סיכום השיעור 📋
סיכום פון דעם שיעור — “אלעס קומט פון אייבערשטן”: וואס מיינט דאס באמת?
**דער בעש”ט’ס תורה: “אלעס קומט פון אייבערשטן”**
דער בעש”ט און חסידישע ספרים לערנען אז אלעס קומט פון אייבערשטן — יעדע זאך וואס פאסירט, אפילו שווערע זאכן, אפילו א המן, אפילו א ווארט וואס איז נישט משמח — אלעס איז פון אייבערשטן.
וואס איז דער חידוש?
ס’ווערט אויפגעשטעלט א שארפע שאלה: וואס איז דער חידוש פון דעם? יעדער איד וואס גלייבט אין א באשעפער גלייבט דאך שוין אז אלעס קומט פון אייבערשטן. קיינער איז נישט מפקפק אין דעם. צו זאגן “המן קומט אויך פון אייבערשטן” — דאס איז דאך כלול אין דער פשוט’ער אמונה. ווער עס זאגט “חוץ” — דאס איז שוין א סארט אטעאיזם. אפילו א מתנגד, אפילו איינער וואס גלייבט אין השגחה בכח, בפועל, בהעלם, בגלוי — ער גלייבט דאך אז אלעס קומט פון אייבערשטן. א איד מאכט דאך אפילו א ברכה!
דער תירוץ: מ’זאל געדענקען — נישט בלויז וויסן
דער בעש”ט מיינט נישט צו זאגן א חידוש — ער מיינט מ’זאל געדענקען. מ’פארגעסט כסדר. אבער “פארגעסן” מיינט נישט אז מ’האט פארגעסן במזיד — מ’פרעגט אים, וועט ער זאגן אז ס’קומט פון אייבערשטן. “פארגעסן” מיינט בהיסח הדעת — עס איז נישט א חלק פון זיין וועג וויאזוי ער טראכט למעשה, נישט א חלק פון זיין וועג וויאזוי ער לעבט.
—
**דער ענין פון תמידי’ג טראכטן פון אייבערשטן — איז עס מעגליך?**
די פראקטישע שוועריגקייט
ס’ווערט אויפגעברענגט א פראקטישע שאלה: קען א מענטש טראכטן פון אייבערשטן א גאנצע צייט? אפילו ווען ער לערנט, אפילו ווען ער טוט מצוות — ער טראכט דאך פון דער זאך אליין! חסידישע ספרים האבן זיך געמוטשעט מיט דעם ענין: ווען ער לערנט, טראכט ער פון דער לערנען, נישט פון אייבערשטן דירעקט.
צוויי מהלכים:
1. אין פשוט’ן מובן — מ’קען נישט. ס’איז נישט מעגליך אין מציאות צו טראכטן פון צוויי זאכן אויף איינמאל.
2. אפשר איז דא אן אנדערע לעוועל טראכטן, אן אנדערע סארט מודעות וואס קען זיין א גאנצע צייט — אבער דאס איז שוין נישט דער פשוט’ער מובן.
א מעשה פון ר’ מאטעלע וועגן דרייווען
ר’ מאטעלע האט געזאגט אין נאמען פון זיין רבי’ן אז מ’קען נישט דרייוון (פארן מיט א קאר) ווייל ס’איז שווער צו טראכטן שביעות (ג-טליכע געדאנקען) אינמיטן דרייוון — ממילא דארף א חסיד’ישער אינגערמאן נישט האבן קיין לייסענס. ער האט בפירוש געזאגט ער מיינט נישט ריבוי הסירות (צופיל אפלענקונגען) — ריבוי הסירות איז בכלל נישט אים איינגעפאלן. דאס טוט מען נישט. נאר שביעות אליין איז א פראבלעם.
דיסקוסיע: אפשר האט דער רבי נישט געכאפט אז דרייוון ווערט אויטאמאטיש נאך אפאר חדשים — אזוי ווי גיין, מ’דארף נישט טראכטן דערפון. איינער האט געזאגט: “איך טראכט דווקא שביעות ביים דרייוון — א גאנצע טאג נישט, אבער ביים דרייוון האט מען נישט וואס צו טון.”
נישט אלע ארבעטן זענען גלייך
נישט אלע ארבעטן זענען גלייך שווער פאר דביקות. דרייווען איז רעלאטיוו פשוט — ס’איז א מסודר’דיגע מהלך. אבער זיין א מלמד פאר קינדער איז אסאך שווערער פאר דביקות, ווייל מען דארף זיך האלטן אין קאפ מיט קליינע זאכן א גאנצע צייט.
חסידישע רבי’ס וועגן מלמדות
אסאך חסידישע רבי’ס האבן נישט געהאלטן פון זיין א מלמד — זיי האבן געזאגט ס’איז נישט קיין פאסיגע ארבעט פאר א חסידיש’ן איד, ווייל ווען מען איז עוסק מיט קינדער, ווערט דער מוח א “מוח דקטנות” — מען הייבט אן צו טראכטן ווי א קינד.
א מעשה פון ר’ מאטעלע: זיין ברודער האט געפרעגט זיין רבי צי ער זאל זיין א מלמד. דער רבי האט געזאגט ניין. דער ברודער האט געפרעגט: “דער רבי אליין זאגט דאך תורה פאר אונז, און מיר זענען אויך ווי קליינע קינדער לגבי דעם רבי’ן!” האט דער רבי געענטפערט: “ווען איך זאג תורה, האב איך די גרעסטע מוחין דגדלות” — דאס הייסט, ביים רבי’ן איז דאס זאגן תורה א דערהויבונג, נישט א ירידה.
—
**ישוב הדעת — דער אמת’ער נקודה**
ס’ווערט מסקנא’דיג ארויסגעברענגט אז דער אמת’ער ענין איז ישוב הדעת. ס’איז דא זאכן וואס נעמען אוועק פון א מענטש ישוב הדעת — און אן ישוב הדעת קען ער בכלל נישט טראכטן, אפילו נישט פון דברי רשות. אבער דברי רשות (איינקויפן, סידורים מאכן) דארפן געווענליך נישט קיין גרויסע ישוב הדעת. עבודה אבער — דארף ישוב הדעת. ס’איז א מצוה צו זיין מיט ישוב הדעת וויפיל מ’קען.
הכנסת אורחים vs. קבלת פני השכינה
“גדולה הכנסת אורחים יותר מקבלת פני השכינה” — קבלת פני השכינה איז א רוחניות’דיגע זאך, דברים שבמחשבה, דביקות. און דאך דארף מען אמאל מוותר זיין אויף דביקות כדי צו טון מצוות ווי הכנסת אורחים.
דער רמ”ק זאגט אז מען קען אפילו ביי הכנסת אורחים האלטן זיין דביקות — אבער נישט אלעמאל איז דאס מעגלעך.
צוויי סיבות נישט צו רעדן לשון הרע
1. נגלה: ווייל ס’איז א שלעכטע זאך, ס’שטייט אין תורה אז מ’טאר נישט.
2. נסתר/חסידות: ווייל עס שטערט דביקות — ס’איז שווער צו זיין דבוק בהשם מיט אזעלכע רייד.
פאר דעם איד וואס לעבט מיט דביקות, איז דער הויפט טעם נישט צו רעדן דברים בטלים ווייל ער וויל זיין מרוכז אין גאטליכקייט. אבער — אמאל דארף מען דאך רעדן דברים בטלים מיט א צווייטן איד (הכנסת אורחים, חסד), אפילו ס’שטערט דביקות.
—
**דער חידוש: דער אייבערשטער איז דא אויך ווען מ’האט נישט קיין ישוב הדעת**
דער תירוץ פון די יונגעלייט
ס’איז אמת אז ישוב הדעת איז רוב עבודת השם — מען קען עס נישט אוועקמאכן. אבער מ’טאר נישט גלייבן אין דעם צופיל. פארוואס?
> “דו ביסט נישט אזוי וויכטיג. וואס איז אין דיין קאפ איז א זייער קליינע חלק פון דער ריאליטעט.”
אויב דו געדענקסט נישט — וועט איינער אנדערש געדענקען פאר דיר. אפשר דער אייבערשטער געדענקט אז ער איז דער אייבערשטער — וואס דארפסטו א גאנצע צייט געדענקען?
דער אמת’ער חידוש
דער חידוש איז נישט סתם אז דער אייבערשטער עקזיסטירט אויך ווען מ’טראכט נישט פון אים — דאס ווייסט יעדער. דער חידוש איז אז דער אייבערשטער האט געשיקט דעם מצב אליין — ער האט געמאכט אז דו זאלסט נישט האבן ישוב הדעת, און דארט איז ער אויך דא. דאס הייסט, אפילו דער חסרון אין דביקות איז א טייל פון דעם אייבערשטנ’ס פלאן.
—
**אמונה איז מער ווי “טראכטן די מינוט” — שארט-טערם און לאנג-טערם תודעה**
דער יסוד: נישט אלעס וואס איך טראכט יעצט איז אלעס וואס איז
דאס וואס איך טראכט דעם מאמענט איז נישט דער גאנצער בילד פון מיין באציאונג מיט דעם אייבערשטן. אמונה איז למעלה מן הזמן — זי איז נישט געבונדן צו וואס פאסירט אין מיין קאפ אין דעם ספעציפישן רגע. אפילו ווען איך טראכט נישט פון דעם אייבערשטן, אפילו ווען מיין מוח איז פול מיט שטותים און דברים זרים — דאס מיינט נאך נישט אז דער אייבערשטער איז אוועק.
דער משל פון “הייד ענד סיק” (פּיק-אַ-בו)
א קליין קינד שפּילט “הייד ענד סיק” — ער מאכט צו די אויגן און מיינט אז דער טאטע איז אוועק. איינע פון די ערשטע סימנים פון דעת איז ווען דאס קינד כאפט: ווען איך מאך צו מיינע אויגן, קען איך נישט זען דעם טאטן — אבער דער טאטע קען מיך נאך אלץ זען. דאס איז א גרויסע מדרגה פון דעת.
דער נמשל — קעגן אסאך חסידישע ספרים
אסאך חסידישע ספרים זאגן: “ה’ צלך” — דער אייבערשטער איז ביי דיר ווען דו ביסט ביי אים. דער רמב”ם (וואס ר’ מענדעלע וויטעבסקער האט זייער ליב געהאט) זאגט אז השגחה איז לויט וויפיל מען טראכט פון אים. דאס קלינגט ווי דאס קינד’ס לאגיק: איך מאך צו — ער איז אוועק; איך מאך אויף — ער איז דא.
אבער דאס איז נאר איין לעוועל. דער העכערער לעוועל פון אמונה זאגט: אפילו ווען איך זע אים נישט, איז ער נאך דא. ביידע לעוועלס זענען אמת — ביידע זענען “ה’ צלך” — אבער דער צווייטער איז א העכערע השתדלותא דלתתא.
שארט-טערם vs. לאנג-טערם תודעה
ס’איז דא צוויי בחינות:
– טווח קצר (שארט-טערם): אין דעם קליינעם רגע טראכט איך נישט פון אים — אין דעם זינען איז ער “נישט ביי מיר”
– טווח ארוך (לאנג-טערם): אויב מען פרעגט מיר כלליות — אפילו יעצט, אפילו מארגן, אפילו וועגן יענעם מאמענט — וועל איך ענטפערן יא, דער אייבערשטער איז געווען דארט
דאס איז א כלליות’דיגע מבט אויף דעם לעבן, נישט געבונדן צו יעדע איינצלנע מינוט. אפילו אויב איך בין בייז אויף אים, אפילו “עקלקלות, קלות ודלות” — ס’איז נישט קיין סתירה צו דער כלליות’דיגער אמונה.
—
**וואס איז רוחניות באמת? — א כלל גדול**
מענטשן מיינען אז רוחניות איז וואס מען פילט. דאס איז פארקערט. וואס מען פילט איז גראבע גשמיות. מען דארף דינען דעם אייבערשטן אויך בגשמיות, אבער ס’איז גשמיות. רוחניות איז וואס מען קען נישט פילן — נאר מען קען טראכטן, מען קען גלייבן. די פילינג איז אפשר א לבוש, אפשר א מצוה, אבער נישט דער עיקר.
—
**דער בעל שם טוב: “אל יאמין אדם שהוא רחוק מה'”**
דער בעש”ט’ס תורה
דער בעל שם טוב זאגט: א מענטש טאר נישט גלייבן אז ער איז ווייט פון דעם אייבערשטן. צו גלייבן אז “ווייל איך האב נישט געטראכט פון אים, איז ער נישט דא” — דאס אליין איז א מין כפירה.
