבער די וועלט איז א לבוש. א לבוש מיינט דאך אז ס’איז נאך דא, ס’איז נאר א לבוש.
די סכנה פון סאליפסיזם — דאווענען צו זיך
און דעמאלטס, איין זאך וואס געשעט ווען מ’טראכט אזוי איז אז ס’געשעט אז מ’ווערט מורא’דיג… וואס הייסט “סאליפסיזם”, יא? מ’טראכט נאר פון זיך. און דער גאט וואס ער דאוונט צו, זאגט ער אזוי, מ’קען הערן מענטשן זאגן אזוי, מ’טרעפט אין די חסידישע ספרים וואס שטייט אזעלכע לשונות, ער זאגט ער דאוונט צו זיך. ער איז זיין חלק אלוקא, לאמיר נישט זאגן, ער איז זיין חלק הטוב שבו. און ס’איז אמת אז א מענטש האט א חלק אלוקא און א חלק הטוב, די אלע זאכן, אבער אז ער דאוונט צו זיך, דאוונט ער נישט, ער איז נישט מקיים מצוות תפילה. תפילה איז צו דאווענען צו דריטן, נישט צו דאווענען צו זיך.
די סתירה — ארויסגיין פון זיך vs. אלעס איז אין דיר
און פארקערט, די גאנצע דרך בעבודת השם, מיר רעדן דאך אזוי, ווי מער ארויסגיין פון זיך, יא? ביטול, אגעין, ביטול איז מער א דעמאגאגישע שפראך אין חב”ד, אבער די אלע לשונות פון ארויסגיין פון זיך איז דאך די עיקר הדבר איז ארויסגיין פון זיך, אויפהערן צו טראכטן אזויפיל פון זיך, נישט מיינען זיך, ווי יעדער איינער זאגט עס אויף זיין נוסח. די וועלט איז אסאך גרעסער פון דיר.
סאו, און ס’ווערט אביסל א סתירה, נאכדעם איז כאילו די גאנצע עבודה פון ארויסגיין פון זיך איז עפעס א דבר שבלב, עפעס א דמיון, עפעס א מחשבה, אז אין מיר איז דא אויך עפעס א נישט מיר. איך ווייס נישט אפילו וויאזוי ס’קאנעקט זיך די צוויי תורות.
סאו לענ”ד, פארדעם זאג איך אז ס’איז דא דא אסאך בעיות, און ס’איז אוודאי… און פארדעם אויך א בחור’יש שטיקל צו זאגן אז דער בעל שם טוב זאגט אנדערש, ער קומט מיט חידושים.
יעדע תפילה איז ניי — נייע רוח הקודש
אלעמאל, יעדער איינער האט חידושים. אזויווי דו זאגסט, ווען דו דאוונסט שמונה עשרה אדער קריאת שמע יעדן אינדערפרי, האט עס א נייע פירוש, ס’איז א נייע שמע ישראל. יא, שטייט אין… דאס זאגט דער בעל התניא, אז שמע ישראל, ווען א איד זאגט שמע ישראל, איז דאס אז משה רבינו קומט און ער זאגט “שמע”, דו איד, הער. יא? ס’איז נישט קיין… ס’שטייט א פסוק שמע ישראל. מ’זאגט נישט ביי קריאת שמע “שטייט א פסוק שמע ישראל”, נאר מ’זאגט דירעקט “שמע ישראל”.
שמע ישראל, ווער רעדט? איינער, משה רבינו צו דער אייבערשטער אליינס. רעדט, און ער זאגט, “הער, דו איד, ‘שמע ישראל ה’ אלקינו ה’ אחד'”.
איך האב אמאל געהערט פון איינעם, ער זאגט אז אויב איינער וויל, זאל ער זאגן “שמע” זיין אייגענע נאמען.
דו ביסט נישט דו — די ספירות זענען נישט דיינע
דער בעש”ט’ס חידוש: פארקערט ליינען
מגיד שיעור:
ס’מוז דיר זיין א נייע זאך. ס’מוז דיר זיין עפעס… וואו בין איך דא אנגעקומען? ס’מוז דיר זיין עפעס וואס ס’הייבט זיך נישט אן פון דיר. ס’הייבט זיך נישט אן און ס’ענדיגט זיך נישט ביי דיר.
די גאנצע זאך וואס דער בעל שם טוב וויל זאגן איז, אז ווען א מענטש לערנט דא, אויב דו רעדסט, איז עס נישט אינטערעסאנט. איך ווייס שוין אלעס. ער זאל זאגן אז ער איז מגלה חלקים נסתרים, און ס’קומט ארויס, איז עס נאך אלץ נישט אינטערעסאנט. ס’איז נאך אלץ סטאק, ס’דרייט זיך ארום זיך אליינס.
ער זאגט, דער בעל שם טוב, אז אין דיר איז דא ספירות. אבער ער זאגט אז ס’איז דא ספירות. ער זאגט אז פארקערט, אין א געוויסע זין קען מען עס ליינען אינגאנצן פונקט פארקערט ווי דער עולם פירט זיך צו ליינען. ער זאגט אז דער בעל שם טוב איז מדגיש אז דו ביסט נישט דו, דו ביסט די ספירות, נישט אז די ספירות זענען דו.
סך הכל, דא איז חסד וגבורה, און א מענטש איז נפש. אוודאי איז דא א מענטש’ס נפש חסד וגבורה, דאס איז געווען דער משל. פון דעם איז מען אנגעקומען אז מ’זאגט אז דער אייבערשטער האט חסד וגבורה. דאס איז חוץ דעם משל וואס מ’נוצט פון די מענטשן.
אבער דער בעל שם טוב זאגט עפעס טיפער. ער זאגט אז אין דיר איז דא נישט ספירות. ווען דו האסט חסד וגבורה, וועט ער זאגן, ווען ס’פאלט דיר איין א מחשבה זרה, זאגט דער בעל שם טוב, באשולדיג דיך נישט אליינס. אוודאי ביסטו שולדיג, וואס דו האסט געקלערט בייטאג האסטו געטראכט ביינאכט. וויאזוי גייט עס? ניין, מ’טראכט ביינאכט עפעס אזוי. איז בסדר, אבער למעשה, סוף כל סוף קומט עס נישט פון דיר. ס’קומט פון די ספירות, ס’קומט פון דער אייבערשטער. און די זעלבע זאך, די נבואה קומט פון די שכינה.
סאו, מ’דארף אסאך בעסער פארשטיין וואס איז דאס, ס’איז אמת, די גאנצע תורה וואס ער זאגט אז מ’דארף זיך כולל זיין, נישט פארגעסן זיך אליינס ווען מ’מאכט יחודים.
קריטיק אויף מקובלים וואס זענען נישט דארט
ער קריטיקירט בפירוש, דער תולדות קריטיקירט בפירוש מקובלים וואס זענען מכוון יחודים און זיי זענען נישט דארט. איז מ’דארף פארשטיין וואס ער מיינט.
שאלה:
שטימט מיין שלילה, וואס איך וויל נישט אז מ’זאל זאגן? איך האב מורא אז דו ביסט גערעכט, אז ער וועט געדאכט זיין אז דו ביסט גערעכט, אז גמרא מפרשת אים צו די יאר. איך ליג אין מיין יחוד ביזנעס, קען זיין מיין יחוד ביזנעס? יא. האבן זיי געדארפט שרייען א חכם, וואס דער עפערוועט שלא, וואס ער ליגט אפ קיין זיינט מיין נישט צו די יאר, א נישט צו די חכים, א קיין ואדובער’ש העש. וואס איך וויל איר דערצימט, א יישר חכם וואס ווייל איבא. וואס איך עלעט א יalso יישר זיון, א יאר pluggedהי איבערש וויילמט א דיר שיט שרוח, וואס with God, ווערט נישט צו די יארים.
