סיכום השיעור 📋
סיכום פון דער שיעור – רמב”ם הלכות יסודי התורה, פרק י”א
—
הלכה א: וויאזוי טעסט מען א נביא – די אות ומופת
לשון הרמב”ם: “כל נביא שיעמוד לנו ויאמר שה’ שלחו… אינו צריך לעשות אות כאחד ממופתי משה רבינו או כאותות אליהו ואלישע… אלא האות שלו שיאמר דברים העתידים להיות בעולם ויאמנו דבריו… שנאמר ‘ובאו האות והמופת אשר דבר אליך לאמר’…”
פשט: א נביא וואס קומט זאגן אז ה’ האט אים געשיקט, דארף נישט מאכן א גרויסן נס ווי קריעת ים סוף אדער תחיית המתים. ס’איז גענוג אז ער זאגט עתידות – זאכן וואס וועלן געשען אין דער וועלט – און זיינע ווערטער ווערן מאומת. אויב אפילו איין קליינע זאך פון זיינע ווערטער איז נישט אויסגעקומען, איז ער א נביא שקר. אויב אלעס איז מקויים געווארן, איז ער בעינינו נאמן.
חידושים און הסברות:
1) “שיעמוד לנו” – נבואה האט זיך נישט געענדיגט:
דער לשון “כל נביא שיעמוד לנו” ווייזט לכאורה אז דער רמב”ם האלט אז נבואה קען אייביג זיין, ס’איז נישט נאר א היסטארישע זאך. אבער ס’ווערט באמערקט אז דאס איז נישט א ממש’דיגע ראיה, ווייל דער רמב”ם שרייבט הלכות אזוי ווי זיי זענען – ער גיט איבער דעם דין פון תורה, אזוי ווי ער שרייבט אויך הלכות משיח. דאס איז שולחן ערוך, א גייד למעשה.
2) חילוק צווישן א נביא וואס רעדט פאר זיך און א נביא וואס איז א שליח:
אויף גרונט פון וואס מ’האט געלערנט אין פרק ח’: ס’איז דא נביאים וואס האבן השגות פאר זיך אליין, נישט פאר דער עולם. אזא איינעם דארף מען נישט טעסטן – ס’איז גענוג אז מ’זעט אז ער איז ראוי לנבואה, א צדיק, א חכם גדול, און דער רמב”ם זאגט אז ס’איז א חזקה אז אזא איינער גייט נישט זאגן קיין ליגנט. אבער – אין דער מינוט ער זאגט “ה’ שלחני”, ער וויל האבן א כח אז מ’זאל אים מוזן פאלגן, דאן דארף ער שוין ברענגען אות ומופת. דאס איז דער חילוק: שליחות פאר כלל ישראל פאדערט באווייזן.
3) די קולא – ס’דארף נישט זיין א שינוי מנהגו של עולם:
דער רמב”ם מאכט א גרויסע קולא: מ’דארף נישט פאדערן פון דעם נביא אז ער זאל קרע’ן דעם ים, מחיה מתים זיין, אראפברענגען אש מן השמים (ווי אליהו), אדער אנפילן קריגלעך (ווי אלישע). אלע דאזיגע זענען שינוי מנהגו של עולם. ס’איז גענוג מיט א סאך שוואכערע צייכן – בלויז זאגן עתידות וואס ווערן מקויים.
4) וואס פאר א סארט עתידות – נישט סתם א “מזל טרעפער”:
“דברים העתידים להיות” מיינט נישט סתם עפעס וואס איז 50/50. ס’מוז זיין עפעס וואס א מענטש וואלט סטאטיסטיש נישט געקענט וויסן. אויב ער זאגט “מארגן גייט די זון ארויפקומען” – רעדט מען נישט דערפון. אויב ער זאגט עפעס וואס איז 50/50 און ער האט “א מזל” – איז דאס אויך נישט גענוג פאר אן אות. ס’מוז זיין עפעס וואס ווייזט אז ער האט א וויסן וואס קומט נישט פון נאטירליכע חכמה. אבער ס’דארף נישט זיין א נס – ס’קען זיין א “פלעינע” זאך ווי זאגן וואס וועט פאסירן אין דער וועלט-פאליטיק, אזוי לאנג ס’איז עפעס וואס א מענטש וואלט נישט געקענט וויסן.
5) “ואפילו נפל דבר אחד קטן” – אבסאלוטע פרעציזיע:
אויב אפילו איין קליינע פרט פון זיינע ווערטער איז נישט אויסגעקומען, איז ער א נביא שקר. ס’מוז געשען על דרך הפשט – ער קען נישט נאכדעם זאגן “איך האב געמיינט עפעס אנדערש”. אויב ער האט געזאגט “רעגן” און ס’איז געקומען א שטורעם, קען ער נישט זאגן “א שטורעם איז א בחינה פון רעגן”. ס’מוז זיין עקזאקט אזוי ווי ער האט געזאגט, על פי פשט.
6) ער מוז זאגן מיט א צייט-ראם:
דער נביא מוז זאגן זיינע עתידות מיט א געוויסע צייט-ראם, ווייל אנדערש קען מען קיינמאל נישט וויסן צי ער איז אמת אדער נישט. מ’קען נישט זיין אין “לימבא” מיט א האלבער נביא פאר א יאר לאנג. ביז ער האט נישט געמאכט זיין אות, איז ער גארנישט – ער איז נישט קיין נביא, נישט קיין ספק נביא, ער האט נישט קיין חזקת נביא. דער רמב”ם האט א “חזקת משיח” (אין הלכות מלכים), אבער ס’איז נישטא אזא זאך ווי א “חזקת נביא” פאר ער האט געמאכט זיין אות.
7) מחלוקת: צי איין אות ומופת איז גענוג, אדער מ’דארף מערערע מאל טעסטן:
דא איז א חשוב’ע מחלוקת אין פארשטיין דעם רמב”ם:
– שיטה א’: “ואם באו דבריו כולם יהיה בעינינו נאמן” מיינט אז שוין נאך איין מאל וואס אלע זיינע ווערטער זענען מקויים געווארן, גלייבט מען אים אויף די נבואה וואס ער האט געברענגט. איין אות ומופת איז גענוג.
– שיטה ב’ (וואס ווערט שטארק פארטיידיגט): “יהיה בעינינו נאמן” מיינט נישט אז מ’גלייבט אים גלייך אויף אלעס. דער רמב”ם’ס הקדמה ברענגט קלארער אז “בודקין אותו פעמים הרבה” – מ’טעסט אים מערערע מאל. ערשט נאכדעם וואס ער איז געטעסט געווארן אסאך מאל און אלעמאל זענען זיינע ווערטער מקויים געווארן, ווערט ער אנגענומען אלס נביא אמת. דאס איז ווי א חזקה – אזוי ווי דריי מאל (לויט געוויסע מפרשים), אדער מער.
דער לשון “בודקין אותו פעמים הרבה” ווייזט קלאר אז איין מאל איז נישט גענוג. ביז מ’האט אים נישט געטעסט מערערע מאל, ווייסט מען נאך נישט. יעדע מאל וואס ער זאגט עפעס און ס’קומט אויס, ווערט ער מער גלויבווירדיג, ביז מ’קומט צו א פונקט וואס מ’נעמט אים אן.
8) ראיה פון שמואל הנביא:
דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק (שמואל א’, ג:כ): “וידע כל ישראל מדן ועד באר שבע כי נאמן שמואל לנביא לה'” – אלע אידן, פון דן ביז באר שבע, האבן געוואוסט אז שמואל איז א נאמן’ער נביא. דאס ווייזט אז ס’האט גענומען צייט – שמואל האט געהאט נבואה שוין אלס יונגערמאן ביי דער מעשה פון “שוכב בהיכל ה'”, אבער ס’האט גענומען צייט ביז דער עולם האט אים אנגענומען. דער פסוק זאגט “ולא הניח (השם) מכל דבריו ארצה” – קיין איין ווארט פון שמואל’ס ווערטער איז נישט אראפגעפאלן צו דער ערד, אלעס איז מקויים געווארן. דאס ווייזט אז ס’איז געווען א פראצעס פון מערערע מאל טעסטן ביז מ’האט אים אנגענומען. דער רמב”ם’ס לשון “אפילו לא נפל דבר אחד קטן” איז מסתמא באזירט אויף דעם פסוק “לא יפול מדבר ה’ ארצה”.
9) איין מאל פאלש – פארלירט אלעס:
אויב אפילו איין מאל זאגט ער עפעס וואס קומט נישט אויס, פארלירט ער אלעס – די גאנצע חזקה, אלעס וואס ער האט ביז יעצט אויפגעבויט. “הרי זה נביא שקר.”
—
הלכה: דער חילוק צווישן א נביא און א קוסם/מעונן
לשון הרמב”ם: “והלא מעוננים וקוסמים אומרים העתידות, מה הפרש בין נביא לבעל מום?… אלא שהמעוננים והקוסמים וכיוצא בהם – מקצת דבריהם מתקיימים ומקצתם אינם מתקיימים… אבל הנביא – כל דבריו קיימין, שנאמר ‘כי לא יפול מדבר ה’ ארצה’…”
פשט: דער רמב”ם פרעגט: אויב א נביא דארף נישט מאכן א גרויסן נס, נאר בלויז זאגן עתידות – וואס איז דער חילוק צווישן אים און א קוסם אדער מעונן וואס קען אויך צוטרעפן זאכן? דער ענטפער: קוסמים טרעפן צו נאר אמאל, אבער א נביא טרעפט צו אלעמאל – הונדערט פראצענט פונקטליך.
חידושים און הסברים:
1) די קשיא איז שטארקער דוקא לויט דעם רמב”ם’ס שיטה:
די קשיא איז ספעציפיש א קשיא אויף דעם וואס דער רמב”ם האט מחדש געווען אז א נביא מוז נישט מאכן א מופת וואס איז משנה מנהגו של עולם. ווען א נביא וואלט געדארפט מאכן קריעת ים סוף, וואלט מען פשוט געקענט זאגן אז א קוסם מאכט נישט אזעלכע גרויסע ניסים. אבער אויב סך הכל דארף ער זאגן וואס גייט זיין מארגן – פרעגט זיך, וואס איז דער חילוק פון א ראדיא וועטער-באריכט?
2) דער רמב”ם’ס דרשה אויף “מאשר” – ולא כל אשר:
דער פסוק זאגט “מודיעים לחדשים מאשר יבואו עליך” – דער רמב”ם דרשנ’ט: “מאשר ולא כל אשר” – זיי קענען זאגן פון וואס גייט געשען, אבער נישט אלעס וואס גייט געשען. דאס ווייזט אז דער וועג פון מעונן וקוסם איז א “fuzzy” זאך – זיי טרעפן צו פון צייט צו צייט, אבער נישט קאנסיסטענט.
3) דער רמב”ם’ס שיטה אין כישוף – א נואנסירטע פאזיציע:
יעדער ווייסט אז דער רמב”ם האלט אז כישוף איז שקר (ווי ער זאגט אין פירוש המשניות עבודה זרה). אבער דא זעט מען קלאר אז דער רמב”ם גיט צו אז קוסמים טרעפן אמאל יא צו. ס’איז נישט אינגאנצן מדויק צו זאגן אז יעדע זאך איז סתם א פאנטאזיע – אסאך מאל טרעפן זיי צו. צי ס’איז דא עפעס א וועג, עפעס א סגולה, עפעס א כח – אבער ס’איז נישט קיין מדויק’דיגע זאך.
4) דער חילוק צווישן רמב”ם און רמב”ן אין “מפר אותות בדים”:
דער פסוק “מפר אותות בדים וקוסמים יהולל” – דער רמב”ן טייטשט אז באמת די כוכבים ווייסן, נאר אמאל דער אייבערשטער איז זיך מתגבר אויף די כוכבים און צושטערט זייער ידיעה. דער רמב”ם טייטשט אנדערש: אמאל ווייסן זיי בכלל נישט וואס זיי רעדן, און דער אמת (דער אייבערשטער) צושטערט זיי אינגאנצן – ס’איז נישט אז דער אייבערשטער מוז זיך מתגבר זיין, נאר זיי האבן פון אנהייב נישט קיין אמת’ע ידיעה.
5) דער משל פון תבן און בר – פסוק אין ירמיה:
דער פסוק זאגט: “כה אמר ה’ הנביא אשר אתו חלום יספר חלום ואשר דברי אתו ידבר דברי אמת – מה לתבן את הבר נאם ה'”. דער רמב”ם טייטשט: דברי הקוסמים והחלומות זענען ווי תבן (שטרוי) וואס עס איז אריינגעמישט אביסל בר (גוטע תבואה) – אמאל זאגן זיי עפעס אמת’ס, אבער ס’איז פארמישט מיט שקר. אזוי ווי די גמרא זאגט אז אפילו א גוטע חלום האט דברים בטלים אריינגעמישט. אבער דבר ה’ איז ווי בר שאין בו תבן כלל – ריינע תבואה אן קיין שום פסולת. אלעס וואס דער נביא זאגט גייט געשען.
6) דער רמב”ם’ס פירוש אין “תמים תהיה” און “נביא מקרבך”:
דער אייבערשטער האט אסור געמאכט מעוננים, קוסמים, מכשפים. א מענטש קען טראכטן: איך בלייב באקריוודעט – די גוים האבן עקסעס צו אינפארמאציע וואס איך האב נישט! ענטפערט דער אייבערשטער: “כי הגוים האלה” – זיי האבן מעונן און קוסם, וואס איז אפטמאל פאלש. “אבל אתה לא כן נתן לך ה’ אלקיך – נביא מקרבך מאחיך” – דו האסט אסאך בעסער, דו האסט א דירעקטע ליין צו דער אמת אליין. דו דארפסט נישט האבן די נאררישקייט, ווייל דו האסט א נביא.
7) דער נביא טוט “די זעלבע זאך” ווי דער קוסם – נאר בעסער:
מצד אחד, דער נביא טוט די זעלבע זאך וואס דער קוסם טוט – ער זאגט וואס גייט זיין. ס’איז נישט אז די אותות פון א נביא איז שינוי מערכות השמים. מצד שני, דער גרויסער חילוק איז נאר אז דער נביא זאגט דעם אמת – הונדערט פראצענט. דער רמב”ם זאגט נישט אז כישוף איז נישט אמת – ער זאגט נאר אז ס’איז נישט אלעמאל אמת. א נביא איז איינער וואס זאגט אלעמאל אמת.
8) די שארפע הגדרה – קולא שאתה לחומרא:
פון די קולא וואס זאגט אז א נביא מוז נישט מאכן קיין קריעת ים סוף, קומט ארויס א גרויסע חומרא: די גאנצע ווארט פון א נביא איז אז ער מוז זיין הונדערט פראצענט פונקטליך. איינמאל ער האט געזאגט איין פדיחה – איז ער שוין א נביא שקר. אפילו אויב א נבואה איז “מתערב בו טוב ורע” – ס’איז אריינגעמישט אמת מיט שקר – איז ער קיין נביא נישט, נאר א מעונן. א נביא איז הונדערט פראצענט אמת, איין פראצענט פאלש מאכט אים שוין צו א קוסם.
[דיגרעסיע: דער חכם-ארגומענט] איינער האט פארגעלייגט אז א חילוק צווישן נביא און קוסם איז אז דער נביא איז א חכם. דער ארגומענט איז אפגעווארפן געווארן: ס’קען אויך זיין א חכם וואס איז א קוסם – חכמה אליין איז נישט דער חילוק. דער אמת’ער חילוק איז נאר די הונדערט-פראצענט פונקטליכקייט.
9) די טיפערע סברא פארוואס דער רמב”ם האט אויסגעקליבן דעם מבחן פון עתידות:
דער רמב”ם האט פארשטאנען אז ביי מופתים קען שטענדיג איינער מאכן א גרעסערן מופת און איינער א קלענערן, און ס’איז קיין קלארע מדידה. ער האט געטראפן די איין זאך וואס נאר דער אמת קען האבן: פונקטלעכקייט אין זאגן עתידות. דאס איז אייביג, דאס איז אבסאלוט – אדער ס’שטימט הונדערט פראצענט אדער נישט. קיין נביא שקר קען נישט קאנסיסטענט זיין פונקטלעך אין אלע פרטים.