ביאור
ס’איז דא מענטשן וואס זענען “צו חסידיש” — זיי נעמען צו ערנסט דעם יסוד פון תניא, מאור עינים, און אנדערע ספרים וואס זאגן אז ווען א מענטש איז נישט דבוק איז דער אייבערשטער נישט מיט אים. מען טאר דאס נישט גלייבן צו פיל — דאס איז אויך א סארט כפירה. דער בעש”ט ברענגט “האומר שמע שמע” — א מענטש טאר נישט זאגן אז דער אייבערשטער איז נישט געווען דא אין יעדע ווארט.
דיסקוסיע
לכתחילה דארף מען יא פרובירן מחבר צו זיין, יעדע מינוט טראכטן פון אים. דער רמב”ם זאגט, די חסידים הראשונים האבן גערעכנט וויפיל שעות זיי האבן פארגעסן פון דעם אייבערשטן. דאס איז א מצוה און עבודה. אבער בדיעבד, ווען ס’איז שוין געגאנגען א גאנצע וואך פון ימות החול און מען האט פארגעסן — דער אייבערשטער איז נישט אוועקגעלאפן. “ה’ צלך” גייט אויך אין דער אנדערער ריכטונג: ער ווערט נישט פארגעסן, וועל איך אויך נישט פארגעסן.
דער סידור האר”י ז”ל זאגט אז די שכינה גייט אראפ אין ביע”ז — מען פארגעסט. אבער דאס מיינט נישט אז דער אייבערשטער איז אוועקגעגאנגען.
—
**צוויי וועגן פון תשובה: “איך האב זיך דערמאנט” vs. “איך האב קיינמאל נישט פארגעסן”**
דער יסוד: צוויי סארטן “מהפך זיין הסתרה צו גילוי”
דער משל גייט מיט דעם מהלך פון א גאנצער וואך און שבת. ימות החול — דאס איז די טבע, מען פארגעסט פון אייבערשטן. דערנאך קומט שבת — מען ווערט מלא, מען קומט צוריק.
אבער ווי אזוי מען קומט צוריק — דא ליגט דער גרויסער חילוק:
שלב א’ — דער פשוט’ער וועג (“ה’ צלך”)
איינער זאגט: “די וואך איז געווען וואטעווער, לאמיר פארגעסן דערפון.” יום ראשון, יום שלישי — דער אייבערשטער איז נישט געווען דארט (מצדי). יעצט שבת פרובירט ער זיך ברענגען צום אייבערשטן. שבת איז ער מיט’ן אייבערשטן, א גאנצע וואך איז ער נישט. דאס איז דער סלאנימ’ער דרך — א “העפי ענדינג” נאך א שווערע וואך.
שלב ב’ — דער טיפערער וועג (“פור המן נהפך לפורינו”)
דער צווייטער זאגט: “אוודאי בין איך נישט געווען נוכח א גאנצע וואך — מצדי. אבער יעצט האב איך זיך דערמאנט אז ער איז יא געווען!” נישט בלויז אז דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן — איך האב אויך נישט פארגעסן. דער “קליינער איך” (דער תולה בעצמו) האט פארגעסן, אבער דער “גרעסערער איך” האט קיינמאל נישט פארגעסן.
דער משל פון קליין קינד
אזוי ווי א קליין קינד וואס מאכט צו די אויגן — דער טאטע איז נישט אוועקגעגאנגען! דאס קינד איז געווען א נאר, טבע איז אז מענטשן זענען נארנים. אבער דער טאטע איז געבליבן שטיין.
דער חילוק צווישן פורים און פסח
דאס איז דער פשט’דיגער חילוק צווישן א נס ווי פסח און א נס ווי פורים:
– פסח — מען איז געווען אין גלות, ס’איז ארויסגעקומען שונאים, און דער אייבערשטער האט מציל געווען. דער אייבערשטער איז צוריקגעקומען.
– פורים — דער נס ווייזט אז ער איז קיינמאל נישט אוועקגעגאנגען. די מסיבה פון אחשורוש איז אויך געווען א חלק פון דעם פלאן. דאס איז “אמונה שבאמונה” — נישט בלויז אז דער אייבערשטער איז דא, נאר אז ער איז אלעמאל געווען דא, אפילו ווען איך האב עס נישט געזען.
דער חידוש: “אויב ער געדענקט מיך, געדענק איך אויך אים”
וויבאלד דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן, האב איך אויך נישט פארגעסן. דאס איז נישט סובייעקטיוו — דער אייבערשטער איז נישט נאר אין דיין קאפ. ער איז אויך אין דיין קאפ, אבער נישט נאר אין דיין קאפ. דאס איז נישט קיין “טעאיזם” וואו אלעס איז תלוי אין וואס דו טראכטסט.
כלל ישראל איז העכער פון מעשים
אמאל האט דער אייבערשטער געוואלט מאכן כלל ישראל תלוי אין זייערע מעשים — אבער דער אייבערשטער זאגט ס’קען נישט זיין, ווייל כלל ישראל איז העכער פון דעם, זיי זענען געדעקט פון אברהם. דאס שטייט אין חסידישע ספרים.
—
**דאווענען — וואס מיינט מען מיט די ווערטער?**
מ’איז נישט מחויב צו זאגן אלע ווערטער
דער סידור איז געמאכט פאר דעם וואס ווייסט נאכנישט וועלכע ווערטער צו רעדן צו אים — דער דארף זאגן אלעס. אבער ווער ס’ווייסט שוין, קען גלייך גיין צו זיין נקודה. דאס איז אפילו על פי הלכה. ס’איז דא חסידים וואס פירן זיך אזוי — זיי “סקיפּן” — כאטש מען קוקט זיי אראפ דערפאר, אבער מען מאכט נישט קיין עסק דערפון.
דער קבלה-דרך אין תפילה
על פי קבלה איז סדר התפילה צו גיין אין אלע היכלות פון אלע עולמות — יעדע אלוקה האט אן אנדערע היכל. לויט דעם דרך איז דאווענען נישט תלוי אין דער טייטש פון יעדן ווארט (למשל “הנותן שלג כצמר”), און אויך נישט תלוי אין זיך מתרגש זיין ביי יעדן פסוק. ס’איז א סדר וואס ארבעט, אפילו נישט דורך דער משמעות פון יעדן איינציגן ווארט.
אויף פשט — א קאפּיטל תהילים איז א “צבע”
אפילו על פי פשט, נישט יעדע ווארט אין א קאפּיטל תהילים איז עומד בפני עצמו. א קאפּיטל קומט מציין זיין א געוויסע אווירה, א געוויסע צבע, א געוויסע מהלך — ווי אזוי דער אייבערשטער מאכט אלע גרויסע זאכן פון טבע.
—
**דער מהלך פון עבודה: שיא און הכנה, גדלות און קטנות — אלץ איין גאנצע זאך**
דער אריז”ל אויף פורים: אחור האט א מעלה וואס פנים האט נישט
דער אריז”ל זאגט אז דער נס פון פורים איז געווען אז דווקא בשעת אחור (ווען מען איז פארקערט, אפגעקערט) איז דא א געוויסע מדריגה וואס איז נישטא בפנים בפנים. און מען דארף דאס ברענגען אריין אפילו בשעת פנים. דאס שטימט זייער גוט מיט די חסידישע תורות — נישט אלע מקובלים כאפן דאס, אבער חסידות זאגט עס קלאר.
חסידות איז אבער נישט מכחיש אז עס איז דא א מהלך אין דער היסטאריע — א פלאן אין א מענטש’ס לעבן וואס פירט ערגעץ. דאס מיינט אז די אמצעים אינמיטן זענען נישט סתם — פארקערט, זיי זענען אמת ווייל זיי זענען א חלק פון א גרעסערע מהלך.
דער בעש”ט: אמאל דארף מען דאווענען בקטנות
דער בעש”ט זאגט (עס שטייט אין צוואת הריב”ש): אמאל דארף א מענטש דאווענען אביסל שנעל — מען קען נישט נאר האבן גדלות המוחין (דביקות נכוחה) כסדר. מצד דער טבע פון מענטש דארף מען אביסל קטנות, און נאכדעם קען מען דאווענען מער בגדלות המוחין.
דאס איז א הדרכה וואס חסידישע בחורים פארשטייען אפט נישט — זיי מיינען אז מען דארף אלעמאל דאווענען מיט התלהבות. אבער עס איז דא א סדר: ביי נעילה דאווענט מען מיט התלהבות ווייל דאס איז דער ייחוד פון נעילה. אבער מנחה יום כיפור דאווענט מען שנעל — אין אלע חסידישע פלעצער. דאס איז נישט ווייניגער חשוב. דביקות קען אויך זיין שנעל. ווען מען דאווענט לאנג מיינט נאך נישט אז דעמאלטס איז דביקות.
דער משל פון א ניגון: מען קען נישט נאר זינגען די שיא
אזוי ווי א ניגון האט א שטילע טייל און א הויכע טייל — מען קען נישט נאר זינגען דעם הויכפונקט. א שיא אן דעם גאנצן ניגון האט נישט קיין טעם. קליינע קינדער מיינען אז מען קען נאר זינגען די הויכע טייל — אבער דאס איז קינדעריש, מען פארשטייט נישט דעם גאנצן מהלך.
דאס זעלבע מיט יום טוב’ים: ווען עס וואלט נאר געווען פורים אן חנוכה, פסח, שבועות — וואלט פורים אליין נישט געהאט קיין טעם. עס איז ווי איינער וואס עסט נאר דעזערט — נאר דעם קינוח אן דער סעודה.
הכנה איז אויך עבודת השם
עס איז געווען חסידישע רבי’ס וואס האבן זיך פארקאכט אין דער מתיקות פון הכנה. זיי האבן געפרעגט: ווען איך מאך הכנה פאר’ן דאווענען — וואס איז יעצט? דארף מען יעצט נישט דינען דעם אייבערשטן? די הכנה אליין איז אויך עבודה.
דער משל: ערב שבת — יעצט איז נישט שבת, מען גרייט זיך צו. דאס מיינט נישט אז ערב שבת איז א קלענערע צייט. עס מיינט נאר אז דער תהליך ארבעט אזוי — יעדע ניגון האט א שטילע טייל און א הויכע טייל, ביידע זענען נויטיג.
מצד דעם נקודת המבט הכללי — איז נישטא קיין חילוק
פון אויבן, פון דעם כללי’דיגן בליק, איז נישטא קיין חילוק צווישן די שיא און די הכנה — עס איז איין זאך. אבער אויף אינעווייניג איז יא דא א חילוק: דאס איז די שיא, דאס איז די הכנה. א נער איז דער וואס וויל נאר דעם חילוק — ער קומט נאר אן צו שירה נוראה, ער ווארט נאר אויפ’ן הויכפונקט.
א שלוס-ווארט וועגן פורים
די קדושה פון מרדכי ואסתר, די קדושה פון המן — דאס אלעס איז פורים. אבער די קליפה פון מרדכי ואסתר איז אסאך שווערער נתעלה צו ווערן פון די קליפה פון המן — מען דארף “זינגען דעם ניגון פארקערט.”
—
**מקור: שם הוי”ה אין חודש אדר**
תוספות ברענגט אז דער שם הוי”ה קומט ארויס פון די אותיות הגנוזות — די אותיות פון שם הוי”ה זענען “איבריגע” (יתרות) אותיות אין א פסוק, בתוך ראשי תיבות און סופי תיבות. עס ווערט פארגלייכט צו נקודות — זיי זענען נישט “איבריג,” זיי זענען בחינת נקודות וואס ווייזן וויאזוי מ’זאל זאגן דעם ווארט, אבער דער ווארט קען אויך עקזיסטירן אן זיי.
תמלול מלא 📝
תורת הבעש”ט: אלעס קומט פון אייבערשטן — וואס מיינט דאס באמת?
דער יסוד: אמונה אז אלעס קומט פון אייבערשטן
מגיד שיעור: אקעי, סאו יעצט רעדט מען נישט וועגן המן, יעצט רעדט מען וועגן דעם אלמן. בסדר.
פארוואס רעדט מען וועגן המן? יעצט איז דא די אלמנה, יא? ער איז נישט שוין קיין תשעה לחודש, וואס איז אן אינטערעסאנטע זאך. יעצט אזוי, אז דו ווייסט אז דו רעדסט פארן אייבערשטן, ס’איז א וועלט וואס דו ביסט געווען פאר דעם, און א וועלט וואס דו ביסט געווארן מורא’דיג א קידוש. אז דו ווייסט אז יעדער וואלט נאר אזוי געווען, איז נישט קיין חילוק צו ס’שטייט אדער ס’שטייט נישט אין די אלמנה, ס’איז נפלאות הבורא. בסדר.