מגיד שיעור:
איך נישט נישט נישט, ס’איז ווי אויך ממש, און די אויך נישט ממש. זיי מיינען עפעס אנדערש, מ’דארף נאך זיין א גוטע לאבדן צו צעטיילן פונקטלעך וואס יעדע איינעם מיינט. אויב מען וויל עס אריינלייגן אין ווערטער. יא.
זער גוט, אבער דארף מיר פארשטיין די פשוט’ע זאך. וואס ער טוט דא איז ער נעמט דיך אוועק פון דיך. עגענט, וואס מיינט איך? אבער איך מיין, ער נעמט עס אוועק פון דיך.
די נשמה איז נישט דיינס — א סתירה מניה וביה
די זעלבע זאך, ווען די תנא זאגט, אויב מען ליינט עס אין די וועג, אז דיין נשמה איז נישט דיינס. דאס איז א בעיה. א מענטש קען נישט זאגן, דאס איז א סתירה מניה וביה.
איך האב גערעדט וועגן דעם לעצטנס אין עפעס א פלאץ. אה, אין מיין שיעור אין אפרים בין איך, זיי האבן גערעדט וועגן די נשמה אין פרק ד’. ס’איז א שטיקל סתירה מניה וביה צו זאגן, מיין נשמה איז געטליך. אויב ס’איז דיינס איז עס נישט געטליך, אויב ס’איז געטליך איז עס נישט דיינס.
פשוט, ס’שטייט אין חסידות, יא? חסידות זאגט דאך פארוואס די נשמה איז א חלק אלוקה ממעל? ווייל ס’איז בטל באמת. דאס שטייט אין תניא אויך, שטייט אויך אין תניא, חכמה שבנפש.
סאו, אלא מאי, ס’איז נישט מיינס. אויך יעצט צו זאגן וואס מיינס, זאגט אליינס די נשמה.
שאלה:
יא, כביכול, אבער אויב דו, בתור דו, דער וואס איך רעד מיט געווענליך, די נשמה בגוף, זאגט אז איך בין גאט, איך בין… ס’איז א סתירה מניה וביה.
מגיד שיעור:
אלא מאי, אז דו… באיזה אופן איז עס מיינס? יא, איך ווייס, דו זעסט דאך אז ס’איז מחיה, איך ווייס, ס’איז מחיה דירעקט די גוף און נפש הבהמית, אבער ס’איז עפעס באיזה אופן ס’איז חל אין מיין גוף, ס’איז זיך מתלבש אין מיין גוף, באיזה אופן איז עס מיינס? בסדר. נכון. ס’איז אמת. אבער ס’איז נישט מיינס. מיינס איז עס נישט.
איינער זאגט אז ס’איז מיינס, איז ער זיך מתגאה, ער נעמט גאט’ס זאכן און ער זאגט אז ס’איז זיינס. וויאזוי קענסטו נעמען גאט’ס זאכן און זאגן אז ס’איז דיינס? דו דארפסט מאכן א ברכה אויף דעם, יא, שלא יהא גזלן, הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל. זעסטו, דיינס. דאך ווערט ער כשר, מ’קען זיך גיין מחותן זיין.
ס’איז דא נאר איין נשמה
שאלה:
ס’איז בכלל דא מער ווי איין נשמה?
מגיד שיעור:
יא, אין תניא שטייט אין פרק ל”ב אז ס’איז נאר דא איין נשמה, אלע אידן האבן נאר איין נשמה. נאר גופים איז דא מער ווי איינס. שטייט, יא? שטייט אויך אין תניא.
אה, ס’הייסט ס’איז דא נאר איינס, ס’איז דער אייבערשטער, ס’איז נאר דא איין אייבערשטער. אדער אפילו לאמיר זאגן ס’איז א נברא, לאמיר זאגן ס’איז א נברא, אבער ס’איז נישט דיינס. אפילו ווען ס’איז א נברא איז עס נישט דיינס. אויב ס’איז א געטליכע נברא, אויב ס’איז עפעס א גאר אן איידעלע הויכע זאך, וויאזוי קען עס זיין דיינס?
משל פון דער זון און די שכינה
דיינס דו, ווייל ס’איז מחיה דיין גוף, איז עס דיינס? אזוי ווי די זון איז מיינס ווייל ס’גייט אריין אין מיין פענסטער? ס’איז מיינס, די זון פון מיין זון איז נישט מיינס.
דאס איז דאך א משל פון די גמרא אויף די שכינה, יא, “כמה שכינתא אית לכו”. די שכינה איז ביי דיר. ווער זאגט אז די שכינה איז נאך נישט דיינס? דו קענסט זאגן דיינס אין א געוויסע וועג, און זאגן אלוקינו.
האסטו שוין געזאגט, דער חזר’ט. אמת’ס טאר מען נישט זאגן “אלוקינו”, נאר א נביא טאר זאגן. ס’איז דיין גאט? וואס, האסטו געצאלט פאר אים? וואו האסטו אים געקויפט? אין וועלכע געשעפט איז דיינס? אויב דער אייבערשטער רעדט אמת’דיג מיט א מענטש און ער איז זיך מתלבש אור אין אים, קען ער זאגן “אלוקי”, “איש אלוקים”.
סאו, דאס קען מען נישט זאגן. אבער ס’איז אמת אז אין מיר איז דא א נשמה, אויב ס’איז אזא סארט לשון. אבער ס’איז נישט “מיין”.
די רגע וואס ס’איז “מיינס” קען עס נישט זיין געטליך
די רגע וואס ס’איז “מיינס”, קען עס נישט זיין גאט. ס’איז אפילו נישט געטליך. נישט נאר גאט קען עס נישט זיין, אפילו אסאך קלענערע זאכן פון גאט קען עס נישט זיין.
א חסיד זאגט “מיין רבי”. אויב זיין רבי איז אמת’דיג ווערד עפעס, איז ער נישט זיין רבי. וואס הייסט “מיין רבי”? דו ביסט גרעסער פון אים? ער גייט אריין אין דיר? ער שיינט אריין אין דיר, אפשר.
אקעי, ס’איז דיין רבי אין בחינה אז דו ביסט א מקבל פון אים, דו לאזט אים זיין דיין רבי. דו האסט התפשטות נגד. פאר אים, דער וואס איז נישט קיין חסיד איז סתם א מתנגד. אמת? וואס איז שייך “מתנגד”? אלע זענען חסידים. אויב ס’איז דא א צדיק ערגעץ אויף דער וועלט, איז דאך יעדער איינער מקבל פון אים. נאר וואס? ס’איז דא מענטשן וואס לאזן זיך נישט. חסידים לאזן זיך.
ס’איז סתם א פורים תורה, אבער דו פארשטייסט וואס איך מיין צו זאגן.
אלע מקובלים זענען מודה אין דעם
אזוי, דאס איז פשוט. דאס, איך מיין, האט קיינער נישט מחולק מיט אים. אלע מקובלים זענען מודה אין דעם. בסדר, ס’איז נאך אלץ דא, איך מיין, וואס מיינט “נפשי אלוקי”, די אלע זאכן? אקעי, דאס גייען מיר נישט יעצט אריין.
אבער ס’איז זיכער אז דו ווערסט נישט גאט, דאס קען נישט זיין. אויב ס’איז דא א “דו”, איז עס נישט גאט. און דו ווערסט נישט אפילו ספירות, און אפילו מלאכים, אפילו נשמות. יא, אפילו די נשמה פון די צדיקים איז נישט דו. נשמות, האבן מיר געזאגט, מ’מיינט נשמות פון צדיקים וואס זענען לעבעדיג אדער וואס זענען געשטארבן. דו ביסט נישט דו.
