סיכום השיעור 📋
סיכום פון דער שיעור: הלכות יסודי התורה, פרק ח’ (הלכה א’)
—
מבנה פון פרק ח’ – הקדמה
דער רמב”ם’ס דרך איז צו הייבן אן מיט א פאקט (מציאות) און דערנאך ברענגען די הלכה. אין פרק ז’ איז דער פאקט געווען וויאזוי נבואה ארבעט, און די הלכה איז געווען: מ’דארף פאלגן א נביא ווען ער ברענגט אן אות ומופת. פרק ח’ איז א המשך – א פרט אין דער הלכה פון גלייבן א נביא: אויב א נביא, אפילו מיט א מופת, זאגט עפעס קעגן נבואת משה, גלייבט מען אים נישט. כדי דאס צו פארשטיין, מוז דער רמב”ם ערשט מסביר זיין וויאזוי אונזער אמונה אין משה רבינו איז פונדאמענטאל אנדערש פון אמונה אין א רעגולערע נביא.
[חידוש – פארוואס „לא תוסיפו/לא תגרעו” איז נישט דא:] ס’איז אינטערעסאנט אז דער רמב”ם האט נישט אריינגעלייגט די מצוה פון „לא תוסיפו” און „לא תגרעו” (צולייגן אדער אראפנעמען א מצוה) אין הלכות יסודי התורה, כאטש עס וואלט גוט געפאסט אין דעם פרק.
—
הלכה א’ – „משה רבינו לא האמינו בו ישראל מפני האותות שעשה”
א) דער יסוד: אמונה אין משה איז נישט באזירט אויף אותות
דער רמב”ם’ס ווערטער: „משה רבינו לא האמינו בו ישראל מפני האותות שעשה. שהמאמין על פי האותות יש בלבו דופי, שאפשר שיעשה האות בלט ובכשוף… וכל האותות שעשה משה במדבר לפי הצורך עשאן, לא להביא ראיה על הנבואה. צריך להשקיע את המצריים – קרע את הים… וכן שאר כל האותות. ובמה האמינו בו? במעמד הר סיני, שעינינו ראו ולא זר, ואזנינו שמעו ולא אחר, האש והקולות והלפידים, והוא נגש אל הערפל, והקול מדבר אליו ואנו שומעים: משה משה, לך אמור להם כך וכך.”
פשט
א רעגולערע נביא גלייבט מען אויף גרונט פון צוויי זאכן: (1) ער איז ראוי לנבואה (צדיק, חכם, וכו’), (2) ער ברענגט אן אות ומופת – דאס גיבט א תורה’דיגע חיוב צו גלייבן, אזוי ווי עדות. אבער משה רבינו’ס אמונה איז נישט געבויט אויף אותות ומופתים, נאר אויף מעמד הר סיני, וואו אלע אידן האבן אליין געזען און געהערט.
חידושים און הסברות
1) „יש בלבו דופי” – די שוואכקייט פון אמונה דורך אותות:
דער רמב”ם זאגט אז ווער עס גלייבט אויף גרונט פון אותות האט א „הארץ-קלאפעניש” – ער איז נישט הונדערט פראצענט זיכער. „שמא יש דברים בגו” – אפשר איז דא עפעס א סיבה „ביהיינד דה סינז”. „שמא יעשה האות בלט ובכשוף” – אפשר איז עס א טריק, אן אחיזת עינים. דאס מיינט: אפילו ווען אידן גלייבן א רעגולערע נביא אויף גרונט פון אות ומופת, איז עס נישט א הונדערט-פראצענטיגע אמת – עס איז א חיוב פון דער תורה צו גלייבן (אזוי ווי מ’גלייבט עדים, כאטש עדים קענען ליגנען), אבער עס בלייבט א „נטיה פון ספק”. דאס איז דער חילוק צווישן אמונה אין א רעגולערע נביא (בדין חזקה ועדות, ווי ס’שטייט סוף פרק ז’) און אמונה אין משה רבינו, וואס איז א קלארערע, שטערקערע זאך.
[הערה וועגן „בלט”:] דאס ווארט „לט” מיינט שטיל/פארבארגן – ווי „בלהטיהם” אין תורה אויף כישוף. דער רמב”ם איז מפרט צוויי מעגליכקייטן: כישוף (ממש), אדער „בלט” – א פארבארגענער טריק, ווי איינער אונטער די „קירטען” וואס מ’זעט נישט.
—
ב) קשיא און תירוץ: וואס איז מיט די אותות אין מצרים?
2) קשיא: דער אייבערשטער האט דאך אליין געגעבן משה אותות אין פרשת שמות (דער שטעקן, די צרעת, וכו’) כדי די אידן זאלן אים גלייבן – אלס ענטפער אויף „והן לא יאמינו לי”!
תירוץ: ווען דער רמב”ם זאגט „לא האמינו בו מפני האותות” רעדט ער וועגן דער אמונה פון מתן תורה – דער דין פון גלייבן אין משה’ס נבואה אלס יסוד פון תורה. די אותות אין מצרים זענען געווען פאר א פראקטישע צורך – אז ער איז א שליח ארויסצונעמען די אידן – אבער דאס איז געווען פאר מתן תורה, און ס’איז נישט דער דין פון אמונה אין נבואת משה. ס’ווערט דערמאנט אז ראשונים האבן זיך שטארק געדינגען אויפן רמב”ם וועגן דעם.
דער רמב”ם אליין באהאנדלט דאס שפעטער אין דער הלכה (זע אונטן סעקציע ו’), וואו ער מסביר אז די אותות אין מצרים האבן געברענגט א „נאמנות שיש בה דופי ומהרהר ומחשב” – משה רבינו האט דאס אליין געוואוסט, און דאס איז פארוואס ער האט מערערע מאל געזאגט „והן לא יאמינו לי”. דער אייבערשטער האט אים געזאגט: „אלו האותות אינן אלא עד שיצאו ממצרים” – די אותות זענען נאר פאר דער צייט ביז זיי גייען ארויס פון מצרים. „אבל אחר שיצאו ויעמדו על ההר הזה, יסתלק ההרהור שמהרהרין אחריך.”
—
ג) „לפי הצורך עשאן” – אלע ניסים פון משה זענען געווען פראקטיש
3) חידוש: דער רמב”ם רעכנט אויס: קריעת ים סוף – „צריך להשקיע את המצריים”; הורדת המן – „צריכים למזון”; באר מרים – „צמאו”; בליעת קורח – צו באהאנדלען דעם אויפשטאנד. אלע אותות זענען געווען פאר פראקטישע צרכים פון כלל ישראל, נישט כדי צו באווייזן משה’ס נבואה. משה רבינו, אויסער וואס ער איז א נביא, איז ער אויך דער מנהיג, און ער נעמט קעיר פון אידישע צרכים.
[אינטערעסאנטע לשון:] דער רמב”ם שרייבט אלעס מיוחס צו משה דירעקט – „קרע את הים”, „הוריד את המן” – ער זאגט נישט אז משה האט געבעטן דעם אייבערשטן. דאס איז א באמערקונגסווערטע לשון.
[אינטערעסאנט – „במדבר”:] דער רמב”ם זאגט „כל האותות שעשה משה במדבר” – ער רעכנט נישט ספעציפיש די אותות אין מצרים (צען מכות), ווייל יענע האבן געהאט אן אנדערע צורך: צו ברעכן פרעה, קידוש השם, „למען תספר באזני בנך ובן בנך” – אבער אויך נישט כדי צו באווייזן משה’ס נבואה פאר אידן. „וכן שאר כל האותות” – שליסט אריין אלעס.
4) חידוש – קעגן דעם „בילד-אפ” מהלך: מ’וואלט געקענט זאגן אז אלע ניסים פון מצרים און מדבר זענען א הכנה צו מעמד הר סיני – א „בילד-אפ” כדי אידן זאלן שפעטער גלייבן ביי מתן תורה. דער רמב”ם זאגט נישט אזוי. ער זאגט אז יעדער נס איז געווען פאר זיין אייגענעם צורך, פונקט. מעמד הר סיני שטייט אויף זיין אייגענעם, נישט אלס קולמינאציע פון א סעריע ניסים.
—
ד) „במעמד הר סיני” – דער יסוד פון אמונה אין משה
5) חידוש – „עינינו ראו ולא זר”: דער עיקר דגוש איז נישט וואס מ’האט געזען, נאר אז מ’האט אליין געזען: „עינינו ראו ולא זר, ואזנינו שמעו ולא אחר.” ביי א רעגולערע נביא זענען די אידן „פעסיוו ליסענערס” – דער נביא זאגט, מיר נעמען אן. ביי מעמד הר סיני האבן די אידן אליין „פארטיסיפעיטעד” – זיי האבן אליין געזען און געהערט. מ’דארף נישט גלייבן קיינעם פאר דעם. דאס איז דער פונדאמענטאלער חילוק: ביי א רעגולערע נביא איז אמונה „בדין חזקה ועדות” (מיט א שייריות ספק); ביי משה רבינו איז עס דירעקטע ידיעה.
6) חידוש – וואס האבן די אידן פונקטליך געהערט? דער רמב”ם שרייבט: „והוא נגש אל הערפל, והקול מדבר אליו ואנו שומעים: משה משה, לך אמור להם כך וכך.” דער רמב”ם זאגט נישט אז די אידן האבן דירעקט פון דעם אייבערשטן אליין געהערט (ווי „אנכי” און „לא יהיה לך”). ער זאגט אז זיי האבן געהערט ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה – „גיי זאג זיי כך וכך.” דאס איז א פלא, ווייל אין זוהר שטייט „מאן דשמעו אנכי” – אז מ’האט געהערט „אנכי” דירעקט. אבער דער רמב”ם’ס דגוש איז אנדערש: וואס מ’האט געזען איז אז דער אייבערשטער רעדט צו משה, און דאס אליין איז גענוג פאר דער אמונה.
ס’ווערט אבער באמערקט אז די פרטים פון וואס מ’האט פונקטליך געהערט איז אפשר נישט דער עיקר מעכב – דער עיקר איז דער פאקט אז „עינינו ראו ולא זר.”
—
ה) „פנים בפנים דבר ה’ עמכם” – דער טייטש
7) חידוש אין דער טייטש פון „פנים בפנים”: דער רמב”ם האט שוין פריער (ביי נבואת משה) געטייטשט „פנים בפנים” אלס דירעקט, אן א שליח – נישט „פנים” אין דעם פשוט’ן זין. אזוי ווי ווען א מענטש זאגט „איך וויל רעדן מיט דיר פעיס טו פעיס” – מיינט ער נישט אז ער וויל זען דעם פנים, נאר „שיק מיר נישט קיין בריוו, שיק מיר נישט קיין שליח, רעד דו מיט מיר דירעקט!” דאס איז א קאראקטעריסטיק פון נבואת משה – „לפיכך אין שליח”.