אבער ווען מ’רעדט טאקע אביסל חשבון, איז ווי זאגט מען, ס’איז נישט בורא עולמות כולו, ס’איז נישט א שטיקל וואס דער איד האט געשריבן פאר דעם, ס’איז נישט אזא… נאר א שושנה בין החוחים, און וואס פעלט עס פון אים? אז איך דארף ענדיגן מיין חזון איש? צענדיג. נו, ס’איז דא גארנישט אין די שורה. סאו איך זאג אז מ’דארף אנקומען צו א געוויסע ווארט, איך האב נישט קיין כח דאס איבערצוגיין, צו יעדע ווארט איז א התקשרות מיט’ן אייבערשטן. און וויאזוי קומט מען אן צו אלעס? ס’איז דא אזא זאך אז מ’דארף עס איבערגיין? ס’איז דא זאכן וואס פעלן די שטאס? מ’דארף אזא זאך אז מ’דארף דעם יסוד?
אה, ווי זע איך בין א גוטער יונגערמאן, איך בין נישט וואס איבערזען אין די בית הכנסת פון שבת זאגן די וואך. ס’איז יא דא, נו, זאג זאג. איך האלט נאכנישט דארט, ס’איז זייער פרי נאך. ס’איז נאך פריער ביי אונז אביסל, אונז האלטן נאך אביסל פון דאנערשטאג.
מקור: שם הוי”ה אין חודש אדר — די אותיות הגנוזות
מגיד שיעור: ווי תוספות זאגט אז די השם פון די חודש אדר הוי”ה קומט ארויס פון די אותיות הגנוזות בתוך ר”ת וס”ת. דו קענסט דאס זען. די עצם אותיות פון שם הוי”ה זענען איבריגע אותיות אין פסוק. בתוך ר”ת וס”ת, דו האסט די זיבן אותיות פון תרמ”ב ביז ס”ת אויף אותיות. און די יתרות התפילות זענען איבריג. ווען דו חשבנ’סט דעם חשבון, איך האב עס געהאט מיט א מחברת, איך האב עס געהאט מיט… אז וואס? די שבע תפילות זענען איבריג.
קהל: אה, ס’איז נישט איבריג. ס’איז א, וויאזוי הייסט עס, נקודות, יא?
מגיד שיעור: וואס איז נקודות? די אותיות זענען נישט איבריג, זיי זענען נאר בחינת נקודות. ס’זאגט וויאזוי מ’זאל זאגן די ווארט, ניין? ריכטיג. נישט וועגן איבריג, ווייל אסאך מאל ברענגט מען נישט די אותיות. יא, נישט אלעמאל פעלט עס, ס’קען זיין די ווארט אן דעם. יא. איך מיין אז ס’איז דא אזא זאך בבדידיש, איז דא אזא זאך בבת צרועה.
דיסקוסיע: פארוואס רעדן וועגן המן?
קהל: יא. דו ווילסט אלץ רעדן וועגן די המן, אדער ס’איז נישט איבריג? דו ווילסט נאר א ביסל, נאר… מ’דארף ערשט רעדן וועגן די ענין בכלל. יא, המן איז זייער וויכטיג, איך פארשטיי נישט וואס איז די פראבלעם.
מגיד שיעור: די בעיה איז אז ס’איז נישט גוט, נאר… וואס מיין איך צו זאגן? וואס הייסט וואס… עם… די… די… ס’ווענדט זיך וואס, דאס האב איך געוואלט אנהייבן צו זאגן, ווען האסט אים געפרעגט וועגן המן. די זעלבע זאך איז וועגן די אלע… איך מיין נישט אלע צרות, נישט אלע צרות האבן די זעלבע תירוץ, אבער איך זע אז דו מיינסט צו פרעגן די זעלבע שאלה א גאנצע צייט, אדער עס רעדט וועגן די זעלבע זאך.
ביאור: וואס מיינט “אלעס קומט פון אייבערשטן”?
מגיד שיעור: איך האב פרובירט צו טראכטן. דאס הייסט, ווען א מענטש זאגט… איך וויל ארויסברענגען דאס. ווען א מענטש זאגט אז עס איז אויך דער אייבערשטער, וואס מיינט ער צו זאגן? עס מיינט דאך עפעס, עס האט דאך עפעס א משמעות. אין אנדערע ווערטער, אויב ס’מיינט אז דער אייבערשטער האט עס געמאכט, אז דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן דערפון, דער אייבערשטער פירט עס, עס האט עפעס א… עס קומט פון אייבערשטן, דאס איז דאך פשוט. ס’איז נישטא קיין איין… אפילו דער גרעסטער מתנגד, איך ווייס נישט, ס’איז דא א מענטש וואס גלייבט נישט אין קיין גאט, אדער ער זאגט ער גלייבט נישט אין קיין השגחה פרטית, וואס איך ווייס אויך נישט פונקטליך וואס דאס מיינט. אבער על כל פנים, לפחות אלע מענטשן וואס גלייבן אין… ניין, איך מיין צו זאגן, מ’דארף מלבן זיין די נקודה, דאס וויל איך ארויסברענגען.
על כל פנים, יעדער מענטש וואס גלייבט אין א גאט וואס האט אנגעהויבן אלעס, איז דער פשט אז אלעס איז דער אייבערשטער אחראי, אלעס קומט פון אייבערשטן. ס’איז נישטא קיין… קיינער זאגט נישט אז אלעס קומט פון אייבערשטן חוץ. “חוץ” איז א סארט אטעאיזם, איך מיין, בסדר? ס’איז דא אטעאיסטן, איך ווייס נישט וואס זיי טראכטן, אבער א איד, איינער וואס גלייבט אין א גאט, צו בכח, צו בפועל, צו אזוי ווי בהעלמה, בגלוי, בהיפוך, ובכתרך, נישט קיין חילוק, ער גלייבט דאך אז אלעס קומט פון אייבערשטן.
סאו צו זאגן אז המן קומט אויך פון אייבערשטן, און אז א ווערטל וואס מאכט וואס איז נישט משמח קומט פון אייבערשטן, דאס איז כלול אין די פשוט’ע… ס’איז נישט קיין חידושים, איך מיין ס’איז נישט קיין… קיינער איז נישט מפקפק אין דעם. איך זע נישט אז דא דארף מען… איך מיין, קען זאגן אז מ’פארשטייט נישט? איך וויל אבער זאגן, נישט אז מ’פארשטייט נישט, איך גלייב נישט אז מ’פארשטייט יא. איך מיין צו זאגן, ס’איז דאך וויאזוי קומען די די פרט אויך פון אייבערשטן? בסדר, מ’פארגעסט, אקעי, קען מען זיך דערמאנען. אבער די עצם אמונה, אדער די עצם פאקט, איז נישטא קיין שום… איינער איז דאך מפקיר, ס’איז דאך קיין חידוש.
דער בעש”ט’ס תורה: געדענקען, נישט חידוש
מגיד שיעור: סאו איין זאך וואס מ’קען זאגן איז, אמת, איך ווייס, דער בעל שם טוב, חסידישע ספרים ווילן אונז דערמאנען אז אלעס איז דער אייבערשטער. ער מיינט צו זאגן מ’זאל געדענקען, ער מיינט נישט צו זאגן א חידוש, ווייל קיינער האט נישט געטראכט אנדערש. מ’פארגעסט כסדר. ס’איז אויך נישט קלאר וואס מיינט מ’פארגעסט. איך מיין, וואס, מ’האט פארגעסן? דאס מיינט אז ער איז נישט בנוכחות, ער איז נישט במודעות שלו, ער איז נישט קאנשעס דערפון. יא, ער האט נישט פארגעסן במזיד. אז דו פרעגסט אים פון וואו ס’קומט, וועט ער דיר אויך זאגן אז ס’קומט פון אייבערשטן. ער מאכט אפילו א ברכה, יא. איך מיין אז אויב מ’פאלט איין אז ס’איז דא א זאך וואס מ’מאכט א ברכה, האט ער נישט פארגעסן.
אבער נישט פארגעסן מיינט מען בהיסח הדעת, ס’איז נישט א חלק פון זיין וועג וויאזוי ער טראכט דערפון למעשה, אדער זיין וועג וויאזוי ער לעבט. סיי ווי, און דעמאלטס ווייטער.
שאלה: קען מען טראכטן תמיד פון אייבערשטן?
מגיד שיעור: דא קען מען פרעגן אפשר א שאלה, איך ווייס אויך נישט אויב ס’איז אפילו א שאלה. איז דא עפעס א זאך, איז דא עפעס א צייט, אדער עפעס מענטשן וואס זאגן אז אויף געוויסע זאכן לעבט מען נישט אז ס’קומט פון אייבערשטן? איך מיין, ס’איז שווער צו לעבן, אפשר איז נישט נאר שווער, אפשר איז זייער שווער. א מענטש דארף דאך טראכטן. ווענדט זיך וואס מען רופט טראכטן. א מענטש ווען ער טוט וואס ער טוט, יא, איך פרעג די שאלה אפילו ווען מען לערנט, אפילו ווען מען טוט מצוות, קען ער דאך טראכטן א גאנצע צייט פון אייבערשטן, במובן פון דער ערשטער זאך וואס האט דאס אלעס געמאכט? ווייל יעצט טו איך דאך די זאך, איך קען דאך נישט…
חסידישע ספרים האבן זיך געמוטשעט וועגן דעם, יא, אז ווען ער לערנט, ער טראכט פון אייבערשטן, ער טראכט פון די לערנען. אין א געוויסע זין איז זיכער אז מ’קען נישט, יא, ס’איז דאך נישט מעגליך אין מציאות. חוץ אויב ס’איז דא א מענטש וואס זאגט אז ס’איז דא אן אנדערע לעוועל טראכטן, ס’איז דא אן אנדערע סארט טראכטן וואס דאס קען זיין א גאנצע צייט. אמת, קען אפשר זיין. אבער דער מובן הכי פשוט איז אז מ’קען נישט, קען מען נישט.
אבער אויב מ’קען, אויב… יא, איז אין אנדערע ווערטער, איז דאך נישטא קיינער וואס… אבער דאס איז זיכער, ס’איז דא א מחלוקת וועגן דעם. איך געדענק אז ס’איז דא א שאלה, נישט א מחלוקת, ס’איז דא א שאלה, וואס איז אפשר די ריכטיגע וועג פון טראכטן פון… יא, א מענטש דארף טון א זאך פון עולם הזה, פון מצוות, פון… וואס דארף ער טראכטן דעמאלטס? דער תירוץ איז קודם כל אז ער דארף טראכטן פון די זאך, ווייל ער וועט דאך האבן אן עבודה. ער מוז דאך עס טון. ער וועט אינמיטן דרייוון טראכטן פון אייבערשטן און נישט טראכטן אז די לייט איז רויט, ער וועט דאך אריבערפארן אויף א רויטע לייט. איך מיין אז קיינער האלט נישט אזוי.
מעשה: ר’ מאטעלע און דרייוון
מגיד שיעור: איך האב געהערט אז איינער האט געזאגט, ר’ מאטעלע זאגט נאך פון זיין רבי’ן אז ער האלט אז מ’קען נישט דרייוון, מען קען נישט אזוי שווער צו טראכטן שביעות’ן אינמיטן דרייוון. ממילא האט א חסיד’ישער אינגערמאן נישט געדארפט האבן קיין לייסענס.
קהל: וואס האט ער נאך געזאגט? וואס? אויך לערנען נישט? אויך? איך לערן נישט. יא.
מגיד שיעור: איך ווייס נישט, מיר איז שווער די ווערטער. איך האב נישט פארשטאנען קיינמאל וואס ער מיינט אז פונקט ביים דרייוון זענען געווארן די קשיא. איך מיין אז אלע מיר קענען גארנישט טון.
קהל: ער מיינט ריבוי הסירות?
מגיד שיעור: ניין, ער האט געזאגט בפירוש ער מיינט נישט ריבוי הסירות. דאס איז געווען די שמועס. איז דער רבי געמיינט ריבוי הסירות? זאגט ער ניין, ריבוי הסירות איז בכלל נישט אים איינגעפאלן אז איינער גייט. ס’איז בכלל נישט נוגע. דאס טוט מען נישט בכלל קיין האבען מיין איך. שביעות איז אבער א פראבלעם.