אפילו דו האסט א עיבור נשמה, איז עס אזוי ווי ער קאנטראלירט דיך אפשר, ער איז מתלבש אין דיר, עפעס אזוי, ער שיינט אין דיר, אבער ס’איז נישט דו.
ביטול ווי משה רבינו — “ונתתי” אין קריאת שמע
חוץ אויב איינער, מ’קען זאגן, ער פארלירט אינגאנצן זיין אייגענע “זיך”, און ווען ער זאגט “זיך”, אזוי ווי ס’שטייט אין אין ליקוטי תורה שטייט אז נאכדעם וואס מ’זאגט קריאת שמע זאגט מען “ונתתי עשב בשדך לבהמתך”. דארט רעדט דער אייבערשטער.
ס’איז זייער אינטערעסאנט, ווייל ס’איז חומש משנה תורה. אין משנה תורה געווענליך שטייט “אלקיכם”. משה רבינו רעדט פון דעם אייבערשטן, ער זאגט “אייער גאט”. אבער ס’איז דא אפאר מאל וואס ער הייבט אן צו רעדן אזויווי דער אייבערשטער אליין, ס’הייסט בגוף ראשון, first person.
דאס איז איינער פון די מאלן, אינמיטן קריאת שמע שטייט “ונתתי”. “ונתתי” איז נישט משה, יא? “ונתתי” איז “ואהבת את ה’ אלקיך”, און משה רעדט וועגן דעם אייבערשטן. “ונתתי” רעדט שוין דער אייבערשטער.
איז וואס שטייט אין ליקוטי תורה, אז דאס איז א מדרגה פון ביטול. אז א מענטש, אזויווי ווען דער עבד פון דעם מלך וואס איז אינגאנצן, ער קען זאגן “ונתתי”, און יעדער איינער פארשטייט אז ער מיינט דעם מלך. ס’איז נישט ער וואס געבט.
אזויווי א מלאך, און ס’איז דא א מלאך קען זאגן “בי נשבעתי”, וואס שטייט אין פרשת וירא, “בי נשבעתי”. מיינט נישט דער מלאך שווערט אין זיך אליין, ער זאגט בשם דעם אייבערשטן “בי נשבעתי”.
סאו, בסדר, דאס קען אפשר זיין, אבער ס’מיינט נישט כפשוטו, ס’מיינט אז נעמאלס איז דא אני נישט דיך, נעמאלס איז דא אני איז דער וואס זאגט איך, איז בכלל נישט דיך. סאו איך בין נישט דיך, no problem. און, אה, יא.
דער בעש”ט קריטיקירט אויך פארלירן זיך אין תפילה
סאו, איך מיין אז די… סאו, מצד שני וואס דו זאגסט אז ס’שטייט, דער בעל שם טוב קריטיקירט זייער שטארק מענטשן וואס פארלירן זיך אין תפילה און זיי פארגעסן פון זיך. און מ’דארף עס אייגנטליך פארשטיין וואס דאס מיינט, און מ’דארף עס איבערטייטשן למציאות שלנו, לערכנו, וואס ס’מיינט.
ווייל וואס ס’מיינט, מיין איך איז, איך ווייס נישט קיין קלארע, מ’רעדט א גאנצע צייט וועגן דעם, און נישט קאנעקטעד צו די זאך אליינס, וכו’. אבער מ’דארף עס צו זאגן אויף ווערטער איז זייער שווער. מ’קען טרעפן אין די גמרות אדער אנווייזן אויף געוויסע מענטשן וואס זענען… ס’איז דא אזא זאך, ס’איז דא אזא… ס’איז דא אזא מעגליכקייט, ס’מאכט זיך.
חסידישע קריטיק אויף כוונות האר”י
למשל, לאמיר פארשטיין, איך וויל פארשטיין עפעס, ווייל מ’רעדט אסאך מאל וועגן כוונות. בכלל, איך האב אזוי הנאה די אלע חסידישע אידן וואס האקן אויף כוונות, ווייל ער האט געהאט א הוה אמינא צו מחבר זיין כוונות האר”י, ברוך השם ער איז חסידיש, די חסידות האלט נישט דערפון, יא, אמת. סתם אלע אידן.
ס’איז א שאלה, ער האט שוין געזאגט, אויב ער האט א פראבלעם, דער רבי לאזט נישט, ס’איז א חסיד פון א געוויסע דארט לאזט נישט, זאל ער נאר מכוון זיין כוונות אכילה.
כוונות האריז”ל — די חסידישע קריטיק און איר גרענעצן
למשל, לאמיר פארשטיין עפעס, ווייל מ’רעדט אסאך מאל וועגן כוונות, יא? כביכול, איך האב אזוי הנאה פון די אלע חסידישע אידן וואס האקן אויף כוונות, ווייל ער האט געהאט א האלבן מינוט צו מכוון זיין כוונות האריז”ל, ברוך השם ער איז א חסיד, און חסידות האלט נישט דערפון, יא, אמת. איך פארשטיי זייער גוט. ס’איז אזוי ווי איינער האט שוין געזאגט, אויב ער האט א פראבלעם, דער רבי לאזט נישט, ס’איז א חסידות פון א געוויסן דארט לאזט מען נישט, זאל ער נאר מכוון זיין כוונות אכילה. איך גלייב נישט אז איינער איז מתנגד צו דעם. נאר ביים עסן, ביי גשמיות זאל ער מכוון זיין כוונות האריז”ל, נו פראבלעם. לאמיר זען אז ביים תפילה דארף מען זיך מאכן שבירת הלב, דארף מען זיך מתרגש זיין, ביים דאווענען דארף מען נישט, אמת? אבער ביים עסן, בסדר, דעמאלטס זאל ער מכוון זיין כוונות. לאמיר זען צי דאס איז די בעיה.
ס’איז דא חסידישע כוונות אויף עסן אויך, דאס איז די אמת, אבער בסדר.
הפסקה:
מגיד שיעור: אליהו יוסף, יא. טאטי איז אין א קאל. אוי אוי אוי. I’m gonna come soon, okay? I’m gonna talk to you in a minute.
“במקום שמחשבתו של אדם שם הוא” — מחשבה איז נישט קיין פסעוודא-בחינה
סאו, סאו, סאו, און בכלל, יא, לאמיר טראכטן. וואס זאגט דער בעל שם טוב? איינע פון זיינע גרעסטע זאכן, “במקום שמחשבתו של אדם שם הוא”. אויב דו טראכטסט פון עפעס, דארט ביסטו. ס’קומט א חסידישער איד, און ער זאגט אז חסידות שטייט אז ס’איז נישט דער עיקר צו מכוון זיין כוונות האריז”ל, ווייל מ’איז נישט דארט. וואס טראכט ער כביכול ווען ער טראכט “והיה עקב” איך ווייס וואס? וואו איז ער? דארט איז ער, ביי די כוונות. וואס ווילן מיר פון אים? אונז, אסאך מאל זאגט מען נאך די חסידישע תורות, און מ’איז נישט פונקט אפילו א כוונה. דאס הייסט, דו גלייבסט נישט אז די מחשבה איז עכט. דו גלייבסט אז עכט איז… אסאך חסידישע אידן גלייבן אז נאר פילינגס זענען עכט, רגשות, תחושות, אימאושענס. דאס איז עכט. ווען ער פילט עפעס אין זיין הארץ, דאס איז עכט. אבער צו טראכטן אין זיין קאפ וואס מאכט נישט קיין שום רגש, אדער ער שרייט נישט, יא? ווען ער שרייט נישט, ווען ס’איז שטיל, דעמאלטס גלייבט ער נישט דערין.