א שאלה: אויב „פנים בפנים” איז א קאראקטעריסטיק פון נבואת משה, האבן אלע אידן פאר א מאמענט געהאט עפעס ענליך צו נבואת משה ביי מעמד הר סיני? – דאס ווערט אפגעשטעלט אז דאס איז אריינגעלייגט, נישט וואס דער רמב”ם זאגט ממש. וואס עס געבט ארויס איז ספעציפיש דער „נישט על ידי שליח” אספעקט, נישט אלע אנדערע מעלות פון נבואת משה.
—
ו) „הנה אנכי בא אליך בעב הענן… וגם בך יאמינו לעולם” – אליינס געזען איז שטערקער ווי א מופת
דער רמב”ם’ס פסוק: „הנה אנכי בא אליך בעב הענן, בעבור ישמע העם בדברי עמך, וגם בך יאמינו לעולם”
פשט: דער אייבערשטער קומט אראפ נאנט צו אידן (אנדערש ווי אנדערע צייטן וואו משה איז געגאנגען צום אוהל מועד אדער הר סיני) – דער צוועק איז אז דער גאנצער פאלק זאל הערן ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה, און דורכדעם „וגם בך יאמינו לעולם”.
8) גרויסער חידוש – אליינס געזען איז שטערקער ווי א מופת: דער רמב”ם האלט אז ווען א מענטש זעט א זאך אליינס, איז דאס מער ווערט ווי א מופת. מענטשן מיינען פארקערט – „איך האב אליינס געזען, אפשר האב איך גע’דמיונ’ט, אבער א מופת איז זיכער.” אבער דער רמב”ם זאגט: א מופת איז א דאפלטער דמיון – קודם כל האסטו געזען דעם מופת (אפשר איז דאס אליין א דמיון), און צווייטנס, די גאנצע זאך וואס דער מופת באווייזט איז אויך אפשר א דמיון. אבער אליינס געזען – דאס איז א זייער שטארקע זאך. און ווען אזויפיל מענטשן האבן עס געזען צוזאמען, איז עס נאך שטערקער.
9) חידוש אין דער ווארט „לעולם” – צוויי מהלכים: דער רמב”ם דרש’נט: „מכלל שקודם דבר זה לא האמינו בו נאמנות שעומדת לעולם” – ביז מעמד הר סיני איז געווען א „נאמנות שיש בה דופי”, א נאמנות שיש אחריה הרהור המחשבה. נסים ונפלאות ברענגען א גלויבן וואס מ’קען נאך טראכטן „אפשר דאך נישט”.
דער רמב”ם לייגט אריין א נייעם טייטש אין „לעולם” – נישט בלויז צייטליך (פאר אייביג), נאר קוואליטאטיוו: אן אמת’דיגע, פעסטע, שטארקע אמונה וואס מ’קען גארנישט אפלייקענען. אבער ס’איז אויך צייטליך – דער רמב”ם האט צוגעלייגט: איינמאל געזען, האט מען אלעמאל געגלייבט.
דער חילוק פון נסים vs. אליינס געזען: פון נסים האט מען א „יש לו הפסק” – א מענטש ווערט נתפעל, אבער די התפעלות גייט אראפ, און ער הייבט אן צו קענען טראכטן און קוועסטשענען. אבער ווען ער זעט א זאך אליינס, איז די ידיעה מוחלטת נישט בלויז א מחשבת תמידית (צייטליך), נאר ווייל ס’איז א שטערקערע בירור, האלט זיך עס אויף אייביג.
[דיגרעסיע: פסח און שבועות] מיט דעם קען מען פארשטיין דעם באקאנטן חילוק פון פסח און שבועות וואס שטייט אין חסידישע ספרים: פסח איז נסים ונפלאות – א בליץ, א שיינע זאך, אבער „נישט לעולם”, די התעוררות בלייבט נישט. שבועות – מעמד הר סיני – איז „לעולם”.
—
ז) די אידן אלס עדים – „שהם והוא אחד בדבר”
דער רמב”ם’ס לשון: „כך משה רבינו כל ישראל עדים לו אחר מעמד הר סיני ואין צריך לעשות להם אות… שהם והוא אחד בדבר, כשני עדים שראו דבר אחד ביחד, שכל אחד מהם עד לחבירו שהוא אומר אמת, ואין אחד מהם צריך לראיה על חבירו.”
10) חידוש – „שהם והוא אחד בדבר”: משה רבינו מיט די אידן זענען געווען שוה – זיי האבן ביידע באקומען די נבואה אויף איין מאל. משה דארף זיי נישט ווייזן קיין אות ומופת ווייל אלע אידן האבן עס אליין געזען.
שאלה אויף דעם לשון „כל אחד מהם עד לחבירו”: לכאורה זאל עס זיין „כל אחד עד לעצמו”! ווען צוויי עדים זעען עפעס צוזאמען, איז יעדער איינער אן עד פאר זיך אליין, נישט פאר דעם צווייטן. וויאזוי איז איינער אן „עד לחבירו”?
א פארשלאג: אפשר מיינט עס אז ווען צוויי מענטשן זעען עפעס צוזאמען, קען יעדער איינער אפשר טראכטן „אפשר האב איך געזען א דמיון” – אבער ווייל דער צווייטער האט עס אויך געזען, זענען זיי זיך מחזק צוזאמען. אבער דאס ווערט אפגעשטעלט – דאס וואלט געווען אז „איך זע מיך אויף דעם צווייטן”, וואס איז נישט דער זעלבער מהלך ווי „כל אחד עד לעצמו”. דער לשון בלייבט „נישט קלאר”.
[דיגרעסיע: דער ראגאטשאווער] דער ראגאטשאווער צייכנט צו אז ביי צוויי עדים איז דא אזא מושג אז יעדער איינער איז אן עד פאר דעם צווייטן – פארבונדן מיט דעם דין פון „עדות מיוחדת” (צוויי עדים וואס ווייסן נישט איינער פון דעם צווייטן) וואס איז פסול, ווייל ס’איז נישטא קיין צירוף. דאס ווייזט אז עדים זענען מצטרף איינער צו דעם צווייטן. אינטערעסאנט, אבער „נישט קלאר”.
—
ח) די שאלה פון שפעטערדיגע דורות
11) חידוש: דער רמב”ם מיינט אז אויך פאר שפעטערדיגע דורות איז יענע דור אן אות פאר אייביג – „אונז גלייבן וועגן דעם.”
א שטארקע קשיא: אויב אזוי, הערן מיר דאך ווייטער עד מפי עד – מיר האבן עס נישט אליין געזען! און אויב אזוי, פארוואס ווען א צווייטער נביא קומט מיט א מופת, קען מען נישט זאגן אז דאס איז „נאך איין לעוועל פון עדות”? ס’מוז זיין א טיפערע עסק אין דעם.
א חלק’דיגער תירוץ: „רבים ברבים” – א גאנצע עולם האט געהערט – איז שטערקער ווי סתם עדות. אבער ס’ווערט אנגעדייטעט אז ס’איז דא א טיפערער תירוץ וואס ווערט נישט אויסגעזאגט דא.
—
ט) די אותות פון משה רבינו אין מצרים – „נאמנות שיש בה דופי”
דער רמב”ם’ס לשון: „וזה שאמר לו הקדוש ברוך הוא בתחילת נבואתו, בשעה שנתן לו האותות לעשותם במצרים, ושמעו לקולך… מכלל שקודם דבר זה לא האמינו בו נאמנות שעומדת לעולם, אלא נאמנות שיש בה דופי ומהרהר ומחשב.”
12) חידוש – פארוואס האט משה רבינו זיך געקווענקלט: דאס איז די סיבה פארוואס משה רבינו האט מערערע מאל געזאגט „והן לא יאמינו לי” – ער האט געוואוסט אז אותות ומופתים ברענגען נאר אן אמונה וואס האט אין זיך א דופי, און דאס האט אים באדערט.
13) חידוש – דער אות פון מעמד הר סיני אלס אסמכתא אויף מצרים: דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק „וזה לך האות כי אנכי שלחתיך, בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה” (שמות ג:יב) – מעמד הר סיני איז געווען אן אות (אסמכתא בפרהסיא) אויך אויף די שליחות פון משה אין מצרים. ווען דער אייבערשטער איז נגלה געווארן „מלך מלכי המלכים בפרהסיא”, האט דאס באשטעטיגט אז נישט נאר איז משה דער נושא התורה, נאר אויך אז אלע נסים אין מצרים זענען געווען אמת’דיגע נסים – „ולא ישאר בליבם הרהור”.
דער „אות” פון מעמד הר סיני איז נישט אן אות אין דעם רגיל’ן זין (מופת וואס מ’קען האבן דופי), נאר אן „אות שאין בו דופי” – א דירעקטע עקספיריענס, נישט א מופת וואס מ’דארף אינטערפרעטירן.
א שווערע קשיא אויף דעם רמב”ם’ס טייטש: דער פסוק „וזה לך האות” (שמות ג:יב) שטייט פאר „והן לא יאמינו לי” (שמות ד:א) – אלזא כראנאלאגיש אין די פסוקים קומט דער אות פריער, און „והן לא יאמינו לי” קומט ערשט נאכדעם. ווי קען דער רמב”ם זאגן אז דער אות פון הר סיני איז דער ענטפער אויף „והן לא יאמינו לי”, ווען דער אות שטייט פריער?
תירוץ: ס’איז א „דזשענעראל פראבלעם” אין דער סדר הפסוקים דארטן – ווייל נאכדעם זאגט משה נאכאמאל „והן לא יאמינו לי”, סאו ס’איז דא א חזרה. דער רמב”ם האט זיך נישט געבאדערט מיט דעם, און מסתמא האט ער אן אנדערע הסבר אויף דער סדר הפסוקים.
—
י) דער חילוק צווישן גלייבן משה און גלייבן אנדערע נביאים – „נמצאת אומר”
דער רמב”ם’ס לשון: „נמצאת אומר שכל נביא שיעמוד אחר משה רבינו – אין אנו מאמינים בו מפני האות לבדו… אלא מפני המצוה שציוונו משה בתורה”
פשט: מיר גלייבן א נביא נאך משה נישט ווייל זיין אות איז אמת’דיג, נאר ווייל די תורה הייסט אונז גלייבן א נביא וואס ברענגט אן אות.