קהל: קען זיין אז פונקט נישט געווען געוואוינט. ווער ס’איז געוואוינט צו דרייוון ווייסט אז מען טראכט נישט געווענליך דערפון, ס’ווערט אזוי אויטאמאטיש. אפשר האט ער נישט געכאפט, ער האט געמיינט אז ס’איז א זאך וואס מ’דארף האלטן קאפ א גאנצע צייט. מ’דארף נישט. איך מיין ס’ווערט אזא… איך מיין נישט מ’דארף נישט, פארשטייסט וואס איך מיין. נאך אפאר חדשים ווערט מען צוגעוואוינט, ס’ווערט אזא… אזוי ווי גיין. דארפסט טראכטן וויאזוי צו גיין? יא, מ’טראכט וויאזוי צו גיין, אבער ס’איז נישט… קען זיין ער האט נישט געכאפט, איך ווייס נישט.
מגיד שיעור: וואס איז דען די נקודה דא? איז דאס א פאלשע זאך? וואס, אז מ’קען נישט טראכטן שביעות ביים דרייוון?
קהל: איך טראכט נאר שביעות ביים דרייוון. א גאנצע טאג נישט, אבער ווען מ’דרייווט האט מען נישט וואס צו טון.
נקודה: ישוב הדעת איז דער עיקר
מגיד שיעור: אבער אז ס’איז דא זאכן וואס מאכט שווער, יא. אבער דאס קען זיין במובן פון ישוב הדעת. דאס וואלט איך יא געזאגט. אה, דאס איז אן אנדערע נקודה. אפשר קען א מענטש טראכטן, ס’איז דא זאכן וואס נעמט אוועק פון א מענטש ישוב הדעת. און ישוב הדעת קען ער בכלל נישט טראכטן, אפילו פון דברי רשות קען ער נישט טראכטן. אבער דברי רשות געווענליך דארף נישט קיין גרויסע ישוב הדעת. ער גייט איינקויפן, ער גייט טון, ער גייט שלעפן, ער מאכט סידורים, אלע מיני זאכן. ס’איז נישט קיין זאך וואס דארף האבן ישוב הדעת. אויב טראכטסט וואס איז עבודה, דארף האבן ישוב הדעת, דעמאלטס איז אמת ונכון. ס’איז א מצוה צו זיין מיט ישוב הדעת וויפיל מ’קען, יא.
אבער לאמיר טראכטן, איז דא א זאך… ס’איז אן אמת’ע נקודה. איך מיין, דאס וואס… איך רעד זיך סתם יעצט, אבער… דאס וואס… איך האב געזאגט נעכטן וועגן דעם אביסל. נעכטן? ס’איז געווען ערגעץ א דרשה וואס איך האב געזאגט דאס. לעצטנס. ס’שטייט שוין אפילו געשריבן אויף מיין דאס ערגעץ. איך האב עס געזען היינט אינדערפרי.
מער ווי איין מובן פון “טראכטן” — ישוב הדעת און דביקות
דער ענין פון “טראכטן” — מער ווי איין מובן
זייער גוט, זייער גוט. איך וויל אנקומען צו אזא זאך. אבער דאס איז א… מ’דארף פארשטיין די מובן פון טראכטן, מ’דארף זיין קלאר, מ’קען זיך נישט פארדרייען א קאפ. ס’איז דא מער ווי איין מובן פון די ווארט טראכטן, דאס איז דאס וואס מ’דארף דא אנקומען. און איך בין מסכים. דאס הייסט, ס’איז דא מער ווי איין מובן פון די ווארט טראכטן.
וואס מיינט דאס? איז די חסידישע ספרים… מ’דארף מכיר זיין יעדער איינער וואס יעדער איינער זאגט. דער וואס זאגט אז ס’איז שווער ביים לערנען, די זעלבע זאך ס’איז שווער ביים ארבעטן, אדער געוויסע ארבעטס.
פראקטישע שוועריגקייט: ארבעטן און דביקות
איך ווייס, אפשר טענה’ט ער אז דרייוון איז א שווערע זאך. איך גראדע זע נישט אז דרייוון איז די שוועריגקייט. ס’זענען דא אנדערע זאכן וואס זענען שווערער. איך מיין, זיין א מלמד פאר קינדער, אקעי, דעמאלטס לעבט מען אין תורה, אבער ס’זעט מיר אויס אז ס’איז אסאך שווערער צו טראכטן פון דרייוון בשעת מעשה.
קהל: ניין, טאקע, ווייל מ’דארף זיך האלטן אין קאפ אזעלכע שטותים א גאנצע צייט.
דרייוון איז מער ווייניגער א פשוט’ע מהלך, יא, דא גייט מען, ס’איז איין מסודר, ס’איז א גאנצע מסודר’דיגע זאך.
חסידישע רבי’ס וועגן מלמדות
די רבי’ס, דו ווייסט דאך, חסידישע רבי’ס האבן זייער אסאך פון זיי נישט געהאלטן פון זיין א מלמד פאר אזעלכע סיבות. מ’זאגט נישט אויס פאר די היינטיגע יונגעלייט, אבער ס’זענען געווען אסאך חסידישע רבי’ס וואס האבן געזאגט אז זיין א מלמד איז נישט קיין דזשאב פאר א חסידיש’ן איד. זיי האבן געזאגט אז ס’איז א נידריגע מלאכה אביסל.
א מעשה פון ר’ מאטעלע
ר’ מאטעלע האט געזאגט אויך, ער האט נאכגעזאגט, ער זאגט נישט אזוי די הלכה, אבער אז א רבי פלעגט זאגן אז מ’זאל נישט זיין קיין מלמד, ווייל איך זע אז ס’געשעט בחוש פאר געוויסע מענטשן, ווייל א מלמד ווערט עוסק מיט קינדער, אפילו מיט בחורים, און זיין מוח הייבט אן צו זיין אזא מוח דקטנות. ער הייבט אן צו טראכטן אזוי ווי א קינד טראכט. מיט יעדן.
ער פארציילט, ניין, ס’איז זייער אינטערעסאנט, ער האט פארציילט א חסידישע מעשה, ער האט פארציילט א מעשה אז זיין ברודער האט געפרעגט זיין רבי צו ער זאל זיין א מלמד. האט דער רבי געזאגט ניין, ער האלט נישט דערפון. האט ער געזאגט, וואס הייסט? ער האט אים געזאגט די טעם. ער האט געזאגט, דו זעסט דאך? ס’איז א בחינה פון הסתר פנים דא. ס’איז א בחינה פון הסתר פנים.
קהל: לייג ארויף די אודיא אויפ’ן פאון אדער עפעס.
האט ער געזאגט, דער רבי האט געזאגט דאס, אז מיט קינדער הייבט מען אן צו טראכטן ווי א קינד. האט ער געפרעגט פאר’ן רבי, אז וואס הייסט? יעדער איינער ווייסט, מ’דארף זיך דאך אראפלאזן צו דער עולם, זיי צו אויסלערנען. ער זאגט אזוי, דער רבי זאגט דאך אויך תורה פאר אונז, אפילו אונז זענען סתם אונז לגבי דעם רבי’ן, מיר זענען אזוי ווי קליינע קינדער, דער רבי זאגט דאך תורה פאר אונז.
סאו דער רבי האט געזאגט, וואס האלט איך איין? ווען איך זאג תורה האב איך די גרעסטע מוחין דגדלות. בקיצור, איך מיין נישט דיך ביי די תורה, האב איך דיר איינגערעדט. עקטשועלי, איז א בעיא.
קהל: וואס? דיין רבי, דאס איז דער טשענגערער רב, יא. שיינע מעשיות.
אממ, סאו דו קענסט זען אז ס’איז דא אזעלכע זאכן וואס ס’איז שווער, און אמאל דארף מען עס טון סיי ווי.
הכנסת אורחים vs. קבלת פני השכינה — ווען מען איז מוותר אויף דביקות
ס’איז דאך דא אזא הלכה, גדולה הכנסת אורחים יותר מקבלת פני השכינה, יא. וואס טייטש קבלת פני השכינה? טאקע דאס רעדט וועגן דעם משנה ברורה, יא, ווייסט. א קבלת פני השכינה מיינט אז ער איז זיך א האלט אין קאפ, יא, ס’איז א רוחניות’דיגע זאך, ס’איז דברים שבלב, ס’איז דברים שבמחשבה.
און ס’שטייט אז ער מאכט הכנסת אורחים, הגם ער איז נישט, דער רמ”ק שטייט טאקע אז ווען ער מאכט הכנסת אורחים קען ער אויך האלטן זיין דבקות, און מ’וועט זען אז ער מיינט די שכינה וכדומה, אבער ס’זעט אויס אז נישט אלעמאל קען מען.
און דא הייבט זיך אן א שאלה, אז ס’איז דא אזא זאך, אמאל דארף מען טאקע מוותר זיין אויף די דביקות, ס’איז א נקרא דביקות, כדי צו טון מצוות, כדי צו טון הכנסת אורחים וכדומה. סאו דאס איז איין נקודה.
צוויי סיבות נישט צו רעדן לשון הרע
און הן נמי, די חסידישע אידן, די ערשטע חסידישע ספרים וואס זיי האבן שטארק געהאלטן אז מ’זאל פרובירן ממעט זיין אזעלכע זאכן, פארדעם האט ער געדארפט זאגן די תורות פון גדוליך נסוך, ווייל ווען נישט וואלט ער טאקע נאר געטון דביקות און ער וואלט נישט געטון קיין מצוות. האט ער אים געזאגט, יא, אמאל דארף מען רעדן לשון הרע מיט א איד אויך, בסדר. אבער נישט וועגן די איסור לשון הרע, נאר וועגן די קבלת פני השכינה, יא.
ס’איז דא צוויי ריזענס פארוואס נישט צו רעדן לשון הרע, צוויי בכלל אנדערע פשטים. איינס, דו רעדסט נישט לשון הרע ווייל דו טוסט נישט א שלעכטע זאך. די צווייטע, דו רעדסט נישט לשון הרע ווייל בשעת דו רעדסט…
קהל: וואס?
איך זאג, איך זאג נאכנישט וועגן פארוואס יא, איך זאג נאר פארוואס נישט.
קהל: ניין, יא, איך זאג, קודם פארוואס נישט, און נאכדעם פארוואס יא.
פארוואס נישט, ס’איז דא צוויי ריזענס. איינס איז ווייל ס’איז שלעכט צו רעדן לשון הרע, ס’שטייט אין תורה אז מ’טאר נישט, איך ווייס. א צווייטע איז, דו רעדסט לשון הרע ווייל ס’שטערט צו ווייטקייט. ס’איז זייער שווער צו זיין דבוק בהשם יתברך מיט אזעלכע פיסער וואס נישט גרייכן די ערד. יא, דאס זאג איך.
און פאר דעם איד וואס ער לעבט אזוי, ער רעדט נישט לשון הרע געווענליך ווייל ער וויל זיך פאוקעסן, ער וויל זיין מרוכז אין גאטליכקייט, זאגט מען אים אז אמאל קומט א צווייטע איד און ער וועט רעדן לשון הרע, זאלסטו וויסן אז דו זאלסט עניוועיס רעדן לשון הרע. חס ושלום נישט רעדן לשון הרע, ס’מיינט רעדן דברים בטלים וואס איז אן ענף פון לשון הרע. ס’איז דאך די זעלבע איידיע.
קהל: יא, ס’איז נישט קיין גרויסע חילוק.
אה, זייער גוט. איין מינוט, מ’קומט שוין אן. מ’קומט שוין אן.
קהל: ווייל די מצוה איז די נסתר, ווייל די דברים בטלים איז די נגלה.
האט דער אייבערשטער געזאגט פארקערט, ניין, דער אייבערשטער זאגט מיר די נסתר. ווען ס’וועט זיין די נגלה, איז עס שוין ברור אז ס’איז די נסתר.
קהל: ס’איז נאך אלץ א חילול השם.
נכון, ניין, ס’איז… דו קענסט נישט זאגן אז ס’איז א חילול השם ווען די בעלי תשובה האבן געזינדיגט בעצם, זיי זענען געגאנגען בעל כרחם, און דאס איז געווען די ישועה. דאס שטייט שוין אין עץ חיים, אויף דעם דארף איך נישט קיין חסידישע ספרים, דאס שטייט בפירוש. נישט ממש, אבער ס’שטייט אין רעיא מהימנא, און זיי רעדן וועגן דעם. יא, ס’איז דא, ס’איז זייער שווער, אבער מ’דארף עס זאגן אזוי.