זאגט ער אז דאס האט דער בעל שם טוב געזאגט, דער בעל שם טוב האט נישט געגלייבט אז מחשבה אליינס איז א זאך. דער בעל שם טוב פלעגט, קען זיין ער פלעגט זיך קאכן, איך זאג נישט אז חסידישע רבי’ס, איך מיין דער בעל שם טוב אליינס אויך, ער פלעגט זיך קאכן און טאנצן און טון אסאך פילינגס און אזעלכע זאכן, אבער ס’איז נישט ווייל ער האט נישט געגלייבט אז די מחשבה אליינס איז א זאך, נישט ווייל ער האט נישט געגלייבט אז ווען א מענטש איז מצרף צוויי שמות געשעט עפעס, ס’איז עכט. זאגט ער פארקערט, ער וויל דיר אויסלערנען אז ס’איז מער עכט. ער זאגט דיר “במקום שאתה חושב שם אתה כולך”, יא? זאלסט נישט מיינען אז מחשבה איז א פסעוודא בחינה, די מחשבה איז דארט. ניין, דו ביסט דארט! דער מענטש, וואס איז דער מענטש? זיין שכל, זיין דעת, זיין מחשבה, זיין כוונה, דארט איז ער. יא? און דער בעל שם טוב זאגט, וואס מיינט אז מ’גייט אין עולמות עליונים? אז מ’טראכט פון זיי. יא? טראכטן, ס’איז, פאר וואס בכלל די בייעס וואס ער האט? וואס וויל ער?
מען קען נישט זען וואס א מענטש טראכט
זיכער נישט די בייעס, זיכער נישט אז ווי וואס מענטשן זאגן, “אה, איך זע ווי דער מקובל טראכט כוונות האר”י”. קודם, דו זעסט וואס ער טראכט? מ’קען נישט זען וואס א מענטש טראכט. בלעטערן אין א סידור איז נישט דאס זעלבע ווי טראכטן, יא? איך האב נישט קיין אהנונג וואס ער טראכט. ס’קען זיין ער בלעטערט אין סידור הרש”ש און ער טראכט פון זיין ווייב. איך האב נישט קיין אהנונג. דו ווייסט נישט וואס ער טראכט. יא?
אבער, ס’קען, אויב ער טראכט, אויב ס’איז דא, ס’איז פנימיות, מ’קען נישט זען, ס’איז נישטא קיין שום סימן דערפאר. איך מיין, חוץ אויב איינער זאגט עפעס א ממש א צדיק, ער קען זען אויף יענעמ’ס פנים וואס ער טראכט, איך ווייס נישט. ביי אונז האבן מיר נישט קיין שום וועג צו וויסן וואס אנדערע מענטשן טראכטן. ס’קען זיין אזויפיל צדיקים, ס’איז דא א תוספות וואס זאגט אז אפילו מלאכים ווייסן נישט וואס מענטשן טראכטן. ווייסט נישט. ס’איז נישט אזוי פשוט.
מחשבה איז ווי טאנצן — ביידע זענען עכט
איז, וואס מיינט, וואס איז די טענה? אויב א מענטש טראכט, מ’זאגט אים, לאמיר זאגן, ער פארשטייט נישט פונקטליך וואס די כוונות מיינען, איז א צווייטע נושא. אבער לאמיר זאגן מ’זאגט אים, לאמיר זאגן ער האלט אינמיטן, מ’זאגט אים אז מיט דעם, מיט’ן זאגן דעם שם, פארעכט מען אן עבירה, אדער מ’פארעכט, מ’מאכט ייחודים, און מ’ממתיק דינים. איז אבער דאס איז אמת, אויב מ’גלייבט אין די כח המחשבה, אויב מ’נעמט ערנסט אזוי. דאס הייסט, אויב איך זאג פאר א חסידישער איד אז טאנצן איז ממתיק דינים, דעמאלטס פארשטייט ער. פארוואס אויב מ’זאגט אים אז מכוון זיין שם אהי”ה איז ממתיק דינים, דעמאלטס פארשטייט ער נישט? וואס די מחשבה איז עפעס ווייניגער ווי די פיס? וואס?
יא, איך זאג עס איבער, איך זאג עס נאך. דער בעל שם טוב זאגט ממש אז די הדרכה איז, מען זאל מכוון זיין ווי די בעיה גייט אריין אין די שם ע”ק, און דאס איז ממתיק די בינה, און פון דארט… פארוואס זאלסטו נישט ארבעטן? ס’איז אן עבודה. ארבעט איז עכט, ארבעט איז די דרך.
דער בעש”ט’ס איידעלע קריטיק אויף מקובלים — נאכמאכן vs. טון
קהל: וואס?
מגיד שיעור: יא, איך זאג נישט נאך, חס ושלום. איך געדענק נישט קיין ווארט וואס איך האב געקנעטן. פארוואס נישט געדענקען? איך געדענק. איז… ניין, וואס איך וויל זאגן די וואך איז אז ס’בלייבט דא א שאלה. אויב אזוי, וואס וויל דער בעל שם טוב? וואס זאגט ער ווען ער זאגט אז מען דארף דארט זיין? ער קריטיקירט, ער ווייסט דאך אז ס’איז דא מקובלים וואס טוען לכאורה דאס, און ער קריטיקירט זיי, יא? מקובלים וואס ער האט געקענט. איך ווייס נישט, דער אריז”ל אליינס, פארשטייט זיך, יא, דער אריז”ל האט יא געוואוסט וואס ער ווייסט. אבער ס’איז דא אלעמאל מענטשן וואס מאכן נאך, וואס זיי פארשטייען נישט אמת’דיג וואס ער מיינט. און דער בעל שם טוב זאגט אז די בעיה זייערע איז אז זיי זענען נישט דארט. אזויווי חסידיש זאגט מען נאך, ער איז עוסק אין מאטעמאטיק ביים דאווענען, ער רעכנט גימטריאות, ער דאוונט נישט, יא?
א מעשה פון איינעם וואס איז משוגע געווארן פון גימטריאות
ס’איז נישט אמת’דיג אמת. איך מיין, איך ווייס נישט אויב ס’איז דא אמאל א מענטש, אפשר איז דא אזא מענטש, איך ווייס נישט. כלפי מיר איז עס א בעיה, ווי איך האב שוין געלערנט חסידישע ספרים, אפילו ווען איך וועל טון דאס, וועט עס שוין זיין מיט א פערד. אבער אפשר איז דא ערגעץ א מענטש וואס איז כפשוטו מיינט אז דאווענען איז אן ענין אין מאטעמאטיק. איך האב געטראפן אזעלכע מענטשן אין די לעצטע יארן, איך האב לעצטנס געליינט איינעם. ער האט אזוי געטון טאקע, יעדע ווארט וואס ער האט געזאגט ביים דאווענען האט ער גערעכנט וואס איז די גימטריא און צוזאמגעשטעלט און אזוי ווייטער. ער זאגט אז ער איז אנגעקומען צו משונה’דיגע, איך ווייס נישט, צו מורא’דיגע מדרגות, אבער עפעס איז ער משוגע געווארן דערפון. און פארוואס האט ער אזוי געטון? ווייל ער האט געזאגט אז אין קבלה שטייט אז די כח פון יעדע אות איז די מספר דערפון, דאס איז נישט געווען געבויט סתם, דאס איז נישט קיין מאטעמאטיק. ער האט עס געטון כדי זיך מפשיט צו זיין, כדי אנצוקומען צו די כח פון די אותיות וואס שטייט אין קבלה אז דאס איז די גימטריא, אדער איינע פון די וועגן. ס’איז נישט… ס’איז אן ארבעט, ס’איז א זאך וואס איז אמת. ס’איז נישט געבויט אויף… ס’איז נישט מאטעמאטיק.