—
הלכה: דער נביא אלס א טעגליכע ערשיינונג – “נביא מקרבך מאחיך כמוני יקים לך”
לשון הרמב”ם: “נביא אקים להם… אלא להודיענו דברים העתידים להיות בעולם, משובע ורעב, מלחמה ושלום, וכיוצא בהן. ולא עוד אלא שלצורך יחיד מודיע לו, כגון שאבדה לו אבידה והולך אצל הנביא כדי שיודיענו מקומה, וכן האתונות שאבדו לשאול, וכיוצא באלו הדברים הוא שיאמר הנביא. לא שיתחדש דת או יוסיף מצוה או יגרע.”
פשט: דער רמב”ם לערנט פון דעם פסוק “נביא מקרבך” אז א נביא איז נישט איינער וואס קומט מאכן א נייע רעליגיע אדער א שינוי אין תורה. א נביא איז א טעגליכע ערשיינונג – ער זאגט ווען ס’גייט זיין שובע אדער רעב, מלחמה אדער שלום, און אפילו פאר א יחיד קען ער זאגן וואו זיין אבידה ליגט. דער פסוק רעדט נישט פון א נייע רעליגיע, נאר פון פראקטישע הדרכה.
חידושים:
1) דער פסוק “כי הגוים האלה” אלס מקור:
דער חילוק צווישן דעם נביא און די גוי’אישע קוסמים איז נישט אין מהות – ביידע רעדן וועגן עתידות, מלחמות, פראקטישע זאכן – נאר דער נביא איז בעסער, ער ווייסט פונקטלעך, ווייל דער אייבערשטער זאגט אים.
2) דער נביא שטייט אינדרויסן פון טבע אבער מאכט נישט נסים:
דער נביא מוז נישט מאכן נסים כדי צו זיין א נביא. ער זאגט וואס גייט געשען – ער איז מודיע, נישט פועל. מנהגו של עולם איז אז ס’איז דא מלחמות; דער נביא זאגט נאר ווער גייט געווינען. דער רמב”ם’ס שיטה איז אז דער נביא ווייסט וואס גייט געשען, נישט אז ער מאכט עס געשען.
3) דער מבחן ארבעט אויך אויף קליינע זאכן:
דער מבחן פון א נביא איז אויך אויף פשוט’ע, קליינע זאכן – נישט נאר אויף גרויסע וועלט-ערשיטערנדע נבואות. ווען מען זעט אז ער טרעפט קליינע זאכן פונקטלעך, ווייסט מען אז ער איז אמת. דאס איז דער “דזשאב” פון א נביא – אויסער דעם וואס ער קומט מחזק זיין די תורה.
4) דער בעל התניא’ס שיטה vs. דער רמב”ם – די אתונות פון שאול:
א פאשירנדער קאנטראסט:
– דער בעל התניא האט געשריבן א בריוו צו זיינע חסידים אז זיי זאלן אויפהערן קומען פרעגן דעם רבי’ן עצות אין גשמיות און ביזנעס. ער זאגט: נאר א נביא קען וויסן אזעלכע זאכן (ווי שמואל מיט שאול’ס אתונות), אבער א רבי איז נישט קיין נביא. ביי דעם בעל התניא איז דאס וויסן וועגן אתונות א מעלה פון דעם נביא – עפעס וואס א פשוט’ער איד אדער א רב קען נישט.
– דער רמב”ם נוצט דעם זעלבן מעשה פון שאול’ס אתונות פארקערט – צו מקטין זיין דעם נביא, צו ווייזן ווי קליין א נביא’ס ראלע איז: ער איז נישט קיין מחדש דת חלילה, ער איז סך הכל איינער וואס ווייסט וואו דיינע אתונות ליגן. דער רמב”ם ברענגט דאס אלס ראיה אז נבואה איז נישט קיין גרויסע רעוואלוציע, נאר א פראקטישע זאך.
דער קאנטראסט: ביידע נוצן דעם זעלבן מעשה – דער בעל התניא צו דערהויבן דעם נביא (ער קען אפילו אזעלכע זאכן!), דער רמב”ם צו באגרענעצן דעם נביא (ער טוט נאר אזעלכע זאכן, נישט מחדש דת).
5) שאול’ס אתונות – צי ס’איז געווען א צרכי יחיד:
קשיא: שאול’ס מעשה איז דאך געווען דרך השם וויאזוי שאול זאל אנקומען צו באקומען די מלוכה – ס’איז נישט קיין פשוט’ע צרכי יחיד!
תירוץ: שאול איז נאך נישט געווען דער מלך דעמאלט, ער איז געווען סתם א מענטש. און מ’זעט פון דעם וואס ער האט גערעדט מיט זיינע נערים אז ס’איז געווען דער מנהג צו גיין צום נביא (דעם “רואה”) פרעגן אזעלכע זאכן – ווייל אנדערש וואלט ער דאך נישט געגאנגען. דאס וואס מיר ווייסן פון דעם מעשה איז נאר ווייל שאול איז שפעטער געווארן דער מלך, אבער דער מנהג אליין איז געווען א פארשפרייטע זאך.
נאך ראיות אז יחידים זענען געקומען צו נביאים: אלישע מיט דער אשה השונמית, און אנדערע מעשיות. נביאים זענען נישט נאר געווען פאר מלכים – כאטש רוב נביאים וואס מיר קענען (ירמיהו, ישעיהו) האבן גערעדט צו מלכים, איז דאס ווייל דאס איז וואס מ’האט אויפגעשריבן.
6) בני הנביאים אלס מחנכים:
[דיגרעסיע:] אין נאמען פון דעם פיאסעצנער: די בני הנביאים האבן געהאט א ראלע אלס מחנכים – זיי האבן געגעבן א דרך אין עבודת השם פאר’ן עולם, נאך פאר זיי זענען געווארן גרויסע נביאים. אבער דאס איז נישט א דין אין נבואה – דאס איז סתם ווייל זיי זענען געווען “קרוב לדעת”, נישט ווייל דאס איז א חלק פון זייער נביאות-שליחות. דער רמב”ם’ס “רוב שפע להרחיב דעת” האט צו טון מיט שליחות, נישט מיט יחוס אדער פערזענליכע מדרגה.
7) דער נביא’ס התבוננות און זיין פארנעמען זיך מיט מענטשן – צי ס’איז א סתירה:
שאלה: דער רמב”ם האט פריער געזאגט אז דער נביא דארף זיך מתבודד זיין, מתבונן זיין נאר אין “דברים הקדושים והטהורים, שפלות הכסא” – ווי שטימט דאס מיט דעם אז ער זאל זיך פארנעמען מיט יחידים’ס אתונות?
תירוץ: ס’איז נישט קיין סתירה. נאכדעם וואס דער מענטש איז שוין אנגעקומען צו דער מדרגה, איז א חלק פון עבודת ה’ זיין ביזי מיט מענטשן, מיט זייערע קיום, מיט זייערע קליינע זאכן – “ס’איז א צווייטן איד’ס גשמיות.” די תורה אליין זאגט אז מ’דארף העלפן – א יחיד קען נאר אפלאדענען פון אן אייזל, אבער דער נביא קען מער טון, ער קען דיר זאגן וואו דער אייזל איז.
—
הלכה: דער חילוק צווישן נבואה לרעה און נבואה לטובה – ווי בוחן מען א נביא?
לשון הרמב”ם: “דברי הפורענות שהנביא אומר, כגון שיאמר פלוני ימות, או שנה פלונית תהיה רעב או מלחמה, וכיוצא בדברים אלו… אם לא עמדו דבריו, אין בזה יכחישוהו לנבואתו, ואין אומרים ‘הנה דבר ולא בא’ – שהקדוש ברוך הוא ארך אפים ורב חסד ונחם על הרעה… אפשר עשו תשובה ונסלח להם כאנשי נינוה, או שתלה להם כחזקיהו…”
פשט: ווען א נביא זאגט א פורעניות – אז יענער גייט שטארבן, אז ס’גייט זיין א מלחמה אדער הונגער – און עס געשעט נישט, איז דאס נישט קיין ראיה אז ער איז א נביא שקר. דער טעם איז ווייל דער אייבערשטער איז “נחם על הרעה” – ער קען צוריקציען א פורעניות. אפשר האבן די מענטשן תשובה געטון (ווי אנשי נינוה) און ס’איז אינגאנצן מבוטל געווארן, אדער אפשר האט דער אייבערשטער עס נאר אפגעשטופט (ווי ביי חזקיהו, וואו די פורעניות איז נישט געקומען בימיו נאר בימי בנו).
חידושים און הסברים:
1) דער חילוק צווישן “לא איש אל ויכזב” און “נחם על הרעה”:
פריער איז געזאגט געווארן אז דער אייבערשטער איז “לא איש אל ויכזב” – ער ציעט נישט צוריק זיינע ווערטער. דאס גילט נאר אויף סתם זאכן אדער אויף טובות. אבער ביי פורעניות איז דא א באזונדערע מדה פון הקב”ה – “נחם על הרעה” – וואס ער קען יא מבטל זיין א גזירה. דאס איז נישט א סתירה, ווייל ס’איז צוויי פארשידענע מדות.
2) דער חילוק צווישן מבטל לגמרי און תולה (אפשטופן):
דער רמב”ם ברענגט צוויי מעגלעכקייטן: (א) תשובה קען אינגאנצן מבטל זיין די גזירה – ווי ביי אנשי נינוה, (ב) אדער עס קען נאר אפשטופן – ווי ביי חזקיהו, וואו ישעיהו האט אים געזאגט ער גייט שטארבן, ער האט תשובה געטון, און דער אייבערשטער האט אפגעשטופט די פורעניות אויף בימי בנו. דער באגריף “תלה” מיינט ווי “תלוי ועומד” – ווען א מענטש איז א בינוני, זיינע זאכן זענען תלויין ועומדין, ס’ווארט אויף זיינע ווייטערדיגע מעשים.
3) דער עיקר חידוש – נאר דבר טובה איז א מבחן פאר א נביא:
ביי א טובה – אפילו ער זאגט עס על תנאי (“אויב דו וועסט זיין גוט, וועט געשען גוט”) – מוז עס נתקיים ווערן. דער אייבערשטער איז נישט חוזר פון א דבר טובה, אפילו אויב דער מענטש איז נישט געווען גוט. דאס מיינט: אויב א נביא זאגט א טובה און עס קומט נישט, ווייסט מען זיכער אז ער איז א נביא שקר – “שכל טובה שיגזור האל אפילו על תנאי אינו חוזר.” דאס איז דער קלארער מבחן פאר א נביא.
4) דער תירוץ אויף דער פריערדיגער קשיא:
פריער איז אויפגעברענגט געווארן א גרויסע פראבלעם – ווי קען מען באמת בוחן זיין א נביא, אז ער קען שטענדיג זאגן “ס’איז נישט געשען ווייל…”? דער תירוץ: דער מבחן ארבעט נאר דורך דברי טובה. ביי טובה איז נישטא קיין וועג ארויס – אויב ס’איז נישט געשען, איז ער א נביא שקר, פונקט. ביי פורעניות איז נישטא קיין מבחן, ווייל דער אייבערשטער קען שטענדיג נחם זיין.
5) דער מקור פון ירמיהו און חנניה בן עזור:
דער אבן עזרא ברענגט א ראיה פון דער וויכוח צווישן ירמיהו און חנניה בן עזור (ירמיהו כ”ח). ירמיהו האט מתנבא געווען אויף פורעניות – אז מ’זאל נישט גיין אין מלחמה מיט בבל. חנניה האט מתנבא געווען אויף טובה – אז מ’גייט געווינען. ירמיהו האט אים געזאגט: “אויב מיינע ווערטער וועלן נישט מקוים ווערן, איז דאס נישט קיין ראיה אז איך בין א נביא שקר, ווייל איך האב געזאגט אויף פורעניות. אבער אויב דיינע ווערטער וועלן נישט מקוים ווערן, ווייסט מען אז דו ביסט א נביא שקר.” דער פסוק (ירמיהו כ”ח:ח-ט): “הנביאים אשר היו לפני ולפניך מן העולם וינבאו אל ארצות רבות ועל ממלכות גדולות למלחמה ולרעה ולדבר. הנביא אשר ינבא לשלום, בבוא דבר הנביא יודע הנביא אשר שלחו ה’ באמת.” דער פשט: דער וואס זאגט צו שלום (טובה) – קען מען אים לייכט בוחן זיין; דער וואס זאגט צו מלחמה (פורעניות) – קען מען אים נישט דורכדעם מכחיש זיין.
6) ירמיהו’ס טענה – “דו נעמסט א גרעסערע אחריות”:
דער פשט אין דער וויכוח: ירמיהו זאגט צו חנניה, “דו ביסט אסאך מער קרוב צו זיין א נביא שקר ווי מיר – ווייל איך ווארן נאר אז מ’זאל נישט טון עפעס, אבער דו זאגסט צו אז ס’גייט זיין גוט, דארפסטו נעמען אסאך מער אחריות, ווייל ס’קען נאך זיין אז דו ביסט א נביא שקר.”
7) א הערה וועגן דער רמב”ם’ס מקורות:
דער רמב”ם’ס שיטה אז “דבר טובה אפילו על תנאי אינו חוזר” שטאמט פון דער גמרא, און אויף פארשידענע פלעצער ברענגט ער אז עס שטייט אין ירושלמי.
[דיגרעסיע: א פראקטישע נפקא מינה – צדיקים וואס זאגן צו טובות:] דערפאר, צדיקים וואס זאגן צו אויף מענטשן אז ס’גייט געשען גוטע זאכן, דארפן אסאך מער נזהר זיין ווי דער וואס זאגט שלעכטע זאכן. אגב, זיי זאגן אז זיי זענען נישט קיין נביאים – וואס ברענגט צוריק די חקירה: וויאזוי ווערט מען פונקטלעך “נישט א נביא”?
[דיגרעסיע: דער ווערט פון נבואה לרעה אפילו ווען זי ווערט נישט מקוים:] דער וואס זאגט פורעניות איז מעורר דעם עולם צו תשובה. אפילו אויב די פורעניות געשעט נישט, האט עס שוין אויפגעטון – מענטשן האבן תשובה געטון. “העכסטנס האט מען תשובה געטון פאר גארנישט” – אבער דאס אליין האט זיך אויסגעצאלט. דער וואס זאגט אז אלעס איז גוט, איז א “דעינדזשערעס זאך” – ווייל דאס מאכט מענטשן זאלן נישט קיינמאל תשובה טון.
—
הלכה: נביא שהעיד לו נביא אחר – א צווייטער וועג צו באשטעטיגן א נביא
לשון הרמב”ם: “נביא שהעיד לו נביא אחר שהוא נביא – הרי הוא בחזקת נביא, ואין זה השני צריך חקירה. שהרי משה רבינו העיד ליהושע, והאמינו בו כל ישראל קודם שיעשה אות.”
פשט: א נביא קען באשטעטיגט ווערן נישט נאר דורך אותות ומופתים, נאר אויך דורכדעם וואס א שוין-באוויזענער נביא זאגט עדות אויף אים אז ער איז א נביא. דער צווייטער נביא דארף שוין נישט קיין חקירה. דער מקור איז פון משה רבינו וואס האט מעיד געווען אויף יהושע, און כלל ישראל האבן אים געגלייבט נאך פאר ער האט געטון אותות.
חידושים און הסברים:
1) דער לאגיק – פארוואס דארף דער צווייטער נישט קיין חקירה:
דער ערשטער נביא האט שוין געהאט אותות ומופתים. א נביא זאגט נישט קיין ליגנט. ממילא, אויב ער זאגט אז דער צווייטער איז א נביא, איז דאס גענוג.