דיסקוסיע: פורים, עמלק, און ישועה
לאמיר נישט רעדן פון א וויירוס. ס’איז באלד פורים, באלד איז סתם פורים, מ’האלט נאך נישט פורים.
קהל: איך ווייס נישט, מ’האלט נאך ביי די מחיית עמלק, איך קען נישט אינדערהאלטן זיין עמלק.
אלעס איז בסדר, העלא? קודם שבת נעקט מען אויס עמלק. קומט צו עדלאידע, ברענגט מען אים צוריק אריין, פארשטייסט? מ’קען דאך נישט אלעס טאנצן.
אבער די נקודה איז אז מ’זאל מיינען אז ס’איז פארקערט, אז דער אייבערשטער נעמט אוועק די ישועה דאס?
קהל: זייער גוט, דאס וויל איך מסביר זיין. זייער גוט.
און מ’דארף מסביר זיין אז… אבער איך וויל אנהייבן מיט דעם אז ס’איז דא אזא זאך ווי ישוב הדעת. מ’קען נישט אויב ס’איז נישטא אזא זאך, הייבט זיך נישט אן די קשיא. ס’דארף זיין א קשיא.
קהל: ערב פורים, בחינת תענית אסתר, איך ווייס. אבער “אלי אלי למה עזבתני”, יא? די גאנצע בחינה. ער האט געשריגן אז זיי זענען געגאנגען אין א מקום עבודה זרה, און זיי זענען אוועקגעגאנגען אין רשות הקודש, יא? ס’גייט אוועק.
און דאס איז אמת. נאכדעם איז דא א צווייטע שלב, א צווייטע סארט זאך, זייער גוט.
דער חידוש: דער אייבערשטער איז דא אויך ווען מ’האט נישט קיין ישוב הדעת
און דאס איז על פי חסידות דאכט מיר נישט רעדן לשון הרע, ווייל ס’ברענגט צוריק דביקות. נאכדעם קומט א איד און ער פארשטייט, די יונגעלייט זאגן שוין די תירוץ, איך דארף עס נישט זאגן.
נאכדעם דא קומט א איד און ער זאגט אז לאמיר טראכטן. דא דאס איז שוין אבער יא א חידוש. איך מיין דא, דאס איז שוין יא א חידוש. אז דו זאגסט אז אמאל קען מען יא טראכטן, אמאל קען מען נישט טראכטן, יישוב הדעת וכדומה. בסדר, דאס זענען די זמנים וואס מ’האט יישוב הדעת, וואס איז געמאכט פאר דעם, בזמן התפילה וכדומה. איך האב גראדע אן אנדערע תירוץ פאר דיין קשיא וועגן די זאכן אין דאווענען וואס האבן נישט צוטון, אבער באלד.
יעצט, אבער יעצט איז דא איין תירוץ. וואס איז די תירוץ וואס אונז ווילן זאגן יעצט? ענק ווילן זאגן וואס אונז זאגן אלעמאל, אז די גאנצע זאך אז מ’דארף האבן יישוב הדעת, מ’דארף קענען זיין מרוכז, ס’איז רוב עבודת השם איז דאס, מ’קען עס נישט אוועקמאכן. אבער מצד שני, מ’טאר נישט גלייבן אין דעם צופיל.
פארוואס טאר מען נישט גלייבן אין דעם צופיל? ווייל דו ביסט נישט אזוי וויכטיג. וואס איז אין דיין קאפ איז א זייער קליינע חלק פון די וועלט, איז א זייער קליינע חלק פון די ריעליטי, פון וואס איז עכט. און אויב דו געדענקסט נישט, וועט איינער אנדערש געדענקען פאר דיר. ווער האט דיר געזאגט אז דו דארפסט אלעמאל געדענקען? אפשר דער אייבערשטער געדענקט אז ער איז דער אייבערשטער. וואס דארפסטו א גאנצע צייט געדענקען? ווער האט דיר געהייסן אז דו דארפסט געדענקען?
קהל: אה, ס’איז א מצוה! בסדר, ס’איז א מצוה.
קהל: וואס?
ניין, איך מיין אז די חידוש איז אויף די אנדערע. ער וועט נישט זאגן אז דער אייבערשטער איז דא אויך ווען ס’איז נישט דא יישוב הדעת. ער וועט נישט זאגן אז דער אייבערשטער האט געשיקט אז דו זאלסט נישט האבן יישוב הדעת. ער זאגט אז דו געפינסט זיך אין א מצב וואס דו האסט נישט קיין יישוב הדעת. ער זאגט אז דער אייבערשטער מאכט דיר א שווערע מצב, און דארט איז ער אויך דא.
זייער גוט, סאו לאמיר געבן א טייטש פאר דעם. יא, איך וויל אבער געבן א טייטש פאר דעם. אין אנדערע ווערטער, וואס מיינט דאס? אז ס’איז דא דער אייבערשטער, ממילא, אחי פשוט, דאס איז נישט קיין חידוש, פון דעם דארף מען נישט קיין פורים און נישט קיין חסיד’ישע תורות, דאס ווייסט יעדער.
שארט-טערם און לאנג-טערם תודעה — דער חילוק צווישן “טראכטן די מינוט” און אמונה כללית
דער יסוד: נישט אלעס וואס איך טראכט יעצט איז אלעס וואס איז
דער אייבערשטער האט געשיקט א שטערונג צו מעלה זיין. ער זאל טראכטן אז דער אייבערשטער מאכט דאך א שווערע מצב, און דארט געזען נישט מעלה זיין.
זייער גוט. סאו לאמיר געבן א טייטש פאר דעם. יא, איך וויל אבער געבן א טייטש פאר דעם. אנדערע ווערטער, וואס מיינט דאס? אז ס’איז דא דער אייבערשטער במובן הכי פשוט, דאס איז נישט קיין חידוש. פאר דעם דארף מען נישט קיין פורים און נישט קיין חסיד’ישע תורות. דאס ווייסט יעדער. קיינער האט זיך נישט מחולק געווען אויף דעם. נאר וואס? אונז זאגן אז ס’איז נישט גענוג. יא, וואס זאגט חסידות? איך מיין, נישט נאר חסידות, די גאנצע איידיע פון די עבודה פון דעת, פון אמונה, פון דביקות, די אלע סארט ווערטער. ס’איז געווען אסאך פאר חסידות, ס’האט גארנישט… איך האב אויפגעהערט צו זאגן חסידות. ס’איז בעיסיק אידישקייט. און וואס זאגט מען? אז ס’איז נישט גענוג. מ’דארף יא טראכטן, מ’דארף יא פארשטיין, מ’דארף זיין נוכח. ס’מוז זיין א חלק פון א מענטש’ס לעבן אין א געוויסע זין. נישט נאר צו זאגן אז דער אייבערשטער האט געמאכט. יא.
דא הייבט זיך אן א חידוש. יעצט זאגסטו, אבער, אין הכי נמי, ס’איז דא צייטן וואס מ’קען דאס טראכטן, און ס’איז דא צייטן וואס נישט. און וואס טוט המן? וואס טוט די “בית ועדים זרים”? מ’קען נישט. דאס איז דאך די גאנצע זאך. ער נעמט אוועק די ישוב הדעת. אדער ער נעמט אוועק די היכי תמצא. אדער… ס’איז דא נאך וועגן וויאזוי דאס צו זאגן. איך האב געטראכט אנדערע וועגן, אבער יעצט רעדן מיר פון ישוב הדעת. אקעי, סאו ער נעמט אוועק די ישוב הדעת. און ער טראכט טאקע נישט פון דער אייבערשטער. און אין זיין מוח, אויב מ’וואלט געמאכט א צילום, אן עקס-רעי פון זיין מוח, וואלט מען געזען אז ס’איז דארט פול מיט שטותים, דברים זרים, גארנישט מער.
אבער, אבער וואס? אבער דאס מיינט דאך נאכנישט אז דאס קענסטו רופן אמונה. איך האב געשיקט איינער אויסהערן איינע פון די שיעורים, האט ער געזאגט אז איך רעד נאר אמונה פשוטה, ס’איז נישט אינטערעסאנט. אבער עקשולי, ענק לאזן, סאו איך מעג. בחינת אמונה, אמונה מיינט אז נישט אלעס וואס איך טראכט מוז זיין. יא? נישט אלעס וואס… דאס וואס איך טראכט יעצט די מינוט, איז דאס טאקע וואס איז נוגע וואס איז ביי מיר אין מיין קאפ. אבער אפילו אין מיין קאפ, אדער קענסט זאגן אין מיין קאפ אן אנדערע צייט, אדער אין מיין אמונה, דער וועג וואס איך בין זיך מתייחס צו דעם, די אמונה כללית וואס איך האב וועגן דעם, איז נישט אז ווייל איך טראכט נישט פון דעם אייבערשטן, איז דער אייבערשטער אוועקגעלאפן.
משל פון “הייד ענד סיק” — דער ערשטער סימן פון דעת
ס’איז אזוי ווי א קליין אינגל ווען ער… איך וויל ממחיש זיין די אנדערע צד. ס’איז אזוי ווי א קליין אינגל, וואס איז די חילוק פון ווען א אינגל ווערט א בעל דעת? ס’איז… ס’שטייט נישט אין ערגעץ די סימן, אבער איך טראכט א סימן. איינע פון די סימנים פון בעל דעת איז אזוי: א קליינע בעיבי וואס שפילט “הייד ענד סיק”, יא, ער האלט זיך פון די טאטע, מאכט ער אזוי, ער זאגט “איך זע דיך נישט”, יא? ביז נישט לאנג כאפט ער אז ווען ער מאכט אזוי, ער קען נישט זען דעם טאטן, אבער דער טאטע קען אים נאך אלץ זען. אמת? ס’איז א גרויסע מדרגה פון דעת.
דער נמשל — קעגן אסאך חסידישע ספרים
דאס איז לאו דוקא… דאס איז קעגן די בעיסיק זאך וואס יעדע בעיבי כאפט, איך ווייס נישט ביי די צוויי, דריי, איך ווייס נישט וועלכע גיל פונקטליך מען כאפט דאס, איז קעגן אלע חסיד’ישע ספרים. פארוואס? ווייל אלע חסיד’ישע ספרים זאגן אז ווען איז דער אייבערשטער ביי דיר? ווען דו ביסט ביי אים, יא? ה’ צלך. ס’שטייט אויך אין רמב”ם, יא, רבי מענדעלע… איין שטיקל רמב”ם וואס רבי מענדעלע וויטעבסקער האט זייער ליב געהאט, אז די השגחה פון דעם אייבערשטן איז לויט וויפיל מען טראכט פון אים. ס’הייסט, דער אייבערשטער איז זיך אלעמאל, איך רעד יעצט מיט די השגה פון דעם מענטש, נישט הסתרה מיינט דאס אז דו קוקסט אויף אים, די סטאטש ער קוקט אויף דיר, יא? דאס איז בעיסיקלי וואס א בעיבי טראכט פאר ער באקומט דעת, יא? איך מאך אזוי, דער אייבערשטער איז נישט דא. איך מאך אזוי, איז ער דא. כאפסט וואס ס’גייט דא פאר?
ס’איז א בעיסיק לעוועל פון דעת, קענסטו רופן אמונה? ס’איז זייער אינטערעסאנט, אמת. ס’קומט אויס, בעיסיק דעת איז נישט דעת. ס’איז… באמת, ווען איך זע נישט דעם טאטן, ס’איז נישט אין מיין מוחו של ראיה, יא, אין מיינע אויגן זע איך נישט. אבער דאס מיינט נישט אז איך בין נישט אין זיינע אויגן. אין דעם כאפסטו, אז דאס איז אויך אין דיין דעת, נאר נישט אין דיינע אויגן, נישט אין דיין חוש, און דאן זעה איך לאור, און דאן עפעס אן אנדערע חוש פנימי, איך ווייס נישט וויאזוי מ’וויל עס רופן, מ’קען געבן א נאמען פאר דעם. די זאך וואס הייסט, נישט נאר איך ווייס אז ער זעט מיך, איך זע אים אין א געוויסע זין. אפילו די סארט נקודה, מ’רעדט נישט פון דעם אייבערשטן אליין, ס’איז די עצמותו יתברך, ס’איז די עצמותו פאר די צמצום, ס’איז די עצמותו נאך די צמצום, ס’איז די עצמותו נאך די הסתרה. אפילו אין מיין קאפ, די זאך, דאס איז דיין דעת, אבער ס’איז א דעת פון נישט דעת. די בעיסיק דעת איז אז דיין דעת איז נישט אזוי וויכטיג. דאס איז איינער פון די יסודות’דיגע נקודות וואס איך האב.