איך מיין אז דער בעל שם טוב האט א זייער טיפע קריטיק, זייער אן איידעלע קריטיק, אפילו פון יענעם מענטש. דו זעסט דאך אז ער איז אביסל משוגע געווארן פון סוף, סאו איך פארשטיי אז ס’איז דא דארט א פראבלעם. אבער ער פארציילט פון יענעם מענטש אז ער איז אזא… וואס? אלעס איז חוש, אלעס איז… פאר אלעס שרייט ער “הבלים הבלים” און “משוגעת”. אמת, נו, און דו זעסט גארנישט פון זייער דאווענען, זיי מאכן נישט קיין יחודים, דער יחיד ווערט נישט… דער יחיד ווערט נישט… זיי דאווענען מיט אמונה, אזא… ס’זעט מיר אויס אז דער בעל שם טוב קריטיקירט עפעס זייער איידל, און מ’קען עס נישט איבערטייטשן אויף ווערטער אז ס’זאל עפעס טון. ער וויל קריטיקירן עפעס וואס… און ס’איז דבר מוציא. איך ווייס שוין יענעם מענטש וואס איך רעד יעצט וועגן, און יענער האט געזאגט אז ער האט אזויפיל מאל געזאגט די שבועת ה’, ער האט געהאט עפעס א גאנצן מהלך אין יחודים, ביז וואו ער האט געקוקט האט ער פשוט געזען די שם הוי”ה פאר די אויגן.
דער חילוק — פארן מיט א פערד אדער מיט א קאר
וואס איז די חילוק? איך זאג דיר אז לא זו הדרך, עפעס איז נישט בסדר מיט יענעם. איך קען אים נישט פערזענליך, איך האב נאר געליינט, אבער ס’קען אויך זיין אז אן אנדערע בעיה האט ער געהאט. איך חושב אז דאס איז געווען זיין בעיה, ווייל ס’איז אלעמאל דא… אפשר ווייל איינמאל מ’פארפארט, פארפארט מען נישט אזוי ווייט. אזוי ווי ווען מ’פארט מיט א פערד קען מען נישט פארן אזוי ווייט ווי מיט א קאר, ווייל ער קען פארן ווייטער. יענער איז גערעכט דארט. סוף כל סוף, ער איז גערעכט און איך זאג שוין.
ניין, אבער לאמיר זען אפשר דארף מען טראכטן וועגן דעם מער. לאמיר זען אויב מ’קען פארשטיין די קריטיק פון בעל שם טוב אפילו אויף פירוש המילות. און איך מיין אז מ’קען, איך מיין אז מ’קען, ס’איז נישט שווער.
פעולה איז אלעמאל ניי — נאכמאכן איז נישט עכט
אזוי ווי דו זאגסט, לאז אייך גוט, לאמיר טון אזוי. דער בעל שם טוב קריטיקירט אזא זאך, אז אנשטאט דאווענען — דאווענען איז א פעולה. אזוי ווי איך זאג, א פעולה איז אלעמאל ניי. אז איך טו עפעס, טו איך עס יעצט. איך קען נישט נאכמאכן. נאכגעמאכטע, פשט איך טו נישט עכט יעצט, איך מאך א הצגה פון וואס איז געווען נעכטן. אבער אויב איך טו עפעס יעצט, טו איך עפעס יעצט. ס’איז א נייע זאך. און ניי איז געטליך, ניי שיינט די שכינה.
דער פראפעסאר-משל — רעדן וועגן עפעס vs. טון עפעס
טאמער איך רעד וועגן עפעס, דאס איז אפשר די ווארט. ס’איז דא א טיפע ווארט, אבער איך ווייס נישט אויב מ’קען עס ארויסגעבן. ס’איז דא אזא זאך ווי רעדן וועגן עפעס, יא? וואס איז די חילוק פון א פראפעסאר? וואס איז א פראפעסאר וואס לערנט קבלה? ס’איז דא צוויי, ביידע פראפעסארן זענען אויך דא צוויי סארטן, אבער אונז שטעלן זיך פאר א פראפעסאר וואס לערנט קבלה אדער חסידות אדער גמרא, נישט קיין חילוק וואס, הלכה. ס’פאלט אים אבער נישט איין עס צו טון, יא? נישט נאר ס’פאלט אים נישט איין, אויב ס’פאלט אים יא איין, איך ווייס נישט צו ס’וועט העלפן. ער איז א גאנצע צייט מרוחק פון די זאך וואס ער לערנט. ס’איז עפעס נישט… נישט נאר ווייל ער גלייבט נישט, ניין, לאמיר זאגן ער גלייבט יא. פארקערט, אויב מ’גלייבט יא איז עס אן איינסער עקב. אמאל די צופיל גלייבן מאכט אז מ’קען עס נישט טון.
“דארפן” vs. “וועלן” — דער אינערלעכער קאנפליקט ביים דאווענען
ווייל ווען א מענטש דאווענט, יא? איך טראכט אז רוב מענטשן… דו ווייסט וואס קאכט זיך? איך ווייס נישט צו רוב מענטשן, איך ווייס נישט. אסאך מענטשן וואס איך זע ווען זיי דאווענען, צינדט זיך עפעס אן, יא? ער קאכט זיך אביסל. און דו ווייסט וואס קאכט זיך? ס’קאכט זיך די חיוב לכוין בתפילה. אז יעדע מאל וואס ער זעט א ווארט, אז מען דארף זיך אין זין האבן, מען דארף זיך פילן אפילו אויך עפעס א חסידישע איד, מען דארף זיך אפילו שרייען. איז די דארף, און די דארף איז זיך מתנגש מיט אים, ווייל ער האלט נישט אזוי, ער וויל נישט. איז דאס דארפן און נישט וועלן, דאס איז די זאך וואס גייט דארט פאר. איז דאס איז זייער ווייט פון דיר, דאס איז א דבר רחוק ממני, ווייל דארפן, דאס איז א זאך וואס דו פארשטייסט אז דו דארפסט, דו פארשטייסט אז דו דארפסט, דו פארשטייסט אז דו דארפסט, דו פארשטייסט יעדע זאך וואס דו דארפסט.
תפילה בכוונה — פארגעס דעם “חיוב”, לעב דעם דאווענען
און ווייסט וואס ער קאכט זיך? ער קאכט זיך אין די חיוב לכוון בתפילה. אז יעדע מאל וואס ער זעט א ווארט, זאגט ער: “אה, מען דארף זיך מתבונן זיין. מען דארף אפילו פילן אויך, אויב ער איז א חסיד’ישער איד. מען דארף אפילו שרייען.” איז די “דארף”, און די “דארף” איז דאך ממש א גשמיות’דיגע זאך, ווייל ער האלט נישט, ער וויל נישט, ער דארף נישט וועלן. דאס איז די זאך וואס גייט דארט פאר. הער, דאס איז זייער ווייט פון דיר. דאס איז א דבר רחוק ממנו, ווייל דאווענען, דאס איז א זאך וואס מען דארף נישט זאגן אז מען דארף. פארשטייט זיך אז מען דארף, פארשטייט זיך אז חסידות זאגט נאך זאכן וואס מען דארף. אבער דער מענטש טוט נישט די דאווענען. די דאווענען איז א טעארעטישע הלכה, ער איז זייער גוט א חיוב, אבער די זאך וואס מען דארף ענדיגן פאר’ן דאווענען דארף מען ענדיגן מיט דעם. זייער גוט, דאס האט דיר געברענגט אין בית המדרש צו זיין. אבער יעצט וואס דו דאווענסט, די נקודה וואס איז נאך דא, די נקודה וואס איז אין דיין קאפ, איז די דאווענען אליינס. עס דארף זיין די דאווענען אליינס.