14) חידוש – דער משל פון עדים: דאס איז ווי עדים – מ’ווייסט נישט פאר הונדערט פראצענט אז עדים זאגן אמת, אפשר זאגן זיי שקר. נאר וואס דאן? די תורה האט געזאגט אז מ’זאל כותח זיין „על פי שנים עדים” – מ’זאל זיך פירן לויט עדים אפילו ס’איז נישט הונדערט פראצענט זיכער. אזוי אויך מיט א נביא: „כח מצוה לשמוע” – מ’הערט צו א נביא ווייל די תורה הייסט, נישט ווייל מ’ווייסט פאר זיכער אז ס’איז נישט כישוף.
15) חידוש – דער ראלע פון חזקת כשרות: אין פרק ז’ האט דער רמב”ם גערעדט פון חזקת כשרות אלס א סיבה פארוואס מ’גלייבט א נביא (אז ער איז נישט א מכשף). ווי שטימט דאס מיט דעם יעצטיגן יסוד אז מ’גלייבט נאר מפני המצוה שבתורה?
ענטפער: חזקת כשרות איז נאר א תנאי (א נויטיגע באדינגונג), נישט די סיבה. אן חזקת כשרות וואלט מען בכלל נישט געגלייבט – אבער חזקת כשרות אליין איז נישט גענוג. די אייגנטליכע סיבה פארוואס מ’גלייבט איז ווייל די תורה הייסט.
—
יא) דער לאגישער מהלך: פארוואס מ’גלייבט נישט א נביא קעגן משה
דער רמב”ם’ס לשון: „לפיכך, אם עמד נביא ועשה אותות ומופתים גדולים ובא להכחיש נבואתו של משה רבינו – אין שומעין לו”
פשט: דער רמב”ם’ס לשון איז „אין שומעין לו” – נישט אלס א דין/גזירת הכתוב, נאר מ’הערט אים פשוט נישט, ווייל ס’מאכט זיך נישט. ס’איז א מציאות’דיגע אוממעגליכקייט, נישט א הלכה’שע איסור.
„שאנו יודעים בבירור שאותן האותות על ידי כשוף ולחש הן” – מיר ווייסן פאר זיכער אז זיינע אותות זענען כישוף. פארוואס?
„לפי שנבואת משה רבינו אינה על פי האותות, כדי שנערוך אותות זה לאותות זה” – ווען מ’וואלט געגלייבט משה נאר ווייל ער האט אותות, וואלט געווען א מקום צו פארגלייכן אותות קעגן אותות. אבער „בעינינו ראינוהו ובאזנינו שמענוהו כמו ששמע הוא” – מיר האבן מיט אונזערע אייגענע אויגן געזען און מיט אונזערע אייגענע אויערן געהערט דאס זעלבע וואס משה האט געהערט.
16) חידוש – צוויי פראבלעמען מיט דעם נביא וואס גייט קעגן משה:
א) ער קומט מיט א שוואכע זאך (אות ומופת) קעגן וואס מיר האבן אליין געזען – ס’איז ווי עדים וואס זאגן קעגן וואס א מענטש האט אליין געזען מיט זיינע אויגן. „שאינו שומע להם” – נישט ווייל ס’איז אסור, נאר ווייל ער ווייסט אז „הם עדי שקר”. עדים ארבעטן נאר ווען ס’קען זיין אמת – ווען ס’קען נישט זיין אמת, ארבעט דער מעכאניזם נישט.
ב) דער גאנצער גרונט פארוואס מיר גלייבן מופתים איז ווייל די תורה הייסט – אויב דער נביא גייט קעגן די תורה, פאלט אוועק דער גאנצער יסוד פארוואס מ’זאל אים גלייבן. ס’איז א לאגישער סתירה: „איך נקבל מעתה אות ומופת שבא להכחיש נבואתו של משה שראינוה בעינינו ושמענוה באוזנינו?”
17) חידוש – דער פסוק אין פרשת ראה: דער רמב”ם ברענגט דעם פסוק „ובא האות או המופת… לא תשמע אל דברי הנביא ההוא, כי מנסה ה’ אלקיכם אתכם” (דברים יג). דער רמב”ם פרעגט: פארוואס זאל איך אים נישט גלייבן? ער איז דאך א נביא מיט אות ומופת, גלייך ווי משה! דער ענטפער: ס’איז „בכלל צוויי אנדערע לעוועלס” – „שהרי זה בא אלינו באות ומופת להכחיש מה שראו עינינו”. מה אנו רוצים שיהיה לנו דבר שהוא יותר חזק ויותר ברור מהשגת העין?
—
סיכום פון דעם רמב”ם’ס מהלך אין הלכה א’
דער רמב”ם האט נישט נאר געזאגט די הלכה (אז מ’גלייבט נישט א נביא קעגן משה), נאר אויך מסביר געווען פארוואס מיט א לאנגן שטיקל תורה:
– נבואת משה איז נישט באזירט אויף מופתים – ס’איז דירעקטע עקספיריענס
– ממילא א נביא וואס קומט מיט מופתים קעגן משה האט צוויי פראבלעמען: (א) ער קומט מיט עפעס שוואכערס קעגן וואס מיר האבן אליין געזען, (ב) דער גאנצער יסוד פון גלייבן מופתים קומט פון די תורה – אויב ער גייט קעגן די תורה, פאלט אוועק דער יסוד
– ממילא גלייבן מיר אים פשוט נישט – ס’איז נישט א גזירת הכתוב נאר א לאגישע נויטווענדיגקייט
[הערה:] דער רמב”ם איז מאריך אין דעם ענין אויך אין אנדערע פלעצער – אין דער הקדמה צו פירוש המשניות (גלייך אין אנהייב), וואו ער איז מסביר וואס א נביא קען טון און וואס נישט, און אויך שפעטער אין פרק ט’.
תמלול מלא 📝
הלכות יסודי התורה, פרק ח’ – נבואת משה און דער יסוד פון אמונה
הקדמה: מבנה פון פרק ח’
יא, מיר לערנען הלכות יסודי התורה, פרק ח’. ווייטער וועגן נביא, א ספעציפישע ענין וועגן נביא — די נבואת משה.
אין אן אינטערעסאנטע וועג, אזוי ווי מיר האבן געלערנט, אז דער רמב”ם האט א דרך צו הייבן אן מיט א פאקט, און נאכדעם זאגט ער די מצוה. די גאנצע פריערדיגע פרק איז געווען דער פאקט פון וויאזוי א נביא ארבעט, צום סוף איז געווען די איין מצוה פון פאלגן א נביא ווען ער ברענגט א אות. סאו די הלכה איז פון אות — ווען ער ברענגט א מופת, דעמאלטס פאלגט מען אים.
יעצט גייט זיין נאך א גאנצע פרק, וואס אויב איך קוק דא, איז נישט דא אין דעם קיין פאקט אין א געוויסע וועג. ס’הייסט, ס’איז נישט דא אין דעם קיין ממש הלכות. אבער מ’קען זאגן אז ס’איז אן ערך ווי נאך א פרט אין די הלכה פון גלייבן אין א נביא ווען ער ברענגט א אות ומופת.
ס’הייסט, לאמיך מסביר זיין: די הלכה איז, ווען ס’קומט א נביא און ער ברענגט א מופת, דארף מען אים גלייבן. אבער דער רמב”ם גייט זאגן אז דא אין דעם הלכות פרטים. איינע פון די וויכטיגע פרטים איז אז אויב דער מופת — אפילו מיט א מופת — און דער נביא זאגט עפעס קעגן נבואת משה, גלייבט מען אים נישט.
יעצט, כדי צו פארשטיין פארוואס — מ’וועט זען. כדי צו פארשטיין די הלכה, איז מסביר דער רמב”ם די פאקט אז מ’איז שוין מסכים אויף נבואת משה, און זיי גייען אויך מסביר זיין א פאקט וועגן וויאזוי אונז גלייבן אין נבואת משה, וואס איז אונזער רילעישאנשיפ צו נבואת משה. נאכדעם וואס מ’וועט פארשטיין די פאקט, וועט מען פשוט פארשטיין פארוואס ווען ס’קומט אן עושה מופת קעגן נבואת משה, גלייבט מען אים נישט. דאס איז מיין הסבר.
אין די פריערדיגע פרק האט דער רמב”ם מסביר געווען די פשוט’ע חילוק צווישן נבואת משה און אנדערע נביאים. דא גייט ער אונז זאגן די חילוק פאר אונז — וויאזוי אונז גלייבן א געווענליכע נביא, און פארוואס אונז גלייבן אנדערש אין משה רבינו, אויף אן אנדערע לעוועל אמונה.
> חידוש: וואס איז מיר אביסל אינטערעסאנט, אז דער רמב”ם האט נישט געהאלטן אז די מצוה פון לא תוסיפו און לא תגרעו — וואס לויט’ן רמב”ם מיינט עס צולייגן אדער אראפנעמען א מצוה — איז נישט אריינגעלייגט אין הלכות יסודי התורה. ס’וואלט זייער גוט געקענט אריינקומען אין די פרק. אמת, די וועג. אבער אין אן אנדערע וועג קען מען זאגן אז דאס וואס ס’איז געשטאנען אין די סוף פריערדיגע פרק — אז ווען מ’גלייבט סתם א נביא איז עס נאר בדין חזקה ועדות — איז נישט ריכטיג פאר נבואת משה. און פארדעם טאקע איז נבואת משה שטערקער פון אנדערע נביאים, ווייל ס’איז נישט קיין חזקה. ס’איז א קלארערע זאך.
—
הלכה א’: „משה רבינו לא האמינו בו ישראל מפני האותות שעשה”
אמונה אין א נביא דורך אותות — און פארוואס דאס גילט נישט ביי משה
זאגט דער רמב”ם:
> „משה רבינו לא האמינו בו ישראל מפני האותות שעשה.”
דער רמב”ם האט יעצט געענדיגט מסביר זיין אז א געווענליכער נביא גלייבן מיר אים פאר צוויי סיבות: מיר גלייבן ווייל מיר ווייסן אז ער איז א צדיק, ממילא איינער וואס איז ראוי צו נבואה — ער זאגט נישט אויף פאדער, א חכם, און אלע זאכן וואס ער רעכנט אויס וואס א נביא דארף זיין — קען ער זיין א נביא. און נאכדעם וואס ער מאכט א אות ומופת, גיבט עס אונז די תורה’דיגע חיוב צו גלייבן, אז ווייל ער איז ראוי צו נבואה און ער האט געוויזן א אות ומופת, ווערט דאס אזוי ווי עדות, ממילא זאלן מיר אננעמען זיין נבואה.
משה רבינו האבן נישט די אידן אים געגלייבט וועגן די אותות שעשה.
דיון: וואס איז מיט די אותות אין מצרים?