איינע פון די פשוט’סטע יסודות פון דעת, וואס הייסט ממש פאר דעם איז א משוגע, נישט קיין אזא תינוק, בכלל נישט אפילו נישט א גיל חינוך, לאו גיל חינוך, איז אפילו פאר דעם, איז אז וואס איז ביי מיר נוכח, וואס איז ביי מיר בתודעה, איז נישט אלעס וואס איז ביי מיר אין תודעה.
וואס איך טראכט יעצט, איך זע יעצט מיין טאטע, יעצט זע איך אים נישט, אבער פארקערט, יעצט זע איך אים נישט, יעצט זע איך אים יא, יא?
אבער וואס זאגט ער?
ניין, אבער איך זע אים אפילו ווען איך זע אים נישט, און איך פיר זיך אויף, אזויווי איך האב געזאגט פרייטאג, אז איך פיר זיך אויף אזויווי דער רמב”ם זאגט בנחת, “שויתי ה’ לנגדי תמיד”, איך פיר זיך אויף ווי איך זע אים, אדער ווי ער זעט מיך, אפילו דוקא, אפילו בשעת וואס איך זע אים נישט.
ס’איז דאך פשוט אמונה פשוטה, ס’איז אן ענין של יושב, אבער דאס איז זייער א פשוט’ע זאך, ס’איז נישט קיין טיפע יסוד, ס’איז נישט קיין… מ’דארף זיך נישט אזוי צוקוועטשן די אויגן און פארגלייזן די שטערן וכדומה. מ’דארף נישט גארנישט טון.
ס’איז פשוט, דער יונגל פארשטייט דאס, ער איז נאך צוויי יאר אלט כאפט ער אז דאס וואס דו מאכסט צו די אויגן מיינט נאך נישט אז ער גייט אוועק, יא?
ס’איז פונקט אזוי, ס’איז פונקט אזוי דארט דער טאטע ווען דו מאכסט… אוודאי, אפשר איז ער אוועקגעגאנגען, דו ווייסט נישט, יא? ביי א בן דעת קען ער טראכטן, אקעי, איך האב צוגעמאכט די אויגן גענוג לאנג, ער איז אוועקגעגאנגען, דארף מען גיין נאכלויפן, בסדר? מעת לעת גיט ער א קוק ארויס צו זען צו ער איז נאך דא, יא? אבער די פשוט’ע זאך, דאס איז א זייער א פשוט’ע זאך.
שארט-טערם און לאנג-טערם תודעה — טווח קצר און טווח ארוך
ס’איז דער זעלבער וועג, ווייל איך זאג אז ס’איז מצידנו מצידו, יא? נישט אינגאנצן מצידו, וואס איז אינגאנצן מצידו איז מיר נישט נוגע אין דעם וועג. אבער איך פארשטיי, אז דו פרעגסט מיר, תודעה האט, איך קען זאגן אזוי, איין וועג וואס איך טראכט איז, איך קען זאגן אז ס’איז דא שארט-טערם און לאנג-טערם, וויאזוי זאגט מען, טווח ארוך און טווח קצר, יא?
ס’איז דא וואס איך טראכט בדיוק דעם מינוט, “שויתי ה’ לנגדי תמיד”, אין דעם רגע, אין דעם רגע, בבחינת זמן, אין דעם קליינעם זמן וואס איך בין יעצט, זייער א קליינער זמן, האב איך נישט דעם אייבערשטן, איך זע נישט, איך טראכט נישט פון אים, איז כאילו אין דעם זינען איז ער נישט ביי מיר, ווייל ער איז ביי מיר אין דעם וועג וואס איך טראכט פון אים.
אבער אין דעם גרעסערן זמן, אז דו פרעגסט מיר באופן כללי, דו פרעגסט מיר אפילו יעצט, אדער דו פרעגסט מיר מארגן, דו פרעגסט מיר וואס אין יענעם זמן אדער אין יענע מינוט איז דארט געווען דער אייבערשטער, וועל איך דיר ענטפערן יא.
אה, איך האב נישט דעמאלטס געטראכט, טראכטן דעי מינוט איז נישט אזוי משנה. איך טראכט אויך אז ער איז דארט, נישט איך טראכט, איך גלייב, וויאזוי מ’וואלט עס געזאגט, איך טראכט אויך אז ער איז דארט, און דאס איז א מער, דו קענסט עס רופן א רוחניות’דיגע אמונה.
וואס איז רוחניות באמת? — א כלל גדול
רוחניות מיין איך צו זאגן וואס מ’קען נישט זען, וואס מ’קען נישט פילן. מענטשן מיינען אז רוחניות מיינט וואס מ’פילט. וואס מ’פילט איז גשמי גשמי. כלל גדול, דו ביסט שוין מער ווי אכצן, מעג מען דאס אויסהייבן? בחורים מיינען אז רוחניות איז ווען מ’פילט זאכן. ווען מ’פילט זאכן איז גראבע גשמיות, ס’איז גארנישט, ס’איז גארנישט. ס’דארף דינען דעם אייבערשטן אויך בגשמיות, אבער ס’איז גשמיות. רוחניות איז וואס מ’קען נישט פילן, נאר מ’קען טראכטן, מ’קען גלייבן, מ’קען נישט פילן. די פילינג איז אפשר א לבוש, איז בסדר, אפשר א מצוה אויכעט, אבער די עיקר זאך איז נישט דאס.
איז מצד די בחינה איז דער אייבערשטער דארט אפילו ווען דו ווייסט נישט, ווען דו ווייסט נישט בבחינת חורגא אזא. דו ווייסט, דו ביסט נישט קיין כופר, דו ביסט נישט אפילו נישט קיין נייטראלער מענטש, דו ווייסט אפילו אז… דו האסט נישט געפילט, ס’איז נעבעך אראפ, בסדר. אבער די מינוט טראכט איך? וואס איז אזוי וויכטיג אז איך טראכט די מינוט? וואס?
קהל: יא, ס’איז למעלה מן הזמן.
דו הערסט? אמונה איז למעלה מן הזמן. אמונה מיינט… וואס? ס’איז יעצט געווען פארקערט, אז ס’שטימט נישט. ס’שטימט נישט וואס? ה’ צלך שטימט נישט. אז ס’איז נאר אין די צווייטע קלאס. ניין, איך זאג אז ביידע פון די זאכן זענען אמת’דיג א ה’ צלך. ס’איז דא איינער וואס ער מיינט… וואס? ביידע זענען בבחינת מצדנו, דאס זאג איך דאך. ביידע זאכן זענען בהשתדלותא דלתתא, אבער די צווייטע איז אמת’דיג א העכערע לעוועל פון השתדלותא דלתתא. ס’איז נישט אז איך דארף זיין יעדע מינוט… ס’איז אויך דא א מצוה צו זיין יעדע מינוט מיט אים. דער רמב”ם זאגט, די חסידים הראשונים האבן מקפיד געווען על השעות שנתבטלו ממחשבת הבורא. זיי האבן גערעכנט וויפיל שעות ער האט פארגעסן דעם אייבערשטן אין די טאג. בסדר, דאס איז אמת, ס’איז א מצוה, ס’איז עבודה, דאס ברענגט די העכערע לעוועל. אבער די אמונה פשוט’ע, ווען אים… אזוי ווי מ’זאגט אלעמאל, די העכערע זאך גייט אויך אויף די נידריגע.
דער אמונה פשוטה זאגט אז ס’מאכט נישט אויס דאס. אויב איך האב פארגעסן, האב איך אבער אים נישט פארגעסן. און אויב ער ווערט נישט פארגעסן, וועל איך אויך נישט פארגעסן. ס’גייט, “ה’ צלך” גייט די אנדערע וועג אויך. יא, ער ווערט נישט פארגעסן, וועל איך נישט פארגעסן. סאו, דאס איז די…
דיסקוסיע: “ה’ צלך” אין ביידע ריכטונגען
שאלה: וואס פארשטייסטו נישט?
איך זאג “ה’ צלך”, אבער נישט מוגבל צו “ה’ צלך” פון די מינוט. ס’איז דא א “ה’ צלך”, אזוי ווי איך זאג, ס’איז דא א “ה’ צלך” פון א כלליות’דיגע מבט וואס דער מענטש האט אויף זיין לעבן, למשל. דאס איז נישט אז איך יעדע מינוט געדענק איך. ס’קען אפילו זיין איך בין בייז אויף אים, יעדע מינוט פיר איך זיך אפילו בבחינת “עקלקלות, קלות ודלות”, יא, איך בין בייז אויף אים אפילו. ס’קען אפילו זיין. ס’איז נישט קיין סתירה.
דער בעל שם טוב: “אל יאמין אדם שהוא רחוק מה'”
ווען איז נישט דער אייבערשטער מיט דיר? ס’איז דא מענטשן וואס גלייבן נישט דאס. ס’איז דא מענטשן וואס זענען צו חסידיש. דאס איז אליינס א בעיה. פארשטייסט וואס איך זאג? ער גלייבט צו פיל. ס’שטייט אין תניא, און אין מאור עינים שטייט, און אין חסידות שטייט אין אסאך ערטער, יא, אז א מענטש איז נישט דבוק אז דער אייבערשטער איז נישט מיט אים. ס’טאר נישט גלייבן דאס צו פיל. דאס איז אויך כפירה. דאס זאגט דער בעל שם טוב. דער בעל שם טוב זאגט אז “אל יאמין אדם שהוא רחוק מה’ יתברך”, יא. דער בעל שם טוב זאגט, “האומר שמע שמע”, יא, אז א מענטש טאר נישט זאגן אז ער האט נישט אין זינען געהאט, פשט אז דער אייבערשטער איז נישט געווען דא אין יעדע ווארט. וואס הייסט אפיקורסות? ווער איז געווען?
בשעת וואס מ’איז מחבר, דארף מען מחבר זיין, מ’דארף פרובירן. קיינער זאגט נישט אז מ’זאל נישט לכתחילה פרובירן צו מחבר זיין. אבער נאכדעם וואס ס’איז דאך געגאנגען…
שאלה: וואס?
יא, זייער גוט. ס’איז א דין אין דעם מענטש. איך מיין, א מענטש קען האבן א תקופה וואס ער גלייבט אזוי, און א תקופה וואס נישט, אדער ער קען זיך דערמאנען דאס. אזוי ווי איך זאג, אז ס’איז געווענליך אז ס’איז דאך געגאנגען, למשל, יא. וואס איז די נקודה? אז ס’איז דאך געגאנגען, למשל, ס’איז דא צוויי אידן, ס’איז דא מענטשן, ס’איז דאך געגאנגען א גאנצע וואך. געווענליך, ימות החול פארגעסט מען פון דעם אייבערשטן. אזוי איז דער טבע.
דער אייבערשטער האט געמאכט, ס’שטייט אין סידור האר”י ז”ל, די שכינה גייט אראפ אין ביע”ז, מ’האט עס פארגעסן.
איז נאכדעם קומט שאלת ישמעאלי, איך האב געזאגט אויף די יארע שבת אין מנחה,
צוויי וועגן פון תשובה: “איך האב זיך דערמאנט” vs. “איך האב קיינמאל נישט פארגעסן”
דער יסוד: צוויי סארטן “מהפך זיין הסתרה צו גילוי”
שאלה: א מענטש קען אלע יארן גלייבן אזוי?
מגיד שיעור: יא, זייער גוט. ס’איז א דין אין דעם מענטש. איך מיין, א מענטש קען האבן א תקופה וואס ער גלייבט אזוי, א תקופה וואס נישט, אדער ער קען זיך דערמאנען אין דעם, אזוי ווי איך זאג.
געווענליך איז עס דאך געגאנגען, למשל, יא, וואס איז די נקודה? אז ס’איז דאך געגאנגען, למשל, ס’איז דא צוויי אידן, ס’איז דא מענטשן, ס’איז דאך געגאנגען א גאנצע וואך. געווענליך, ימות החול פארגעסט מען פון דעם אייבערשטן. אזוי איז די טבע, דער אייבערשטער האט געמאכט, ס’שטייט אין סידור האריז”ל, די שכינה גייט אראפ אין בי”ע, ס’מיינט אז מ’פארגעסט.
איז, נאכדעם קומט שבת, איז מ’מלא, יא? מ’זאגט, אה, די ערב שבת, מנחה, וואטעווער, מ’איז מלא די וואך, יא? איז דא צוויי וועגן פון מלא זיין, דאס רעדן מיר יעצט, צוויי וועגן פון מהפך זיין די רע לטוב, אדער די הסתרה צו גילוי.