2) דער ראיה פון יהושע – “מלא רוח חכמה כי סמך משה ידיו עליו”:
דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק (דברים ל”ד:ט): “ויהושע בן נון מלא רוח חכמה כי סמך משה ידיו עליו, וישמעו אליו בני ישראל ויעשו כאשר צוה ה’ את משה.” משה האט סמך געווען יהושע, און דורכדעם האבן בני ישראל אים געפאלגט – נאך פאר ער האט געמאכט אייגענע מופתים.
3) א קשיא – ס’איז דאך שפעטער געווען נאך א באשטעטיגונג פאר יהושע:
אין תחילת ספר יהושע שטייט “היום הזה אחל גדלך בעיני כל העם” – נאכדעם וואס יהושע האט געמאכט מופתים (קריעת הירדן), “למען ידעון כאשר הייתי עם משה אהיה עמך.” דאס ווייזט אז עס איז יא געווען עפעס וואס האט זיי נאך געפעלט – א ווייטערדיגע באשטעטיגונג דורך מופתים. דער תירוץ: דער ערשטער פסוק (“וישמעו אליו”) ווייזט אז זיי האבן אים שוין געגלייבט פריער, נאר שפעטער איז נאך צוגעקומען א העכערע מדרגה. מופתים זענען א מעלה און מאכן א גרעסערע רושם, אבער זענען נישט א תנאי פאר’ן גלייבן א נביא.
4) “רוח חכמה” מיינט נבואה, נישט סתם חכמה:
מען קען דעם פסוק “מלא רוח חכמה” טייטשן אז מען האט אים געפאלגט בתור א חכם, נישט בתור א נביא. דער ענטפער: “רוח חכמה” איז נישט סתם חכמה – א חכמה איז א חכמה, אבער “רוח חכמה” מיינט נבואה. דאס איז וואס משה האט אים געגעבן דורך סמיכת ידיו. ממילא, ווען דער פסוק זאגט “וישמעו אליו”, מיינט עס אז זיי האבן אים געגלייבט בתור נביא – נישט נאר בתור חכם.
5) משה’ס עדות אויף יהושע איז געווען בתור נביא, נישט בתור חכם:
דער רמב”ם זאגט נישט אז יהושע איז געווען א תלמיד חכם וואס מ’דארף פאלגן – ער זאגט אז משה האט מעיד געווען אויף אים בתור נביא, און דורכדעם האבן זיי אים “האמינו בו” – מיט אמונה, נישט סתם ציות צו א בית דין אדער א גדול הדור.
6) “וישמעו אליו… ויעשו כאשר צוה ה’ את משה” – וואס מיינט “געפאלגט”?
ס’מיינט נישט בלויז אז מ’האט איבערגע’חזר’ט תורת משה – נאר אז מ’האט געפאלגט הוראות על עובדא – פראקטישע אנווייזונגען ווי גיין אין ירדן, שיקן מרגלים, א.א.וו. דאס ווייזט אז מ’האט אים אנערקענט אלס נביא מיט סמכות צו געבן הוראות.
7) אלישע – אויך באשטעטיגט דורך א פריערדיגן נביא:
“ואת אלישע בן שפט תמשח לנביא תחתיך” – אליהו האט אים געמאכט פאר א נביא. ביי אלישע אויך – ער האט שפעטער יא געמאכט אותות, אבער מ’האט אים געגלייבט פארדעם, ווייל אליהו האט אים באשטעטיגט.
—
הלכה: דער איסור פון להרהר אחרי הנביא און לנסותו יותר מדאי
לשון הרמב”ם: “אסור להרהר אחריו… להרהר בנבואתו שמא אינה אמת. ואסור לנסותו יותר מדאי, ולא נהיה הולכים ומנסים אותו לעולם, שנאמר לא תנסו את ה’ אלקיכם כאשר נסיתם במסה – שאמרו היש ה’ בקרבנו אם אין.”
פשט: נאכדעם וואס א נביא איז שוין באוויזן געווארן פעם אחר פעם, איז דא א לאו נישט צו טעסטן אים מער, און אפילו נישט צו טראכטן שלעכטע מחשבות אויף זיין נבואה.
חידושים און הסברות:
1) “להרהר” – אפילו במחשבה:
דער רמב”ם מיינט נישט בלויז מעשים, נאר אפילו מחשבות – מ’טאר נישט טראכטן אז זיין נבואה איז אפשר נישט אמת. דאס איז א חידוש אז ס’איז דא אן איסור אויף הרהורים אליין.
2) “יותר מדאי” – נישט לגמרי, נאר צופיל:
דער רמב”ם זאגט נישט אז מ’טאר בכלל נישט מנסה זיין – נאר יותר מדאי. א ביסל מנסה זיין איז ערלויבט (ווי ער האט פריער געזאגט “פעם אחר פעם”), אבער נאכדעם וואס מ’האט זיך איבערצייגט, איז ווייטער טעסטן אן איסור.
3) דער טיפערער פשט אין “היש ה’ בקרבנו”:
דער רמב”ם לערנט אז דער פסוק “לא תנסו את ה’ כאשר נסיתם במסה” גייט אויף מנסה זיין דעם נביא. וואס הייסט “מנסה זיין דעם אייבערשטן”? – דער אייבערשטער אליין דארף מען דאך נישט טעסטן, יעדער ווייסט אז ער איז דא! נאר דער נסיון איז: אפשר דער נביא ווייסט נישט פונקט וואס ער רעדט, אפשר איז ער נישט אמת’דיג בשם ה’. דאס איז דער חידוש: “עשרה נסיונות ניסו אבותינו את המקום” – מיינט ניסו את הנביא. מנסה זיין דעם נביא איז ווי מנסה זיין דעם אייבערשטן, ווייל דער נביא איז דער כלי דורך וועלכן דער אייבערשטער רעדט.
4) “היש ה’ בקרבנו” – א שוואכקייט אין אמונה אין זיך:
אסאך מאל קומט דאס האלטן אין איין טעסטן נישט פון א שוואכע אמונה אין גאט, נאר פון א שוואכע אמונה אין זיך – אז זיי גלייבן נישט אז זיי האבן זוכה געווען צו האבן דעם אייבערשטן צווישן זיי. דער פסוק זאגט “היש ה’ בקרבנו” – צי איז דער אייבערשטער צווישן אונז. דאס איז א פראגע אויף זייער אייגענע ווערדיגקייט.
5) דער פסוק “וידעו כי נביא היה בתוכם” (יחזקאל):
דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק אז אפילו ווען דער עולם איז עקשנים און פאלגט נישט, וויל דער אייבערשטער אז זיי זאלן וויסן אז א נביא איז געווען צווישן זיי. דאס לערנט ער אריין אז נאכדעם וואס מ’האט שוין באוויזן דעם נביא, טאר מען נישט מער מהרהר זיין.
—
די שטרוקטור פון דעם גאנצן פרק –
די שטרוקטור פון דעם גאנצן פרק – דרך הממוצע
חידוש: דער גאנצער פרק איז געבויט אויף א דרך הממוצע:
– די צוויי מצוות אויף א נביא זענען: (1) יא פאלגן א נביא, (2) נישט צופיל מנסה זיין – “לא תנסוהו יותר מדאי”.
– דער רמב”ם איז מאריך מיט ווי אזוי מ’דארף מנסה זיין – אבער ס’איז אויך דא א גרענעץ. די ריכטיגע דרך איז די exact amount אין דער מיטן – נישט צו ווייניג טעסטן (דעמאלט קען מען פאלגן א נביא שקר), און נישט צופיל (דעמאלט איז מען עובר אויף “לא תנסו”).
– דאס פאסט מיט דעם רמב”ם’ס כללות’דיגע שיטה פון דרך הממוצע – אזוי ווי “לא תוסיף ולא תגרע” – נישט מער און נישט ווייניגער.
—
סיום הלכות יסודי התורה
דער שיעור ענדיגט מיט דעם סיום פון הלכות יסודי התורה. דער רמב”ם’ס טעקסט אליין האט נישט “ברוך רחמנא דסייען”, אבער אין אנדערע מהדורות שטייט עס. דער שיעור גייט ווייטער אנהייבן הלכות דעות.
תמלול מלא 📝
רמב”ם הלכות יסודי התורה, פרק י”א – וויאזוי טעסט מען א נביא: די אות ומופת
איינפירונג: די הלכות פון בדיקת נבואה
זאגט דער הייליגער רמב”ם, און זיי זענען ווייטער אין הלכות יסודי התורה, פרק י”א, די לעצטע פרק איבער די מצוות פון נבואה. דא גייט זיין א הלכה למעשה פון וויאזוי טעסט מען א נביא.
ס’קומט א איד און ער זאגט אז ער איז א נביא. האבן מיר דארט געלערנט אז קודם כל דארף מען וויסן אז ער איז טאקע אן ערליכער איד, אזויווי דער רמב”ם האט געזאגט אלע תנאים – וואס מיינט אז ער איז א חכם גדול און אזוי ווייטער. אבער נאכדעם דארף ער נאך ברענגען אויך אן אות ומופת, ער דארף ווייזן פלא’דיגע זאכן, און דאס זאל זיין א ראיה אז דער אייבערשטער האט אים געשיקט. איז גייט דער רמב”ם אריינגיין אין די הלכות: וויאזוי מאכט מען די אות ומופת?
—
הלכה א: דער נביא דארף נישט מאכן א שינוי מנהגו של עולם
לשון הרמב”ם
זאגט דער רמב”ם: “כל נביא שיעמוד לנו ויאמר שה’ שלחו, אינו צריך לעשות אות כאחד מאותות משה רבינו, או כאותות אליהו ואלישע, שיש בהן שינוי מנהגו של עולם, אלא האות שלו שיאמר דברים העתידין להיות בעולם וייאמנו דבריו, שנאמר ‘וכי תאמר בלבבך איכה נדע את הדבר’ וכו’.”
חידוש: “שיעמוד לנו” – נבואה האט זיך נישט געענדיגט
יעדער נביא וואס שטעלט זיך אויף פאר אונז אידן – פון דא גראדע זעט מען אז דער רמב”ם האלט אז די נבואה האט זיך נאכנישט געענדיגט, די נבואה קען אייביג זיין, ווייל ער זאגט שוין “שיעמוד לנו”. “ויאמר שה’ שלחו” – און ער זאגט אז דער אייבערשטער האט אים געשיקט צו רעדן צו אידן.
דאס איז א זכר אז דער רמב”ם שרייבט הלכות – ס’איז נישט קיין ממש’דיגע ראיה, ווייל דער רמב”ם שרייבט אויך הלכות פון משיח. יא, דער רמב”ם שרייבט די הלכות אזויווי ס’איז. דער רמב”ם גיבט די תורה, די תורה וואס דער אייבערשטער האט געגעבן, זאגט דער רמב”ם. צו אונז איז עס א גייד למעשה, דאס איז שוין שולחן ערוך.
חילוק: א נביא פאר זיך אליין לעגאבער א נביא אלס שליח
יא, ס’איז אינטערעסאנט אויך, ווייל אין די אכטע פרק האבן מיר אונז געלערנט אז ס’איז אויך דא אסאך נביאים וואס זיי רעדן צום אייבערשטן נישט פאר די עולם, נאר סתם זיי האבן השגות. און אזא איינעם, ס’איז נישט קיין טרחה אים צו גלייבן – מ’דארף אים נישט געבן שישי, נאר מ’דארף אים זאגן “יא, זייער גוט.” לאמיר זאגן אז ער מאכט קלארער די ענינים פון די מידות ודעות ווייל ער איז א נביא – זייער חשוב. ווי לאנג ער קומט נישט זאגן אז ער איז א שליח פון אייבערשטן איבערצוגעבן עפעס פאר כלל ישראל, דארף מען אים נישט טעסטן. ס’איז גענוג די פשט אז ער איז ראוי צו זיין א נביא, מ’זעט אז ער איז א צדיק, און דער רמב”ם זאגט אז ס’איז א סארט חזקה אז אזא איינער גייט נישט זאגן קיין ליגנט. מ’זעט אז דו רעדסט צו די זאך, דו זאגסט נישט קיין סתירות מיט גארנישט – ס’איז זייער גוט.
אבער אין די מינוט ער זאגט שוין “ה’ שלחני” – דאס איז שוין די ווארט – ער זאגט אז דער אייבערשטער האט אים געשיקט, ממילא וויל ער דא האבן עפעס א כח אז מ’זאל אים מוזן פאלגן. זאגט ער, האבן מיר אונז געלערנט אז ער דארף טון געוויסע אות ומופת.
די קולא: ס’איז גענוג צו זאגן עתידות
קודם מאכט דער רמב”ם א קולא. קודם איז דא א קולא אין די הלכה, נאכדעם וועלן מיר טרעפן אפשר חומרות אדער חילוקים. קודם איז דא א קולא.
זאגט דער רמב”ם: איינער צריך לעשות אות – עס מיינט אז ער דארף מאכן אן אות ומופת. עס מיינט אז ער דארף אפשטעלן די זון אינמיטן הימל אזויווי יהושע האט געטון, איך ווייס נישט וואס. זאגט דער רמב”ם: “אינו צריך לעשות אות כאחד מאותות משה רבינו” – וואס טייטש, וואס איז ממש א שינוי פון מנהגו של עולם, וואס ער גייט שוין זאגן – “או כאותות אליהו ואלישע” – וואס אליהו הנביא האט מחיה מתים געווען, אלישע האט מחיה מתים געווען. אליהו הנביא האט אראפגעברענגט אש מן השמים, אדער אלישע האט געמאכט קריגלעך זאלן זיך צוריק אנפילן – ס’איז אלץ שינוי מנהגו של עולם.
“אלא האות שלו” – אפילו אסאך א שוואכערע, ס’איז גענוג אז ער טוט אסאך א שוואכערע צייכן – “שיאמר דברים העתידין להיות בעולם וייאמנו דבריו”. ס’איז גענוג אז ער זאגט עתידות, ער זאגט א זאך וואס גייט געשען בעולם, און זיינע ווערטער ווערן מאומת – מען זעט אז ער איז גערעכט, אז ס’איז טאקע געשען.
דאס הייסט, אפילו ס’איז נישט ממש א שינוי מנהגו של עולם – לאמיר זאגן אז סטאטיסטיש איז עס נאך וואטענס, ס’איז נישט ממש א פלא – אבער דאס איז גענוג פאר נבואה.
שנאמר, אזוי שטייט אין פסוק: “וכי תאמר בלבבך איכה נדע את הדבר” – דאס איז די דבר אז ער איז א נביא. דארט שטייט דאך אין די פסוקים, וואס שטייט נאכדעם – שטייט אז אויב גייט ער מאכן א… שלא יהיה הדבר. דאס איז וואס שטייט. שטייט דארט ווייטער: אויב ס’איז נישט זיין, אויב גייט ער זאגן עפעס בשם השם און ס’איז נישט געשען, איז מען וויסן אז ער איז נישט קיין נביא. אבער אויב ס’איז יא געשען, איז מען וויסן אז ער איז א נביא.
פשט: אז די אות וואס ער דארף מאכן, די סימן וואס ער דארף מאכן, איז זאגן עתידות.
חידוש: וואס פאר א סארט עתידות – נישט סתם א “מזל טרעפער”
דאס הייסט, ער מוז נישט זאגן קיין שום נס – ער קען פלעין זאגן אז מארגן גייט רעגענען. אקעי, לאמיר וויסן – נישט אויב ער פארשטייט די עפפעקט פון די וועטער. ניין, איך רעד אז ער זאגט מיט א חכמה. איך רעד אז ער זאגט עפעס וואס ער וואלט נישט געקענט וויסן סתם אזוי, נאר די וויסן ווייזט אז ער…
איך וויל נאר ארויסברענגען אז ס’איז נישט וואס מען מיינט אז “דבר שאינו שינוי מנהגו של עולם” – ס’מוז נישט אפילו זיין א רעיר זאך, ס’קען זיין א פלעינע זאך, אז אמעריקע גייט אטאקירן איראן, איך ווייס. ניין, אבער לכאורה דארף עס נאך אלץ זיין עפעס וואס סטאטיסטיש איז געווען זייער שווער אז א מענטש זאל עס וויסן. אבער נישט אז ס’איז נאר א צייכן אויף חכמה.