Speaker 2: ס’איז דאך א גאנצע זאך הייבט זיך אן מיט משה — די זאך אז דער אייבערשטער גיבט א אות ומופת אז די אידן זאלן גלייבן, איז דאך גענומען פון פרשת שמות, ניין?
Speaker 1: דו פרעגסט א גוטע קשיא, אבער דער רמב”ם גייט פארענטפערן די קשיא. ווען ער רעדט דא אויף „האמינו בו ישראל”, מיינט ער צו זאגן אויף מתן תורה, נישט אויף „האמינו” אז ער איז א שליח ארויסצונעמען די אידן פון מצרים. דאס וואס ער איז א שליח ארויסצונעמען די אידן פון מצרים, דאס איז טאקע געווען וועגן די אותות וואס דער אייבערשטער האט אים געגעבן.
ער רעדט דא וועגן א דין. ס’איז נישט קיין דין אז די אידן זאלן גלייבן אין מצרים, ווייל דאס איז געווען פאר מתן תורה. די אידן האבן נישט געגלייבט משה וועגן עפעס א געוויסע דין. דאס איז ווי דו מאכסט אזא שטיקל קשיא אויפן רמב”ם. ס’איז געווען ראשונים וואס האבן זיך געדינגען זייער שטארק אויפן רמב”ם וועגן די סארט ראיות. אבער דער רמב”ם אליינס האט עס באווארנט אין די נעקסטע שטיקל. ער גייט זאגן אז וואס איז מיט די מופתים וואס משה האט יא געזאגט?
—
„יש בלבו דופי” — די שוואכקייט פון אמונה דורך אותות
> „המאמין על פי האותות יש בלבו דופי.”
ס’מיינט צו זאגן, ער האט א הארץ-קלאפעניש, ער איז נישט זיכער אז ס’איז אמת. פארוואס?
זאגט דער רמב”ם:
> „שמא יש דברים בגו.”
אמאל איז דא עפעס א סיבה „ביהיינד”. ס’זעט טאקע אויס ווי א מופת, אבער ווען א מענטש גלייבט אין עפעס א מופת, טראכט ער די גאנצע צייט: אפשר בין איך נישט אזוי קלוג, אפשר איז עס א טריק, עפעס א אחיזת עינים.
ער זאגט:
> „שמא יעשה האות בלט ובכשוף.”
וואס מיינט „לט”? איך ווייס נישט. „בלהטיהם” שטייט אין די תורה אויף די כישוף — מיינט עס די זעלבע ווארט? איך מיין אז „לט” מיינט שטיל, עפעס א סארט… ס’איז אינטערעסאנט, פריער איז סתם געשטאנען „דברים בגו”, און דא איז ער מפרט: ס’קען זיין כישוף אדער בלט. ס’איז ווען א מענטש מאכט א טריק, האט ער עפעס איינער אונטער די „קירטען”. דו זעסט נישט? ער זאגט אים עפעס שטיל דארטן. עס איז דא עפעס א טריק אונטער דעם.
> חידוש: ס’איז דאך אפילו ווען אידן גלייבן יא בעיסד אויף אן אות ומופת, גלייבן זיי — אזויווי דער רמב”ם האט געזאגט — ווען זיי גלייבן, עס איז עס נישט פאר זיי אויך נישט א הונדערט פראצענטיגע אמת. זיי טוען עס ווייל די תורה איז זיי מחייב. ס’בלייבט עפעס א נטיה פון ספק, ס’בלייבט א געוויסע נטיה פון ספק.
אזויווי ווען ס’קומען צוויי עדים — וואס אונז ווייסן, ס’קען זיין די עדים זאגן ליגנט, ס’קען זיין די עדים זאגן ליגנט, ס’איז דא אסאך מענטשן וואס זאגן ליגנט — אבער די תורה הייסט אונז גלייבן, גלייבט מען.
אונזער גאנצע לעבן טוען מיר נישט זאכן בעיסד אויף הונדערט פראצענט. ווען א מענטש מאכט חתונה א קינד, איז ער נישט הונדערט פראצענט אז דאס איז דער ריכטיגער שידוך. נאר ער איז פרייליך, ווייל מ’גייט מיט דרך העולם — איז אז ס’מאכט אסאך סענס, ס’זעט אויס אזוי, אפשר דא מער טשענסעס, אזוי מ’גייט מיט דעם. אזוי איז געווענליך א זאך. אבער דאס אמונה איז מער פון דעם. משה רבינו האבן די אידן געגלייבט אסאך מער פון דעם.
—
„לפי הצורך עשאן” — אלע ניסים פון משה זענען געווען פראקטיש
נאר אויב אזוי — סאו באלד גייט ער זאגן פארוואס די אידן האבן יא געגלייבט אין משה — אבער שטעלט ער זיך דא יעצט אביסל אפ: נאר אויב אזוי, וואס איז דער פשט פון די אלע אותות ומופתים? די ערשטע פאר פרשיות, ווען מ’באגעגנט זיך מיט משה רבינו, זעט מען אז ס’איז דא אסאך אותות ומופתים. וועט א מענטש טראכטן אז דאס איז דער יסוד פון משה, אז דאס איז פארוואס אונז גלייבן אין משה — וועגן די צען מכות און די אלע זאכן.
אלא, נישט אז דאס איז געווען וויכטיג. אלא, נאר וואס דען האט משה רבינו געטון אזויפיל אותות ומופתים?
> „וכל האותות שעשה משה במדבר לפי הצורך עשאן.”
אלע אותות ומופתים וואס משה רבינו האט געטון אין מדבר — א טאטש אינטערעסאנט אז ער רעכנט נישט די אותות ומופתים אין מצרים. אין מצרים האבן געהאט אן אנדערע סיבה — צו ברעכן פרעה, צו מאכן קידוש השם. אקעי, ער זאגט א צורך. קוק, ער גייט רעכנען מצרים, פארוואס ער זאגט במדבר.
די אותות וואס משה רבינו האט געמאכט אין מדבר, לפי הצורך עשאן. ער האט עס געטון לפי הצורך, וואס ס’איז געווען א געוויסע צורך:
> „לא להביא ראיה על הנבואה.”
די סיבה פארוואס משה רבינו האט עס געטון איז נישט געווען צו ברענגען ראיות אויף די נבואה, נאר צו טון וואס ער טוט אלס מנהיג פון כלל ישראל, סטאטש. משה רבינו, אויסער וואס ער איז א נביא, איז ער אויך דער מנהיג, און ער נעמט קעיר פון די אידישע צרכים.
איז ממילא:
– „צריך להשקיע המצריים” — ס’האט אויסגעפעלט צו דערטרינקען די מצריים אין ים, צו ענדיגן די לאנגע סאגע פון מצרים — הים, ויצללו בו — און ער האט געקאזט די נס, די מופת, אז די מצרים זאלן ווערן דערטרונקען דארטן.
– הורדת המן — אונז אידן האבן געדארפט האבן מזון.
– צמא — זיי זענען געווען געדארשט.
> חידוש: זייער אינטערעסאנט, ער זאגט די לשון אז אלעס איז מיוחס צו משה דירעקט — ער זאגט נישט אז ער האט געמאכט די אייבערשטער זאלן, ער האט געבעטן די אייבערשטער. בכל אופן, עס איז אן ענין.
אקעי, די פשט איז אז ס’איז נישט קיין ראיה אויף נביאות, נאר ס’האט אויסגעפעלט. ס’האט אויסגעפעלט. ס’איז נאר געווען אז ער האט עס געטון ווייל ס’האט אויסגעפעלט.
כמו בליעת עדת קורח — האט ער געדארפט וואס? האט ער געדארפט פשוט זיך נוקם זיין, ער האט געדארפט אוועקנעמען די פראבלעם פון קורח. ער האט געדארפט ווייזן אז די אידן זאלן…
> חידוש: ס’איז א פראבלעם, נישט אזוי ווי ס’שטייט דאך יא. זייער אינטערעסאנט, דער רמב”ם — איך געדענק אז דער רמב”ם אין… אין… וואו איז דאס? אין די הקדמה צו פרק חלק ברענגט ער די ראיה אויף נביאות משה פון די פסוק „אם בריאה יברא ה'” פון פרשת קורח. דא זעסטו אז אקפארן, דער בעל עבודת הקודש האט געלערנט אז דער רמב”ם האט געלערנט אז ס’איז נישט געווען די ראיה, ס’איז נאר געווען אזוי ווי דו זאגסט, אז קורח האט געהאט אן ענין, אבער נישט כדי להוכיח. די פסוקים זענען נישט אינגאנצן א שטימע מיט די שטיקל.
דער רמב”ם זאגט דאך „וכן שאר כל האותות” — אלע אנדערע אותות זענען אויך געווען פאר א געוויסע צורך. די אלע צען מכות זענען דאך סתם געווען פאר די צורך וואס שטייט אזויפיל מאל — „למען תספר באזני בנך ובן בנך” — צו ווייזן א הפצת השם פאר אידן, צו מאכן א קידוש השם, נישט כדי צו פראוון פאר אידן אז משה רבינו’ס נבואה איז אמת. „וכן שאר כל האותות.”
> חידוש: דער רמב”ם קריכט דאך אויף אן אנדערע שיטה. אן אנדערע שיטה וואלט איך געמיינט — איך קען הערן אזוי — אז אלע זאכן זענען א הכנה צו מעמד הר סיני, אז משה רבינו איז א בילד-אפ, אז ער טוט אזויפיל ניסים ונפלאות אין פראנט פון אלע אידן, כדי אידן זאלן זען און שפעטער זאלן זיי גלייבן ביי מעמד הר סיני. אזוי, אפשר איז דא אנדערע וואס זאגן אזוי, אבער דער רמב”ם זאגט נישט אזוי. די אלע אותות זענען געווען ווייל ס’האט אויסגעפעלט דעמאלטס אזוי.
—
„במה האמינו בו?” — מעמד הר סיני אלס יסוד פון אמונה
און אויב אזוי:
> „במה האמינו בו?”
וואס איז יא געווען די סיבה פארוואס אידן האבן געגלייבט אין משה רבינו? בעסיקלי געזאגט, פארוואס גלייבן מיר אין משה רבינו?
יא, אז א גוי פרעגט דיך, פארוואס גלייבסטו אין משה רבינו? וואלסטו אים געזאגט ווייל משה האט צעטיילט דעם ים? ער האט צעטיילט דעם ים ווייל מ’האט געדארפט דורכגיין. פארוואס זאלסטו אים גלייבן? ניין, פאר אן אנדערע ריזן.
דיון: וואס איז ספעציעל אין מעמד הר סיני?
Speaker 2: אפשר, די קוועסטשן איז — קומט נישט אן אפילו ביי מעמד הר סיני?