שלב א’: דער פשוט’ער לעוועל — “ה’ צלך”
ס’איז דא איינער וואס ער זאגט, די וואך ווי די וואך, כאטש שבת, יא? אזוי האט סלאנים געזאגט, די וואך איז געווען וואטעווער, לאמיר פארגעסן דערפון, די ימות החול, יום ראשון, יום שלישי, ס’איז נישט געווען דארט דער אייבערשטער, פרובירן מיר זיך ברענגען צום אייבערשטן שבת, יא? דאס איז שלב א’, דאס איז די פשוט’ע לעוועל פון “ה’ צלך”, און דעמאלטס שבת איז ער מיט’ן אייבערשטן, און א גאנצע וואך איז ער נישט.
שלב ב’: “פור המן נהפך לפורינו”
ס’איז דא א צווייטער וואס ער זאגט ניין, יא, “פור המן נהפך לפורינו”, דאס איז דאך די חילוק. ס’איז דא א צווייטער וואס ער זאגט, אוודאי בין איך נישט געווען נוכח א גאנצע וואך, מצדי, מצדי שוב מצדי, יא, ס’איז דא צוויי לעוועלס, בין איך נישט געווען דארט.
אבער וואס, יעצט האב איך זיך דערמאנט אז ער איז יא געווען! יעצט האב איך זיך דערמאנט, איך האב זיך דערמאנט מיט מיין פרייע, איך האב זיך דערמאנט אז א גאנצע וואך איז דער אייבערשטער געווען דארט, נאר ווער איז דען געווען דארט? איך האב נישט געטראכט, נאר אזוי ווי א קליין קינד וואס ער מאכט אזוי די אויגן, דער טאטע איז נישט אוועקגעגאנגען, איך בין געווען א נאר, בסדר. טבע איז אז מענטשן זענען נארנים. אבער ער איז נישט אוועקגעגאנגען. דאס איז אן אנדערע סארט תשובה, יא? שטימט?
דער חילוק צווישן פורים און פסח
קהל: וואס? פון וועם האט איר געזאגט אז פורים? ער איז אוועקגעגאנגען.
מגיד שיעור: און דעמאלטס דארף מען טאקע זיין די די די סאמטינג. איך זאג, דאס איז דאך די חילוק פון אזוי ווי א נס, דאס איז פשוט פשט, דאס איז דער חילוק פון א נס אזויווי פורים אדער א נס אזויווי פסח, למשל. די לעוועל שטייט נישט ביי פסח, יא? אז דא איז מען געווען אין גלות, און ס’איז ארויס וועלכע שונאים ס’איז ארויס, יא.
דאך איז דא א צווייטע סארט נס, וואס ער ווייזט, דאס איז דאך בתור פשט פון די מעשה, יא, אז ער ווייזט, נישט ער טוט תשובה ווען ער זאגט, “אה, יעצט האב איך זיך דערמאנט פון דער אייבערשטער.” ער טוט תשובה ווען ער זאגט, “איך האב קיינמאל נישט פארגעסן פון דער אייבערשטער.” אן אנדערע סארט תשובה.
“איך האב נישט פארגעסן” — וואס הייסט דאס?
דאס הייסט איך האב נישט פארגעסן? יא, איך האב געמאכט אזוי, איך האב געמאכט אזוי, איך האב נישט געוואוסט אז איך געדענק דעם אייבערשטן, אבער איך האב אמת’דיג יא געדענקט דעם אייבערשטן. ווייל אויב ער געדענקט מיך, געדענק איך אויך אים. איך ווייס דאך דאס, נישט אן אנדערער ווייסט דאס, איך ווייס דאס. דאס איז פשוט פשט. דאס איז פשוט, דאס איז נישט קיין חידוש, דאס איז פשוט פשט.
די מסיבה פון אחשורוש
יא, דאס זאגט ער טאקע פון אחשורוש, דאס האט ער געזאגט טאקע פון אחשורוש. די מסיבה פון אחשורוש איז אויך געווען א חלק. און דו דערמאנסט זיך, דו זעסט אחשורוש איז שווער. אבער דעם העפי ענדינג… אה, העפי ענדינג וואלט געווען א גאנצע אנדערע דרך.
דאס איז וואס איך בין מסביר, איך זאג אז די פשט איז אביסל מער אנדערש ווי אמת’דיג וואס איך מיין צו זאגן. איך זאג נאר אזויווי א משל יעצט, אמת. ער זאגט נישט בתור העפי ענדינג, ער זאגט בתור אמונה אז ס’איז געווען אן אמונה. דאס הייסט, ער זאגט איך טו אמונה שבאמונה, יא?
ס’איז דא אן אמונה וואס זאגט אז דער אייבערשטער איז דא, אבער איך בין נישט דארט. ער מאכט זייער פשוט די חילוק פון וואס איך געדענק און וואס איז אמת’דיג. נאר איך מאך עס מער קאמפליצירט. איך זאג אז איך געדענק וואס איז אמת’דיג, און די תשובה וואס איך זאג, אדער די חידוש וואס איך זאג פון פורים לאמיר זאגן, אבער דער בעל שם טוב זאגט עס א גאנץ יאר אויך, איז אז די תשובה איז אז איך האב נישט פארגעסן, כאפסט? נישט אז דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן. אז וויבאלד דער אייבערשטער האט נישט פארגעסן, האב איך נישט פארגעסן.
דער קליינער איך און דער גרעסערער איך
קהל: אה, איך האב יא פארגעסן?
מגיד שיעור: יא, דאס איז דער קליינער איך, דאס איז דער תולה בעצמו. דער גרעסערער איך האט נישט פארגעסן, קענסט זאגן אזויפיל דו ווילסט.
כלל ישראל איז העכער פון מעשים
קהל: דאס זאל מען דארפן מאכן א הכנה. איך ווייס נישט. ווען ס’איז נאך שווערער, דעמאלטס פארציילט מען די נסים, ס’איז גרינגער. ווען זיי זאגן אז אונז זענען נישט… זיי האבן איינער איינער האט מיר געזאגט אז ער האט נישט געוואוסט אז ס’איז געווען א נס. ער האט געמיינט אז ס’איז געווען א נס. ער האט געמיינט אז ס’איז געווען אז בעצם, איך בין א זון, איך האב א זון, און פארשטייסטו, ס’איז נישטא קיין שום מהלך. אזוי, איך ווייס עס.
מגיד שיעור: אבער אמאל האט געוואלט מאכן כלל ישראל תלוי אין זייערע מעשים, און דאס איז דער אייבערשטער זאגט אז ס’קען נישט זיין, ווייל כלל ישראל איז העכער פון דעם, זיי זענען געדעקט פון אברהם.
ס’שטייט אזעלכע זאכן אין חסידישע ספרים, יא, אויף זייער שפראך. איך האב עס פרובירט, איך זאג נישט קיין חידושים, איך זאג עס פאר פשוט פשטות, איך האב עס געזאגט. ס’איז פשוט פשוט ביותר. ס’קען זיין אז ס’איז דא א חידוש אין די וועג פון עס ארויסגעבן, אבער זיכער האב איך נישט פרובירט צו זאגן קיין חידוש.
דער אייבערשטער איז נישט נאר אין דיין קאפ
ס’איז דא מענטשן וואס זיי גלייבן אז בשעת זיי זענען נישט בדווקא, זענען זיי נישט בדווקא. ס’איז דא אזעלכע פאני מענטשן, אזוי ווי קליינע קינדער, אזוי. דאס איז די זאך. און ווער האט אונז פארציילט עפעס אזא מאדנע זאך? ווייל דו דארפסט דאך טראכטן, ס’איז דא אזעלכע מענטשן וואס זיי מיינען אז השם יצליחנו פשט אז… איך האב דיר שוין געזאגט דא מיינעך אמאל, יא? כאילו ס’איז א טעאיזם, יא? כאילו דער אייבערשטער איז נאר אין דיין קאפ.
דער אייבערשטער איז נישט נאר אין דיין קאפ. ער איז אויך אין דיין קאפ, אבער נישט נאר אין דיין קאפ. וואס? וואס מיינסטו צו זאגן אין דיין קאפ? אז ס’איז סובייעקטיוו? אויב איך טראכט אז ס’איז דא, אויב איך טראכט אז ס’איז נישט דא?
דיסקוסיע: פארשידענע דרכים אין דאווענען
קהל: וואס זאגן די אנדערע תורות וועגן דאווענען? וועגן די ווערטער פון דאווענען?
מגיד שיעור: אה, על פי הלכה, על פי קבלה, על פי פשט, וועלכע תורה ווילסטו?
ס’איז דא אסאך דרך החסידות, נישט יעדע חסידות איז די זעלבע.
לאמיר זאגן אזוי, על פי דרך החסידות איז וואס דו שפירסט, ס’רעדט צו דיר. און דו זאגסט וואס דו פרובירסט צו זאגן. וועלכע דרך החסידות ווילסטו?
קהל: אינטערעסאנט.
מ’איז נישט מחויב צו זאגן אלע ווערטער
מגיד שיעור: איין זאך אז מ’דארף נישט, דאס הייסט, מ’איז נישט מחויב צו זאגן אלע ווערטער. דער סידור איז געמאכט פאר דער וואס ווייסט נאכנישט וועלכע ווערטער צו רעדן צו אים, דארף ער זאגן אלע. אבער ווער ס’ווייסט שוין, קען ער גלייך גיין צו זיין נקודה. דאס איז אפילו על פי הלכה.
ס’איז דא חסידים וואס פירן זיך אזוי, זייער ווייניג. זיי פירן זיך שוין אזוי, זיי סקיפ’ן, זיי זאגן, מ’קוקט זיי אזוי אראפ, אבער ס’איז נישט… מ’מאכט נישט קיין עסק דערפון. דאס איז אמת’דיג יא איין זאך וואס מענטשן טוען.
נאר ראש השנה. א גאנצע יאר האב איך נישט קיין מוח צו טון אזוי. דארף מען עס איבערשטעלן, בסדר.
דער קבלה-דרך: סדר התפילה דורך די עולמות
צווייטע זאך איז, אז לויט וואס אונז האבן גערעדט איז דער תירוץ, לויט דער דרך וואס אונז זאגן יעצט, איז דא אן אנדערע דרך. אז דאס וואס דו פילסט איז נאכנישט מכריע גארנישט. לאמיר זאגן אז איינער זאגט על פי קבלה אז… יא, העלא? דו ביסט דא? לאמיר זאגן ער זאגט על פי קבלה אז ס’איז דא פיר עולמות און מ’גייט אזוי… וואס?
סדר התפילה איז צו גיין אין אלע היכלות פון אלע עולמות, יעדער אלוקה האט אן אנדערע היכל, און אזוי ווייטער. איז דעמאלטס איז דאס נישט תלוי אין דער טייטש פון “הנותן שלג כצמר”. ס’איז אויך, ס’האט א פשט שייכות, אבער ס’איז נישט דאס. און ס’איז אויך נישט תלוי אין אז איך וויל זיך מתרגש זיין ביי דאס. ס’איז א פשט הסדר, ס’איז געשען, נישט ווייל… יא, ס’ארבעט, אפשר ווייס איך באופן כללי, איז נישט קיין חילוק, אבער… ס’איז נישט… ניין, ס’קען אפילו זיין אז ס’ארבעט נישט על ידי די משמעות פון “הנותן שלג כצמר”.
גראדע “הנותן שלג כצמר” איז זייער שיין, ס’איז אסאך שניידער אין דרויסן היינט. ס’איז בכלל אקטועל. אבער… וואס? יא, ענק דארפן מוציא זיין דעם עולם. אה, פיין.
דער פשט-דרך: א קאפיטל תהילים איז א “צבע”
אפילו על פי פשט… וואס? ענק דארפן מאכן ענקער, ענקער, ענקער… אפילו על פי פשט, ס’איז דאך דא א פשט אויף תהילים, אויף אזעלכע זאכן. איז, נישט יעדע ווארט אין א קאפיטל תהילים איז עומד בפני עצמו. ס’איז געקומען מציין זיין א געוויסע אווירה, א געוויסע צבע, א געוויסע מהלך. ער פארציילט וויאזוי דער אייבערשטער מאכט אלע גרויסע זאכן פון טבע.