פארשטייט זיך, אויב ער זאגט אז מארגן גייט די זון ארויפקומען – רעדט מען נישט. אבער זאכן וואס ס’קען זיין – איך זאג נישט סטאטיסטיש וועט עס נישט זיין. ניין, אבער דאס וואס ער האט געהאט א מזל, אז ס’איז געווען עפעס וואס איז געווען 50/50 און ער האט געהאט א מזל – איך גלייב נישט אז ס’איז געווען פאר א אות.
—
הלכה ב: דער סדר פון בדיקת הנביא
לשון הרמב”ם
“לפיכך כשיבוא אדם הראוי לנבואה במלאכות ה'” – במלאכות השם, יא, בלשון שליחות. חגי: “ויתנבא חגי נביא במלאכות ה'”.
איינער וואס איז אדם הראוי, אזוי ווי מיר האבן געלערנט אין די אכטע פרק – וואס מיינט א אדם הראוי? אז ער איז א גרויסער מענטש בידיעות, לבו פנוי, לבו כשר, די אלע גרויסע זאכן.
און ער קומט זאגן אז ער האט געהאט א נבואה, “ולא יבוא להוסיף ולא לגרוע” – זיין נבואה איז נישט מוסיף אדער מגרע פון די מצוות. נאר פארקערט, ער קומט מעורר זיין לעבודת השם ומצוות התורה, ער קומט מחזק זיין עפעס א מצוה.
איז “אין אומרים לו” – זאגט מען אים נישט – “קרע לנו את הים או החיה לנו את המת וכיוצא באלו”. מ’זאגט אים נישט: “טו אונז עפעס אזא מין מופת וואס איז א פלא קעגן די מנהגו של עולם.” “ואחר כך נאמין בך” – נאר נאכדעם וועלן מיר אים גלייבן – אזוי ווי דער דין אז א נביא דארף מאכן א מופת.
“אלא אומרים לו: אם נביא אתה, אמור לנו דברים העתידין להיות” – זאג אונז עפעס וואס גייט געשען. “והוא אומר” – און ער זאגט. “ואנו מחכים לו לראות היבואו דבריו אם לא יבואו” – מיר ווארטן אויס.
דיון: דער נביא דארף זאגן מיט א צייט-ראם
חברותא א: פארוואס דארף ער דאס אבער זאגן מיט א געוויסע דעיט?
חברותא ב: ניין, איך ווייס נישט. ס’קען נישט זיין אויף אייביג, מ’וועט קיינמאל נישט וויסן. ס’דארף אנקומען מיט א וויסן. כלומר, מ’גייט נישט זיין אין לימבא מיט עפעס א האלבער נביא פאר א יאר לאנג. ס’דארף נישט זיין אין לימבא. ביז ווי לאנג ער איז נישט געקומען מיט די אות, איז ער נישט קיין נביא, ער איז נישט קיין ספק נביא, ער האט נישט קיין חזקת נביא.
חידוש: ס’איז נישטא אזא זאך ווי “חזקת נביא” פאר דער אות
די רמב”ם האט א חזקת משיח – ער האט נישט אזא זאך ווי א חזקת נביא. ער איז גארנישט ביז ער האט נישט געמאכט זיין אות.
—
הלכה ג: “ואפילו נפל דבר אחד קטן” – אבסאלוטע פרעציזיע
לשון הרמב”ם
“ואפילו נפל דבר אחד קטן” – אפילו נאר אביסל פון וואס ער האט געזאגט איז נישט געשען – “בידוע שהוא נביא שקר”. ווייסט מען אז ער איז א נביא שקר, וואס איז נישט געשען עקזעקטלי אזוי ווי ער האט געזאגט.
“ואם באו דבריו כולם” – אויב אלעס וואס ער האט געזאגט איז נתקיים געווארן – “יהיה בעינינו נאמן” – זענען זיי בעינינו נאמן אז ער איז טאקע א נביא.
חידוש: עס מוז געשען על דרך הפשט
פשט איז אז עס מוז אויך געשען על דרך הפשט. אויב ער זאגט אז עס גייט רעגענען, און שפעטער רעגנט נישט, אבער ער זאגט “איך האב געמיינט צו זאגן אז עס גייט זיין א שרעקליכע שטורעם וואס איז א בחינה פון רעגן” – לכאורה איז דאס אויך נישט גוט. עס מוז געשען על פי פשט.
—
דיון: צי איין אות ומופת איז גענוג, אדער מ’דארף מערערע מאל טעסטן
חברותא א: אפשר דעמאלטס וועט מען גלייבן נאר זיין נבואה על פי…
חברותא ב: איך האב געמיינט צו זאגן אז איך פאלג עס. אבער ער שרייבט דאך “יהיה בעינינו נאמן” – זעט דא אויס אז אפילו נאך פאר ער האט א חזקה, נאך פאר ער האט געטון מערערע אותות ומופתים, אויף די נבואה אליין איז גענוג די איין אות ומופת. און גלייבט מען אים שוין אז ער איז א נביא.
חברותא א: ניין, דאס איז לויט די תנאים וואס ער האט געזאגט פריער.
חברותא ב: ניין – “ואם באו דבריו כולם, יהיה בעינינו נאמן”. ס’זעט אויס אז “ואם באו דבריו כולם יהיה בעינינו נאמן” אויף די ערשטע נבואה. ער קומט מיט זיין נבואה, און ער מאכט די אות ומופת, “כולם” – נעמט מען אן די נבואה.
חברותא א: ניין, איך בין נישט מסכים. קלאר אז ס’איז דא אין רמב”ם אזא חזקת נבואה. אלע נביאים זענען נאר א חזקה, אזויווי מיר האבן געלערנט פריער. ווייל “יהיה בעינינו נאמן” מיין איך פשוט אזויווי מיר האבן געלערנט פריער. דער רמב”ם זאגט נישט אז ער איז נאמן – דער רמב”ם זאגט דאך להלכה ווער איז דער “יהיה בעינינו נאמן”. אבער די ודאי, די “בודקין אותו הרבה” איז אלעמאל געווען. איך זע נישט אז ער מאכט סטעפס. דאס שטייט אין סטעפס ווייל מ’קען נישט שרייבן אלעס אויף איינמאל, אבער איך זע נישט אז דער רמב”ם האט אזא סטעפ.
ראיה פון דער הקדמה צום רמב”ם
מ’דארף וויסן – אפשר יא, ס’איז דא אזא שטיקל אין רש”י. אז ביי די ערשטע נבואה, ס’איז דאך אויסגעקומען אן אמת’ע זאך, אז די בודקין אותו קען דאך דויערן צייט, יא? איז איינמאל ער איז געקומען מיט די ערשטע נבואה און ער האט געברענגט אן אות ומופת…
חברותא ב: ס’שטייט נישט די ווערטער.
חברותא א: מ’ווייסט מיר נאך נישט אז ער איז א נביא.
חברותא ב: איינמאל ער האט געמאכט איין אות ומופת, גלייבט מען אים אויף דעם וואס ער האט שוין געזאגט.
חברותא א: ניין.
חברותא ב: און יעצט צו וויסן בכלליות אז ער איז א נביא און פון יעצט גלייבן אויף אלעס, איז שוין א נעקסטע סטעפ.
חברותא א: איך בין נישט מסכים. קוק, איך וועל דיר ברענגען א לשון פון די הקדמה. און ער זאגט אז ער האט געדענקט אז ער איז אין הקדמה צו פרשת… דער עמוד זאגט די הלכות אביסל קלארער. קוק דא אויפן מיין סקרין, און עס צו זעהן אז דער צדיק אויף דער זייט ברענגט דעם לשון אויף דער הקדמה, און ס’שטייט קלאר: לויט עס קומט עס גיין דברי – לויט עס קען מען זעהן – ווערט געליינט אין תליהו. תליהו מיינט נישט אז מען דארף פאלגן, עס מיינט נאר אז זיי האבן שוין א ספק, ביז עס וועט זיין א סאך מאל.
“בודקין אותו פעמים הרבה” – מ’טעסט אים מערערע מאל
חברותא א: זיי גוט. ער “בודקין אותו פעמים הרבה”. מ’זעט – בודקט מערערע מאל. געוויסע מפרשים זאגן אזוי, אז דער “פעמים הרבה” מיינט ער דריי מאל, אזוי מיט דער חזקה. יא, אבער דאס איז נאר א תירוץ. זיי דווקא – ווייס נישט. זאגט נישט אז דער “פעמים הרבה” וויפיל מאל ס’איז. אזויער אסאך מאל.
חברותא ב: ביי דער פשט’ס – דער יעצט קומען צו שאלה פון דעם פרינציפ. מ’האלט עס ווידער צו זאגן: איינער זאגט אז מארגן גייט רעגענען, און אסאך טעג רעגנט עס – איז נאך נישט קיין ראיה. ער האט איבערגעזאגט, היינט גייט רעגענען, און מארגן גייט נישט רעגענען. נאך צוואנציג, פופציג, דרייסיג מאל – ווייסטו שוין אז ער ווייסט ווען ס’גייט רעגענען.
חברותא א: אבער איך שווער, ווייל מען איז אים מנסה – מער וואס מ’טעסט, ווערט עס שוין לויטער. מען טאר נישט אויסקרייען. א מינוט – ווייסט מען נאך נישט, באלד זעט מען. יעדע זאך איז פארשידן. צען אדער אכט – איך מיין, ס’איז נישט קיין נאמבער. ביי א געוויסע מאל ביסטו שוין עליו. ס’איז – מ’דארף פארשטיין.
ראיה פון שמואל הנביא
חברותא א: דער רמב”ם גייט דערמאנען די ווארט חזקה. ניין – חזקה האט ער דערמאנט אז ער איז א טייפ פון א נביא, אז ער האט די מעלות פון נביא. אבער אומנעמט זיך דברי – אויב מען האט אים בודק געווען מערערע מאל, און מ’זעט אז ער איז אייביג נאמן, אלעמאל ווען מ’האט אים געטעסט – “הרי זה נביא אמת, כמו שנאמר בשמואל”.
יא, איין מאל ראנג – פארלירט ער די גאנצע חזקה.
“הרי זה נביא אמת, כמו שנאמר בשמואל” – אז דאס שטייט אין פסוק אויף דער נביא שמואל. אויף וואס גייט דערויף דער פסוק? מען דארף טראכטן אויף די קאנטעקסט, יא?
“וידע כל ישראל מדן ועד באר שבע” – אלע אידן, פון איינער עק ביז די אנדערע, האבן געוואוסט – “כי נאמן שמואל לנביא לה'”. נאכדעם וואס מען האט אים געטעסט, זייער גוט. נאכדעם וואס ער האט אפאר מאל געוויזן מופתים, יא?
דאס שטייט נישט עקזעקטלי. ס’שטייט “ולא הניח מכל דבריו ארצה” – דאס איז דאך פארן געוואוסט אראפ אויף צו… אפילו אן אונקלוס איז דאך “ולא הניח” קודם פארשטאנען.
סיכום: ס’האט גענומען צייט ביז דער עולם האט אנגענומען שמואל
ס’שטייט אין פסוק – אין אנדערע ווערטער, וואס דער רמב”ם נעמט דא פון דעם פסוק איז אז ס’איז דא אזא איידיע אז מ’גלייבט נישט א נביא אזוי שנעל. שמואל האט דער אייבערשטער געמאכט א נביא שוין ווען ער איז געווען א יונגערמאן דארט ביי די מעשה פון “שוכב בהיכל ה'”. און דער פסוק זאגט אז ס’האט גענומען צייט ביז דער עולם האט געוואוסט דאס.
רמב”ם הלכות יסודי התורה פרק י׳ (המשך) – ההבדל בין נביא לקוסם
“וידע כל ישראל כי נאמן הוא שמואל” – דאס הייסט, ס׳קען זיין אין אנהייב, אזוי ווי דו זאגסט, אין אנהייב האט ער געהאט א פאר חסידים וואס האבן אים געגלייבט, אדער א פאר מענטשן האבן אים געגלייבט אביסל, אבער אז ס׳זאל ווערן נאמן אלס נביא, אז ער זאל ווערן א נביא, האט טאקע גענומען אסאך צייט. און דאס איז דער רמב”ם׳ס מקור אז נישט איינמאל ווערט מען א נביא.
ס׳איז זייער אינטערעסאנט אז פריער האט דער רמב”ם געזאגט די לשון “אפילו נפל דבר אחד קטן” – ס׳איז סתם אז ער האט געמיינט די לשון, אדער קען זיין אז דער רמב”ם האט פשוט דורכגעלערנט די אלע פסוקים פון נביאים, און יעצט איז דאס געווען א שגור על לשונו.
—
הלכה ד׳: דער חילוק צווישן א נביא און א קוסם
די קשיא
פרעגט דער רמב”ם א קשיא, זייער א וויכטיגע קשיא, און ס׳וועט ארויסברענגען וואס ער מיינט צו זאגן מיט דעם “דבר אחד”. מיר זאגן דאך יעצט אז איינמאל ער טוט א פאר מאל אותות ומופתים, דארף מען אים אננעמען אז ער איז א נביא. וויאזוי שטימט עס? והלא – מיר ווייסן דאך אז ס׳איז דא כישוף מאכערס, ס׳איז דא מעוננים, מענטשן וואס קענען צוטרעפן זאכן לויט די צייט, וקוסמים, און אנדערע סארטן כישוף. אומרים העתידות – זיי זאגן די עתידות. ומה הפרש בין נביא לבעל מום? וויאזוי ווייסן מיר? וואס איז דער חילוק צווישן א נביא און א סתם מענטש וואס קען זאגן?
פארוואס די קשיא איז שטארק דוקא לויט דעם רמב”ם
לאמיר קודם מאכן א זאך. ער ברענגט טאקע די לשון אין הקדמה צו פרק משניות, ער איז אביסל מסביר די קשיא. די קשיא איז א קשיא אויף דעם וואס דער רמב”ם האט דאך מחדש געווען אדער קלאר געמאכט, אז א נביא מוז נישט מאכן ממש א מופת וואס איז משנה מנהגו של עולם. ווען ער דארף מאכן א קריעת ים סוף, דעמאלט איז פשוט, אז יעדער איינער קען זאגן – א קוסם מאכט נישט קיין קריעת ים סוף. אויב ער וועט מאכן, נעמט זיך אן דעמאלט די פראבלעם וואס מיר האבן געלערנט פריער.
אבער געווענליך, קוסמים מאכן קליינע זאכן וואס יעדער איינער ווייסט – גייסט צו א כישוף מאכער, ער זאגט דיר יעצט, דו האסט יעצט איין בעיבי, דו האסט יעצט צוויי בעיביס. אזעלכע זאכן איז שכיח אז קוסמים טוען. גרויסע ניסים, קען מען אלעמאל זאגן, מ׳דארף א נביא צו מאכן א גרעסערע נס. אבער אויב דער רמב”ם האט געזאגט אז סך הכל דארף א נביא זאגן וואס גייט זיין מארגן, אבער מיר זאלן אים גלייבן – פרעגט יעדער איינער די קשיא: וואס הייסט? דער ראדיא זאגט מיר אז ס׳גייט רעגענען מארגן, אויף דעם דארף איך א נביא?
דער ענטפער: “מאשר ולא כל אשר”
אויף דעם זאגט דער רמב”ם: ניין, איך וועל דיר ווייזן אז דא איז דא א חילוק.
אלא שהמעוננים והקוסמים וכיוצא בהם – די מעוננים און קוסמים – מקצת דבריהם מתקיימים – אסאך מאל געלונגט זיי, אמאל געלונגט זיי – ומקצתם אינם מתקיימים – אסאך מאל קומט נישט אן דער בליזארד וואס ער האט געווארנט.