איך טראכט אסאך מאל, אויף א שארפע אופן קען מען זאגן אז כדי צו דאווענען בכוונה דארף מען פארגעסן אז מען איז מחויב צו דאווענען. נישט פארגעסן אז ער איז א כופר אין די חיוב, נאר פארגעסן אז ער דאווענט נישט כדי מקיים צו זיין די חיוב. מקיים זיין די חיוב איז א שיינע זאך, אזוי טוט מען אפשר מצוות, געוויסע מצוות אויף א געוויסע וועג, אבער דאווענען איז זיכער נישט אזא סארט מצוה וואס מען קען טון יוצא צו זיין די חובה. מען איז נישט יוצא מיט תפילה די חובה. אמת, מען דארף מדייק זיין אין די ראשונים און די רמב”ם וועגן דעם, בסדר. אבער אין חסידות איז זיכער אזוי, מען איז נישט יוצא מיט תפילה יוצא צו זיין די חובה. ווייל תפילה פשוט, אפילו פשוט’ע פשט, איך בעט עפעס, איך בין משבח, דביקות, איז נישט יוצא צו זיין די חובה. קען איינער זאגן אז אין חסידות די חובה איז אליינס אז עס איז א געוויסע שביל, עס מאכט א וועג, א כלי פאר א איד צו אנקומען צום אייבערשטן, בסדר. אבער דאס איז שוין ווייטער, עס פארדרייט די פשט, יא?
אמונה — נישט רעדן וועגן, נאר טון
קהל: ווער האט נישט געקענט ענטפערן? אה, ס’שטייט? איך ווייס נישט. ניין, די ווישניצער רעדט פון… איך וויל ליינען… איך וויל ליינען וואס…
מגיד שיעור: סאו, דאס איז נאר איין וועג. ס’איז נאך אסאך וועגן וויאזוי מענטשן זענען ווייט פון די זאכן וואס זיי טוען, נישט פשוט ווייל זיי ווייסן נישט אז…
אז ווען א מענטש איז נשמה איז אויך דא ספירות. דאס שטייט אין יעדן קבלה ספר. דער בעל שם טוב האט נישט מחדש געווען אז ס’איז דא ספירות, ס’איז אויך מתלבש בגוף האדם, בנפש האדם. ס’שטייט פון די ערשטע ביז די לעצטע קבלה ספר שטייט עס. אבער אויך אזוי, מענטשן אסאך מאל, ווייל זיי לערנען אסאך אפילו, אדער אמאל א חלק ווייל זיי לערנען צו ווייניג, און א חלק ווייל זיי לערנען צו פיל, און א חלק ווייל זיי גלייבן צו ווייניג, און א חלק ווייל זיי גלייבן צו פיל, אדער ער גלייבט נישט אין די ריכטיגע וועג.
אסאך מאל ווען מ’רעדט מיט א מענטש וועגן אמונה, רעדט מען א גאנצע צייט וועגן די חיוב אמונה. יא? אזוי ווי איך האב ליב צו זאגן לעצטע וואך, אז אמת’דיגע זאכן דארף מען נישט גלייבן אין זיי, זיי זענען אמת אפילו ווען מ’גלייבט נישט אין זיי. יא? דאס הייסט, חיוב אמונה איז אז מ’דארף גלייבן, יא? ס’איז אן אמת, איך זאג נישט אפילו אז ס’איז נישטא אזא חיוב. ס’איז דא א מחלוקת ראשונים צי ס’איז א מצוה אדער נישט קיין מצוה. דאס איז שוין למדנות. אבער אמונה פשט איז אז ס’איז אזוי, אז ס’איז אזוי פיין, איך האב געטראכט דערפון. אדער אפילו איך גלייב אז ס’איז אזוי, איך האף אז ס’איז אזוי, איך פארשטיי נישט אליינס, איך גלייב, איך האף, איך האב געוואלט. אפילו דאס איז נישט א זאך וואס איז א… ס’איז נישט קיין זאך וואס מ’רעדט וועגן, ס’איז א זאך וואס מ’טוט. איינער וואס ער האט אמונה, ער האט אמונה. ער רעדט נישט וועגן די אמונה וואס ער האט, ער רעדט נישט וועגן די אמונה וואס מ’דארף האבן, און די אמונה וואס שטייט אין ספרים אז ס’איז אזוי.
“וואס מיינסטו?” — דער סוד פון טון אנשטאט רעדן
לאמיר זאגן ער האט יעצט געלערנט פון א ספר. איך זאג נישט אז ער קען נישט לערנען פון א ספר. ער האט געלערנט פון א ספר, יעצט טראכט ער אזוי. יעצט, וואס מיינסטו? יא, דעם וואס מיינסטו איז איינע פון די סודות וויאזוי צו אויפהערן צו רעדן וועגן זאכן און אנפאנגען צו טון די זאכן. יא? וואס מיינסטו?
התחברות — דער משל פון גמרא-לערנען
יא, אסאך מאל, ס’האט מיר געזאגט אפילו איינער וואס ער לערנט אויס גמרא, ער זאגט אז ער לערנט ארויס, יא, אסאך בחורים האבן א פראבלעם וויאזוי זיך צו מחבר זיין מיט די גמרא, יא? התחברות. וואס וויל די גמרא פון מיין לעבן? שניים אוחזין בטלית. ער זאגט אז איינע פון די סודות איז, ער זאגט פאר דעם בחור, זייער גוט, לאמיר פארציילן די מעשה. ער מאכט נישט אויף די גמרא אפילו. ער פארציילט אים א מעשה, ס’איז געווען צוויי אידן, זיי האבן געטראפן א טלית, און זיי ביידע האלטן עס אן. וואס האלטסטו אז מ’זאל טון? געווענליך דער אינגל שטרעבט צו צו וואס די משנה זאגט, אדער צו איינע פון די שיטות פון די משנה. געווענליך איז עס נישט אזוי ווייט פון די שכל, יא? איז, אבער חוץ פון דעם וואס ער באקומט א געוויסע התחברות, יעצט כאפט ער בכלל וואס די משנה רעדט, יא? די משנה האט געהאט א געוויסע שאלה, וואס טוט מען? די שאלה וואס טוט מען? דא איז דא א בעיה, וואס טוט מען? וואס אויב ער האלט, ער זאגט אז די גאנצע שלי, וואס אויב ער זאגט חצי שלי? דאס האלט מעשה שהיה! צי עס איז געווען אדער צי די משנה האט געטראכט אויב ס’וואלט געווען, אבער ער איז אריינגעגאנגען אין די בעיה.
דער קעגנזאץ — שפילן די סיסטעם
אסאך מאל ווען מען לערנט, פרעגט איינער וואס איז נישט צוגעוואוינט צו לערנען אויף דעם וועג, אדער איינער וואס האט שוין געלערנט צו פיל, גלייך זאגט ער: “יא, און ר’ חיים בריסקער האט מסביר געווען דעם דין פון יחלוקו”. איך וויל נישט וויסן דעם דין פון יחלוקו! עס הייבט זיך אן מיט א מעשה שהיה, מיט א געוויסע שאלה, א לומדישע שאלה יא אפילו, וואס טוט מען מיט אזא פאל?
יעצט די אלע לומדות וואס איז דא, איז דאך נאר הוספות אויף דעם. די אלע תוספות, אלעס וואס טוט זיך, יא, ר’ שמחה זאגט אזוי און דער אנדערער זאגט אזוי, די אלע לומדות זענען דאך אין דעם. יעצט אז דו ביסט דארט, יעצט קענסטו, קען דיך פירן ווייטער, אבער עס קען גיין טיפער און ווייטער. איך געדענק שוין נישט דאס היגער פון וואס מיר רעדן, זאג נאר, אלעס איז טיפער געגאנגען אין דעם, אבער אסאך מאל פעלט דאס.