Speaker 1: ניין, ניין, מעמד הר סיני איז די טשעינדזש.
Speaker 2: פארוואס האבן זיי געדארפט אז ס’זאל זיין א מעמד הר סיני?
Speaker 1: יא, יא.
Speaker 2: ווען האט מען געדארפט?
Speaker 1: פארוואס?
Speaker 2: ווייל ס’איז געווען א מעמד הר סיני.
Speaker 1: וואס איז געווען די מעמד?
—
„עינינו ראו ולא זר” — דירעקטע ידיעה, נישט דורך א שליח
זאגט דער רמב”ם אזוי: מעמד הר סיני איז געווען א צייט וואס אלע אידן האבן געזען:
> „שעינינו ראו ולא זר” — אונזערע אייגענע אויגן האבן געזען, נישט א פרעמדער. ס’טייטש, נישט א נביא האט אונז געזאגט.
> „ואזנינו שמעו” — אונזערע אייגענע אויערן האבן געהערט, „ולא אחר” — נישט א צווייטער האט אונז געזאגט.
וואס האבן אונז געזען? זאגט ער:
> „האש והקולות והלפידים.”
אקעי, איך וויל סטאפן א סעקונדע דא.
> חידוש: דו ביסט גערעכט, ער גייט זאגן וואס זיי האבן געזען, אבער איך פיל אז די עיקר דגוש דארף מען דא מאכן אויף דעיס. וואס מ’האט פונקטליך געזען — דער רמב”ם גייט אראפלייגן וואס מ’האט געזען — אבער מ’קען אפשר האבן אן אנדערע פשט וואס מ’האט געזען אדער וואס מ’האט פארשטאנען.
>
> די עיקר דגוש דא איז אז דעיס איז נישט אזוי ווי ס’שטייט אין רש”י — „לא בדברים אני מפתה אתכם ולא על ידי שליח”. נישט איינער האט אונז פארציילט, און מיר דארפן גלייבן אז וויבאלד ער האט געמאכט א מופת מוז מען אים גלייבן. אונז האבן אליינס געזען. אז מ’האט אליינס געזען, איז נישטא…
>
> געווענליך ווען א נביא זאגט עפעס, אונז האבן גארנישט מיט די נבואה. אונז זענען נאר מקבלים, אונז זענען די פעסיוו ליסענערס. דא איז עפעס — די אידן זענען עפעס געווען אין דעם, עפעס א געוויסע שותף, עפעס האבן די אידן גענומען, פארטיסיפעיטעד אין דעם מעמד. וואטעווער ס’איז, וואס אונז גלייבן אין מעמד הר סיני איז זאכן וואס אונז האבן אליינס געזען. מ’דארף נישט גלייבן קיינעם נישט פאר דעם.
—
וואס האבן די אידן פונקטליך געהערט ביי מעמד הר סיני?
זאגט דער רמב”ם, וואס האבן זיי געזען?
> „האש והקולות והלפידים, והוא נגש אל הערפל, והקול מדבר אליו ואנו שומעים.”
מ’האט געזען משה רבינו גייט אריין אין ערפל, און מ’האט געהערט די קול רעדט צו משה רבינו, און אונז הערן. וואס די קול זאגט אים:
> „משה משה, לך אמור להם כך וכך.”
מ’האט געהערט די קול ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה רבינו.
> חידוש: ער זאגט נישט דא אז די אידן האבן געהערט פון דעם אייבערשטן אליין. ער זאגט אז זיי האבן געהערט ווי דער אייבערשטער זאגט פאר משה, „גיי זאג זיי כך וכך.” פלא. אין זוהר שטייט אזוי — „איהו ואיהי מאן דשמעו אנכי.” אבער דאס איז אן אנדערע ענין.
>
> וואס אונז זאגן דא איז — אבער דאס זאג איך, די פרטים איז שוין וויאזוי דער רמב”ם איז מצייר פונקטליך וואס מ’האט געהערט, איך ווייס נישט צו ס’איז מעכב. איך מיין אז די עיקר מעכב וואס דא איז, אז די אידן האבן געהערט — „עינינו ראו ולא זר.” אזוי ברענגט ער דאך די פסוק.
—
„פנים בפנים דבר ה’ עמכם”
און נישט נאר משה רבינו האט זיי געזאגט, נאר זיי האבן אליין געגלייבט. זייערע אייגענע אויגן האבן געזען.
> „כהאי ענינא” — אזוי ווי ס’שטייט אין פסוק: „פנים בפנים דבר ה’ עמכם.”
„פנים בפנים” — ניין, „פנים בפנים” גייט ער דאך זאגן — מ’געדענקט ווי דער רמב”ם האט געטייטשט, ווען מיר וועלן צוריקקומען צו נבואת משה — „פנים בפנים” האט ער געטייטשט דירעקט. „פנים בפנים” מיינט „לפיכך לא על ידי שליח.”
> חידוש: אלע אידן האבן פאר א מאמענט געהאט עפעס ענליך צו נביאות משה. דאס שטייט נישט, דאס איז וואס איך אליין האב יעצט אריינגעלייגט. „פנים בפנים” איז א קערעקטעריסטיק פון נבואת משה.
דיון: וואס גיבט ארויס „פנים בפנים”?
Speaker 2: יא, אבער וואס געבט עס ארויס דארט?
Speaker 1: ס’געבט נישט ארויס צו אסאך זאכן פון נביאות משה. וואס ס’געבט ארויס איז די „נישט על ידי שליח” זאך.
Speaker 1: מ׳האט געהערט די קול ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה רבינו.
Speaker 2: רייט. ער זאגט נישט דא אז די אידן האבן געהערט פון דעם אייבערשטן אליין, ער זאגט אז זיי האבן געהערט ווי דער אייבערשטער זאגט פאר משה, “גיי זאג זיי אזוי און אזוי.”
Speaker 1: פלא. אין זוהר שטייט אזוי, “ואינון אינון מאן דשמעו אנכי”.
Speaker 2: אבער דאס איז נאך א נוסח׳ע. וואס אונז זאגן דא איז… אבער דאס זאג איך, די פרטים איז שוין וויאזוי דער רמב”ם איז מצייר פונקטליך וואס מ׳האט געהערט, איך ווייס נישט צו ס׳איז מעכב. איך מיין אז דער עיקר מעכב איז דא אז די אידן האבן געהערט “אנכי ולא יהיה לך”. ברענג דעם פסוק.
—
דער טייטש פון “פנים בפנים”
Speaker 1: כי אני אומר…
Speaker 2: כי אני אומר…
Speaker 1: “כי אני אומר”, אזוי שטייט א פסוק, “פנים בפנים דבר ה׳ עמכם”. אין פראנט פון ענק…
Speaker 2: ניין, “פנים בפנים” האט דער רמב”ם געטייטשט א מינוט צוריק וועגן נבואת משה. און מ׳זאגט אז “פנים בפנים” טייטשט ער דירעקט, “פנים בפנים” מיינט “לפיכך אין שליח”.
Speaker 1: פעיס טו פעיס.
Speaker 2: אלע אידן האבן פאר א מאמענט געהאט עפעס ענליך צו נבואת משה.
Speaker 1: דאס שטייט נישט, דאס איז תהילה אליינס יעצט אריינגעלייגט.
Speaker 2: יא, “פנים בפנים” איז א קאראקטעריסטיק פון נבואת משה.
Speaker 1: יא, אבער וואס גיבט עס ארויס דארט? ס׳גיבט נישט ארויס צו אסאך זאכן אין נבואת משה. וואס עס גיבט ארויס איז דער לשון אויף די שליח זאך. אזוי ווי ווען איך זאג, “איך וויל רעדן מיט דיר פעיס טו פעיס”, מיין איך נישט צו זאגן אז איך וויל זען דו האסט נישט קיין מאסק. דאס איז נישט דער פוינט. דער פוינט איז, “שיק מיר נישט קיין בריוו, שיק מיר נישט קיין שליח, רעד דו מיט מיר!”
Speaker 2: דירעקט.
—
דער פסוק “וגם בך יאמינו לעולם”
Speaker 1: און ער זאגט, “ולא את אבותינו לבד כרת ה׳ את הברית הזאת, כי אתנו אנחנו אלה פה היום כולנו חיים.”
Speaker 2: רייט.
Speaker 1: ער זאגט, ער ברענגט די ראיה פון די תורה אז… אבער נישט אזוי… ער זאגט נישט דא בייסיקלי אז ביי מעמד הר סיני האבן מיר נישט געגלייבט אין משה, נאר מיר האבן געגלייבט אין דעם מעמד אליין, מיר האבן געגלייבט אין דעם אייבערשטן אליין, דירעקט. מיר גלייבן אין נבואת משה ווייל מיר האבן אליינס געזען אז ער איז א נביא. דאס איז וויאזוי דו קענסט עס זאגן.
Speaker 2: יא.
—
אליינס געזען איז שטערקער ווי א מופת
Speaker 1: נישט וועגן א מופת, דאס איז דער עיקר. ווייל א מופת איז א פראבלעם. א זאך וואס דו זעסט אליינס, דער רמב”ם האלט אז א מענטש זעט א זאך אליינס, דאס ווערט מער ווי א מופת. זייער א וויכטיגע זאך.
> [חידוש] מענטשן מיינען, “איך האב אליינס געזען, אפשר האב איך גע׳דמיונ׳ט.” און ווען ס׳איז דא א מופת, דעמאלטס טראכט ער נישט, “אפשר האב איך גע׳דמיונ׳ט.” א מופת איז א דאבל גע׳דמיונ׳ט. קודם כל האסטו געזען דעם מופת, און אפשר איז די גאנצע זאך א דמיון. אליינס געזען, דאס איז א זייער שטארקע זאך.
Speaker 2: און ווען ס׳איז דא אזויפיל מענטשן וואס האבן עס געזען…
Speaker 1: אמת, וועלכע מ׳רעדט שוין. דער רמב”ם אין מורה נבוכים זאגט אז מעמד הר סיני איז געווען…
—
די עיקר ראיה אויף נבואת משה – דער פסוק “בעבור ישמע העם”
Speaker 1: די עיקר ראיה וואס אידן האבן אויף נבואת משה… ברענגט ער די פסוק אין יתרו, “שנאמר הנה אנכי בא אליך בעב הענן”. דער אייבערשטער זאגט, איך וועל קומען רעדן צו דיר פון די ענן. “בעבור”, פארוואס קומט דער אייבערשטער אראפ? כביכול, אנדערע צייטן איז כביכול דער אייבערשטער געווען אין הימל, משה רבינו איז געגאנגען צום אוהל מועד אדער לעבן הר סיני, אבער דא קומט דער אייבערשטער נאנט צו אידן. פארוואס? “בעבור ישמע העם בדברי עמך”, דער גאנצער פאלק זאל הערן ווי איך רעד מיט דיר, “וגם בך יאמינו לעולם”. דורכדעם וואס די אידן וועלן הערן ווי דער אייבערשטער רעדט צו משה, אזויווי דער רמב”ם האט אונז געזאגט אז די אידן האבן געהערט דער קול רעדט און זאגט “משה, משה, לך אמור להם”, גייט זיין “וגם בך יאמינו לעולם”, וועלן זיי גלייבן אין אלעס וואס משה רבינו זאגט זיי.