כמו שנאמר: “יעמדו נא ויושיעוך הוברי שמים החוזים בכוכבים” – דער נביא זאגט פאר די וואס גלייבן אין פאלשע זאכן, ער זאגט: לאמיר זען, זאלן זיי קומען און דיך העלפן, די הוברי שמים, די וואס קוקן זאכן אויפ׳ן הימל, החוזים בכוכבים – “מודיעים לחדשים מאשר יבואו עליך” – זיי זענען מודיע נייע זאכן וואס גייט געשען צו דיר.
טייטשט דער רמב”ם די ווערטער “מאשר יבואו עליך” – אז די הוברי שמים, די חוזים בכוכבים, זיי קענען נאר זאגן פון וואס ס׳גייט געשען. זיי קענען צוטרעפן פון צו וויסן געשעענישן, קענען זיי עפעס צוטרעפן. “אבל אפשר שלא יתקיימו דבריהם כלום” – “מאשר” ולא “כל אשר”.
דער רמב”ם מאכט א גרויסע זאך: “מאשר” ולא “כל אשר”. דאס איז דער וועג פון מעונן וקוסם – אז זיי טרעפן צו פון צייט צו צייט.
דיסקוסיע: דער חכם-ארגומענט
דרך אגב, וואס דו האסט געזאגט אז דא איז א חילוק וואס דער נביא איז א חכם – ס׳קען אויך זיין א חכם וואס איז א קוסם. איך פארשטיי נישט וואס דו זאגסט.
דער רמב”ם׳ס שיטה אין כישוף – א נואנסירטע פאזיציע
[חידוש:] און נישט נאר דעם – “ואפשר שלא יתקיימו דבריהם כלל, אלא יטעו בכל, כענין שנאמר: ‘מפר אותות בדים וקוסמים יהולל'”.
וואס מיינט דאס צו זאגן מיט דעם פסוק? ער רעדט דאך פון אן אומגעלונגענעם מעונן, און מ׳האט דאך נישט געפרעגט. די קשיא האט זיך דאך אנגעהויבן מיט די גוטע מעוננים. לאמיר פארשטיין. דער רמב”ם וויל ברענגען פסוקים – ווידער, ער ברענגט דאך א פסוק, ער ברענגט פסוקים אז מעוננים זענען טאקע א זאך.
ס׳איז זייער אינטערעסאנט – יעדער איינער ווייסט אז דער רמב”ם האט געהאלטן אז די אלע כישוף, ווי ער זאגט אין פירוש המשניות עבודה זרה, און מיר וועלן נאך אנקומען באלד, איז שקר, קיין איין זאך איז נישט אמת. דא זעט מען קלאר אז דער רמב”ם האלט אז אומכל זה – נישט אינגאנצן מדויק צו זאגן אז יעדע זאך איז סתם א פאנטאזיע. אסאך מאל טרעפן זיי צו. צו איז דא טאקע עפעס א וועג, עפעס א סגולה וואס טרעפט צו, עפעס א כח, צו for some other way – זיי טרעפן אמאל יא צו.
אבער דער רמב”ם ברענגט ארויס אז זיי טרעפן נישט אלעמאל צו. דאס איז די פראבלעם פון זיי. ס׳איז נישט קיין מדויק׳דיגע זאך, ס׳איז א fuzzy זאך. און ער זאגט, אמאל די פסוק וואס מאכט חוזק פון זיי זאגט “מאשר” – זעט מען אז נישט אלעמאל טרעפן זיי צו, אמאל. און נישט נאר דעם, ס׳איז אויך דא פסוקים וואס רעדן אז דער אייבערשטער איז אינגאנצן “מפר אותות בדים” – דער אייבערשטער מאכט צושטערט דאס וואס זיי זאגן.
דער חילוק צווישן רמב”ם און רמב”ן אין “מפר אותות בדים”
[חידוש:] דער רמב”ם, מ׳קען טייטשן – דער רמב”ן מיין איך טייטשט אזוי – אז באמת די כוכבים ווייסן, נאר אמאל דער אייבערשטער איז זיך מתגבר אויף די כוכבים, אויף דאס. דער רמב”ם טייטשט אנדערש. דער רמב”ם טייטשט אז אמאל זיי ווייסן בכלל נישט וואס זיי רעדן, און ממילא דער אייבערשטער – דאס הייסט דער אמת – איז צושטערט זיי אינגאנצן.
—
הלכה ה׳: דער נביא – כל דבריו קיימין
זייער גוט. דאס איז מיט די מעוננים וקוסמים.
אבל הנביא – כל דבריו קיימין, שנאמר: “כי לא יפול מדבר ה׳ ארצה”. דארטן וואו ס׳שטייט אז מ׳האט געזען אמת׳ע נבואות שמואל הנביא, שטייט אז קיין שום זאך וואס ער האט געזאגט איז נישט אראפגעפאלן און נישט… “לא יפול” מיינט ס׳איז נישט אראפגעפאלן.
די ווארט איז אז דאס איז א כלל. “דבר ה׳” – דאס מיינט ארויסצוברענגען אז דאס איז א נביא, אן אמונה. ער האט געזאגט אן אמונה אז “דבר ה׳”, אדער דער פסוק, איך מיין, אז דאס שרייבט… ווער שרייבט דאס? ווייסטו ווער? איינער זאגט עס דארט אין נביא. על כל פנים, דאס זאגט אין נביא א כלל, אז דבר ה׳ – קיין איין ווארט נישט. דאס איז דער חילוק פון א מנחש. מנחש איז איינער וואס ער טרעפט צו. מנחש האט אפשר א געוויסע חוש צו געסן, אבער דער נביא האט דאך עקסעס צו דער אייבערשטער וואס ער איז מנהיג די טבע, און ווען ער זאגט עפעס מוז עס זיין עקזעקטלי אזוי ווי עס האט געשען. דאס איז דער טייטש “דבר ה׳”.
דער משל פון תבן און בר
און אזוי ברענגט ער דאך א פסוק: “הנביא אשר אתו חלום יספר חלום ואשר דברי אתו ידבר דברי אמת – מה לתבן את הבר נאם ה׳”.
און דער רמב”ם פארטייטשט דאס: כלומר, שדברי הקוסמים והחלומות כתבן שנתערב בו מעט בר – איז אזוי ווי שטרוי וואס עס איז דא אריינגעמישט אין דעם עכט אביסל גוטע תבואה. טייטש, אמאל זאגן זיי – אזוי ווי די גמרא זאגט אז אפילו א גוטע חלום האט דברים בטלים אריינגעמישט. אבער דבר ה׳ – כבר שאין בו תבן כלל – דאס איז דער חילוק, אז דבר ה׳ איז אינגאנצן אזוי ווי ריינע תבואה אן קיין שום פסולת.
טייטש, וואס דער נביא זאגט איז נישט אז א חלק פון וואס ער זאגט גייט געשען און א חלק נישט, נאר אלעס וואס ער זאגט גייט געשען.
—
הלכה ו׳: “תמים תהיה” – דער נביא אנשטאט דער קוסם
ועל דבר זה הבטיח הכתוב ואמר – און דאס איז וואס די תורה האט מבטיח געווען, ווען זי האט געזאגט אז מען זאל נישט אויסהערן די וואס זאגן אז זיי זענען מגידים, מעוננים וקוסמים ומכשפים. די זאכן וואס די מעוננים און קוסמים זאגן זאכן וואס דו זאלסט גלייבן אין זיי – זיי זאגן ליגנט. “הנביא יודיע לכם דברי אמת ואתם אין אתם צריכים למעוננים וקוסמים וכיוצא בהם”.
דאס איז וואס דער אייבערשטער… ער לערנט אריין אזוי שיין די פסוקים. דער אייבערשטער זאגט אונז אז דער אייבערשטער האט גע׳אסר׳ט נביא השקר אדער מעוננים וקוסמים ומכשפים. וועט א מענטש טראכטן: אוי, איך גיי יעצט בלייבן באקריוודעט, איך גיי נישט האבן דאס וואס די גוים האבן – עקסעס צו אינפארמאציע וואס איך האב נישט און די אידן נישט.
ניין, פארקערט – דו דארפסט נישט האבן די נאררישקייט, ווייל דו האסט אסאך בעסער, דו האסט א דירעקט ליין צו די אמת אליין. אז די זאכן וואס די מעוננים און קוסמים זאגן איז מכזבים, זיי זאגן ליגנט. אבער דער נביא האט ענק זאגן די אמת.
אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: “לא ימצא בך מעביר בנו ובתו באש” – און ווייטער אין די פסוקים שטייט די אלע “קסם קסמים, מעונן ומנחש”. די פסוקים רעדן אויף פארשידענע סארטן כישוף, די אלע זאכן זאלסטו נישט טון. און נאר וואס דען? זאלסט זיין “תמים תהיה עם ה׳ אלקיך”.
ס׳איז דאך – איך גיי יעצט בלייבן אזוי ווי א חוטא נזכר, און איך גיי בלייבן אן עקסעס צו די אינפארמאציע צו די פיוטשער? זאגט ער: ניין, דו האסט אסאך בעסער, דו האסט א נביא. “כי הגוים האלה” – גייען האבן פאלשע… זיי גייען האבן מעונן און קוסם, ס׳איז נישט פאלש, אבער ס׳איז אפטמאל פאלש. “אבל אתה לא כן נתן לך ה׳ אלקיך” – נאר דו וועסט האבן א נביא, “נביא מקרבך מאחיך” – דו וועסט האבן אסאך א בעסערע.
—
סיכום: דער רמב”ם׳ס חילוק – נביא און קוסם
זייער גוט. דאס איז דער רמב”ם׳ס חילוק. זייער אינטערעסאנט ווי דער רמב”ם איז מסביר, אז מצד אחד טוט דער נביא די זעלבע זאך וואס דער קוסם טוט. ס׳איז נישט – די אותות וואס א נביא מאכט איז נישט זיין שינוי מערכות השמים, ס׳איז נאר ער זאגט וואס גייט זיין. מצד שני, דער גרויסער חילוק איז נאר אז דער נביא זאגט דעם אמת.
אין אנדערע ווערטער: אלע מיני – וויאזוי רופט מען עס? – אלע מיני מעדזשיק און אלע מיני מיסטישע זאכן וואס מענטשן זאגן, דער רמב”ם זאגט אז ס׳איז אלעס זייער קיוט, ער זאגט נישט אז ס׳איז נישט אמת. ער זאגט נאר אז ס׳איז נישט אלעמאל אמת. א נביא איז איינער וואס זאגט אלעמאל אמת.
די שארפע הגדרה: קולא שאתה לחומרא
[חידוש:] איינמאל ער האט געזאגט א מיסטעיק, זאגט ער – אפילו ער זאגט איינמאל א פדיחה, איז ער שוין א נביא שקר. “דבר ה׳” איז אזוי ווי א בר אן מיט טבע, ס׳איז נאר די ריינע תבואה. דאס איז די גאנצע חילוק פון א נביא אמת און א נביא שקר.
אבער דאס איז א געוויסע גרויסע חומרא אין א נביא, רייט? איינער האט צו אים זאגן – א נביא איז אויך געווען עפעס א נבואה שמתערב בו טוב ורע, איז נישט קיין נביא, איז א מעונן. ס׳איז זייער א שארפע הגדרה אז א נביא איז הונדערט פראצענט אמת. איין פראצענט… איינער זאגט: ניין, איך האב געזען, אבער איך האב נישט געזען אזוי גוט. אזוי ווי רש”י זאגט אויף די פרות – זיי האבן טועה געווען, יא? זיי האבן געמיינט אז ס׳איז איין בלוט, ס׳איז געווען עפעס אנדערש. דער רמב”ם זאגט: דאס איז נישט קיין נביא. א נביא – וואס ער זעט, פונקטליך אזוי, אדער וואס ער זאגט, פונקטליך אזוי דארף געשען.
מ׳דארף פארשטיין פארוואס דער רמב”ם טוט דאס, פארוואס איז אים אזוי וויכטיג דאס, אז א נביא דארף נישט מאכן א… די קולא מאכט דאך א גרויסע קולא. ס׳איז א קולא שאתה לחומרא, רייט? פון די קולא וואס זאגט אז א נביא מוז נישט מאכן קיין קריעת ים סוף, איז ארויסגעקומען א גרויסע חומרא – אז די גאנצע ווארט פון א נביא איז אז ער מוז זיין הונדערט פראצענט פונקטליך. לכאורה האט דער רמב”ם פארשטאנען אז דאס איז די גרויסע חילוק פון די נביאי ישראל, פון די נביאי אמת.
רמב”ם הלכות יסודי התורה פרק י׳ (המשך) – דער נביא אלס מודיע עתידות, נישט מחדש דת
דער רמב”ם’ס טיפערע סברא: פארוואס פונקטלעכקייט איז דער מבחן
Speaker 1: זייער אינטערעסאנט וואס דער רמב”ם טוט. לאמיר איך מאכן א קליינע הקדמה. דאס איז דער ביז יעצט — מ’דארף פארשטיין פארוואס דער רמב”ם טוט דאס. פארוואס איז אים אזוי וויכטיג דאס, אז א נביא דארף נישט מאכן די קהילה… ער מאכט דא א גרויסע קהילה — ס’איז א קהילה של חומרא, רייט? פון דער קהילה וואס זאגט אז א נביא מוז נישט מאכן קיין קריעת ים, וואס איז אויסגעקומען אין א גרויסע חומרא, אז די גאנצע ווארט פון א נביא איז אז ער מוז זיין הונדערט פראצענט פונקטלעך.
לכאורה דער רמב”ם האט פארשטאנען אז דאס איז דער גרויסער חילוק פון דער נביא ישראל, פון דער נביא אמת, מיט נביא שקר — פון די אלע הגלים וואס מענטשן אינטער איינעם אונטער נביא, אזוי ווי מ’מוטשעט זיך איינעמען פראצענט מענטשן. דער רמב”ם האט פארשטאנען אז אויב ער וואלט מאכן דעם חילוק א גרעסערע מופת — אלעמאל דא וואו מען קען, איינער מאכט א גרעסערע מופת, איינער מאכט א קלענערע מופת… דער רמב”ם האט געטראפן די איין זאך וואס דאס נאר דער אמת קען זיין: זאגן פונקטלעך, די אייביגקייט. דאס איז אייביג.
—
הלכה ז – דער נביא איז נישט א מחדש דת, נאר א מודיע עתידות
דער פסוק “נביא מקרבך” – א טעגליכע ערשיינונג
Speaker 1: יעצט, דער רמב”ם וויל אויך ארויסברענגען מיט דעם, סאמהאו, צוריקגיין צו זיין פריערדיגער פוינט וואס ער האט געהאט אין פריערדיגע הלכות. דער רמב”ם וויל ארויסברענגען אז א נביא איז נישט איינער — דאס שטייט “נביא מקרבך מאחיך כמוני יקים לך” — און עס בעט אים זייער א פשוט’ע זאך. עס ווייזט, א נביא וואס זאגט דיר אז עס זאלסט גיין אין מלחמה, אדער אז דער מלחמה וועט געלונגען, אזעלכע סארט זאכן. א נביא איז א גאנצע טאג טעגליכע ערשיינונג. איז נישט קיין נביא — חוץ פון נבואת משה — איז נישט קיין זאך וואס קומט מאכן א נייע רעליגיע. עס קומט נישט מגלה זיין דער אמת אויף די וועלט — דער אמת ווייסן מיר שוין, עס שטייט אין תורה. א נביא קומט סך הכל זאגן: היינט דארפסט זיין אזוי, מארגן זאלסט טון אזוי.