דער סימן — ווען עס שטערט דיר נישט
עס איז דא אסאך לומדות אפילו, איך קען דיר זאגן, איך קען דיר זען, ס’איז דא מענטשן וואס לערנען אין ישיבות צוואנציק יאר, וואס א גרויסער חלק פון זיין א גוטער בחור און זיין א בעל כישרון, איז זיך אויסצולערנען וויאזוי צו שפילן די סיסטעם, יא? וואס איך מיין צו זאגן איז, ער שאקלט זיך צום שיעור — איך בין אזא בעל כישרון געווען — ער שאקלט זיך צום שיעור און יא, ער קען אפילו פרעגן די ריכטיגע קשיא, ווייל ער כאפט שוין וואס מען דארף יעצט זאגן. ס’איז אן AI סיטואציע, ער כאפט שוין וואס ער דארף יעצט זאגן.
און וואס איז די סימן וואס מען קען זען? אז ס’שטערט אים קיינמאל נישט. עס האט מיר גענומען א לאנגע צייט, איך האב געלערנט אין אלע ישיבות וואס מען לערנט לומדות, איך האב פרובירט צו פארשטיין, עס האט מיר גענומען 15 יאר צו פארשטיין וואס בכלל זיי ווילן פון מיין לעבן. אויך פון די אנדערע זייט אנגעקומען, נישט אז איך לערן היינט לומדות, אבער איך פארשטיי עטליסט וואס וויל דער למדן ווען ער זאגט זיינע חקירות, ווייל איך בין אנגעקומען צו דעם פון אליינס, פון א צווייטע זייט פארשטיי איך די בעיה, און נישט ווייל איך האב נישט געקענט שפילן דעם שפיל, נאר ווייל שפילן א שפיל איז… אינטערעסאנט!
דער למדן איז דא נעכטן, ער קען נישט אהיימגיין ווייל ס’גייט אים נישט אריין אין קאפ עפעס וואס גייט דא פאר, יא? ערגעץ וואו איז ער אנגעקומען אז דאס איז אים א בעיה, אז דאס איז וועגן אים. נישט וועגן דיר, וואס גייט דיך אן? דו קענסט שלאפן, ווייל דו פארשטייסט נישט די סתירה פון די משנה. וואס האט’ס מיט דיר? ס’איז דא א וועג ווי ס’האט מיט דיר, אפילו בעיון, אפילו במחשבה, ס’שטערט אים. מ’דערציילט דאך אזא מעשה, ער האט נישט געקענט שלאפן ווייל ער האט געהאט א קשיא אויפ’ן רמב”ם. איך קען געווענליך שלאפן, איך ווייס נישט, אבער ס’איז דא אזא זאך. אדער ער גייט אים ביז כעס, ער טראכט דערפון, יא, ווי נאר ער האט א ליידיגע מינוט, זיין מוח פליעט דארט, ווייל עפעס שטערט אים. דאס איז א סארט זאך פון התחברות, אזא סארט זאך.
דער בעש”ט’ס קריטיק אויף כוונות — ס’מוז ארבעטן
דער בעל שם טוב וויל זאגן די זעלבע זאך וועגן תפילה. איך מיין, לאמיר צוריקגיין צו תפילה, און מ’רעדט נישט פון לומדות יעצט. ער וויל זאגן אזא סארט זאך, אז דער אריז”ל איז געקומען… וואס איז דער אריז”ל? דער אריז”ל איז דאך עצות. די גאנצע תורה איז עצות, אבער דער אריז”ל זאגט עצות, יא, די פתרונות צו בעיות, צו עפעס מענטשליכע בעיות, אדער אידישע בעיות, אדער קבלה’דיגע בעיות, יא? ס’איז דא א וועג פון דעם צו זאגן לומדיש, אבער לאמיר רעדן פון עבודה. קענסטו זאגן, דער אריז”ל פרעגט א שאלה, וויאזוי דאוונט מען? ער פרעגט די זעלבע שאלה, וויאזוי דאוונט מען? וואס טוט מען ווען מ’האט מחשבות זרות? ווייל אין אריז”ל’ס צייטן איז אויך געווען מחשבות זרות, יא? ס’איז נישט נולד געווארן אין די צייטן פונעם בעל שם טוב.
קהל: וואס?
מקור אין אריז”ל — דער רח”ו וועגן יחודים
מגיד שיעור: וואו רעדט ער וועגן דעם? נישט אין דעם בעל שם טוב’ס וועג, אבער ס’איז בכלל נישט רחוק מן הדעת אז דער פשוט’ער פשט איז… דער אריז”ל זאגט יא, דער אריז”ל זאגט אז ווען… דער רח”ו זאגט עס מפורש, אין די יחוד נוצר חסד לאלפים. שטייט אין אריז”ל, אז ווען א מענטש מאכט יחודים, קומט צו אים אמאל דער יצר הרע, און די עצה איז אז מ’זאל זיך זען האבן אז ס’איז דא א שורש. יא, דער רח”ו זאגט דאס דארט כמעט מפורש. קודם ווארפט ער עס אוועק, “תשליך במצולות ים”, שטייט דארט בפירוש, יא? און מ’זאל מכוון זיין אז דער שורש פון די רע איז די דריי אלפין. דאס איז ממש איינע פון די מקורות וואס דער בעל שם טוב נעמט אויף תורה וועגן די אלף. און ער מאכט די יחוד פון אלקים אדנ”י אדער אלקים אהי”ה, און נאכדעם ווען ער קומט אן צו “ונקה”, איז ער מעלה די חלק הטוב וואס איז געווען אין דעם רע.
איך וועל דיר דערציילן א מעשה. ס’איז דא א מענטש, דער אריז”ל האט נישט געמאכט די ייחודים אין דער וועלט אריין, ער האט געהאט ערגעץ א ייחוד, ער האט געמאכט די ייחודים, און דער אריז”ל איז מסביר אז ווען מען מאכט ייחודים זענען זיך מתגרה די חיצונים, בסדר. און ס’איז געקומען אן עצת הרע צו אים, און ער האט געטון דעם ייחוד און ס’איז אוועקגעגאנגען, יא?
דער עיקר חידוש — אויב ס’ארבעט נישט, פארברענגסטו די צייט
ס’מוז ארבעטן. אויב ס’ארבעט נישט, דאס איז וואס דער בעל שם טוב זאגט, אויב ס’ארבעט נישט, פארברענגסטו די צייט. לאמיר זען, אפשר ביי דיר… אין יענעם ייחוד שטייט אז אויב איינער איז פון שורש קין, דארף ער עס טון אנדערש, יא? וויאזוי ווייסט מען? פרוביר עס אויס. זע, אויב פאר דיר ארבעט נישט דער ייחוד, דארפסטו טרעפן אן אנדערעס. ס’איז דא אין חסידישע ספרים אזעלכע, יא, “אש תמיד תוקד”, איך ווייס וואס. אויב דאס ארבעט נישט, אפשר דארפסטו טרעפן אן אייגענעם. ס’איז שוין אפאר הונדערט יאר געווען זייט יענעם גילוי, דארפסטו טרעפן א נייעם. אבער על כל פנים, ס’מוז זיך מתייחס זיין צו עפעס אן אמת’דיגע בעיה וואס דו האסט געהאט, און ס’זאל עס פותר זיין. און נישט, אויב ער זאגט עס, איך גלייב, ס’שטייט אין אריז”ל אז מ’זאל טון אזוי און אזוי, איך גיי עס טון להלכה למעשה. פארברענגסטו די צייט, דו טוסט נישט אפילו וואס דער אריז”ל האט געזאגט. דו האסט סתם א לימוד. בסדר, מצד הלימוד איז אינטערעסאנט, מחקר היסטארי, וויאזוי דער אריז”ל האט זיך מתמודד געווען מיט זיינע מחשבות זרות, מעניין. ניין, אפילו נישט מצד מחקר היסטארי, אפילו מצד תלמוד תורה, ס’איז אינטערעסאנט, עפעס א פשט אין פסוק, עפעס א חידוש, ער זאגט עפעס, מ’קען זיך מסתמא לערנען פון דעם אויך למעשה, דאס איז שלב שני, אבער פראקטיש יעצט וועט עס דיר נישט העלפן, יא?