יא, איך רעד, לאמיר נעמען דעם קאפיטל פון “הנותן שלג כצמר”. יא, וואס רעדט ער דארט? פון די הימל און די ערד, און “הבורא רוח ושלג וקיטור”. איך ווייס פונקטליך וואס איז קיטור, איך האב נישט קיין אנונג וואס דאס איז. אבער ס’איז עפעס איינע פון די גרויסע זאכן וואס איז דא אין טבע. נישטא? זייער גוט. “הנותן שלג כצמר”. וואס איז מיט די וועטער? ס’קען זיין, ווייל ס’מאכט אין די… דער הימל… דער טבע איז נאך אלץ שטערקער.
נישטא דא דאלל אויף די קבלה, מ’צאלט דארט פילטערס. אבער מצד שני זאלט איר וויסן ס’איז דא א געוויסן דחץ.
ס’איז א געוויסע איכות וואס דו וועסט נישט טרעפן ערגעץ אנדערש.
ס’איז נישט קיין גאנץ יאר’דיגע דירה, ס’איז א גאנצע יום טוב דירה וואס זאל זיין געווען. פארוואס?!
דער מהלך פון עבודה: שיא און הכנה, גדלות און קטנות — אלץ איין גאנצע זאך
דער אריז”ל אויף פורים: אחור האט א מעלה וואס פנים האט נישט
פארוואס איז עס א סתירה? ווייל די כוונות פון יום טוב פורים, א חילוק דארף זיין נאר אז די כוונות זענען פנימיות’דיגע. לא בדיוק. די כוונות זענען נאך א גוטע תכלית, ווי פשוט’ע תכלית. די כוונות זענען נאך די שוועריגקייטן. ס’איז דא א תכלית ווען יעדער איינציגער זאך האט א גוטע פארוואס. די גוטע משנה פון די יאר.
וואס הייסט, ווייטער, לויט וואס איך האב געזאגט איז נישט קיין סתירה, פארקערט. א מטרה פאר זיך איז נאך א נושא. אבער קודם כל, דער אריז”ל זאגט נישט. דער אריז”ל זאגט אז דער נס פורים איז געווען אז בשעת אחור איז דא דייקא א געוויסע מדריגה וואס איז נישטא בפנים בפנים, און מ’דארף עס ברענגען אפילו בשעת פנים. דאס איז די חידוש, יא? ס’שטימט זייער גוט מיט די חסיד’ישע תורות. די חסיד’ישע ספרים זאגן שוין דאס. נישט אלע מקובלים כאפן דאס, אבער בסדר.
אבער אפילו אויב נישט, חסידות איז נישט מכחיש אז ס’איז דא א געוויסע, איך ווייס, א מהלך אין די היסטאריע, יא? אז ס’איז דא א פלאן אין א מענטש’ס לעבן, ס’פירט ערגעץ. דאס איז נישט די נקודה. אין א געוויסע זין פארקערט. לפחות איין מבן. ס’איז דא אסאך מבנים פון די נושא פון און וואס צו זאגן אז בשעת התורה אז דער רבי איז אויך דארט געווען. ס’איז דא זייער אסאך לעוועלס.
אפילו דער תולדות, ער זאגט אסאך מאל זייער פשוט’ע זאכן. אמאל זאגט ער אז א מענטש זעט אז ס’איז דא רשעים, איז ער מער צופרידן אז ער איז א צדיק, עפעס אזוי. ס’איז זייער א פשוט’ע ליטווישע זאך. יתרון האור מן החושך. ס’איז דא אסאך זייער פשוט’ע וועגן. ס’איז נישט קיין סתירה.
דער מהלך האט א התחלה און א סוף — אבער די אמצעים זענען אויך אמת
דאס הייסט, לאמיר זאגן אז אויב איך זאג אז ס’איז דא א מהלך, דאס האט צו טון מיט וואס איך האב נישט מסביר געווען, און ס’איז גארנישט קיין ענין יעצט אנצוקומען צו דעם. דו דארפסט האבן אן אנדערע וועג פון רעדן. אבער אפילו לויט וואס אונז האבן גערעדט היינט, הייסט אז דו זאגסט אז איך זאג במובן כללי, אז איך זאג “ה’ צלך”, אז באופן כללי גייט ער נישט אוועק.
יעצט, דער אייבערשטער’ס פלאן באופן כללי האט א התחלה מיט א סוף, ס’דארף אנקומען א בנין בית המקדש. ס’מיינט נישט אז דער אייבערשטער, אז די אמצעים אינמיטן זענען סתם. ס’איז פארקערט, זיי זענען אמת, ווייל זיי זענען א חלק פון א גרעסערע מהלך. אבער דער גרעסערע מהלך מיינט פונקטליך דאס.
דער בעש”ט: אמאל דארף מען דאווענען בקטנות
דאס הייסט, למשל, איך וויל ארויסברענגען, למשל, איינער זאגט, דו קענסט רעדן וועגן סיי וועלכע תפילה, ס’איז נישט אזא שלעכטע דוגמא. איינער זאגט, און דער בעל שם טוב זאגט דאס, יא, דער בעל שם טוב זאגט דאס. זייער אינטערעסאנט, אז אמאל דארף מען דאווענען בקטנות.
דו קענסט זען ביי זיי, ס’שטייט אין צוואת הריב”ש, פאר ניגוני אלילים זאל מען זאגן תהלים שנעל, ווייל מ’דארף דאווענען מיט גרויסע מוחין, און מ’קען נישט נאר האבן גדלות המוחין. על פי קבלה, אבער ס’איז אויך על פי אריז”ל, איך מיין אז ס’איז אויך די חסיד’ישע פשט על פי קבלה, יא. מ’קען נישט נאר האבן… וואס גייט פאר? קום אריין נאכאמאל. מ’קען נישט נאר האבן… אה, מ’קען נישט נאר האבן גדלות המוחין, מיינט על פי חסידות מ’קען נישט נאר האבן דביקות נכוחה, יא?
מ’דארף אביסל, מצד הטבע פון דעם מענטש, וואס האט די זיידע אלייני, וואטעווער די הסבר פאר דעם איז. ער זאגט אביסל… דער בעל שם טוב זאגט אז אמאל דארף א מענטש דאווענען אביסל שנעל און כאפט אפ, ער זאגט אז נאכדעם קען ער דאווענען מער בגדלות המוחין.
דער סדר פון יום כיפור: מנחה און נעילה
דאס איז פאר אן עובד, אזויווי די חסיד’ישע בחורים פארשטייען נישט די הדרכה. דאס הייסט, מ’דארף דאווענען מיט התלהבות. וואס איז א חילוק צו מ’דאווענט מיט התלהבות? פאר נעילה, נאך נעילה. ניין, איך זאג אז ס’איז דא א מהלך. ביי נעילה ווילסטו דאווענען מיט התלהבות, ווייל דעמאלטס איז די ייחוד פון נעילה, וואטעווער, די סדר. די שירה נוראה ונורא, דאס קומט.
אבער ס’איז דאך דא א מהלך. ביי נעילה דארף מען מאכן נעילה, די תיקונים פון נעילה. פאר דעם איז נישט, פאר דעם איז מנחה. אין אלע חסידישע פלעצער דאווענט מען שנעל מנחה, יא? אפילו יום כיפור, שבת. ס’איז דא א סדר. דאס איז נישט ווייניגער די ריגוש. פארוואס מאכט מען ביי מנחה יום כיפור שנעל? ס’איז אונס פון די עולם. ווען מ’דאווענט לאנג מיינט נאך נישט אז דעמאלטס איז די דביקות. דביקות קען אויך זיין שנעל. ווערט דאך געזאגט אז דו דארפסט פילן אזוי.
די קליינע אמת’ן זענען א חלק פון די גרויסע אמת
מ’קען זאגן אן אנדערע קונץ, מ’קען עס כולל זיין. ווייל וואס איז די אמת פאר זיך, איז אלע קליינע אמת’ן צוזאמען א חלק פון די גרויסע אמת. ס’מאכט עס נישט ווייניגער אדער מער. ס’איז ווייניגער מצד די תכלית, ווייל יעצט איז מנחה און יעצט איז נישט נעילה. זאג נישט אז מנחה איז נעילה. אבער וואס איז די אמת אליין, מצד די מבט הכללי, מצד די אויבן כללי, הייסט א נער וויל נאר די… וועמען זאגט מען אז א נער וויל די חילוק? ער קומט נאר אן צו שירה נוראה, אדער די גוי ווארט נישט פאר שירה נוראה, זאגט מען למשל, האסטו אן ערגער פון די גוי ווייל דו קומסט נאר אן צו שירה נוראה, אמת? ס’איז זייער קינדעריש.
דער משל פון א ניגון: מען קען נישט נאר זינגען די שיא
אזוי ווי איינער ליינט א בוך, אדער ער פארציילט א מעשה, אדער ער זינגט א ניגון, ס’איז אלעמאל דא איין נקודה אין די ניגון וואו די עולם שפרינגט, יא? און די היינטיגע בעלי מנהגים זינגט מען נאר יענע חלק. ס’איז פורים. די גאנצע זאך איז אז מ’זינגט א גאנצע ניגון, נאכדעם קומט אן די שיא. א שיא אן די גאנצע זאך האט נישט קיין טעם. ס’איז קינדעריש, ס’איז נישט פארשטאנען די גאנצע מעשה.
די זעלבע זאך, ס’איז אמת אז דאס איז, מיט’ן נקודת המבט הכללי, איז נישטא קיין חילוק פון די שיא און די נישט שיא. ס’איז דאך איין זאך. אויף אינעווייניג איז יא דא א חילוק אז דאס איז די שיא, דאס איז די הכנה.
די מתיקות פון הכנה
דאס אז זאכן זענען הכנה, ס’איז געווען חסידישע רבי’ס וואס האבן זיך פארקאכט אין די מתיקות פון הכנה, דו ווייסט? ווייל זיי האבן געזאגט, ס’הייסט איך מאך הכנה פאר’ן דאווענען. וואס איז יעצט? יעצט דארף מען נישט דינען די אייבערשטן? איך מאך הכנה. וואס איז יעצט? וואס איז די היתר? וואס איז די היתר פון מאכן הכנה? יא, וואס שטייט דאך אין די גמרא אז עליונה וואו קומט נישט ערב שבת, יא? וואס דארף מען מאכן? שבת אליין, הפסדות איז דוחה שבת, איך ווייס נישט, מען דארף מדייק זיין, ס’איז אן אנדערע גמרא וועגן דעם.
אבער ערב שבת, יעצט איז נישט די צייט פון משיח, יעצט דארף מען זיך צוגרייטן צו שבת. ס’איז נישט שבת, ס’איז א גרויסע חידוש דער וואס זאגט אזא זאך ווי ערב שבת, יא? דאס הייסט ערב שבת איז פרייטאג, דאן דארף מען טון די עבודת השם אזויווי יעדן טאג. ניין, מען גרייט זיך צו. מען דארף האבן אביסל שכל צו פארשטיין אז דאס מיינט נישט אז ס’איז א קלענערע זמן, ס’מיינט נאר אז דער תהליך ארבעט אזוי, ס’איז דא א יעדע ניגון האט דאך א שטילע פאל און א הויכע פאל. מען קען נישט נאר האבן די הויכע פאל, ס’האט נישט קיין טעם. קליינע קינדער מיינען אז מען קען נאר זינגען די הויכע פאל. די זעלבע זאך איז דאס.
אויב ס’וואלט נישט געווען חלקים וואס האבן נישט קיין טעם, וואלט די גאנצע זאך נישט געהאט קיין טעם
אויב ס’וואלט נישט געווען אין דאווענען חלקים וואס האבן נישט קיין טעם, וואלט די גאנצע זאך נישט געהאט קיין טעם. מען קען נישט מאכן נאר דאס. ס’איז אזויווי איינער טרינקט “ואשמעה קולו אכל ואשתה”, ער טרינקט נאר די צוקער, נאר די דעזערט, ער עסט נאר די קינוח נאך די סעודה. ס’האט נישט קיין טעם נאר. ס’וואלט נאר געווען פורים, ס’וואלט נישט געווען חנוכה און פסח און שבועות, ס’וואלט נישט געהאט קיין קדושה טעם אין דעם.
א שלוס-ווארט וועגן פורים
איז דאס איז פורים, און נאך די קדושה פון מרדכי ואסתר, נאך די קדושה פון המן, אבער דאס איז שוין זאגט מען פורים. אה, סארי. קיצור, איך האלט אז מען דארף זינגען די ניגון פארקערט, ווייל די קליפה פון מרדכי ואסתר איז אסאך שווערער נתעלה צו ווערן פון די קליפה פון המן.