—
דער טייטש פון “לעולם” – צוויי מהלכים
Speaker 1: מכלל, זעען מיר שוין, “קודם דבר זה לא האמינו בו נאמנות שעומדת לעולם”. “לעולם” מיינט אז ס׳איז א זיכערע אמת וואס מ׳קען גארנישט אפלייקענען. ביז יעצט איז דאך שוין אויך געווען אסאך נסים ונפלאות, אבער ביז יעצט איז געווען א נאמנות שיש בה דופי, א נאמנות שיש אחריה הרהור המחשבה, א נאמנות וואס מ׳קען טראכטן, אפשר דאך, אפשר איז עס נישט געווען, אפשר איז עס נישט הונדערט פראצענט, אפשר איז עס געווען א אות ומופת וואס ס׳האט…
> [חידוש] זייער גוט, אז דער רמב”ם האט אויך א נייע טייטש אביסל אין די ווארט “לעולם”. אבער דא, ווען די אידן גייען הערן אליין בדברי עמך, גייען זיי גלייבן “לעולם”, מיינט אן אמת׳דיגע, פעסטע, אייביגע, שטארקע אמונה. דאס ווארט “לעולם” דא מיינט נישט צייט.
דיסקוסיע: “לעולם” – צייט אדער קוואליטעט?
Speaker 2: דער רמב”ם האט געמאכט… ניין, ס׳איז אויך צייט. דער רמב”ם האט צוגעלייגט אז די פשוט׳ע פשט מיינט אז איינמאל געזען, האט מען אלעמאל געגלייבט.
Speaker 1: דער רמב”ם זאגט, וואס איז די פשט וואס קומט אריין? ביז יעצט האט מען נישט געזען, האט מען נישט אלעמאל געגלייבט? פארוואס? מ׳האט דאך שוין געזען נסים. זאגט דער רמב”ם, ניין. פון נסים האט מען א יש לו הפסק. א מענטש גלייבט דורך א נס, אקעי, ס׳האלט זיך פאר אפאר וואכן, אפאר חדשים. ער ווערט נתפעל, וואו! אבער אז מ׳ווערט נתפעל, זאגט דער רמב”ם, די התפעלות גייט אראפ, הייבט ער אן צו קענען טראכטן.
אבער ווען ער זעט א זאך אליינס, דעמאלטס גלייבט ער אליינס פאר אייביג. ווייל די ידיעה מוחלטת איז נישט א מחשבת תמידית אזויווי דו זאגסט פון צייט, ס׳איז אויך וויבאלד ס׳איז א שטערקערע בירור, ממילא האלט זיך עס אויף אייביג.
דיגרעסיע: דער חילוק פון פסח און שבועות
Speaker 1: מיט דעם קען מען פארשטיין די חילוק פון… עס שטייט דאך אין אלע חסידישע ספרים די תורה וועגן די חילוק פון פסח און שבועות. יא, פסח איז די נסים ונפלאות, פארדעם די התעוררות פון פסח שטייט אין אלע ספרים, בלייבט נישט. ס׳איז בליץ, ס׳איז א שיינע זאך, אבער ס׳איז נישט לעולם. אבער שבועות איז לעולם.
—
די אידן אלס עדים – “שהם והוא אחד בדבר”
Speaker 1: נעמט צו, זאגט דא דער רמב”ם א געוואלדיגע זאך, אז אלו ששלחם, די אידן וואס משה רבינו האט געווארן געשיקט, הם היו עדים על נבואתו שהיא אמת. זיי אליינס זענען אן עדות, עדות ראיה כל אחד מהם, אויס, וואס האט מען צו זיין מאמין? פארקערט, זיי אליינס זענען די עדות.
ער ברענגט ארויס נאכאמאל וואס איך האב א גאנצע צייט געזאגט פארוואס, שהם והוא אחד בדבר. משה רבינו מיט די אידן זענען געווען שוה, זיי זענען געווען איינס, זיי האבן ביידע באקומען די נבואה אויף איין מאל כידוע, אדער עפעס אזוי. כשני עדים שראו דבר אחד ביחד, שכל אחד מהם עד לחבירו שהוא אומר אמת, ואין אחד מהם צריך לראיה על חבירו.
דיסקוסיע: וואס מיינט “כל אחד מהם עד לחבירו”?
Speaker 2: ניין, נישט אזוי. צוויי עדים האבן נישט קיין צוויי עדות. זיי אליינס האבן עס געזען, און יעדער עד העלפט די צווייטע, דער מענטש ווייסט, ס׳קען נישט זיין אז איך האב נאר געזען א דמיון, ווייל נאך א מענטש האט עס געזען.
Speaker 1: ניין, נישט די צווייטע מענטש העלפט אים נישט. יעדער איינער… שכל אחד מהם עד לחבירו שהוא אומר אמת, ואין אחד מהם צריך ראיה על חבירו. איך כאפ נישט וואס ער וויל זאגן. א צווייטע עד איז אן עד פאר די ערשטע עד? פארקערט, יעדער איינער איז פאר זיך. איך בין קאנפיוזד.
לאמיר זען. שהם והוא אחד בדבר, משה רבינו מיט די אידן זענען געווען צוזאמען אין די מעמד יענע. זיי זענען אייניג, מיינט ער צו זאגן. זיי זענען אייניג, ס׳איז נישט פשט אז משה זאגט פאר אונז, אונז ביידע זעען די זעלבע זאך. אזוי ווי צוויי עדים זעען עפעס צוזאמען, וואס יעדער איינער וואס קומט איינער אן עד לחבירו, דאס איז מיר אביסל קאנפיוזד. לכאורה יעדער איינער איז אן עד פאר זיך אליין. וויאזוי ווייס איך, אין כל אחד מהם צריך לראיה על חבירו? וואס איז פשט אז עד לחבירו? עפעס שטימט מיר נישט די נוסח.
Speaker 2: וואס פרעגסטו? עפעס שטארק. דאס אז אין כל אחד מהם צריך לראיה על חבירו איז די סתירה צו כל אחד מהם עד לחבירו?
Speaker 1: ניין.
Speaker 2: און ער איז נישט עד לחבירו, כל אחד עד לעצמו צריך לומר. די צוויי עדים ווען זיי קומען צוזאמען, יעדער איינער האט עס אליין געזען, אבער מען קען אפשר אמאל קוועסטשענען אפשר דאס וואס איך האב געזען איז געווען א דמיון, אבער יענער האט עס אויך געזען צוזאמען מיט מיר, מיר האבן עס צוזאמען געזען, זענען זיי זיך מחזק צוזאמען.
Speaker 1: דאס האב איך נישט געוואוסט, דאס וואלט געווען ווייטער אז איך זע מיך אויף די צווייטע, איך וויל זאגן, אבער עס איז ביידע אייניג, עפעס איז פאני, ניין? איך וואלט געווען מסכים ווען כל אחד עד לעצמו. אבער עס איז שוין א הגה, איך וויל סתם מאכן א הגה ווייל איך וויל אז עס זאל שטימען, מיר שטימט נישט די לשון, עס איז נישט עפעס א מורא׳דיגע דרך, אמת? איך בין מסכים.
דיגרעסיע: דער ראגאטשאווער וועגן עדות מיוחדת
Speaker 1: דער ראגאטשאווער צייכנט צו אז מ׳זעט טאקע ביי צוויי עדים איז דא אזא מושג אז יעדער איינער איז אן עד פאר די צווייטע. איך האב געטראכט צו וואס איז די איסור פון עדות מיוחדת איז פסול, א עד פאר עד וואס איז עדות מיוחדת הייסט דאס צוויי עדים וואס ווייסן נישט איינער פון די צווייטע, יא, איז נישט גוט, דעמאלטס איז נישטא קיין צירוף, זעט אויס אז זיי זענען מצטרף איינער צו די צווייטע, יא, אינטערעסאנט, אזוי צו שטעלן צו. נישט קלאר.
דער עיקר געדאנק
Speaker 1: אבער על כל פנים די עיקר געדאנק דא איז אז די אידן האבן געגלייבט ווייל זיי האבן עס אליין געזען. אקעי.
—
דער רמב”ם’ס לשון: “כל ישראל עדים לו”
Speaker 1: אבער איך מיין אז וואס ער זאגט דא איז אויך, כך פירט ער אויס, כך משה רבינו כל ישראל עדים לו אחר מעמד הר סיני ואין צריך לעשות להם אות, ער דארף זיי נישט ווייזן א אות ומופת ווייל די אלע אידן זענען אליין א אות ומופת, די אלע אידן האבן עס אליין געזען. איך מיין ער מיינט צו זאגן אז אויך פאר שפעטערדיגע דורות, יענע דור איז א אות פאר אייביג.
דיסקוסיע: די שאלה פון שפעטערדיגע דורות – עד מפי עד
Speaker 2: אונז גלייבן וועגן דעם. אבער דעמאלטס, just to be clear, that’s a very big problem, right? ווייל דעמאלטס… מ׳דארף זאגן קלאר, אז אויב אזוי, ווען אונז האבן געהערט, אונז הערן ווייטער עד מפי עד, עס ווערט שווער א קשיא, אז אויב אזוי, פארוואס ווען אונז קומט א צווייטע נביא, איז איך סך הכל נאך געקענט זאגן נאך איין לעוועל פון עדות? זייער שווער. ס׳מוז זיין א טיפערע עסק אין דעם.
אבער רבים ברבים איז שטערקער ווי סתם עדות אגב. א גאנצע עולם האט געהערט…
Speaker 1: דאס קענסטו זאגן, but is it true? איך מיין אז עס איז דא א תירוץ פאר דעם. אויב מען פארשטייט אפאר יסודות, קען מען פארשטיין די תירוץ. אבער וועסטו ווילן, איך זאג נישט אויס די סוד אויף יוטיוב. וועסטו ווילן הערן די סוד? קען מען קומען צו אן אנדערע יוטיוב שיעור, דארט שטייט די סוד, אבער נישט אין דער.