ייחודים פאר יראת שמים און המתקת הכעס
אזוי אויב דער מקובל זאגט דיר אז ס’איז דא אין אריז”ל א ייחוד וויאזוי צו באקומען יראת שמים, יא? “יראו את ה’ בניו ומלך”, איך געדענק שוין נישט צען מאל עפעס ה’, וראו, איך געדענק שוין נישט, און ער זאגט אז אויב דו וועסט עס טון וועסטו באקומען יראת שמים, יא? פרוביר עס צו טון. אויב דו באקומסט יראת שמים, ס’דארף האלטן עפעס א פחד, עפעס א יראת הרוממות, עפעס דארף געשען. אויב נישט, זעסטו אז דו האסט עס נישט געטון, יא?
אזוי אויך איז דא ייחודים צו המתקת הכעס, מ’זאל האבן ווייניגער כעס, ייחודים ביים דאווענען. דארפסט זען, אויב א טאג וואס דו האסט מכוון געווען ביי שמונה עשרה די המתקה, האסטו ווייניגער כעס, מסתמא ארבעט עס. אויב נישט, דארפסטו טרעפן זיך אין אן אנדערע שם, אפשר די עצה איז נישט פאר דיר שייך, אפשר דארפסטו בכלל שלאפן מער, איך ווייס נישט, ס’קען זיין אסאך זאכן.
ר’ פנחס מקאריץ — מכניע זיין דעם יצר הרע
אבער וואס איך וויל נאר ארויסברענגען איז אז די קריטיק פון בעל שם טוב איז אין אזא זאך וואס ר’ פנחס מקאריץ האט געזאגט, ער זאגט אז מ’זאל מכניע זיין די יצר הרע פון כעס. מ’דארף נישט פארשטיין, מ’דארף מכניע זיין. אבער מ’מיינט אז מ’זאל זען אויב ס’ארבעט. וואס הייסט אויב ס’ארבעט עס? ס’איז דאך אמת. איך מיין אז ס’ארבעט.
מסקנא: דער בעש”ט’ס קריטיק — נישט קעגן כוונות, נאר קעגן לערנען אָן טאָן
אויב נישט, דארפסטו טרעפן זוכן אן אנדערע שם. אפשר די עצה איז נישט פאר דיר שרייען, אפשר דארפסטו בכלל שלאפן מער. איך ווייס נישט, ס’קען זיין אסאך זאכן.
אבער וואס איך וויל ארויסברענגען נאר איז אז די קריטיק פונעם בעל שם טוב איז אזא זאך — האט דער עטרת פז קאריצער געזאגט, ער זאגט אז מ’זאל מכוון זיין די ייחוד פון כעס, און מ’דארף נישט פארשטיין, מ’דארף נישט מכוון זיין, אבער ער מיינט צו זאגן מ’זאל זען אויב ס’ארבעט.
וואס מיינסטו? מסתמא ארבעט עס, ס’איז אמת. איך מיין אז ס’ארבעט. ס’איז דא געוויסע יחידים וואס ס’ארבעט גוט.
די פרטים און די כלל
בסדר, דאס איז שוין פרטים. איך וויל נאר רעדן פונעם כלל. אמת, אמת, איך ווייס שוין ווי וויכטיג די פרטים זענען, מ’דארף זיין. אבער וואס ס’איז זיכער וויכטיג, ווייל דו זעסט אז מענטשן זענען עוסק געווען אין דעם.
אבער וואס איך וויל ארויסברענגען נאר איז די מסקנה וואס?
קהל: אוודאי זאג איך, פארוואס נישט? בצאת ישראל. אוודאי.
מעשה מיט רבי שמעיה — כוונות אין “בצאת ישראל”
רבי שמעיה האט פארציילט ווען מיר האבן געלערנט וועגן דעם, אז ער האט געהאט א שיעור שבת שחרית ביי די סעודה, דארט שטייט ער נאך אלץ, און ער זאגט אז ס’איז געווען א תקופה וואס ס’איז געווען זייער ווייניג געלט און זיינע מוסדות האבן נישט געקריגן קיין געלט. דורכדעם וואס מ’האט אנגעהויבן צו לערנען די כוונות אין בצאת ישראל, האב איך פונקט ביי אזא סעודה איז אריינגעקומען אסאך געלט.
דער עיקר הנקודה: לערנען אָן טאָן
בקיצור, די עיקר הנקודה איז אז דער בעל שם טוב’ס קריטיק פון נישט זיין דארט איז נישט פשט אז מ’דארף איבערטייטשן יעדע מאל וואס ס’שטייט א שם ה’ צו אהבה צו א פילינג. דאס איז אפשר א זאך וואס מ’קען טון, אבער זיין טיפערע קריטיק איז אז ער זאגט אז מענטשן לערנען אלעס וועגן זאכן, טוט קיינמאל נישט זאכן.
ער איז נישט חובת הבעיה וואס די קבלה קומט פותר זיין. ער איז נישט געקומען צו פותר זיין זיין מחשבה זרה אדער זיין צער אדער זיין חוסר דביקות אדער זיין וויאזוי ער זאל צוקומען צו דביקות.
און נישט אזוי ווי דער וועט זאגן אז ס’מיינט צו זאגן אז די ייחודים, אז די ספירות זענען נאר ביי דיר. נאר ביי דיר איז דאך נישט קיין ספירות. סך הכל וואס ער מיינט צו זאגן איז, אז אסאך מאל ס’ווערט א למדנות, ס’ווערט א מעשה שהיה, א מעשה וואס איז געווען אמאל, נישט א מעשה וואס געשעט יעצט.
און ס’געשעט יעצט! ס’געשעט עס נאך אלץ, א באנייטע ארבעט אזוי ווי דער אריז”ל, א באנייטע ארבעט מיט נייע ייחודים.
די פרטיות’דיגע שאלה און די כלליות’דיגע טענה
ס’איז נישט דאס די שאלה צו מ’זאל מאכן פונקט כוונות האריז”ל אדער אנדערע כוונות. ס’איז א פרטיות’דיגע שאלה. מ’איז נישט מוכרח אז מ’זאל טון פונקט וואס ס’שטייט אין שער הכוונות.
אבער די כלליות’דיגע טענה וואס ער האט איז נישט אז די כוונות זענען צו מופשט. מופשט איז א מצוה, מ’דארף זיך מופשט זיין. זיין טענה איז אז מ’לערנט וועגן זיי און מ’טוט זיי נישט.
די “איידעלע קריטיק” — אויך אויף אונז
און דאס איז א מכשול וואס פרומע מענטשן, בפרט ווי מיר, מ’לערנט שוין אזוי פיל און מ’ווערט סטאק. מ’קען לערנען חסידישע ספרים אויכעט. ער זאגט א שיעור. ס’איז נישט א זאך וואס ער טוט, ס’איז נישט קיין זאך וואס… ס’איז אביסל א מער איידעלע קריטיק.
דאס איז די מסקנא.
—
קהל: יישר כח. יישר כח.
קהל: די קוקי. יישר כח.