און דאס לערנט ער ארויס פון דעם, וואס עס ווערט דא גאנצע צייט, אז דער מבחן פון דעם נביא איז אויכעט אויף פשוט’ע זאכן, נישט אויף גרויסע זאכן. און נישט איבערקערן די וועלט. נאר מ’זעט קליינע זאכן, זעט מען אז אזעלכע זאכן — דאס איז דער דזשאב פון א נביא. כאטש אויסער דעם וואס א נביא קומט מחזק זיין די תורה, אזוי ווערט שוין געזאגט, אז עס וועט נישט קומען ווארנען אויף עפעס פון תורת משה. ניין, דערצו דער פשט, דערצו.
Speaker 2: אבער דער רמב”ם האט נישט געוואלט זאגן אז דאס איז פון תורה?
Speaker 1: אוודאי איז עס בתור שליחות, אבער וואס ער וויל זאגן — אלעס וואס א נביא זאגט פאר’ן עולם איז זיין שליחות. איך מיין אז וואס ער וויל זאגן איז, אהלן מן התורה איז פון דעם פסוק וואס ער האט געברענגט, אז “כי הגוים האלה” זענען אזוי.
דער חילוק צווישן דעם נביא און די גוי’אישע קוסמים
Speaker 1: וואס איז דער חילוק? דער נביא איז בעסער ווי די גוים, אז ער זאגט בעסער ווי די קוסמים. און דאס איז נאך א… און ער זאגט מלחמות. אז דער נביא, דער פסוק, די פרשה, רעדט זיך נישט פון א נייע רעליגיע חלילה, עס רעדט זיך פון אזעלכע סארט זאכן.
Speaker 2: יעצט כאפ איך די ראיה. איך האב געטראכט אז דו גייסט זאגן עפעס נישט על פי פשט, אבער…
דיסקוסיע: דער נביא — מאכט ער נסים אדער ווייסט ער וואס גייט געשען?
Speaker 2: דער נביא מוז זיך דאך — א מצוה צו פאלגן דעם נביא, און אויך די טבע דארף פאלגן דעם נביא. דער מעונן וקוסם, ווען מען האט נישט — די טבע האט נישט א מצוה צו פאלגן, ס’איז אמאל געלונגען, ס’איז אמאל נישט. אבער דער נביא, אז ער זאגט ס’גייט זיין א מלחמה, מוז געשען א מלחמה.
Speaker 1: דער רמב”ם זאגט עקזעקטלי נישט דאס, ווייל דער רמב”ם זאגט אז א נביא מוז נישט מאכן קיין נסים. ס’שטייט נישט — די מלחמה ווערט ווייל דער נביא האט געזאגט. מנהגו של עולם איז אז ס’איז דא מלחמות. דער נביא זאגט אז ס’גייט זיין א מלחמה, אדער ווער גייט געווינען — נישט ווייל די טבע דארף זיך צושטעלן צו אים.
Speaker 2: אבער דו זעסט וואס ער זאגט פון די ראשונים —
Speaker 1: א נביא, איך האב דיר געזאגט, א נביא דארף זאגן על פי פשט, און דו מעגסט זאגן דרשות. אבער דער רמב”ם פארשטייט נישט אזוי. דער רמב”ם פארשטייט אז דער נביא שטייט אינדרויסן פון די טבע — ער זאגט וואס גייט געשען, נישט אז ער מאכט די נסים. ער קען מאכן נסים, אפשר איז דאס אן אנדערע נושא — צו א נביא קען מאכן נסים. אבער די ווארט איז, ער מוז נישט מאכן נסים כדי צו זיין א נביא.
לשון הרמב”ם – הלכה ז
Speaker 1: אבער ער לערנט פון דעם פסוק, פארשטיי איך, “נביא אקים להם” — “אלא להודיענו דברים העתידים להיות בעולם”, נישט אז ער גייט מאכן שינוי מנהגו של טבע, נאר ער איז אונז מודיע די זאכן וואס גייט געשען: “משובע ורעב” — ער גייט זאגן ווען ס’גייט זיין שובע, ווען ס’גייט זיין רעב.
Speaker 2: אינטערעסאנט איז ווי יוסף איז געווען עפעס אן ענין פון נבואה, ווייסט נישט? א חלום?
Speaker 1: יא. מיט מלחמה…
Speaker 2: ניין, ער האט גע’פותר’ט, אבער יוסף איז געווען — די נבואה אין האלב, די משל מיט די נמשל. דאס איז דער חילוק וואס מיר האבן געלערנט, דער חילוק פון א נביא מיט א חלום. א חלום איז — די משל און די נמשל צוויי מענטשן. א נביא ווייסט ביידע.
Speaker 1: “משובע ורעב, מלחמה ושלום, וכיוצא בהן. ולא עוד אלא שלצורך יחיד מודיע לו, כגון שאבדה לו אבידה והולך אצל הנביא כדי שיודיענו מקומה, וכן האתונות שאבדו לשאול, וכיוצא באלו הדברים הוא שיאמר הנביא. לא שיתחדש דת או יוסיף מצוה או יגרע.”
—
דער בעל התניא vs. דער רמב”ם – די אתונות פון שאול
דער קאנטראסט: ווי קליין אדער ווי גרויס איז דער נביא?
Speaker 1: גוט, ווען מיר פארשטיין דאס, איז דא א להפיכתא — די פשט אין דעם פסוק “נביא מקרבך יקים לך”, וואס איז כביכול א נייע זאך. ס’איז די אידיע אז ס’איז דא א מחלוקת געווען ביי די רבי’ס און אנדערע מענטשן וויאזוי צו פארשטיין די פרשה פון די אתונות פון שאול המלך.
דער בעל התניא האט געשריבן א בריוו פאר זיינע חסידים אז זיי זאלן אויפהערן צו קומען פרעגן די רבי’ס עצות אין גשמיות און ביזנעס, און ער זאגט אז מ’דארף זיין א נביא פאר דעם, און נאר א נביא קען זאגן אזויווי שאול מיט די אתונות, אבער נישט קיין רבי. ווייל א רבי, אבער, טוט יא וואס דער נביא דארף עיקר בעיקר טון, וואס דאס איז להזהיר על התורה.
Speaker 2: יא, ס’איז אביסל פאני. דער רמב”ם נוצט דעם פסוק צו ווארענען אז דער נביא — צו מקטין זיין דעם נביא, כדי דער נביא איז נישט א מחדש דת חלילה. דער נביא איז סך הכל — ס’איז פארלוירן אן אתון, אמאל דער נביא ווייסט. וויאזוי ווייסט ער? דער אייבערשטער זאגט אים. אבער אמאל א נביא ווייסט.
און דער בעל התניא, ביי אים איז דאס א מעלה פון דעם נביא. א פשוט’ער איד קען נאר זאגן וואס די תורה שטייט. א נביא, ווייל ער קען וויסן עצות אין ביזנעס.
דיסקוסיע: צי איז דאס א מעלה אדער א מיעוט?
Speaker 1: ווען ער זאגט וואס ס’שטייט שוין אין די תורה, איז דאך נישט מחדש. ס’איז סך הכל די גדלות פון די תורה. ער זאגט נישט עפעס… מודיע זיין עפעס פאר א מענטש, איז דאך עפעס וואס ס’שטייט נישט אין ערגעץ.
Speaker 2: יא, אבער דו כאפסט וואס איך זאג? דער בעל התניא האט קאמפליינט אז איך בין א גרויסער רב, מיר פאסט נישט זיך צו נעמען קעיר פון די אתונות. גיי צו איינעם — איך ווייס אויך נישט, איך האב נישט וואס צו וויסן. איך בין עפעס א נביא וואס ווייסט וועלכע ביזנעס גייט דיר יא געלונגען? א נביא וואלט געוואוסט.
אבער דער רמב”ם זאגט ניין — א נביא איז איינער וואס ווייסט אזעלכע זאכן. אוודאי, ס’איז אן אמת דער חילוק, אז א נביא ווייסט ווייל דער אייבערשטער האט אים געזאגט — אויב דער רבונו של עולם האט דיר נישט געזאגט, ווייסטו נישט.
אבער ער זאגט אז ס’איז אינטערעסאנט אז דער רמב”ם נוצט דאס נישט אלס א ראיה ווי גרויס א נביא איז — ער ווייסט אפילו וואו דיינע אתונות איז — נאר ווי קליין א נביא איז, אז סך הכל ער פארנעמט זיך מיט אזעלכע זאכן.
—
שאול’ס אתונות – צי ס’איז געווען א צרכי יחיד
דיסקוסיע: צי איז דאס א ראיה פאר צרכי יחיד?
Speaker 1: סאווי, ער ברענגט דאך למעשה א ראיה פון עפעס וואס איז געזאגט פאר א מלך. ס’מיינט נישט אז יעדער יחיד איז געקומען פרעגן וואו ס’ליגט מיין אבידה. שאול המלך איז געקומען פרעגן דעם נביא.
Speaker 2: ער איז נאך נישט געווען דער מלך דעמאלט.
Speaker 1: ס’איז א גמרא אין שבת ביי נביאים.
Speaker 2: פארקערט, שאול איז נאך נישט געווען דער מלך, ער איז געווען סתם א מענטש, און מ’זעט אז ס’איז געווען דער מנהג. אבער למעשה איז עס געווען גאר א גרויסע זאך, ווייל א דאנק דעם איז ער אנגעקומען צו באקומען די מלוכה. ער האט פארלוירן די אתונות.
Speaker 1: איך מיין צו זאגן, מען קען זאגן אז דאס איז נישט קיין צרכי יחיד בכלל, ווייל ס’איז געווען דרך השם וויאזוי שאול זאל אנקומען צו די נביאים.
Speaker 2: ניין, דו ביסט גערעכט אז די מעשה איז נישט קיין מעשה וואס אונז ווייסן וועגן — ס’איז א צרכי יחיד. ווייל ווען ס’איז נישט געווען קיין שאול המלך, וואס איז דאך געווארן דער מלך, וואלט מען נישט געוואוסט די מעשה. אבער מ’זעט פון דעם אז שאול האט גערעדט מיט זיינע נערים און אזוי ווייטער — מ’זעט אז ס’איז געווען דער מנהג צו פרעגן דעם נביא אזעלכע זאכן, ווייל נישט וואלט ער דאך נישט געגאנגען.
דער מנהג צו גיין צום נביא
Speaker 1: שאול האט געזוכט זיינע אתונות, און מ’האט געזאגט אז ס’איז דארט א רואה, און מ’גייט גיין אים פרעגן וואו די אתונות זענען. דער רואה האט אים געזאגט אז ער גייט טרעפן די אתונות אויפ’ן וועג. על כל פנים, די פוינט איז אז מ’זעט פון די מעשה אז ס’איז געווען אן אנגענומענע זאך — אז מ’זוכט די אתונות, גייט מען צום נביא.
יחידים ביי נביאים — נישט נאר מלכים
Speaker 2: אקעי, מ’זעט אויך אז שלמה איז געקומען פרעגן אלישע. מ’זעט אז יחידים זענען געקומען צו די נביאים. נביאים זענען נישט נאר געווען… אסאך מאל האלט מען אז נאר דער מלך האט גערעדט צו די נביאים. אבער אין אסאך אנדערע פלעצער זעט מען יא אז אלישע האט גערעדט מיט די אשה השונמית, און אז יחידים האבן גערעדט צו די נביאים, אזויווי מ’זעט דא.
Speaker 1: אבער רוב נביאים, ער זאגט, ער רעדט צו דעם מלך. ירמיהו הנביא, ישעיהו — ער רעדט צו דעם מלך. דאס זענען די נביאים, די מעשיות וואס אונז ווייסן. ווייל ווער שרייבט מיט? און פארציילט נישט קיין מעשיות פון פשוט’ע אידן געווענליך אין די תורה.
—
בני הנביאים אלס מחנכים
Speaker 2: אויך שטייט אזוי, איך מיין אין דעם פיאסעצנער, וועגן דעם, אז די עבודה פון די בני הנביאים זענען געווען מחנכים. די בני הנביאים, נאך פאר זיי זענען געווען די גרויסע נביאים, האבן זיי געגעבן א דרך אין עבודת השם פאר’ן עולם.
Speaker 1: אבער דאס איז נישט א דין אין נבואה, דאס איז סתם א דין ווייל זיי זענען געווען קרוב לדעת, ווייל זיי זענען געווען…
Speaker 2: יא, דאס איז נישט די זעלבע.
Speaker 1: דער רמב”ם האט דא נישט דערמאנט פריער, ווען ער האט גערעדט וועגן די רוב שפע להרחיב דעת — דאס האט נישט צוטון מיט יחוס, דאס האט צוטון מיט שליחות.
—
דער נביא’ס התבוננות און זיין פארנעמען זיך מיט מענטשן — צי ס’איז א סתירה
דיסקוסיע: ווי שטימט התבודדות מיט צרכי יחיד?
Speaker 2: אבער דאס איז א כאפילע — נאכדעם וואס דער מענטש איז שוין אנגעקומען צו דער מדרגה, שוין בדרגת איש, זיין ביזי מיט מענטשן — ס’איז אוודאי נישט קיין סתירה. א חלק פון עבודת ה’ איז זיין ביזי מיט מענטשן, מיט זייערע קיום, מיט זייערע ישות, מיט זייערע קליינע זאכן. ס’איז א צווייטן איד’ס גשמיות.
די תורה זאגט דאך אזוי — איך דארף שוין נישט זאגן אז מ’דארף טון אזויפיל, מ’האט געזאגט אזויפיל מאל אויף א נביא. א יחיד קען נאר אפלאדענען פון אן אייזל, דער נביא קען מער טון ווי דעם — ער קען דיר זאגן וואו דער אייזל איז. פארוואס זאל ער עס נישט טון?
Speaker 1: נכון, נכון, אמת.
Speaker 2: ניין, איך מיין אז דו האסט עס געזאגט אויף א שטיקל מינוט קאנטראסט. אויב ס’שטערט עס דעם נביא פון זיין עבודת ה’, ס’איז קעגן די תכלית, און זיי האבן דאך געזאגט אז ער זאל זיך מתבודד זיין מיט בני אדם.
Speaker 1: אבער דאס קען זיין ס’האט צו טון מיט וואס דער רמב”ם האט פריער געזאגט — נחלת סודות התורה, און אויך שפעטער נחלת דעת, וויפיל א תלמיד חכם זאל זיין מעורב בהבריות, און וויפיל ער זאל זיך נישט דרייען מיט ישיבות עם הארץ.
Speaker 2: ניין, איך האב געטראכט אז ס’האט צו טון מיט דאס וואס מ’האט געלערנט, אז דער נביא איז דאך מתבונן נאר אין די דברים הקדושים והטהורים, שפלות הכסא, און ער קוקט דאך אויף די עתידות. נאר ס’איז געשטאנען דארט אויך אז “ידע חכמתו להשיב” — אפשר ווען ער קוקט אויף די עתידות, גייט ער זיך אויך מיט פראקטישע זאכן. ס’איז א וויכטיגע כלל.
—
הקדמה צום נעקסטן נושא: דברי פורענות שהנביא אומר
הלכה ח – א יוצא מן הכלל: ווען דער נביא’ס ווערטער ווערן נישט מקוים
Speaker 1: דאס וואס מ’האט געלערנט, אז דער עיקר מבחן פון דעם נביא איז צו וויסן פונקטלעך וואס גייט זיין, דארף מען טרעפן א זייער אינטערעסאנטע יוצא מן הכלל. מ’קען דאס זייער זיך מאריך זיין אין די פרטים פון דעם, ווייל ס’מאכט זאכן זייער קאמפליקעטעד.
ביז יעצט איז געווען זייער קלאר און זייער פשוט: א נביא, אלעס וואס ער זאגט איז אמת. וועט מען אבער גיין זען אז ס’איז דא כללים אז נישט אלעמאל איז עס אזוי, און ס’איז דא א וועג צו קריגן פאר וואס ס’איז זייער וויכטיג, זייער יסודות’דיג אין דעם נושא פון נבואה אז ס’איז אזוי. און דאס איז די נעקסטע צוויי דריי פרקים.