—
די אותות פון משה רבינו אין מצרים – “נאמנות שיש בה דופי”
Speaker 1: יעצט האט דער רמב”ם דערמאנט, וואס מיר האבן גלייך גערעדט וועגן די מופתים וואס שטייט פריער… דער רמב”ם האט נישט פארגעסן. זאגט דער רמב”ם, וואס איז דאס וואס שטייט פריער די מופתים? וואס זאגט ער?
וזה שאמר לו הקדוש ברוך הוא בתחילת נבואתו… דאס איז די פשט פון דעם וואס דער אייבערשטער זאגט אים, בתחילת נבואתו של משה, בשעה שנתן לו האותות לעשותם במצרים, ווען דער אייבערשטער געט אים די אותות צו טון אין מצרים, זאגט דער אייבערשטער פאר משה, ושמעו לקולך. יא.
וואס זאגט דער אייבערשטער פאר משה רבינו? יודע היה הקדוש ברוך הוא, דער אייבערשטער האט דאס געזאגט, האט משה רבינו געוואוסט, אז אפילו ער גייט ברענגען אותות ומופתים, און זיי גייען גלייבן, ושמעו לקולך, אבער זיי גייען נישט גלייבן פולי, זיי גייען האבן א דופי. יסוד האמונה שיש בו דופי ומהרהר ומחשב. ווען א מענטש זעט אותות, טראכט ער נאך, ער קלערט עס איבער.
פארוואס האט משה רבינו זיך געקווענקלט?
Speaker 1: ממילא האט משה רבינו היה נמלך, דאס איז געווען די סיבה פארוואס מ׳זעט דארטן אז משה רבינו מערערע מאל, דער אייבערשטער שיקט אים, משה רבינו זאגט ער וויל נישט גיין, אדער ער קווענקלט זיך, ווייל ער זאגט והן לא יאמינו לי. פארוואס? פארוואס באדערט משה רבינו? ווייל משה רבינו באדערט, דער אייבערשטער געסט מיר טאקע אותות ומופתים, אבער די אידן גייען אייביג גלייבן אין מיר נאר אן אמונה וואס האט אין זיך א דופי.
די סאלושאן – מעמד הר סיני
Speaker 1: וואס איז די סאלושאן מיט דעם? האט דער אייבערשטער אים געזאגט, אלו האותות אינן אלא עד שיצאו ממצרים. די אלע אותות וואס פעלן אויס יעצט פאר די אנהייב פון משה רבינו׳ס נבואה, ביז זיי גייען ארויס פון מצרים, וועט טאקע זיין אן אמונה שיש בה דופי. אבל אחר שיצאו ויעמדו על ההר הזה, און נאכדעם וואס זיי גייען ארויסגיין און זיי זאלן שטיין בהר סיני, יסתלק ההרהור שמהרהרין אחריך, גייט אוועקגיין די הרהור וואס זיי טראכטן וועגן משה רבינו, שאני נותן לך כאן אות שידעו שאני…
דער אות פון מעמד הר סיני אלס אסמכתא אויף מצרים
אבער די אלע אותות זענען דאך נאר פאר די אנהייב פון משה רבינו’ס נבואה. ביז זיי גייען ארויס פון מצרים וועט טאקע זיין א נבואה שיש בליבו דופי. אבער “ואחר שיצאו ויעמדו על ההר הזה” — נאכדעם וואס זיי וועלן ארויסגיין און זיי וועלן שטיין ביי הר סיני — “יסתלק ההרהור שמהרהרין אחריך”, וועט אוועקגיין די הרהור וואס זיי טראכטן וועגן משה רבינו. “שאתה נותן להם כאן אות” — שאתה נותן לך כאן אות — “שידעו ששלחתיך באמת”.
לכאורה, אויף די אלע מופתים האבן אפשר די אידן איבערגעקלערט, אזוי ווי פרעה האט די גאנצע צייט איבערגעקלערט. אפשר האבן די אידן איבערגעקלערט — אפשר איז עס אן עכטע אות, אפשר נישט. אבער יעצט, ווען מעמד הר סיני גייט ווערן נגלה מלך מלכי המלכים בפרהסיא, אז נישט נאר איז משה רבינו דער נושא התורה, נאר אויך משה רבינו איז דער גרויסער גואל וואס האט געטון די אלע נסים — עס איז געווען אמת’דיגע נסים — “ולא ישאר בליבם הרהור”.
דער פסוק “וזה לך האות” — אן אות אויף די שליחות אין מצרים
“וזה לך האות כי אנכי שלחתיך” — דאס גייט זיין אן אות אויך אויף די שליחות, אויך אויף דאס וואס משה רבינו האט געטון אין מצרים. אז “בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה” — און דעמאלטס גייען די אידן אליין זען מיט עפעס וואס איז קרוב לנבואה, זיי גייען זען פנים בפנים, און דאס גייט זיין אן אסמכתא בפרהסיא אויך אויף די שליחות פון משה אין מצרים.
דער רמב”ם’ס תירוץ אויף “והן לא יאמינו לי”
זייער גוט. סאו דער רמב”ם פארענטפערט דאס וואס איז שווער געווען פאר יעדן. און דער פסוק איז ממש מסכים מיט וואס עס שטייט אין די תורה פון די רמב”ם, אז די אות גייט זיין אויך אן אסמכתא אויף מצרים.
דיסקוסיע: די סדר הפסוקים — שטימט דער רמב”ם’ס טייטש?
Speaker 1: יא, עס שטימט לויט אויב מ’אימעדזשינט אז די “והן לא יאמינו לי” האט נישט קיין תירוץ וואס גייט לייכט נאכדעם אויף דעם, אז די אמת’דיגע… עס איז נישט לויט די סדר, אבער דער רמב”ם טייטשט… איך האב געדענקט אז די זעלבע אות שטייט פאר “והן לא יאמינו לי”, סאו עס שטימט נישט זייער גוט. אבער… יא, ג’ י”ב, ד’ א’, יא, ס’איז בעקווארדס. סאו עס שטימט נישט זייער גוט די רמב”ם’ס טייטש, און איז אנדערע פסוקים.
Speaker 2: יא, אבער דער רמב”ם זעט אויס ער האט געמאכט א פשט וואס שטימט מיט די זעלבע אות. די פסוק איז נישט געשטערט געווארן.
Speaker 1: יא, אבער עס שטימט נישט אז מ’טארט ענטפערן אויף “והן לא יאמינו לי”. די “והן לא יאמינו לי” זאגט ער נאכדעם. סאו… איך קען נישט זאגן אז ער איז מיין ביז דעמאלטס.
Speaker 2: אקעי, די פסוקים דארטן איז עניוועי — די סדר הפסוקים איז דארטן עניוועי פארשטייט זיך, ס’זעט אויס אז אפאר מאל האט זיך איבערגעחזר’ט נאכאמאל אז משה רבינו האט געזאגט “והן לא יאמינו לי”. זייער גוט, און דאס איז א דזשענעראל פראבלעם וויאזוי די פסוקים שטייען, ווייל נאכדעם זאגט דער אייבערשטער, זאגט ער נאכאמאל “והן לא יאמינו לי”. סאו אויף דעם האט דער רמב”ם זיך נישט געבאדערט, און מסתמא האט דער רמב”ם ערגעצוואו אן אנדערע הסבר אויף די סדר הפסוקים.
אקעי, ער זאגט נאר אז ס’איז נישט אזוי… ס’איז דא אזא פראבלעם דא. אבער איך האב געוואלט זאגן אז דער רמב”ם פארענטפערט די קשיא פון דאס וואס שטייט קלאר אז דער אייבערשטער האט געגעבן אן אות פאר משה רבינו, און ער זאגט, דער רמב”ם זאגט ניין, אויף דעם שטייט “וזה לך האות”.
חידוש: דער אות פון הר סיני — אן “אות שאין בו דופי”
Speaker 1: איז ער איז נישט קיין אות.
Speaker 2: יא, דאס איז נישט אמת’ע גילוי, ס’איז מער אזוי ווי א אות שאין בו דופי. ס’איז נקרא אות, דו קענסט זאגן בדרך…
Speaker 1: דאס איז די אות בדרך שטף השם אביסל.
Speaker 2: רייט, ס’איז די אות וואס איז אין בו מופת. אין בו דופי.
—
דער חילוק צווישן גלייבן משה און גלייבן אנדערע נביאים — “נמצאת אומר”
יעצט, ווי דער רמב”ם אויס, קומט אויס נמצאת אומר, זאגט ער, קומט אויס נמצאת אומר, שכל נביא…
מיט דעם האט דער רמב”ם געענדיגט זאגן אזוי — פריער האט ער אונז געזאגט דער חילוק צווישן נבואת משה, יעצט זאגט ער אונז דער חילוק צווישן וויאזוי אונז גלייבן אנדערע נביאים און נבואת משה. רייט, און דאס איז אלס הקדמה.
אז נבואת משה גלייבן אונז אים אליין, ווייל אונז האבן עס אליין געזען אין מעמד הר סיני. ער שטארקט: ווען די דור המקבלי התורה האט מיר זען אין מעמד הר סיני. נמצאת אומר, קומט אויס, שכל נביא שיעמוד אחר משה רבינו — א יעדער נביא וואס קומט נאכן משה רבינו — קומט זייער אינטערעסאנטע טוויסט.
פריער האבן אונז געוואוסט אז אונז גלייבן א נביא וועגן… א נביא וואס אונז ווייסן אז ער איז ראוי צו זיין א נביא, ברענגט א אות ומופת — זאגט דער רמב”ם, דאס איז ביז משה רבינו. אבער נאך משה רבינו — אין אנו מאמינים בו מפני האות לבדו… אלא מפני המצוה שציוונו משה בתורה. די סיבה וואס אונז גלייבן איז נישט וועגן די אות, נאר וועגן די תורה הייסט אונז גלייבן.
דער משל פון עדים
ווי ביי עדים — האט זיך געזאגט, מ’ברענגט אן אות, א’ תשמעון — ווי ביי צוויי עדים. אפילו ווען דו האסט צוויי עדים, ווייסט אונז נישט פאר זיכער אם אמת אם שקר. ס’איז מעגליך אז אמאל זאלן עדים זאגן שקר. נאר וואס דאן? די תורה האט עס געזאגט, אז מ’זאל סומך זיין על פי שנים עדים, מ’זאל טון אזוי אפילו אונז ווייסט נישט פאר הונדערט פראצענט, מ’זאל זיך פירן אז מ’גלייבט. כח מצוה לשמוע — מ’זעט א נביא, נישט קיין חילוק אם אמת, אויב כישוף ולאט.
דיסקוסיע: פארוואס גלייבן אונז א נביא, און וואס איז דער ראלע פון חזקת כשרות?