לשון הרמב”ם – הלכה ח
Speaker 1: “דברי הפורענות שהנביא אומר, כגון שיאמר פלוני ימות, או שנה פלונית תהיה רעב או מלחמה, וכיוצא בדברים אלו” — ביז יעצט האט ער גערעדט אז דער נביא זאגט זאכן וואס גייט געשען אין דער צוקונפט. אבער וואס טוט זיך ווען ער זאגט עפעס א פורענות? כגון שיאמר פלוני ימות, אדער ער זאגט אז ער קען זאגן עפעס פון מלחמה אדער שלום, אדער שובע אדער רעב. וואס טוט זיך אז ער זאגט “שנה פלונית תהיה רעב או מלחמה” וכיוצא בדברים אלו?
האבן מיר געלערנט אז אלעס וואס דער נביא זאגט מוז מקוים ווערן. וואס טוט זיך אם לא יקום דברו? יענער איז נישט געשטארבן, יענער האט געזאגט יענער גייט נישט מוציא שנתו זיין און ער האט פיין מוציא שנתו געווען, און ס’איז געשען קיין מלחמה.
רמב”ם הלכות יסודי התורה פרק י׳ (המשך) – דער חילוק צווישן נבואה לרעה און נבואה לטובה, און נביא שהעיד לו נביא אחר
—
ביז יעצט האט ער געזאגט אז דער נביא זאגט זאכן וואס גייט געשען אין די פיטשער. אבער וואס טוט זיך ווען ער זאגט עפעס א פורענות? כגון שיאמר פלוני ימות – ער זאגט, דער רמב”ם האט פריער געזאגט אז ער קען זאגן עפעס פון מלחמה אדער שלום, אדער שובע אדער רעב. וואס טוט זיך אז ער זאגט שנת פלונית שנת רעב ומלחמה וכיוצא בדברים אלו, און אונז האבן דאך געלערנט אז אלעס וואס דער נביא זאגט מוז מקוים ווערן?
וואס טוט זיך אם לא עמדו דבריו? יענער איז נישט געשטארבן – ער האט געזאגט יענער גייט נישט מוציא שנתו זיין, און ער האט פיין מוציא שנתו געווען. אונז איז נישט געשען קיין מלחמה. אין בזה הכחשה לנבואתו – דאס, אז א פורענות איז נישט געשען, דאס איז נישט מכחיש די נבואה. ואין אומרים – אויף דעם זאגט מען נישט “הנה דיבר ולא בא”, און ממילא ס׳איז א ראיה אז ער איז א נביא שקר.
דער טעם: “ארך אפים ורב חסד ונחם על הרעה”
פארוואס? טאקע דא א נייע תנאי: שהקדוש ברוך הוא ארך אפים ורב חסד ונחם על הרעה. איך האב פריער געזאגט אז דער אייבערשטער איז “לא איש אל ויכזב” – דער אייבערשטער גייט נישט צוריקציען אדער מכזב זיין דבריו. דאס איז אויף סתם א זאך, אויף א זאך וואס גייט געשען אין די פיטשער וואס איז נישט קיין פורענות. אבער ווען ס׳רעדט זיך פון פורענות, איז דאך דער אייבערשטער יא נחם על הרעה. דער אייבערשטער קען דאך יא – נישט נאר ער קען, נאר אונז בעטן דעם אייבערשטן, ס׳איז א מדרגה פון אייבערשטן – דער אייבערשטער האט דאך יא די ענין פון נחם על הרעה, ער קען צוריקציען אויף פורענות וואס ער האט געזאגט, וואס ס׳האט זיך געהייסן כביכול, וואס ס׳איז געווען א גזירה, און ער קען עס יא מבטל זיין.
תשובה אדער תלייה – צוויי מעגלעכקייטן
פארוואס טאקע? גייט דא דער רמב”ם ווייטער: ווייל אפשר עשו תשובה ונסלח להם, כאנשי נינוה, או שתלה להם. יא, ער האט עס תולה געווען. אמאל תשובה העלפט אז ס׳גייט אינגאנצן אויס די עבירות, אז ס׳ווערט אינגאנצן אויס די פורענות, און אמאל שטופט ער עס נאר אפ.
אזוי ווי חזקיהו האט תשובה געטאן – שטייט אז דער אייבערשטער האט אפגעשטופט די פורענות אז ס׳גייט נישט זיין בימיו נאר בימי בנו. ס׳האט עס נישט אינגאנצן מבער געווען די גזירה, ס׳האט עס נאר אפגעשטופט. אבער על כל פנים זעט מען אז ווען דער נביא האט יא געזאגט אז ס׳גייט געשען צו אים, אז ער גייט שטארבן, למעשה גייט ער נישט שטארבן ווייל ער האט תשובה געטאן.
“תלה” מיינט אזוי ווי וואס שטייט “תלוי ועומד” – ווען א מענטש איז א בינוני, זיינע זאכן זענען תלויין ועומדין.
ווען עס רעדט זיך פון א פורענות, איז אסאך מאל איז דער אייבערשטער חוזר. אדער, דער אייבערשטער, בכלל די פורענות, איז געווען געוואנדן אין תשובה. דער אייבערשטער האט געזאגט אז פורענות, אויב מען האט נישט תשובה געטון, אדער אפילו ווען די פורענות קומט און ווארט אויף די מענטש׳ס ווייטערדיגע מעשים.
—
הלכה ט – דבר טובה: דער קלארער מבחן פאר א נביא
א טובה ציעט דער אייבערשטער נישט צוריק
אבל אם הבטיח על טובה, ואמר שיהיה כך וכך, ולא באה הטובה שאמר – בידוע שהוא נביא שקר. פארוואס? שכל דבר טובה שיגזור האל, אפילו על תנאי, אינו חוזר. א גוטע זאך וואס דער אייבערשטער איז גוזר, אפילו אויב על תנאי – ציעט ער נישט צוריק. איינער וואס דער אייבערשטער זאגט צו א דבר טובה, קומט עס אייביג. און אויף דעם איז דער כלל אז דער אייבערשטער ציעט נישט צוריק.
דער תירוץ אויף דער פריערדיגער קשיא
הא למדת – און דא לערנסטו – שבדברי הטובה בלבד ייבחן הנביא. ווען מען וויל בוחן זיין א נביא, זאל מען דוקא ניצן דבר טובה. ווייל דבר פורענות קען נישט זיין קיין ראיה – אויב ס׳גייט נישט געשען, איז דאך ווייטער נישט מכחיש דעם נביא. אבער דבר טובה איז יא א גוטע וועג צו בוחן זיין דעם נביא, ווייל אויב ס׳געשעט נישט, ווייסן מיר אז ער איז נישט קיין אמת׳ער נביא.
פריער האב איך געזאגט אז ס׳איז א גרויסע פראבלעם – ווייל דא איז דאך א וועג ארויס. תירוץ, זאגט דער רמב”ם, דאס איז דער תירוץ. דער תירוץ איז: ווען ער זאגט א טובה, איז זייער גרינג אים צו פרואוון. ממילא, דארט איז נבחן א נביא.
חידוש: אפילו על תנאי ביי טובה מוז נתקיים ווערן
נאכדעם, ביי א טובה – אפילו ער זאגט “אויב דו וועסט זיין גוט, וועט געשען גוט” – אפילו דעמאלטס מוז געשען די גוטע זאך. ער קען נישט זאגן “איך האב דיר געזאגט א תנאי.” ניין, א נבואה.
פריער האבן מיר געזאגט, ווען דער נביא זאגט א דבר רע על תנאי, דער פשט איז אז אויב ס׳איז נישט נתקיים געווארן דער תנאי, גייט עס נישט געשען. דאס וואס מען זאגט אז לרעה חוזר, איז אפילו ער זאגט נישט על תנאי – ער זאגט קלאר “דו גייסט שטארבן” – אזוי ווי ישעיהו האט געזאגט פאר חזקיהו אז ער גייט שטארבן, איז ער נישט געשטארבן.
אבער ביי א טובה, אפילו ער זאגט עס על תנאי, מוז עס נתקיים ווערן. דער אייבערשטער איז נישט חוזר פון א דבר טובה, אפילו אויב דער מענטש איז נישט געווען גוט. ממילא קומט אויס, אז אויב א נביא זאגט א דבר טוב, איז דאס אלץ א מבחן.
א שאלה: ווען פונקטלעך איז דער דין?
דארף מען פארשטיין: ווען איז עס א נבואה? ס׳שטייט אין די תורה אז סאך נבואות לטובה זענען על תנאי. דארף מען פארשטיין ווען פונקטלעך איז דער דין אז דאס דארף נישט נתקיים ווערן.
דער רמב”ם׳ס מקורות
דו זאגסט מ׳קען לערנען אנדערש די גמרא, און אזוי ווייטער קען מען. אבער דער רמב”ם האט דאס אלץ געלערנט, און דער רמב”ם זאגט “אפילו על תנאי אינו חוזר” – זאגט דאס די גמרא. איז אפשר ירושלמי? יא, אויף פארשידענע פלעצער זאגט ער אז ס׳שטייט אין ירושלמי. אונז לערנען מיר נישט יעצט צו וויסן צו דער רמב”ם איז גערעכט לויט זיינע מקורות. לויט וואס דער רמב”ם זאגט, קומט אויס אז ביי א טובה איז דא דער קלארער מבחן.
—
הלכה י – דער מקור פון ירמיהו און חנניה בן עזור
דער וויכוח צווישן ירמיהו און חנניה
דער אבן עזרא ברענגט א ראיה פון ירמיהו – ירמיהו במשאו לחנניה בן עזור. ס׳איז געקומען א נביא שקר, חנניה בן עזור. און בשעה ירמיהו האט מתנבא געווען א רעה – ירמיהו האט געווארנט דעם מלך צדקיהו ער זאל תשובה טון און זאל נישט גיין אין מלחמה מיט בבל.
חנניה האט געזאגט אז ס׳גייט זיין גוט, מ׳גייט געווינען די מלחמה. האט ירמיהו אים געזאגט: “חנניה, אם לא יעמדו דברי – אויב מיינע ווערטער וועלן נישט מקוים ווערן – אין בזה ראיה שאני נביא שקר, ווייל איך האב דאך געזאגט אויף פורענות. און אויב וועלן די אידן תשובה טון, וועלן ירמיהו׳ס נבואות פורענות נישט געשען. אבל אם לא יעמדו דבריך, יודע שאתה נביא שקר.” און ער ברענגט דארטן די פסוק.
דער פסוק
איך האב נישט געדענקט די פסוק, איך האב נישט געדענקט דעם רמב”ם. איך האב געדענקט אז דער רמב”ם איז געמאכט פון מענטשן וואס האבן געלערנט תנ”ך, און ווען ס׳פעלט אין תורה שבעל פה, זאגט דער רמב”ם פשט. אבער אונז וואס זענען נישט געלערנט גענוג די פסוקים, קענען נישט פארשטיין קיין רמב”ם.
די פסוק וואס שטייט דארטן זאגט אזוי: “הנביאים אשר היו לפני ולפניך מן העולם וינבאו אל ארצות רבות ועל ממלכות גדולות למלחמה ולרעה ולדבר. הנביא אשר ינבא לשלום, בבוא דבר הנביא יודע הנביא אשר שלחו ה׳ באמת.”
דאס פירט נישט אויס בפירוש, אבער דער רמב”ם האט פארשטאנען, געבויט אויף די גמרא, אז דאס מיינט צו זאגן אזוי: דו וואס זאגסט צו שלום, קען מען זייער גרינג וויסן צו ס׳איז געשען זיינע זאכן. און ער וואס זאגט צו מלחמה – אז איך וואס איך זאג צו מלחמה, אז מ׳וועט פארלירן די מלחמה – קען אמאל זיין נישט. ס׳שטייט נישט בפירוש די צווייטע צד, אבער אזוי פארשטייט מען פשט וואס איז די וויכוח. ווייל אויב נישט, וואס איז די וויכוח? וואס זאגט ירמיהו?
דער פשט אין דער וויכוח
האט די גמרא געלערנט אז דאס איז די וויכוח. ער זאגט: “דו נעמסט א גרעסערע אחריות. דו ביסט אסאך מער קרוב צו זיין א נביא שקר ווי מיר, ווייל איך טו איך נאר ווארענען אז מ׳זאל נישט טון עפעס, אבער דו זאגסט צו אז ס׳גייט זיין גוט – דארפסטו נעמען אסאך מער אחריות, ווייל ס׳קען נאך זיין אז דו ביסט א נביא שקר.”
—
דער ווערט פון נבואה לרעה – מעורר זיין תשובה
זאלן מיר זאגן אז דאס איז עפעס אן אינסענטיוו צו סטראשען מער מיט פורענות, צו קומען זאגן אז סטראשען אויף עונשים איז א בעסערע סטראטעגיע ווי זאגן ברכות? רייט, ס׳איז א בעסערע סטראטעגיע, ווייל די פוינט פון נבואה איז…
אבער אפילו ווען ס׳איז נישטא דער כלל אז די טובה דארף זיין חוזר, איז נאך אלץ שוין א פראבלעם. ווייל דער וואס גייט ארום זאגן פאר יעדן אז אלעס איז גוט און ס׳וועט זיין גוט, דאס איז זייער א דעינדזשערעס זאך – אזוי לערנט מען דא. ווייל דאס מאכט מענטשן זאלן נישט קיינמאל תשובה טון.
דער נביא וואס זאגט אז ס׳גייט זיין שלעכט, און דורכדעם איז מען מעורר דעם עולם צו תשובה – אפילו אויב ס׳געשעט נישט דאס שלעכטס, האט עס שוין אויפגעטון עפעס. ווייל יעצט יענער זאגט: העכסטנס האט מען תשובה געטון פאר גארנישט. ווייסט, מען האט מורא ס׳איז געקומען עפעס א מלחמה און מען טוט תשובה. וואס איז דאך די ערשטע זאך – און מ׳איז געווארן בעסער, און ס׳איז פאר גארנישט? נו, ס׳האט זיך אויסגעצאלט דאס אליינס.
—
א פראקטישע נפקא מינה – צדיקים וואס זאגן צו טובות
דערפאר, די אלע צדיקים וואס זאגן צו אויף מענטשן אז ס׳גייט געשען גוטע זאכן, דארפן אסאך מער נזהר זיין ווי דער וואס זאגט שלעכטע זאכן. אגב, זיי זאגן אז זיי זענען נישט קיין נביאים. האב איך שוין מיין פריערדיגע חקירה: וויאזוי ווערט מען פונקטלעך נישט א נביא?
—
הלכה יא – נביא שהעיד לו נביא אחר
דער כלל
זאגט דער רמב”ם ווייטער. יעצט איז דא נאך איין פרט: נישט יעדער נביא מוז מאכן אותות ומופתים. עס איז דא נאך א וועג צו פרואוון א נביא.
זאגט דער רמב”ם: “נביא שהעיד לו נביא אחר שהוא נביא” – א נביא קען אויך ווערן א נביא דורכדעם וואס א צווייטער נביא האט מעיד געווען אז ער איז א נביא. הרי זה בחזקת נביא! ער דארף שוין נישט קיין אותות ומופתים, ווייל אונז האבן דאך א נביא אז ער איז א נביא!
דער לאגיק
קען זיין – ס׳איז דאך דער ערשטער נביא האט געהאט אותות ומופתים. דו זאגסט אז ער דארף זיין א עדות בפי הנביא? איך ווייס נישט! אים אפשר טראסט מען אים מער. ס׳הייסט: פון וואו ווייסט ער? ער האט אים צוזאמען געזען א נביא! אדער ער ווייסט – א נביא! א נביא זאגט נישט קיין ליגנט! ווייל איינער דארף חקירה, דער צווייטער דארף מען נישט חוקר זיין!
דער ראיה פון יהושע
וואס ברענגט ער? שהרי משה רבינו העיד ליהושע, והאמינו בו כל ישראל קודם שיעשה אות. אפילו נאך פאר ער האט געטון א אות, האבן זיי שוין געגלייבט אין יהושע.
ס׳איז זייער אינטערעסאנט – ס׳איז דא פסוקים! ווייל ווער ס׳קוקט אין סוף ספר דברים און אין ספר יהושע, זעט אז ס׳איז יא געווען עפעס א אויפטו נאכדעם וואס יהושע האט געמאכט מופתים.
דער פסוק “מלא רוח חכמה”
ער ברענגט זייער גוט, אז עס שטייט אין פסוק: “ויהושע בן נון מלא רוח חכמה כי סמך משה ידיו עליו, וישמעו אליו בני ישראל ויעשו כאשר צוה ה׳ את משה.” משה האט געזאגט ער סומך זיין יהושע, ער האט געמאכט פון אים א גדול הדור – האבן זיי אים געפאלגט.
דיסקוסיע: “רוח חכמה” – חכמה אדער נבואה?
שפעטער, אין תחילת ספר יהושע, שטייט “היום הזה אחל גדלך בעיני כל העם” – נאכדעם וואס ער האט געמאכט מופתים – “למען ידעון כאשר הייתי עם משה אהיה עמך”, און אזוי ווייטער. זעט מען אז עס איז יא געווען עפעס וואס האט זיי געפעלט פון אים.
סתם אזוי, יענעם פסוק האט מען נאך געקענט זאגן אז זיי האבן אים געגלייבט בתור חכם. אזוי ווי ס׳שטייט “מלא רוח חכמה” – גלייבט מען וואס ער זאגט.
Speaker 2: דו זאגסט אז משה איז געווען א… גערעכט, ער איז געווען א חכם. אין דעם פסוק, און אזוי, נישטא וואס צו גלייבן איינער בתור חכם.
Speaker 1: “רוח חכמה” מיינט נבואה, עס מיינט נישט סתם “מלא רוח חכמה.” א חכמה איז א חכמה, אדער איז עס א חכמה, אדער נישט קיין רוח חכמה. “רוח חכמה” איז נבואה. אוודאי, דאס איז דאס וואס משה האט אים געגעבן – נבואה.
Speaker 2: עס איז א מיינונג, “חכם עדיף מנביא”, ווייס נישט.
Speaker 1: זאגט דער רמב”ם, אז משה רבינו אליין האט מעיד געווען – ער זאגט דאך “והאמינו בו” ווייל ער איז א נביא. נישט אזוי סתם, ער איז א תלמיד חכם דארף מען אים פאלגן.
Speaker 2: עס זענען געווען נאך תלמידים פון משה וואס האבן געלערנט.
Speaker 1: רייט. די בית דין דארף מען פאלגן, דארף מען וויסן פונקט נאך. אבער דער רמב”ם זאגט אזוי: עס איז אינטערעסאנט – שפעטער זעט מען יא פסוקים וואס זאגן אז דער אייבערשטער פארגינט אים נאך. דער רמב”ם׳ס נקודה איז אז משה׳ס עדות אויף יהושע איז געווען בתור נביא, נישט בתור חכם – און דורכדעם האבן זיי אים “האמינו בו” מיט אמונה, נישט סתם ציות צו א בית דין אדער א גדול הדור.
רמב”ם הלכות יסודי התורה פרק י׳ (המשך) – נביא שהעיד לו נביא אחר, און דער איסור פון לנסותו יותר מדאי
—
חכמה vs. רוח חכמה – וואס האט משה געגעבן יהושע?
א חכמה איז אדער א חכמה אדער נישט קיין רוח חכמה. רוח חכמה איז א נבואה. וואס הייסט דען אז משה האט אים געגעבן נבואה? דאס איז אים אייניג. מיט א שמלתא פריחא חכמה? איך ווייס נישט, ס׳איז דא צוויי סארט חכמה. א יאר דער וואלף קען דאך געזאגט אזוי ווי א זעתר. ס׳איז א חכמה, ס׳איז א חכמה.
נישט אזוי, סתם א תלמיד חכם דארף מען נישט פאלגן עניוועי. ס׳איז געווען נאך תלמידים פון משה רבינו, אזוי ווי זיי האבן געלערנט די הקדמות, גייט? דער בית דין דארף מען פאלגן, דארף מען וויסן פונקטליך.
—
יהושע – מ׳האט אים געגלייבט קודם שיעשה אות
אבער דער רמב”ם זאגט אזוי, ס׳איז זייער אינטערעסאנט. און שפעטער זעט מען יא פסוקים וואס זאגן אז דער אייבערשטער האט געמאכט גרויסע ישועות אזוי ווי משה – נאכדעם וואס ער האט געמאכט צוריסן די ירדן, דארט האט ער געמאכט די ירדן זאל סטאפן, דעמאלטס האט מען זיך געגלייבט אזוי ווי משה.
זאגט דער רמב”ם: אמת, אבער דו זעסט אז מ׳האט אים געפאלגט פארדעם. זעט מען פון דעם אז מ׳דארף נישט – אז ס׳איז טאקע דא א מעלה, ס׳איז א גוטע זאך, ס׳מאכט זיכער א גרעסערע רושם אז ער קען מאכן נסים אזוי ווי משה, אבער מ׳זעט פון דעם אז מ׳האט שוין געגלייבט פאר ער האט געמאכט די אות.
—
אלישע – א נביא קען מאכן א צווייטן נביא
מילא בחייו דורות, אבער אליהו זאגט אז אלישע – ס׳שטייט אים א פסוק: “ואת אלישע בן שפט תמשח לנביא תחתיך” – אליהו האט געמאכט אלישע פאר א נביא. דאס הייסט, אים האט מען געגלייבט. נאכדעם זעט מען אז ער האט טאקע געמאכט אותות אויכעט, אבער ס׳זעט אויס אז מ׳האט אים דאך געגלייבט פארדעם.
וואס זעט מען? אז א נביא קען מאכן א צווייטן נביא, און נישט יעדער נביא דארף עקסטער די משה־זאכן.
—
חקירה: וואס מיינט “וישמעו אליו בני ישראל”?
ווייל דארט שטייט אויך נישט קלאר אז מ׳האט געפאלגט עפעס וואס יהושע האט געזאגט. ס׳שטייט אז יהושע האט געזאגט וואס דער אייבערשטער האט שוין געהייסן פאר משה. ניין, ניין – “וישמעו אליו בני ישראל ויעשו כאשר צוה ה׳ את משה”. גייט אויף דעם וואס דער אייבערשטער האט געזאגט פאר משה אז מ׳זאל פאלגן יהושע. נישט אז מ׳האט געפאלגט וואס יהושע האט נאכאמאל איבערגע׳חזר׳ט די תורת משה.
ניין, וואס עפעס? מ׳רעדט דאך אז ער האט געהייסן על עובדא – תורת משה אויך. ער האט געהייסן זיי זאלן גיין אין די ירדן אין דעם טאג, שיקן די מרגלים – אז מ׳האט אים געפאלגט. “וישמעו אליו” מיינט אז מ׳האט געפאלגט די תורה? וואס מיינט אז מ׳האט געפאלגט יהושע? צו וואס?
—
זייער געזאגט, זייער שיין. אין צריך חקירה – של רבי, משה רבינו – היינו ליהושע, והאמינו בו כל ישראל קודם שיעשה אות. לכל הדורות – יא, דאס האב איך שוין געזאגט.
—
הלכה י”ב – אסור להרהר אחריו ולנסותו יותר מדאי
מצוות עשה צו פאלגן א נביא
יעצט קומט די צווייטע: זיי האבן געלערנט אז ס׳איז דא א מצוות עשה צו פאלגן א נביא. יעצט ווייסן מיר ווען פונקטליך צו פאלגן א נביא? לאחר כל המעשה ההוא.
איז נאכדעם, איז דער רמב”ם האט געזאגט אז מ׳דארף מאכן פעמים הרבה אז ער זאל זיין א נביא נתקיים ווערן, אבער ס׳מיינט נישט אז א גאנץ לעבן קען מען דרייען א קאפ דעם נביא – טו נאך א מופת, טו נאך א מופת. נאר נביא שנודעה די נביאים, סאו והאמנו דבריו פעם אחר פעם.
די תנאים פון דער הלכה
אוי, אדער די אנדערע תנאי וואס ער האט דארט געזאגט: שהעיד לו נביא – א צווייטע נביא האט געזאגט עדות – והלך בדרכי הנבואה. האסטו דא צוויי נייע תנאים, ס׳גייט ארויף אויף ביידע מסתמא.
איינער זאגט: א צדיק וואס גייט בדרכי הנבואה – די תנאי איז אלעמאל. איינער זאגט: איינער וואס גייט נישט בדרכי הנבואה – איז אזוי ווי איינער זאגט “איך האב א מופת אויף די שטיינער דא.” נישט, נישט, נישט נאכגיין.
וואס הייסט “אסור להרהר”?
אסור להרהר אחריו – טאר מען נישט מהרהר זיין אויף אים. וואס הייסט מהרהר זיין? סתם במחשבה? ס׳מיינט אויך מחשבות? ס׳טייטש מ׳טאר נישט טראכטן שלעכטע מחשבות אויף אים?
דער רמב”ם זאגט, ער זאגט יא: להרהר בנבואתו שמא אינה אמת. און נישט נאר דאס, נאר ואסור לנסותו יותר מדאי – מ׳טאר נישט צופיל טעסטן. איך ווייס נישט צו דו ווילסט זאגן אז ס׳איז נישט דא קיין נסיון במחשבה, אבער דא שטייט יא אז מ׳טאר נישט.
לא תנסו את ה׳ – דער מקור
אסור לנסותו יותר מדאי – מ׳טאר נישט צופיל טעסטן. ולא נהיה הולכים ומנסים אותו לעולם – מ׳זאל נישט אייביג טעסטן – שנאמר “לא תנסו את ה׳ אלקיכם כאשר נסיתם במסה”.
וואס איז דארט געווען די נסיון? זיי האבן מנסה געווען משה רבינו, זיי האבן געזאגט: “היש ה׳ בקרבנו אם אין”. אין טייטש דער רמב”ם, אין אנדערע ווערטער: צו רעדט טאקע דער אייבערשטער מיט משה.
“יאמינו וידעו כי ה׳ בקרבם”
איז, נאר וואס דען, מ׳טאר נישט צופיל מנסה זיין. אלא מאחר שנודע שזה נביא, נאכדעם וואס מ׳ווייסט אז ער איז א נביא – אויף בעסט אויף אפאר מאל נסים ונפלאות, אותות ומופתים – יאמינו וידעו כי ה׳ בקרבם. זיי זאלן וויסן אז דער נביא איז צווישן זיי, איז דער אייבערשטער צווישן זיי טרו דעם נביא.
ס׳טייטש, אלע אידן האבן עקסעס צו דעם אייבערשטער דורך די נביאים. דאס קומט פון דעם פסוק “היש ה׳ בקרבנו”.
חידוש: דאס האלטן אין איין טעסטן קומט פון א שוואכע אמונה אין זיך
זעט אויס אז אסאך מאל די מהרהר זיין איז נישט ווייל זיי גלייבן נישט אין נביא – ווייל זיי גלייבן נישט אין זיך. זיי גלייבן נישט אז זיי האבן זוכה געווען צו האבן דעם אייבערשטער צווישן זיי. “היש ה׳ בקרבנו” – אסאך מאל קומט דאס האלטן אין איין טעסטן פון א שוואכע אמונה אין זיך, אז זיי האבן א זכות צו האבן א נביא צווישן זיך.
“וידעו כי נביא היה בתוכם”
אבער דארט דרשנ׳ט ער פאלטשע נביא – נו נו, די דרשה איז נישט קיין שלעכטע זאך. ולא יהרהרו ולא יחשבו אחריו, כענין שנאמר “וידעו כי נביא היה בתוכם”.
און מיט דעם האבן מיר געענדיגט. דאס זעט מען – דא זעט מען אז דער אייבערשטער זאגט פאר יחזקאל אז דער עולם איז עקשנים, זיי פאלגן נישט, אבער ער וויל “וידעו” – “וידעו” שטייט – “כי נביא היה בתוכם”. זיי האבן געוואוסט אז שפעטער, ווען דער חורבן רעדט עס נאכדעם וואס ער איז געגאנגען וועגן נביאים, זענען זיי דאס וויסן.
—
דער לאו פון “לא תנסו” – מנסה זיין דעם נביא איז מנסה זיין דעם אייבערשטן
על כל פנים, ער לערנט אריין פון דעם פסוק אז נאכדעם, נאכדעם וואס מ׳האט געמאכט פעם אחר פעם, נאכדעם וואס מ׳האט געמאכט אלעס, איז דא אן איסור פון מנסה זיין את ה׳ צופיל. און דאס לערנט ער אויך – ער ברענגט די פסוקים פון די נסיונות: “לא תנסו את ה׳ כאשר נסיתם במסה” – די אלע נסיונות וואס מ׳האט מנסה געווען את ה׳ ביים מדבר.
וואס הייסט מנסה געווען את ה׳? מ׳האט מנסה געווען א נביא! ס׳איז נישט קיין נסיונות אויף דעם אייבערשטן – נסיונות אז אפשר משה ווייסט נישט פונקט וואס ער רעדט, אפשר איז ער נישט אמת׳דיג בשם ה׳. דאס איז וואס דער רמב”ם שטייט: “עשרה נסיונות ניסו אבותינו את המקום” – זאגט דער רמב”ם: “ניסו את הנביא”.
ס׳איז זייער אינטערעסאנט – פארוואס זאל מען מנסה זיין דעם אייבערשטן? יעדער איינער ווייסט אז ס׳איז דא אן אייבערשטער. נאר מ׳איז מנסה אז אפשר דער נביא, “דבר ה׳ בקרבו” – אפשר דער נביא ווייסט נישט פונקט, אדער ווי דו זאגסט, אפשר איז ער נישט ראוי פאר א נביא, וואס עס איז – למעשה, די סוף איז אז דער נביא איז נישט עכט.
אויף דעם זאגט דער רמב”ם אז ס׳איז דא א לאו פון “לא תנסוהו יותר מדאי”.
—
דער גאנצער פרק – א דרך הממוצע
ס׳איז זייער אינטערעסאנט, ווייל די גאנצע פרק איז די צוויי מצוות וואס איז דא אויף דעם נביא:
1. איינמאל יא פאלגן א נביא
2. “לא תנסוהו יותר מדאי” – אין דעם הלכה
נאכדעם איז דא הלכות נביא שקר וואס מ׳האט געזען.
און דא איז דא זייער אינטערעסאנט אז די גאנצע פרק איז אזא דרך הממוצע. וואס איז די דרך? אז דער רמב”ם איז מאריך מיט אסאך מנסה זיין, און ס׳איז אויך דא צופיל. סאו, די ריכטיגע איז די עקזעקט אמאונט אין דער מיטן. ווען מ׳איז זוכה צו די עקזעקט אמאונט, דעמאלט גייט מען ווייטער צו דער נעקסטע דרך הממוצע.
ס׳שטייט נישט דא, אבער אסאך מצוות – איך ווייס אז דרך הממוצע איז א נארמאלע זאך, אסאך זאכן גייט אזוי: אזויפיל אבער נישט מער און נישט ווייניגער. אקעי. די “לא תוסיף ולא תגרע” איז די חוכא וואס דער רמב”ם האט גערעדט ווי אזוי מ׳איז זוכה צו דער דרך הממוצע. זייער גוט.
—
סיום הלכות יסודי התורה
און מ׳ענדיגט מיט די ווערטער וואס דער רמב”ם האט צוגעלייגט: “ברוך רחמנא דסייען.” יא, דאס איז נישט די לשון הרמב”ם – אין הרמב”ם שטייט עס נישט, אבער אין אלע אנדערע מהדורות שטייט עס.
דאנקען דעם אייבערשטן אז מ׳האט זוכה געווען צו ענדיגן הלכות יסודי התורה. לאמיר זיך ווייטער מחזק זיין, און מ׳גייט אנהייבן לערנען הלכות דעות.