Speaker 1: פארוואס גלייבן אונז א נביא ווען ער ברענגט א מופת? ווייל משה האט געזאגט. און פארוואס גלייבן אונז משה? ווייל אונז האבן אליין געזען. ווי איז נערנגעווארן דער חזקת כשרות וואס ער האט פריער געזאגט? און ווייסט נאר אז כישוף טוט ער נישט וועגן חזקת כשרות. איך האב דיר געזאגט, חזקת כשרות איז נאר די רעזון אן די תורה — וואס מען נישט גלייבן אזוי…
Speaker 2: די חזקת כשרות איז נאר א תנאי, ס’העלפט, ס’לייגט נאר צו, ס’לייגט נישט צו. וואס די תורה זאגט איז א פשוט’ע זאך אז גלייבן.
Speaker 1: אויב דו פארשטייסט אז ס’איז דא א חילוק פון דאס וואס אונז גלייבן אין משה און אנדערע נביאים — אז דאס וואס אונז גלייבן אין נאך א נביא איז נאר מדין תורה, אזוי ווי ער האט שוין געזאגט פריער, אבער יעצט איז ער עס מסביר — אויב אזוי איז דא א שווערע קשיא, יא?
—
א נביא וואס קומט להכחיש נבואת משה — “אין שומעין לו”
לאמיר זאגן אזוי: אויב דו זאגסט אז מ’גלייבט נישט א נביא אמת’דיג, נאר ווייל די תורה הייסט — איז אויף וואס די תורה גלייבט מען יא אמת’דיג? על כרחך, די תורה האט נישט די פראבלעם. די תורה גלייבן אונז דירעקט, ווייל אונז האבן עס אליינס געזען. ניין, גוט, אויף דעם דארף נישט זיין די פראבלעם. אין די תורה וואס אונז האבן אליינס געזען שטייט אז אפילו א נביא וואס אונז האבן נישט אליינס געזען גלייבט מען יא, אפילו אונז האבן א חשש גלייבט מען יא, ווייל אזוי שטייט אין די תורה.
לפיכך, ממילא, אם עמד נביא ועשה אפילו אותות ומופתים גדולים — ער האט געטון גרויסע מופתים — אבער ער קומט נאר און ער בעט צו להכחיש נבואתו של משה רבינו, ער זאגט עפעס קעגן נבואתו של משה רבינו — אין שומעין לו, מ’טאר אים נישט צוהערן.
חידוש: “אין שומעין לו” — נישט א דין, נאר א מציאות
פארוואס? נישט מ’טאר נישט — מ’הערט אים נישט צו. דאס איז נישט קיין דין, דאס איז נישט קיין גזירת הכתוב, דאס מאכט זיך פשוט. פארוואס? מ’קען נישט, זאגט ער, מ’גלייבט אים נישט.
פארוואס? שאנו יודעים בבירור — אונז ווייסן פאר זיכער — שאותן האותות על ידי כשוף ולחש הן — זיי זענען כישוף. פארוואס? לפי שנבואת משה רבינו אינה על פי האותות, כדי שנערוך אותות זה לאותות זה. און ווען מ’זאל נאר געגלייבט משה רבינו באזירט אויף אותות, וואלט געווען א מקום צו קומען א צווייטער און זאגן “איך וועל מאכן נאך גרעסערע אותות ומופתים”, און מ’וועט יעצט קאמפיירן וועלכע איז שטערקער.
אבער דאס איז דאך נישט די מציאות. נאר די מציאות איז, די סיבה פארוואס אונז גלייבן אין תורת משה רבינו איז ווייל בעינינו ראינוהו — אונז האבן מיט אונזערע אויגן געזען תורת משה, אונז האבן געזען נבואת משה — ובאזנינו שמענוהו כמו ששמע הוא — אונז האבן געהערט מיט אונזערע אייגענע אויערן דאס וואס משה רבינו האט געהערט ווי דער אייבערשטער רעדט צו אים.
צוויי פראבלעמען מיט דעם נביא וואס גייט קעגן משה
ממילא, ווען ס’קומט א נביא וואס ער האט נאר א חזקה — דער נביא האט נישט די זאך וואס אונז האבן אליין געהערט, סך הכל קומט ער מיט עפעס וואס איז אסאך שוואכער: אותות ומופתים. נישט נאר ס’קומט שוואכער — ס’קומט א זאך וואס דאס האבן אונז אליין געזען קעגן דאס וואס ער זאגט.
ס’איז נישט דא קיין ריזאן אפילו צו גלייבן א נביא. מיר גלייבן נאר א נביא ווייל די תורה זאגט. אויב דו ביסט א נביא וואס גייט קעגן די תורה — קען דאך זיין אז די תורה גייט דיך הייסן גלייבן? ניין! ווייל איך גלייב שוין אין די תורה, סאו זיי האבן נישט קיין שום ריזאן צו גלייבן דעם נביא.
דער משל פון עדים קעגן ראיית העין
הוא הדין, עס איז ענליך לעדים שהעידו לאדם על דבר שראה בעיניו שאינו כמו שראה — א מענטש האט עפעס געזען זייער קלאר, עס איז געקומען צוויי עדים און זאגן אים קלאר אז דאס וואס ער האט געזען איז נישט אמת — שאינו שומע להם, ער טאר זיי נישט הערן, ער הערט זיי נישט. ער איז דן עליהם שהם עדי שקר — ווען ס’איז קלאר ווי דער טאג אז ס’איז עדי שקר, דעמאלט גלייבט ער זיי נישט. ווייל עדים איז נאר ווען ס’קען זיין אמת — איז דא א דין אז מ’זאל גלייבן צוויי עדים. אבער ווען ס’קען נישט זיין אמת, קען דאך עס נישט זיין אמת.
דער כלל: תורת משה איז אבסאלוט אמת
אותו דבר — די תורה, תורת משה, איז די אבסאלוט אמת, וואס מיר האבן אליין עקספיריענסד. ממילא, יעדע אות וואס קומט צו דעם, איז נאר גוט אויב ס’שטימט מיט דעם. אויב ס’שטימט, און דעמאלט זאגט די תורה אז מ’זאל גלייבן אפילו ס’איז נישט הונדערט פראצענט אמת. אויב ס’שטימט נישט — זאגט עס דאך קעגן וואס איך ווייס, און איך האב דאך נישט פאר וואס אים צו גלייבן.
—
דער פסוק אין פרשת ראה — “כי מנסה ה’ אלקיכם אתכם”
ובעיקר הדברים — יעצט באשטייט די תורה, איז דאך א נבואה, אות ומופת. איז דאך א פסוק אין די תורה, אין פרשת ראה, וואס שטייט דארטן? אז א אות ומופת וואס שטימט נישט מיט די תורה… איז דא א מופת — אזוי לערנט דער רמב”ם לכל הפחות — נלכה אחרי אלהים אחרים, טעקניקלי שטייט נלכה אחרי אלהים אחרים, ער זאגט מ’זאל דינען עבודה זרה, ער זאגט עפעס קעגן די תורה. יא. איז, אויב דעם שטייט אין פסוק: לא תשמע אל דברי הנביא ההוא.
פארוואס? וואס איז די לשון אין פסוק? “ובא האות או המופת” — אז די אות ומופת זענען געשטאנען אין פסוק, ס’איז עפעס געשטאנען אין פסוק. קומט א נביא און ער מאכט א אות ומופת — הער אים נישט אויס — כי מנסה ה’ אלקיכם אתכם.
דיסקוסיע: פארוואס זאל מען נישט גלייבן דעם נביא?
דער רמב”ם פרעגט: פארוואס נישט? ער פרעגט דא א קשיא — פארוואס זאל איך אים נישט גלייבן? איך גלייב דאך די תורה ווייל ס’איז א נביא, פארוואס זאל איך נישט גלייבן דעם נביא?
דער רמב”ם קומט דא ענטפערן א זייער בעסיק לאדזשיקל קשיא: פארוואס זאל מען גלייבן ווען ס’קומט א נביא און ער זאגט קעגן משה רבינו אדער ער זאגט אויף עבודה זרה? זאגט די תורה מ’זאל אים נישט גלייבן. זאגט דער נביא: “אבער וואס איז די תורה? א נביא. איך בין נאך א נביא.”
זאגט דער רמב”ם: ניין, דו כאפסט נישט, ס’איז בכלל צוויי אנדערע לעוועלס. שהרי זה בא אלינו באות ומופת להכחיש מה שראו עינינו — ער קומט מיט עפעס א שוואכע זאך, אות ומופת. מה אנו רוצים שיהיה לנו דבר שהוא יותר חזק ויותר ברור מהשגת העין? והלא אין אנו מאמינים במופתים, וכל הסיבה שאנו מאמינים במופתים היא מצוות משה, שמשה רבינו אמר לנו שבאות ומופת נאמין לנביא כשהוא ראוי לכך. אבל איך נקבל מעתה אות ומופת שבא להכחיש נבואתו של משה שראינוה בעינינו ושמענוה באוזנינו?
—
סיכום פון דעם רמב”ם’ס מהלך אין הלכה א’
סאו דאס איז — עד כאן איז זייער אינטערעסאנט אז דער רמב”ם האט נישט נאר געזאגט די הלכה, דו קענסט לערנען, ברענגען די הלכה, און ער איז מסביר אין די ווערטער. און אין אנדערע פלעצער איז ער מאריך — אין מורה נבוכים. אויב דו וועסט וועלן לערנען אביסל מער פרטים וועגן דעם, קענסטו קוקן אין די הקדמה פון רמב”ם צו פירוש המשניות, גלייך אין די אנהייב איז ער מאריך צו מסביר זיין די נקודה פונקטליך וואס א נביא קען טון און וואס א נביא קען נישט טון. אביסל גייט ער מסביר זיין נאך שפעטער אויך אין פרק ט’.
און דער רמב”ם האט נישט נאר אונז געזאגט די הלכה, נאר אויך מסביר געווען פארוואס, מיט דעם לאנגן שטיקל תורה:
– דבר פשוט, אז נבואת משה איז נישט קיין מופת — ממילא דער נביא וואס קומט נאך אים מיט א מופת האט עס צוויי פראבלעמען:
– איינס: אז ער איז א מופת קעגן וואס מיר האבן געזען אליינס
– צווייטנס: אז אונז גלייבן בכלל נישט קיין מופתים — אונז גלייבן נאר מופתים וואס די תורה זאגט צו גלייבן. די תורה זאגט נישט, און דא גייט עס קעגן די תורה, זאגט נישט די תורה צו גלייבן — ממילא גלייבן מיר אים נישט.
לשון עד כאן אין פרק ח’.